ជាង ១,៤០០ ឆ្នាំ គ្មានមនុស្សណាម្នាក់នៅលើផែនដីអាចអានអក្សរហ៊ីរ៉ូក្លីហ្វចេញឡើយ។ វាបានក្លាយជាគំនូរស្រស់ស្អាតគ្មានន័យ រហូតដល់រឿងរ៉ាវនៃផ្ទាំងថ្មមួយ បានបើកសោវាឡើងវិញ។

#ហ៊ីរ៉ូក្លីហ្វ · #RosettaStone · #Champollion · #អក្សរ · #AncientEgypt

ក្នុងបទវិភាគមុន យើងបានឃើញថា ទន្លេនីលបង្កើតអរិយធម៌អេហ្ស៊ីប។ ប៉ុន្តែ តើយើងដឹងពីជំនឿ ច្បាប់ កំណាព្យ និងជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់មនុស្សដែលរស់នៅជាងបួនពាន់ឆ្នាំមុនយ៉ាងលម្អិតបែបនេះ ដោយរបៀបណា? ចម្លើយគឺ ដោយសារពួកគេបានសរសេរវាទុក ដោយអក្សរដ៏ស្រស់ស្អាតមួយប្រភេទ — អក្សរ «ហ៊ីរ៉ូក្លីហ្វ» (Hieroglyphs)។ នេះជារឿងរ៉ាវនៃ «កូនសោ» ដែលបើកអក្សរនោះឡើងវិញ។

១ តើអក្សរហ៊ីរ៉ូក្លីហ្វជាអ្វី? រូបភាព ឬសំឡេង?

អក្សរហ៊ីរ៉ូក្លីហ្វ គឺជាប្រព័ន្ធសរសេរមួយ ដែលប្រើ «រូបភាព» ជាសញ្ញា (signs) [1]។ ការយល់ច្រឡំដ៏ធំបំផុតមួយ គឺការគិតថា រាល់រូបភាពនីមួយៗតំណាងឱ្យ «គំនិត» មួយដោយផ្ទាល់ — តាមពិត ការយល់ច្រឡំនេះហើយ ដែលបានរារាំងការឌិកូដអក្សរនេះអស់ជាច្រើនសតវត្ស។

ការពិតស្មុគស្មាញ និងឆ្លាតវៃជាងនេះ។ សញ្ញាខ្លះតំណាងឱ្យវត្ថុ ឬគំនិត (logograms) ប៉ុន្តែសញ្ញាជាច្រើនទៀតតំណាងឱ្យ «សំឡេង» (sounds) ដូចជាអក្សរ។ ក្នុងចំណោមនោះ មានសញ្ញាចំនួន ២៤ ដែលតំណាងឱ្យព្យញ្ជនៈតែមួយៗ (uniliterals) ស្រដៀងនឹងអក្ខរក្រម។ ចំនួនសញ្ញាសរុបបានកើនឡើងតាមកាល — ប្រមាណ ៩០០ សញ្ញាក្នុងសម័យរាជាណាចក្រកណ្តាល ហើយកើនដល់ជាងប្រាំពាន់សញ្ញាក្នុងសម័យក្រោយ ប៉ុន្តែ ៧០០ ទៅ ៨០០ សញ្ញាគឺគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់អ្នកចម្លងសរសេរ (scribe) ម្នាក់ ដើម្បីអាន និងសរសេរបានស្ទាត់ [2]។

២ ការបាត់បង់ចំណេះដឹង៖ នៅពេលដែលគ្មាននរណាម្នាក់អានចេញ

អក្សរហ៊ីរ៉ូក្លីហ្វត្រូវបានប្រើប្រាស់អស់រយៈពេលជាងបីពាន់ឆ្នាំ។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលសាសនា និងវប្បធម៌ចាស់ៗរសាត់បាត់ ការប្រើប្រាស់អក្សរនេះក៏ថយចុះ។ សិលាចារឹកហ៊ីរ៉ូក្លីហ្វចុងក្រោយបង្អស់ដែលគេស្គាល់ ត្រូវបានឆ្លាក់នៅព្រះវិហារ Philae នៅភាគខាងត្បូងនៃទឹកដីអេហ្ស៊ីប កាលពីថ្ងៃទី ២៤ ខែសីហា ឆ្នាំ ៣៩៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ដោយបូជាចារ្យម្នាក់ឈ្មោះ Nesmeterakhem [3]។

បន្ទាប់ពីនោះមក ចំណេះដឹងអំពីរបៀបអានអក្សរនេះបានរលាយបាត់ទាំងស្រុង [1]។ អស់រយៈពេលជាង ១,៤០០ ឆ្នាំ មនុស្សជាតិមើលឃើញគំនូរស្រស់ស្អាតទាំងនេះ ប៉ុន្តែគ្មាននរណាម្នាក់ដឹងថាវាមានន័យដូចម្តេច។ វាដូចជាបណ្ណាល័យដ៏ធំ ដែលពេញដោយសៀវភៅ ប៉ុន្តែគ្មាននរណាម្នាក់ចេះភាសានៃសៀវភៅទាំងនោះ។

៣ ផ្ទាំងថ្ម Rosetta (The Rosetta Stone)៖ កូនសោដោយចៃដន្យ

ការផ្លាស់ប្តូរបានចាប់ផ្តើមនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៧៩៩។ ខណៈពេលដែលកងទ័ពបារាំងកំពុងជីកគ្រឹះបន្ទាយមួយនៅជិតក្រុង Rashid (ដែលជនជាតិអឺរ៉ុបហៅថា Rosetta) ក្នុងតំបន់ដីសណ្តទន្លេនីល ទាហានបានរកឃើញផ្ទាំងថ្មពណ៌ខ្មៅដ៏ធំមួយ ដែលបង្កប់ក្នុងជញ្ជាំងចាស់។ មន្ត្រីទទួលបន្ទុកម្នាក់ឈ្មោះ Pierre-François Bouchard បានដឹងភ្លាមៗថា វត្ថុនេះមានសារៈសំខាន់ [4]។

ហេតុអ្វីបានជាវាសំខាន់? ពីព្រោះវាមានសិលាចារឹក ដែលសរសេរ «ដដែលៗ» ជា «បីប្រភេទអក្សរ» ផ្សេងគ្នា។ អ្នកប្រាជ្ញនៅសម័យនោះនៅតែអាចអានភាសាក្រិកបុរាណបាន — ដូច្នេះ បើពួកគេអាចអានភាគជាក្រិក នោះពួកគេមានល្បឹះ (clue) ដ៏មានតម្លៃ ដើម្បីព្យាយាមឌិកូដអក្សរហ៊ីរ៉ូក្លីហ្វ [1][4]។

តាមពិត សិលាចារឹកនេះគ្រាន់តែជាសេចក្តីប្រកាសរបស់ក្រុមបូជាចារ្យ ដែលគាំទ្រស្តេច Ptolemy ទី៥ កាលពីឆ្នាំ ១៩៦ មុនគ្រិស្តសករាជប៉ុណ្ណោះ — ខ្លឹមសារវាមិនសំខាន់ប៉ុន្មានទេ ប៉ុន្តែ «រូបរាង» បីភាសារបស់វា បានក្លាយជាកូនសោដ៏ល្បីបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃភាសាសាស្ត្រ [4]។

៤ Young និង Champollion៖ ការប្រណាំងឌិកូដអក្សរ

អ្នកប្រាជ្ញម្នាក់ដែលឈានមុខគេ គឺលោក Thomas Young (១៧៧៣–១៨២៩) ជារូបវិទូជនជាតិអង់គ្លេស។ គាត់ជាមនុស្សដំបូងគេម្នាក់ ដែលបង្ហាញថា សញ្ញាហ៊ីរ៉ូក្លីហ្វមួយចំនួនលើផ្ទាំងថ្ម Rosetta តំណាងឱ្យ «សំឡេង» នៃព្រះនាមរាជវង្ស គឺឈ្មោះ Ptolemy [4]។ ប៉ុន្តែវានៅមិនទាន់ពេញលេញ។

ការរកឃើញដ៏សម្រេចបាន គឺជាស្នាដៃរបស់អ្នកប្រាជ្ញជនជាតិបារាំងម្នាក់ឈ្មោះ Jean-François Champollion (១៧៩០–១៨៣២)។ ដោយប្រើចំណេះដឹងភាសា Coptic (ភាសាកូនចៅនៃភាសាអេហ្ស៊ីបបុរាណ) គាត់បានដឹងថា អក្សរហ៊ីរ៉ូក្លីហ្វកត់ត្រា «សំឡេង» នៃភាសាអេហ្ស៊ីប។ គាត់បានប្រកាសការរកឃើញនេះនៅថ្ងៃទី ២៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៨២២ នៅសភាបណ្ឌិត្យក្រុងប៉ារីស ដែលជាការដាក់មូលដ្ឋានគ្រឹះនៃវិទ្យាសាស្ត្រ «អេហ្ស៊ីបសិក្សា» (Egyptology) ទាំងមូល [1][4]។

ការសន្និដ្ឋាន

រឿងរ៉ាវនៃផ្ទាំងថ្ម Rosetta គឺជារឿងរ៉ាវនៃ «កូនសោ»។ ផ្ទាំងថ្មមួយ ដែលឆ្លាក់ដោយក្រុមបូជាចារ្យ ដោយគ្មានចេតនាជួយមនុស្សជំនាន់ក្រោយ បានក្លាយជាស្ពានភ្ជាប់រវាងពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន និងសំឡេងដែលបាត់បង់នៃអរិយធម៌បុរាណ។ ដោយសារ Champollion និងផ្ទាំងថ្ម Rosetta ទើបពិភពលោកអាច «ស្តាប់» សំឡេងរបស់អេហ្ស៊ីបបុរាណបានម្តងទៀត។

សំណួរសម្រាប់អ្នកគិត

អ្វីដែលរង់ចាំនៅខាងមុខ

ឥឡូវនេះ យើងអាច «អាន» អក្សររបស់អេហ្ស៊ីបបុរាណបានហើយ។ ប៉ុន្តែស្នាដៃរូបី ដ៏អស្ចារ្យបំផុតរបស់ពួកគេ គឺសំណង់ថ្មដ៏ធំសម្បើម។ ក្នុង ផ្នែកបន្ទាប់ យើងនឹងស្វែងយល់ពីអាថ៌កំបាំងវិស្វកម្ម៖ តើដុំថ្មចំនួន ២,៣ លានដុំ ត្រូវបានដាក់តម្រៀបបានយ៉ាងដូចម្តេច កាលពី ៤,៥០០ ឆ្នាំមុន? ហើយតើនរណាពិតជាសាងសង់វា — ទាសករ ឬកម្មករ?

ការបញ្ជាក់៖ អត្ថបទនេះគឺជាការសំយោគ និងវិភាគទិន្នន័យពីប្រភពស្រាវជ្រាវផ្សេងៗ ក្នុងគោលបំណងចែករំលែកចំណេះដឹងទូទៅ និងការត្រិះរិះពិចារណាប៉ុណ្ណោះ។ យើងមិនទទួលខុសត្រូវលើការសម្រេចចិត្តណាមួយដោយផ្អែកលើការវិភាគនេះឡើយ។