០១ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ អត្រាមរណភាពមាតា (MMR) គឺជាអ្វី?

តាមនិយមន័យរបស់ WHO ដកស្រង់ពីចំណាត់ថ្នាក់ជំងឺអន្តរជាតិ (International Classification of Diseases — ICD) “មរណភាពមាតា” សំដៅលើការស្លាប់របស់ស្ត្រីម្នាក់ ខណៈកំពុងមានផ្ទៃពោះ ឬក្នុងរយៈពេល៤២ថ្ងៃក្រោយបញ្ចប់ការមានផ្ទៃពោះ ពីមូលហេតុណាមួយពាក់ព័ន្ធ ឬកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងដោយសារការមានផ្ទៃពោះ ឬការគ្រប់គ្រងវា — ដកចេញករណីស្លាប់ដោយចៃដន្យ ឬឧប្បត្តិហេតុមិនពាក់ព័ន្ធ (ដូចជាគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍)។ អត្រា MMR គណនាជាចំនួនមរណភាពមាតាទាំងនោះ ធៀបនឹងកូនកើតរស់ ១សែននាក់ក្នុងឆ្នាំដូចគ្នា — ខុសពី “អត្រាមរណភាពមាតា” (maternal mortality rate) ដែលប្រើភាគបែងជាចំនួនស្ត្រីវ័យបន្តពូជទាំងអស់ មិនមែនកូនកើតរស់ទេ តាមការពន្យល់សុទ្ធសាធរបស់ WHO។

MMEIG ក៏បែងចែកមរណភាពមាតាជាពីរប្រភេទ៖ ផ្ទាល់ (direct) កើតចេញពីផលវិបាកគ្លីនិកនៃការមានផ្ទៃពោះ-សម្រាលកូនផ្ទាល់ខ្លួន (ដូចជាឈាមហូរខ្លាំង) និងប្រយោល (indirect) កើតចេញពីជំងឺមានស្រាប់ ដែលកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងដោយសារភាពមានផ្ទៃពោះ (ដូចជាជំងឺបេះដូង)។

០២របៀបប៉ាន់ស្មាន៖ MMEIG និងគំរូស្ថិតិ

ក្រុមអន្តរភ្នាក់ងារប៉ាន់ស្មានមរណភាពមាតា (Maternal Mortality Estimation Inter-Agency Group — MMEIG) រួមមាន WHO UNICEF UNFPA ក្រុមធនាគារពិភពលោក និង UN DESA Population Division ធ្វើការរួមគ្នាជាមួយអ្នកជំនាញបច្ចេកទេសឯករាជ្យ — ចេញផ្សាយស៊េរីរបាយការណ៍ “Trends in Maternal Mortality” ជាទៀងទាត់។ ស៊េរីថ្មីបំផុតគ្របដណ្តប់ទិន្នន័យ២០០០-២០២៣ ចេញផ្សាយថ្ងៃទី៧ មេសា ២០២៥ បន្តពីស៊េរីមុនគ្របដណ្តប់ត្រឹមឆ្នាំ២០២០ (ចេញផ្សាយ ២៣ កុម្ភៈ ២០២៣) តាមកំណត់ត្រាផ្លូវការរបស់ WHO ខ្លួនឯង។

MMEIG ត្រូវប៉ាន់ស្មាន ព្រោះប្រព័ន្ធ CRVS (ការចុះបញ្ជីកំណើត-មរណភាព) មិនពេញលេញ ឬអវត្តមាននៅប្រទេសជាច្រើន ហើយសូម្បីតែកន្លែងមានការចុះបញ្ជីមរណភាព ការកំណត់មូលហេតុថាតើពាក់ព័ន្ធនឹងការមានផ្ទៃពោះដែរឬទេ ក៏ងាយច្រឡំ ឬខកខានផងដែរ។ ដើម្បីដោះស្រាយចន្លោះនេះ MMEIG ប្រើគំរូស្ថិតិបែប Bayesian ដាក់បញ្ចូលទិន្នន័យច្រើនប្រភេទ៖ ទិន្នន័យ CRVS (កន្លែងមានគុណភាពសមស្រប) ការស្ទង់មតិគ្រួសារ (ជាពិសេស DHS ប្រើវិធីសាស្ត្រ sisterhood) ជំរឿនប្រជាជន ការសិក្សាឯកទេសអំពីមរណភាពស្ត្រីវ័យបន្តពូជ (Reproductive Age Mortality Studies — RAMOS) ព្រមទាំងអថេររួម (covariates) ដូចជាអត្រាកំណើតទូទៅ ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបក្នុងមនុស្សម្នាក់ និងភាគរយកំណើតមានវត្តមានអ្នកជំនាញសុខភាព — ដើម្បីផលិតលេខប៉ាន់ស្មានសម្រាប់រាល់ប្រទេស-ឆ្នាំ រួមទាំងប្រទេសដែលគ្មានទិន្នន័យផ្ទាល់គ្រប់គ្រាន់។

លទ្ធផលចេញផ្សាយ តែងតែភ្ជាប់មកជាមួយ “ចន្លោះភាពមិនច្បាស់លាស់ ៨០%” (80% uncertainty interval) មិនមែនលេខតែមួយច្បាស់លាស់ទេ — ជាការទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការរបស់ MMEIG ខ្លួនឯងថា គុណភាពទិន្នន័យមូលដ្ឋានប្រែប្រួលធំណាស់ពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយ។

០៣មូលហេតុចម្បងនៃមរណភាពមាតា

តាមសន្លឹកព័ត៌មានផ្លូវការរបស់ WHO (ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព ៧ មេសា ២០២៥ ផ្អែកលើទិន្នន័យ MMEIG ២០២៣) ផលវិបាកចម្បងប្រាំមុខសរុបគ្នាបណ្តាលឲ្យមរណភាពមាតាប្រមាណ ៧៥% ទូទាំងពិភពលោក៖ ការហូរឈាមខ្លាំង (ភាគច្រើនក្រោយសម្រាលកូន) ការឆ្លងមេរោគ (ជាធម្មតាក្រោយសម្រាល) ជំងឺលើសសម្ពាធឈាមកំឡុងពេលមានផ្ទៃពោះ (pre-eclampsia និង eclampsia) ផលវិបាកពីការសម្រាលកូន និងផលវិបាកពីការរំលូតកូនមិនមានសុវត្ថិភាព។ ការវិភាគជាប្រព័ន្ធមុនរបស់ WHO ចុះផ្សាយក្នុង The Lancet Global Health (Say et al., ២០១៤) ក៏ផ្តល់ភាគរយលម្អិតជាងនេះ ដែលនៅតែជាឯកសារយោងមូលដ្ឋានចំពោះការហូរឈាម និងជំងឺលើសសម្ពាធឈាម ជាចំណែកធំបំផុត។

ក្រៅពីមូលហេតុផ្ទាល់ទាំងនេះ មរណភាពមាតាមួយចំណែកកើតចេញពីមូលហេតុប្រយោល — ជំងឺមានស្រាប់ដែលកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងដោយសារការមានផ្ទៃពោះ ដូចជាភាពស្លេកស្លាំង គ្រុនចាញ់ ផលវិបាកទាក់ទងវីរុស HIV/AIDS ឬជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង — ដែលចំណែករបស់វាប្រែប្រួលខ្លាំងតាមតំបន់ អាស្រ័យលើអត្រាប្រេវ៉ាឡង់ជំងឺមូលដ្ឋាននីមួយៗ តាមការបែងចែករបស់ WHO។

ចំណុចសំខាន់៖ WHO កំណត់ថា oxytocics ភ្លាមៗក្រោយសម្រាល “កាត់បន្ថយហានិភ័យហូរឈាមប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព” ខណៈ magnesium sulfate “អាចបន្ថយហានិភ័យវិវត្តទៅ eclampsia” — មូលហេតុភាគច្រើនទាំងនេះ អាចទប់ស្កាត់បាន ជាមួយការចូលដំណើរការទាន់ពេលវេលា ចំពោះការថែទាំសម្ភពបន្ទាន់ប្រកបដោយគុណភាព (ភ្ជាប់ពីផ្នែក G-H)។

០៤គោលដៅ SDG 3.1 និងវឌ្ឍនភាពដែលបានតាមដាន

គោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ចីរភាព ៣.១ (Sustainable Development Goal 3.1) អនុម័តដោយប្រទេសសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិឆ្នាំ២០១៥ ជាផ្នែកនៃរបៀបវារៈ ២០៣០ តម្រូវ “កាត់បន្ថយ MMR សកលឲ្យទាបជាង៧០ ក្នុងកំណើតរស់ ១សែននាក់ ដោយគ្មានប្រទេសណាមួយមាន MMR លើសពីទ្វេដងនៃមធ្យមភាគសកល” តាមអត្ថបទផ្លូវការរបស់ WHO — បន្តពី MDG 5 (១៩៩០-២០១៥) ដែលមិនសម្រេចគោលដៅសកលនោះទេ ថ្វីត្បិតមានវឌ្ឍនភាពក៏ដោយ។

តាមរបាយការណ៍ MMEIG ចុងក្រោយ MMR សកលធ្លាក់ចុះប្រមាណ៤០% ចាប់ពីឆ្នាំ២០០០ដល់២០២៣ — ចំនួនមរណភាពមាតាប្រចាំឆ្នាំធ្លាក់ចុះមកនៅត្រឹមប្រមាណ ២៦០.០០០នាក់ក្នុងឆ្នាំ២០២៣ (ស្មើនឹងស្ត្រីជាង៧០០នាក់ស្លាប់ជារៀងរាល់ថ្ងៃ ឬម្នាក់ស្លាប់ប្រមាណរៀងរាល់២នាទី តាមការគណនារបស់ WHO)។ ចំណាំថា ចំនួនមរណភាពមិនធ្លាក់ចុះជាបន្តគ្នាទាំងស្រុងទេ៖ WHO រាយការណ៍ថា ចំនួនកើនឡើងវិញពី ២៨២.០០០នាក់ក្នុងឆ្នាំ២០២០ ដល់ ៣២២.០០០នាក់ក្នុងឆ្នាំ២០២១ ដោយសម្គាល់ថា វិបត្តិកូវីដ-១៩ អាចរួមចំណែក តាមរយៈផលប៉ះពាល់ទាំងផ្ទាល់ និងប្រយោលទៅលើសេវាសម្ភព។

ចំណុចសំខាន់បំផុតសម្រាប់ការវាយតម្លៃវឌ្ឍនភាព៖ WHO ខ្លួនឯងបញ្ជាក់ថា ដើម្បីឲ្យ MMR សកលធ្លាក់ចុះក្រោម៧០ត្រឹមឆ្នាំ២០៣០ ត្រូវការអត្រាថយចុះប្រចាំឆ្នាំជិត១៥% — “អត្រាមួយដែលកម្រសម្រេចបានក្នុងកម្រិតជាតិ” តាមពាក្យសម្តីផ្ទាល់របស់ WHO។ ធៀបនឹងអត្រាថយចុះជាមធ្យមប្រមាណតិចជាង២%ក្នុងមួយឆ្នាំ ដែលឃើញអំឡុងពេល២៣ឆ្នាំចុងក្រោយ គម្លាតរវាងល្បឿនពិត និងល្បឿនចាំបាច់នៅតែធំសម្បើម។

០៥ភាពខុសគ្នាតាមតំបន់៖ អាហ្វ្រិកខាងត្បូងសាហារ៉ា និងអាស៊ីខាងត្បូង

តាមទិន្នន័យឆ្នាំ២០២៣ដែល WHO ចេញផ្សាយ តំបន់អាហ្វ្រិកខាងត្បូងសាហារ៉ា (Sub-Saharan Africa) និងអាស៊ីខាងត្បូង (Southern Asia) សរុបគ្នាមានចំណែកប្រមាណ៨៧%នៃមរណភាពមាតាសកល (២២៥.០០០នាក់ ក្នុងចំណោមប្រមាណ២៦០.០០០នាក់សរុប) — អាហ្វ្រិកខាងត្បូងសាហារ៉ាតែឯង មានចំណែក~៧០% (១៨២.០០០នាក់) ខណៈអាស៊ីខាងត្បូងមាន~១៧% (៤៣.០០០នាក់)។ លេខទាំងនេះជាចំណែកនៃចំនួនមរណភាព មិនមែនចំណែកនៃចំនួនកំណើតកូនរស់ដែលតូចជាងច្រើនទេ — មានន័យថា មរណភាពប្រមូលផ្តុំខ្ពស់ជាងសមាមាត្រកំណើតរបស់តំបន់ទាំងពីរនេះ។

ធៀបតាមក្រុមចំណូល (income group តាមចំណាត់ថ្នាក់ធនាគារពិភពលោក ដែល WHO ប្រើក្នុងការវិភាគនេះ) MMR ឆ្នាំ២០២៣នៅប្រទេសមានចំណូលទាប មានចំនួន៣៤៦/១សែន ធៀបនឹងគ្រាន់តែ១០/១សែននៅប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ — គម្លាតប្រមាណ៣៤ដង តាមលេខផ្ទាល់របស់ WHO។ ការកាត់ភាគតាមចំណូល ខុសពីការកាត់ភាគតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រខាងលើ ប៉ុន្តែបង្ហាញនិន្នាការស្រដៀងគ្នា៖ ធនធានប្រព័ន្ធសុខភាព ទាក់ទងជិតស្និទ្ធនឹងលទ្ធផលមរណភាពមាតា។

ម៉ែត្រមួយទៀតដែល WHO ចេញផ្សាយ គឺ “ហានិភ័យពេញមួយជីវិត” (lifetime risk of maternal death) — ជាការគណនាបែបគំរូ សន្មតថាស្ត្រីម្នាក់ឆ្លងកាត់អាយុបន្តពូជទាំងមូល ក្រោមអត្រាកំណើត និងអត្រាមរណភាពបច្ចុប្បន្នដដែល — មិនមែនការទស្សន៍ទាយសម្រាប់ស្ត្រីជាក់លាក់ណាម្នាក់ឡើយ។ លេខឆ្នាំ២០២៣៖ ១ក្នុង៧.៩៣៣នាក់ ចំពោះប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ ធៀបនឹង ១ក្នុង៦៦នាក់ ចំពោះប្រទេសមានចំណូលទាប — ជាការប្រៀបធៀបគំរូចម្រុះនៃទ្វីប-ចំណូល មិនមែនហានិភ័យបុគ្គលនោះទេ។

០៦ភាពខុសគ្នាក្នុងប្រទេស និងតំបន់ជម្លោះ

សូម្បីតែក្នុងតំបន់ធំមួយ ភាពខុសគ្នារវាងប្រទេសនីមួយៗនៅតែធំសម្បើម — តារាងប្រទេស-ឆ្នាំរបស់ MMEIG បង្ហាញថា ខណៈប្រទេសខ្លះក្នុងតំបន់ដដែលនោះ មាន MMR ជិតដល់គោលដៅ SDG រួចទៅហើយ ប្រទេសផ្សេងទៀតនៅតែមានលេខខ្ពស់ជាងច្រើនដង — ភ្ជាប់ទៅនឹងករណីសិក្សានៅផ្នែក I ដែលបង្ហាញឧទាហរណ៍ជាក់លាក់អំពីវិថីខុសគ្នាទាំងនេះ។

កត្តាមួយដែល WHO កំណត់យ៉ាងច្បាស់ ជាកត្តាកំណត់ចម្បងបន្ថែមលើតំបន់ភូមិសាស្ត្រ គឺភាពជម្លោះ-ភាពទន់ខ្សោយស្ថាប័ន៖ ក្នុងឆ្នាំ២០២៣ មាន៣៧ប្រទេសត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពជម្លោះ ឬទន់ខ្សោយស្ថាប័ន-សង្គម ប៉ុន្តែសរុបគ្នាមានចំណែក៦១%នៃមរណភាពមាតាសកល ខណៈមានចំណែកកំណើតកូនរស់សកលត្រឹមតែ២៥%ប៉ុណ្ណោះ — MMR ជាមធ្យមក្នុងតំបន់ជម្លោះ (៥០៤/១សែន) ខ្ពស់ជាងតំបន់ទន់ខ្សោយ (៣៦៨/១សែន) ដែលខ្ពស់ជាងមធ្យមភាគសកល (១៩៧/១សែន) រៀងគ្នា — លេខទាំងនេះទាំងអស់ចេញផ្សាយផ្ទាល់ដោយ WHO។

ចំណុចមួយទៀតពីផ្នែក B៖ ប្រទេសមានទិន្នន័យ CRVS រឹងមាំ មានចន្លោះភាពមិនច្បាស់លាស់តូច ខណៈប្រទេសពឹងផ្អែកលើគំរូស្ថិតិ មានចន្លោះធំជាង — MMEIG បោះពុម្ពចន្លោះទាំងនេះជាពិសេស ដើម្បីកុំឲ្យអ្នកអានប្រៀបធៀបចំណាត់ថ្នាក់ប្រទេសដោយផ្អែកតែលើលេខចំណុចមួយ។

• មិនមែនការពិត៖ ចំណាត់ថ្នាក់ MMR រវាងប្រទេសនីមួយៗគឺច្បាស់លាស់ដូចលេខរាប់ផ្ទាល់ទាំងស្រុង
• ជាការពិត៖ លេខភាគច្រើនជាការប៉ាន់ស្មានពីគំរូស្ថិតិ ភ្ជាប់ជាមួយចន្លោះភាពមិនច្បាស់លាស់ដែលប្រែប្រួលតាមគុណភាពទិន្នន័យប្រទេសនីមួយៗ (ផ្នែក B)

០៧អន្តរាគមន៍ស្នូល៖ អ្នកសម្រាលកូនជំនាញ និង EmONC

សូចនាករ SDG 3.1.2 តាមដានភាគរយកំណើតកូនដែលមានវត្តមាន “អ្នកជំនាញសុខភាពមានជំនាញ” (skilled health personnel) — និយមន័យរួមរបស់ WHO ICM និង FIGO ផ្តោតលើសមត្ថភាព មិនមែនត្រឹមតែងារជាផ្លូវការទេ។ WHO រាយការណ៍ថា ស្ត្រីជាង៩៩%ក្នុងប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់/មធ្យមខ្ពស់ សម្រាលកូនក្រោមវត្តមានអ្នកជំនាញ ធៀបនឹងត្រឹមតែ៧៣%ក្នុងប្រទេសមានចំណូលទាប និង៨៤%ក្នុងចំណូលមធ្យមទាប — ហើយ WHO ចាត់ទុកវត្តមានអ្នកជំនាញ ជាអន្តរាគមន៍ស្នូល ព្រោះការគ្រប់គ្រងទាន់ពេលវេលា អាចផ្លាស់ប្តូរលទ្ធផល។

លើសពីវត្តមានអ្នកជំនាញ ក្របខ័ណ្ឌ “ការថែទាំសម្ភពបន្ទាន់ និងទារកទើបនឹងកើត” (Emergency Obstetric and Newborn Care — EmONC) ចេញផ្សាយរួមគ្នាដោយ WHO UNFPA UNICEF និងកម្មវិធី AMDD (Averting Maternal Death and Disability) នៃសាកលវិទ្យាល័យ Columbia កំណត់ “មុខងារសញ្ញា” (signal functions ៧មុខ — មើលតារាង) ជាមូលដ្ឋានវាស់សមត្ថភាពគ្លីនិកជាក់ស្តែងរបស់មណ្ឌលសុខភាព៖ EmONC មូលដ្ឋាន ធៀបនឹង EmONC គ្រប់ជ្រុងជ្រោយ (បន្ថែមការវះកាត់ និងការបញ្ចូលឈាម)។ សៀវភៅណែនាំដដែលនោះ ណែនាំបទដ្ឋានផែនការ៖ យ៉ាងតិចមណ្ឌល EmONC ៥កន្លែង (រួម១គ្រប់ជ្រុងជ្រោយ) ក្នុងប្រជាជន៥សែននាក់។

វត្តមានអ្នកជំនាញ ចាំបាច់ ប៉ុន្តែមិនគ្រប់គ្រាន់ដោយខ្លួនឯងទេ — ក្របខ័ណ្ឌ “ការពន្យារពេលបី” (Thaddeus & Maine, ១៩៩៤) សម្គាល់ការពន្យារពេលសម្រេចចិត្តស្វែងរកការថែទាំ ការឈានដល់មណ្ឌល និងការទទួលការថែទាំគ្រប់គ្រាន់ — ជាមូលហេតុមួយដែលដង់ស៊ីតេ-គុណភាពមណ្ឌល EmONC សំខាន់ស្មើនឹងវត្តមានអ្នកជំនាញផ្ទាល់។

០៨ថ្នាំ ការស្រាវជ្រាវ និងកម្មវិធីគាំទ្រអន្តរជាតិ

ចំពោះការហូរឈាមក្រោយសម្រាល (មូលហេតុចម្បងបំផុតតាមផ្នែក C) WHO ណែនាំការគ្រប់គ្រងសកម្មដំណាក់កាលទីបីនៃការសម្រាល ជាមួយថ្នាំ uterotonics — oxytocin ជាជម្រើសទីមួយ (មាននៅក្នុងបញ្ជីថ្នាំសំខាន់របស់ WHO) ខណៈ carbetocin ធន់នឹងកម្តៅ ឬ misoprostol ជាជម្រើសកន្លែងគ្មានប្រព័ន្ធត្រជាក់ ឬ oxytocin មិនអាចរក្សាបានត្រឹមត្រូវ។

ភស្តុតាងគាំទ្រ tranexamic acid កើតចេញពី WOMAN Trial (The Lancet ២០១៧) — ការសាកល្បងចៃដន្យគ្រប់គ្រងអន្តរជាតិដឹកនាំដោយ London School of Hygiene & Tropical Medicine លើស្ត្រីជាង២ម៉ឺននាក់ ក្នុង២១ប្រទេស — រកឃើញថា ការព្យាបាលឆាប់ (ក្នុង៣ម៉ោងក្រោយចាប់ផ្តើមហូរឈាម) ភ្ជាប់ជាមួយការថយចុះមរណភាពដោយសារឈាមហូរ — WHO ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពគោលការណ៍ណែនាំបន្ទាប់ពីលទ្ធផលនេះ។ គួរកត់សម្គាល់ថា នេះជាការសាកល្បងតែមួយ (ថ្វីត្បិតធំ) មិនមែនការសន្និដ្ឋានចុងក្រោយស្រេចលេចទេ។

ចំពោះជំងឺលើសសម្ពាធឈាម ការសាកល្បង Magpie Trial (The Lancet ២០០២ លើស្ត្រីជិត១ម៉ឺននាក់ច្រើនប្រទេស) រកឃើញថា magnesium sulfate បន្ថយហានិភ័យវិវត្តទៅ eclampsia ៥៨% ធៀបនឹងថ្នាំក្លែងក្លាយ (placebo) — ខណៈការថយចុះមរណភាពមាតាផ្ទាល់ ក្នុងការសាកល្បងនោះ មិនមានលក្ខណៈស្ថិតិសំខាន់ច្បាស់លាស់ទេ។ WHO នៅតែណែនាំ magnesium sulfate ជាថ្នាំជម្រើសទីមួយ ចំពោះ pre-eclampsia/eclampsia ធ្ងន់ធ្ងរ ដោយផ្អែកលើភស្តុតាងការទប់ស្កាត់ eclampsia ជាចម្បង។

ក្នុងកម្រិតស្ថាប័ន មូលនិធិហិរញ្ញវត្ថុសកលសម្រាប់ស្ត្រី កុមារ និងក្មេងជំទង់ (Global Financing Facility — GFF) ជាភាពជាដៃគូដឹកនាំដោយប្រទេសខ្លួនឯង ក្រោមម្ចាស់ផ្ទះជាធនាគារពិភពលោក គាំទ្រប្រទេសដៃគូជាង៤៣ — ចាប់ផ្តើម២០១៥ ស្របគ្នាជាមួយចលនា Every Woman Every Child របស់អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ (២០១៦-២០៣០)។ ក្នុងឆ្នាំដដែល WHO ដាក់ចេញយុទ្ធសាស្ត្រ “ការបញ្ចប់មរណភាពមាតាដែលអាចទប់ស្កាត់បាន” (EPMM) ជាមូលដ្ឋានក្រោមគោលដៅ SDG 3.1។

• Oxytocin (ជម្រើសទី១) ឬ carbetocin/misoprostol — ការគ្រប់គ្រងសកម្មដំណាក់កាលទីបី ការពារការហូរឈាម
• Tranexamic acid — ព្យាបាលការហូរឈាមក្រោយសម្រាល (ភស្តុតាង៖ WOMAN Trial, Lancet ២០១៧)
• Magnesium sulfate — ការពារ/ព្យាបាល eclampsia (ភស្តុតាង៖ Magpie Trial, Lancet ២០០២)
• GFF + EPMM — ក្របខ័ណ្ឌហិរញ្ញវត្ថុ-យុទ្ធសាស្ត្រកម្រិតប្រទេស

០៩ករណីសិក្សា៖ ការថយចុះរយៈពេលវែង

ការសិក្សារបស់ក្រុមធនាគារពិភពលោក (Pathmanathan et al., “Investing in Maternal Health: Learning from Malaysia and Sri Lanka,” ២០០៣) កត់ត្រាការធ្លាក់ចុះ MMR រយៈពេលច្រើនទសវត្សរ៍នៅស្រីលង្កា និងម៉ាឡេស៊ី ដែលសម្រេចបានក្នុងកម្រិតចំណាយសុខភាពទាបធៀបនឹង GDP នៃសម័យនោះ — កត្តាចម្បងគឺបណ្តាញមណ្ឌលសម្ភពឥតគិតថ្លៃពង្រីកគ្របដណ្តប់ភូមិសាស្ត្រ បុគ្គលិកឆ្មបជំនាញកម្រិតវិជ្ជាជីវៈ ព្រមទាំងប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យសម្ងាត់រាល់ករណីមរណភាព ដែលលទ្ធផលប្រើកែលម្អប្រព័ន្ធសុខភាពមូលដ្ឋានជាបន្តបន្ទាប់ — ការវិនិយោគជាប្រព័ន្ធរយៈពេលច្រើនទសវត្សរ៍ មិនមែនកម្មវិធីរហ័សតែមួយឡើយ។

ក្នុងករណីរវ៉ាន់ដា ការធ្លាក់ចុះរហ័សក្រោយឆ្នាំ២០០០ កត់ត្រាឆ្លងកាត់ការស្ទង់មតិសុខភាព-ចំនួនប្រជាជនប្រចាំប្រទេស (DHS) ជាច្រើនជុំ និងយោងក្នុងអក្សរសិល្ប៍ WHO Bulletin/Lancet Global Health — ភ្ជាប់ជាមួយការពង្រីកបុគ្គលិកសុខភាពសហគមន៍ ការផ្តល់ថវិកាតាមលទ្ធផលការងារ និងគម្រោងធានារ៉ាប់រងសហគមន៍ (mutuelles de santé) ដែលកាត់បន្ថយឧបសគ្គហិរញ្ញវត្ថុក្នុងការសម្រាលនៅមណ្ឌលសុខភាព។ ចំណែកបង់ក្លាដែស ការធ្លាក់ចុះ MMR តាមដានឆ្លងកាត់ការស្ទង់មតិជាតិជាច្រើនជុំ (BMMS) ដែលភ្ជាប់ជាមួយការពង្រីកលទ្ធភាពទទួលបានផែនការគ្រួសារ និងកំណើនវត្តមានអ្នកជំនាញសម្រាលកូន។

ចំណុចសំខាន់ត្រូវចងចាំ៖ ទាំងបួនករណីនេះជាឧទាហរណ៍ដែលត្រូវបានយោងញឹកញាប់ក្នុងអក្សរសិល្ប៍គោលនយោបាយសុខភាពសាធារណៈ ប៉ុន្តែម្នាក់ៗមានបរិបទផ្ទាល់ខ្លួន (ម៉ូដែលហិរញ្ញវត្ថុ ភូមិសាស្ត្រ ចំណុចចាប់ផ្តើម) — មិនមែនការអះអាងថា អន្តរាគមន៍តែមួយពន្យល់លទ្ធផលរបស់ប្រទេសណាមួយទាំងស្រុងទេ ហើយការធ្លាក់ចុះទាំងអស់នេះកើតឡើងក្នុងរយៈពេលច្រើនទសវត្សរ៍ មិនមែនតែមួយឆ្នាំឡើយ។

១០ខុសពីអត្ថបទផ្សេងទៀត និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ

ដើម្បីជៀសវាងការជាន់គ្នា៖ អត្ថបទស្តីពីអភិបាលកិច្ចសុវត្ថិភាពសុខភាពពិភពលោក គ្របដណ្តប់ការឆ្លើយតបវិបត្តិរាតត្បាតស្រួចស្រាវក្រោម IHR 2005 មិនមែនការតាមដានទិន្នន័យទៀងទាត់ទេ អត្ថបទស្តីពី COVAX-mRNA គ្របដណ្តប់ស្ថាបត្យកម្មផ្គត់ផ្គង់វ៉ាក់សាំង ខុសពីម៉ាស៊ីនស្ថិតិ MMEIG ទាំងស្រុង ខណៈអត្ថបទស្តីពីភាពធន់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច គ្របដណ្តប់ប្រព័ន្ធតាមដានបន្ទុកជំងឺមួយផ្សេងទៀត។ អត្ថបទនេះខុសពីទាំងបីនោះ ព្រោះផ្តោតលើម៉ាស៊ីនស្ថិតិ-ការប៉ាន់ស្មានទៀងទាត់ ដែលនៅពីក្រោយសូចនាករ SDG 3.1 និងអន្តរាគមន៍ពាក់ព័ន្ធ។

ក្នុងកម្រិតអភិបាលកិច្ច ក្របខ័ណ្ឌ SDG (របៀបវារៈ ២០៣០) អនុម័តដោយសម័ជ្ជសន្និបាតទូទៅអង្គការសហប្រជាជាតិឆ្នាំ២០១៥ ជាការប្តេជ្ញាចិត្តនយោបាយ មិនចងកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់ដូចសន្ធិសញ្ញាទេ — ខុសពី IHR 2005 ដែលចងកាតព្វកិច្ច (លើកឡើងក្នុងអត្ថបទអភិបាលកិច្ចសុវត្ថិភាពសុខភាពសកលក្នុងស៊េរីនេះ)។ EPMM របស់ WHO ក៏មិនចងកាតព្វកិច្ចដែរ — ចំណែក MMEIG ដំណើរការក្រោមអាណត្តិទូទៅរបស់ WHO ក្នុងការចងក្រងស្ថិតិសុខភាព រួមជាមួយអាណត្តិឯករាជ្យរបស់ UNICEF UNFPA និងក្រុមធនាគារពិភពលោក។

១១ទស្សនវិស័យ៖ ការជាប់គាំង និងគម្លាតថវិកា

តាមការវាយតម្លៃផ្ទាល់របស់ WHO (ភ្ជាប់ពីផ្នែក D) ល្បឿនថយចុះ MMR ចាប់ពីឆ្នាំ២០០០ នៅតែឆ្ងាយពីអត្រា~១៥%ក្នុងមួយឆ្នាំ ដែលចាំបាច់ដើម្បីសម្រេចគោលដៅឆ្នាំ២០៣០ — របាយការណ៍វឌ្ឍនភាព SDG ប្រចាំឆ្នាំរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ក៏ចាត់ទុកគោលដៅ 3.1 ថាមិនទាន់ដល់ផ្លូវត្រូវក្នុងកម្រិតសកលដែរ។

ចំពោះការកើនឡើងមរណភាពពី២០២០ដល់២០២១ (ភ្ជាប់ពីផ្នែក D) WHO ប្រើពាក្យ “អាចនឹង” ចំពោះការរួមចំណែករបស់វិបត្តិកូវីដ-១៩ — មិនមែនការអះអាងច្បាស់លាស់ទេ។ ការស្ទង់មតិជុំទី៣របស់ WHO លើសេវាសុខភាពសំខាន់ៗកំឡុងវិបត្តិ (គ្របដណ្តប់១២៩ប្រទេស) រកឃើញថា ប្រទេសជាច្រើនរាយការណ៍ការរំខានសេវាសុខភាពបន្តពូជ-មាតា-ទារកផងដែរ។

ក្រៅពីផលប៉ះពាល់វិបត្តិកូវីដ-១៩ ការប្រមូលផ្តុំមរណភាពក្នុងតំបន់ជម្លោះ-ទន់ខ្សោយស្ថាប័ន (ភ្ជាប់ពីផ្នែក F — ៦១%នៃមរណភាពសកលក្នុង៣៧ប្រទេស) នៅតែជាបញ្ហារចនាសម្ព័ន្ធដាច់ដោយឡែក ដែលភ្នាក់ងារជាច្រើនកំណត់ថាត្រូវការការយកចិត្តទុកដាក់បន្ត — លើសពីវដ្តវិបត្តិសុខភាពសាធារណៈណាមួយ។

MMEIG ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពស៊េរីជាទៀងទាត់ (ភ្ជាប់ពីផ្នែក B) — ការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពនាពេលអនាគត នឹងបញ្ជាក់ថាតើការកើនឡើងក្រោយ២០២០ ជាបណ្តោះអាសន្ន ឬជាទិសដៅរយៈពេលវែងជាងនេះ — សំណួរដែលនៅតែបើកចំហ ត្រូវការតាមដានបន្ត។

១២សំណួរញឹកញាប់

១៣ប្រភព

1. WHO — Maternal Mortality Fact Sheet (ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព ៧ មេសា ២០២៥)
2. WHO/UNICEF/UNFPA/World Bank/UNDESA — Trends in Maternal Mortality 2000 to 2023
3. WHO/UNICEF/UNFPA/World Bank/UNDESA — Trends in Maternal Mortality 2000 to 2020 (ស៊េរីមុន)
4. World Bank — Maternal Mortality Ratio (modeled estimate) Data Indicator
5. WHO — Ending Preventable Maternal Mortality (EPMM) Strategy
6. Global Financing Facility (World Bank-hosted Partnership)
7. UNFPA — Maternal Health
8. WHO/UNFPA/UNICEF/AMDD (Columbia Mailman) — Monitoring Emergency Obstetric Care: A Handbook
9. Say L, et al. — Global Causes of Maternal Death: A WHO Systematic Analysis (Lancet Global Health, ២០១៤)
10. WOMAN Trial Collaborators — Effect of Early Tranexamic Acid Administration (The Lancet, ២០១៧)
11. Magpie Trial Collaborative Group — Magnesium Sulphate for Pre-Eclampsia (The Lancet, ២០០២)
12. UN DESA — Sustainable Development Goal 3 (រួមទាំងគោលដៅ 3.1)
13. UNICEF DATA — Maternal Mortality Rates and Statistics
14. WHO — Third Round Global Pulse Survey on Continuity of Essential Health Services (COVID-19)
15. WHO — Global Health Observatory

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៥ ប្រភព