ខែលពហុស្រទាប់៖ របៀប Patriot ការពារ Al Udeid និងរ៉ាដារ UEWR ពីមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់
តើអាមេរិកនិងកាតារការពាររ៉ាដារព្រមានមុនជាមុន និងមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសយុទ្ធសាស្ត្រ ដោយរបៀបណា? ការសិក្សាស៊ីជម្រៅអំពីការការពារតាមស្រទាប់ (layered air & missile defense) ដោយយកការវាយប្រហារថ្ងៃ២៣ មិថុនា ២០២៥ ធ្វើជាករណីសិក្សា។
«រ៉ាដារព្រមានមុនជាមុន» គឺជាភ្នែករបស់ប្រព័ន្ធការពារមីស៊ីល។ បើសត្រូវអាចបិទភ្នែកនេះ ការការពារទាំងមូលក៏ងងឹត។ ដូច្នេះការការពារវា ត្រូវធ្វើជា ស្រទាប់ៗតគ្នា — ចាប់ពីការរកឃើញ រហូតដល់ការស្កាត់ចាប់។
ករណីសិក្សា៖ ការការពារមូលដ្ឋាន Al Udeid ក្នុងការវាយប្រហារដោយមីស៊ីល ឆ្នាំ២០២៥។
ក្នុងពិភពយោធាទំនើប ការឈ្នះចាញ់មិនមែនអាស្រ័យតែលើអាវុធដែលវាយប្រហារទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងអាស្រ័យលើ ថាតើអ្នកអាច«មើលឃើញ»ការគំរាមកំហែងបានលឿនប៉ុណ្ណា។ ឧបករណ៍ដែលធ្វើការងារ«មើល»នេះគឺរ៉ាដារព្រមានមុនជាមុន (Upgraded Early Warning Radar — UEWR)។ អត្ថបទនេះពន្យល់ជាភាសាខ្មែរអំពី វិធីសាស្ត្រការពារឧបករណ៍យុទ្ធសាស្ត្របែបនេះ និងមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសធំបំផុតរបស់អាមេរិកនៅមជ្ឈិមបូព៌ា គឺ Al Udeid នៅប្រទេសកាតារ ដោយផ្អែកលើប្រភពផ្លូវការ និងការរាយការណ៍ដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។
រ៉ាដារ UEWR (AN/FPS-132) ជាអ្វី?
រ៉ាដារព្រមានមុនជាមុនដែលបានធ្វើឲ្យប្រសើរឡើង (Upgraded Early Warning Radar, UEWR) ជារ៉ាដារប្រភេទ solid-state phased-array ដែលផលិតដោយក្រុមហ៊ុន Raytheon (RTX)។ តាមការពិពណ៌នារបស់ CSIS Missile Threat និង Missile Defense Agency (MDA) វាធ្វើការងារសំខាន់បី៖ រកឃើញ (detect), តាមដាន (track) និង ចាត់ថ្នាក់ (classify) គន្លងគ្រាប់មីស៊ីលបាឡាស្ទិក ដើម្បីបញ្ជូនទិន្នន័យទៅប្រព័ន្ធការពារមីស៊ីល (Ballistic Missile Defense System)។
UEWR គឺជាការអភិវឌ្ឍបន្តពីរ៉ាដារចាស់ PAVE PAWS និង BMEWS ហើយត្រូវបានតភ្ជាប់ចូលក្នុងប្រព័ន្ធ Ground-based Midcourse Defense (GMD) របស់អាមេរិក។ វាអាចរកឃើញគោលដៅក្នុងចម្ងាយរាប់ពាន់គីឡូម៉ែត្រ។ តាម Missile Defense Advocacy Alliance បច្ចុប្បន្នអាមេរិកដាក់ពង្រាយ UEWR នៅ Beale (រដ្ឋ California), Fylingdales (ចក្រភពអង់គ្លេស) និង Thule/Pituffik (ហ្គ្រោអង់ឡង់)។
| លក្ខណៈ | ព័ត៌មាន (តាមប្រភពផ្លូវការ) |
|---|---|
| ឈ្មោះបច្ចេកទេស | AN/FPS-132 (Block 5) |
| ប្រភេទ | Solid-state phased-array radar |
| ផលិតករ | Raytheon / RTX |
| មុខងារ | រកឃើញ · តាមដាន · ចាត់ថ្នាក់ គ្រាប់មីស៊ីលបាឡាស្ទិក |
| ភ្ជាប់ជាមួយ | GMD / ប្រព័ន្ធការពារមីស៊ីល (BMDS) |
ភូមិសាស្ត្រត្រឹមត្រូវ៖ រ៉ាដារនៅ Al-Khor មិនមែននៅ Al Udeid
ចំណុចសំខាន់ដែលត្រូវបញ្ជាក់ឲ្យច្បាស់៖ ប្រទេសកាតារពិតជាមានរ៉ាដារ AN/FPS-132 Block 5 មែន។ ក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៣ ភ្នាក់ងារសហប្រតិបត្តិការសន្តិសុខការពារជាតិអាមេរិក (DSCA) បានជូនដំណឹងដល់សភា អំពីការលក់រ៉ាដារនេះជូនកាតារក្នុងតម្លៃប៉ាន់ស្មាន ១.១ ពាន់លានដុល្លារ។ ប៉ុន្តែរ៉ាដារនេះស្ថិតនៅតំបន់ Qatar Early Warning Radar (QEWR) ជិតក្រុង Al-Khor ភាគខាងជើងប្រទេស — មិនមែននៅក្នុងមូលដ្ឋាន Al Udeid ឡើយ (សូមមើល ឯកសារបច្ចេកទេសអំពី SSPARS)។
រីឯ Al Udeid គឺជាមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសធំបំផុតរបស់អាមេរិកនៅមជ្ឈិមបូព៌ា ស្ថិតភាគនិរតីក្រុង Doha មានបុគ្គលិកយោធាប្រហែល ១ម៉ឺននាក់ ហើយជាទីតាំងបញ្ជាការផ្នែកអាកាស (Combined Air Operations Center)។ តាមការរាយការណ៍ CENTCOM បានបង្កើត Combined Defence Operations Cell នៅ Al Udeid ដើម្បីភ្ជាប់រ៉ាដារជាមួយដៃគូក្នុងតំបន់ចំនួន ១៧ បង្កើតជា«រូបភាពអាកាសរួម» (common air picture)។
ការចម្លងភូមិសាស្ត្រខុស (យករ៉ាដារ Al-Khor ទៅដាក់នៅ Al Udeid) ជាកំហុសទូទៅក្នុងព័ត៌មាន។ ដូច្នេះយើងបំបែកទីតាំងទាំងពីរឲ្យច្បាស់ ដើម្បីរក្សាភាពត្រឹមត្រូវ។
ហេតុអ្វីរ៉ាដារព្រមានមុនជាគោលដៅដ៏មានតម្លៃ?
ការពារមីស៊ីលដំណើរការតាម«ខ្សែសម្លាប់» (kill chain)៖ ត្រូវរកឃើញគ្រាប់មីស៊ីលជាមុន បានតាមដានគន្លងរបស់វា សម្រេចចិត្តស្កាត់ចាប់ រួចទើបបាញ់ស្កាត់។ រ៉ាដារព្រមានមុនគឺជាជំហានដំបូងបង្អស់នៃខ្សែនេះ។
ដោយសារតែវាជាជំហានដំបូង បើសត្រូវអាចបំផ្លាញ ឬរំខាន (jam) រ៉ាដារនេះ នោះការការពារទាំងមូលអាចខ្វះការព្រមានទាន់ពេល។ នេះជាមូលហេតុដែលរ៉ាដារយុទ្ធសាស្ត្រត្រូវការ ការពារពិសេស — មិនអាចទុកចោលដោយគ្មានការការពារជាស្រទាប់បានឡើយ។
វិធីសាស្ត្រការពារស្នូល៖ ការពារតាមស្រទាប់ (Layered IAMD)
វិធីសាស្ត្រការពារដ៏សំខាន់បំផុតគឺការការពារអាកាស និងមីស៊ីលបែបរួមបញ្ចូលគ្នាជាស្រទាប់ (Integrated Air & Missile Defense, IAMD)។ គោលគំនិតគឺ៖ បើស្រទាប់មួយខកខាន ស្រទាប់បន្ទាប់នៅតែអាចស្កាត់ចាប់បាន។ តាមការពន្យល់របស់ Al Jazeera និង ឯកសារអំពី THAAD ស្រទាប់ការពារធំៗមានដូចខាងក្រោម៖
ស្រទាប់ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា (Sensors)
រ៉ាដារ UEWR (AN/FPS-132), រ៉ាដារ X-band AN/TPY-2, និងរ៉ាដារនាវា Aegis/SPY ផ្ដល់ការព្រមានមុន និងទិន្នន័យគន្លងទៅឲ្យប្រព័ន្ធបាញ់ស្កាត់។
ស្រទាប់ខ្ពស់ (Upper tier)
THAAD — ស្កាត់ចាប់គ្រាប់មីស៊ីលនៅកម្ពស់ខ្ពស់ (ក្រៅបរិយាកាស/exo)។ ខែឧសភា ២០២៥ កាតារបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងយោធាជាមួយអាមេរិកដ៏ធំ (រួមទាំង THAAD)។
ស្រទាប់ស្ថានីយ (Terminal tier)
Patriot PAC-3 — ស្កាត់ចាប់ក្នុងបរិយាកាស នៅកម្ពស់ទាបជាង នៅដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃគន្លង។
ស្រទាប់ចម្ងាយជិត (Point defense)
NASAMS, C-RAM និងប្រព័ន្ធប្រឆាំងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (counter-UAS) ការពារចម្ងាយជិតប្រឆាំងនឹងក្បាលដែលសល់, ម៉ូតូហោះ និងដ្រូន។
គោលគំនិតស្នូល៖ បើស្រទាប់មួយខកខាន ស្រទាប់បន្ទាប់នៅតែស្កាត់ចាប់បាន។
ការពារអកម្ម (Passive) និងការពារអេឡិចត្រូនិច
ក្រៅពីការបាញ់ស្កាត់ (active) វិធីសាស្ត្រការពារក៏រួមបញ្ចូលវិធានការអកម្មផងដែរ ដែលជួយកាត់បន្ថយការខូចខាត ទោះបីសត្រូវអាចជ្រាបចូលបានក្ដី៖
ចំណុចដែលត្រូវចាំ
គម្របរ៉ាដារ (radome) បែបស្វ៊ែរការពារឧបករណ៍ពីខ្យល់ ភ្លៀង និងធូលី ប៉ុន្តែ មិនអាចការពារការប៉ះផ្ទាល់ពីគ្រាប់មីស៊ីលបានទេ។ ដូច្នេះការការពារសកម្ម (interceptors) នៅតែជាខ្សែការពារចម្បង។
ករណីសិក្សា៖ ការវាយប្រហារ Al Udeid ថ្ងៃ២៣ មិថុនា ២០២៥
នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់គ្រាប់មីស៊ីលបាឡាស្ទិកទៅលើមូលដ្ឋាន Al Udeid ជាការសងសឹក ក្រោយពីអាមេរិកវាយប្រហារទីតាំងនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់នៅថ្ងៃ២២ មិថុនា (ក្នុងសង្គ្រាម១២ថ្ងៃ)។ តាមការរាយការណ៍របស់ TWZ នេះជាការបាញ់គ្រាប់ Patriot ច្រើនបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រយោធាអាមេរិកក្នុងការប្រយុទ្ធតែមួយលើក។
តាម ការចងក្រងព័ត៌មាន និង Defense News កាតារបានដាក់ការពារពីរស្រទាប់ (Patriot ជាស្រទាប់ទី១ និង NASAMS ជាស្រទាប់ទី២)។ តួលេខដែលរាយការណ៍មានភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច ប៉ុន្តែភាគច្រើនចង្អុលថាមានការបាញ់ប្រហែល ១៤–១៩ គ្រាប់ ដែលស្ទើរតែទាំងអស់ត្រូវបានស្កាត់ចាប់ ហើយមានតែមួយគ្រាប់ប៉ុណ្ណោះដែលជ្រាបចូលដល់មូលដ្ឋាន។
តើអ្វីត្រូវបានបំផ្លាញពិតប្រាកដ?
គ្រាប់ដែលជ្រាបចូលបានបំផ្លាញគម្របស្វ៊ែរ (geodesic radome) ដែលគ្របដណ្ដប់ស្ថានីយទំនាក់ទំនងផ្កាយរណប Modernized Enterprise Terminal (MET / WGS SATCOM) តម្លៃប្រហែល ១៥ លានដុល្លារ ដែលដំណើរការចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៦។ នេះជាស្ថានីយទំនាក់ទំនង — មិនមែនរ៉ាដារព្រមានមុនទេ (បញ្ជាក់ដោយ PBS/Pentagon និង The Aviationist)។
ការអះអាងដែលមិនទាន់បានផ្ទៀងផ្ទាត់
ការអះអាងថា «អ៊ីរ៉ង់បានបំផ្លាញរ៉ាដារ UEWR តម្លៃ ១.១ ពាន់លានដុល្លារ» ភាគច្រើនមកពីការប្រកាសរបស់ កង IRGC អ៊ីរ៉ង់ និងគេហទំព័រព័ត៌មានមួយចំនួន — មិនទាន់មានការផ្ទៀងផ្ទាត់ឯករាជ្យ។ យើងចាត់ទុកវាជា«ការអះអាង» មិនមែនជាការពិតដែលបានបញ្ជាក់ទេ។
មេរៀនផ្នែកវិធីសាស្ត្រការពារ
ករណី Al Udeid បង្ហាញថាការពារតាមស្រទាប់ដំណើរការពិតប្រាកដ — ការព្រមានមុនបូកនឹង Patriot អាចស្កាត់ចាប់ការវាយធំបាន។ ប៉ុន្តែវាក៏បង្ហាញពីចំណុចដែលត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ផងដែរ៖
ចំណុចសំខាន់បី
១. ជម្រៅស្តុកគ្រាប់ស្កាត់ (magazine depth) — ការវាយបែប«ស្យូរ៉េស្យ៉ុង» (saturation) អាចធ្វើឲ្យអស់គ្រាប់ស្កាត់។ ត្រូវមានការបំពេញបន្ថែមទាន់ពេល។
២. ការបែងចែកឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា — មិនគួរពឹងលើរ៉ាដារតែមួយ; ត្រូវមានបណ្ដាញសិនស័រច្រើនជាន់បម្រុង។
៣. រួមការពារសកម្ម + អកម្ម — ការពង្រឹងសំណង់ និងការបែងចែកជួយកាត់បន្ថយការខូចខាតពេលស្រទាប់ការពារត្រូវជ្រាប។
ការពារដ៏រឹងមាំមិនមែន«ជញ្ជាំងតែមួយ»ទេ ប៉ុន្តែជា«បណ្ដាញស្រទាប់ជាច្រើនតគ្នា»។
ចំណុចគួរចងចាំ
សំណួរសម្រាប់អ្នកអាន
- ហេតុអ្វី«ការរកឃើញទាន់ពេល»សំខាន់ជាងចំនួនគ្រាប់ស្កាត់ខ្លះៗក្នុងការពារមីស៊ីល?
- ការពារតាមស្រទាប់ (THAAD/Patriot/NASAMS) មានគុណសម្បត្តិអ្វីខ្លាំងជាងការពឹងលើប្រព័ន្ធតែមួយ?
- ហេតុអ្វីការបែងចែក «ការអះអាង» ចេញពី «ការពិតបញ្ជាក់» សំខាន់ក្នុងព័ត៌មានយោធា?