១០០ ទ្រីលាន ភ្ញៀវ៖ Microbiome គឺជាអ្វី ហើយតើវាមានឥទ្ធិពលយ៉ាងដូចម្តេចទៅលើខួរក្បាល និងអារម្មណ៍?
នៅក្នុងខ្លួនអ្នក មានអតិសុខុមប្រាណរស់នៅជាង ១០០ ទ្រីលានដែលធ្វើការងាររបស់ពួកវាជារៀងរហូត ពួកវារួមចំណែកដល់ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ ការរំលាយអាហារ អារម្មណ៍ និងទំហំខួរក្បាលរបស់អ្នក។ Microbiome មិនមែនគ្រាន់តែជាភ្ញៀវទេ — ពួកវាជាដៃគូដ៏ចាំបាច់ ហើយបណ្តាញសរសើររបស់ពួកវាភ្ជាប់ពោះវៀនទៅខួរក្បាល។
ផ្នែកទី ០១ — Microbiome គឺជាអ្វី?
ពាក្យ Microbiome ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ Joshua Lederberg អ្នកជីវវិទ្យានៅឆ្នាំ ២០០១ ដើម្បីពណ៌នាអំពីសហគមន៍អតិសុខុមប្រាណទាំងអស់ដែលរស់នៅក្នុងខ្លួនមនុស្ស។ Microbiome មិនមែនគ្រាន់តែជាបាក់តេរីតែម្យ៉ាងទេ — វារួមបញ្ចូលទាំងបាក់តេរី វីរុស ផ្សិត ប្រូតូហ្សូ និង archaea ដែលសុទ្ធតែរស់នៅក្នុងរាងកាយយើង ជាពិសេសក្នុងពោះវៀន បែហោងធ្មេញ ស្បែក និងផ្នែកផ្សេងៗទៀត។
ប្រមាណ ៧០–៨០ ភាគរយនៃ Microbiome ទាំងអស់រស់នៅក្នុងពោះវៀន ជាពិសេសក្នុងពោះវៀនធំ (large intestine)។ ចំនួនប្រភេទ Microbiome ក្នុងពោះវៀនមានជាង ១,០០០ ប្រភេទ ដែលរួមចំណែកដល់ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ ការផលិត neurotransmitters និងការគ្រប់គ្រង metabolism។
ផ្នែកទី ០២ — ១០០ ទ្រីលាន ភ្ញៀវ
នៅឆ្នាំ ២០១៦ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវ Ron Sender, Shai Fuchs និង Ron Milo នៃ Weizmann Institute of Science បានបង្ហាញថា ចំនួនកោសិការបស់មនុស្សប្រមាណ ៣០ ទ្រីលាន ខណៈដែលចំនួនបាក់តេរីស្ថិតនៅ ៣៨ ទ្រីលាន — សមាមាត្រ ១ ទល់ ១.៣ ដែលជិតស្មើគ្នា។
ចំណែកទម្ងន់ Microbiome ក្នុងខ្លួនមនុស្សគឺប្រមាណ ១.៥–២ គីឡូក្រាម ហើយ DNA របស់ Microbiome (Metagenome) មានច្រើនជាង ១០០ ដងធៀបនឹង DNA ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់មនុស្ស។
ផ្នែកទី ០៣ — Gut-Brain Axis
Gut-Brain Axis ជាការទំនាក់ទំនងពីររបស់ (bidirectional communication) រវាងពោះវៀននិងខួរក្បាល ប្រហែល ៨០ ភាគរយនៃសញ្ញា ដំណើរការចេញពីពោះវៀនទៅខួរក្បាល — មិនមែនចេញពីខួរក្បាលទៅពោះវៀនទេ។
ការទំនាក់ទំនង Gut-Brain ដំណើរការតាម ៣ ផ្លូវ៖ Neural pathway (vagus nerve) Endocrine pathway (short-chain fatty acids ចូលចរន្តឈាម) និង Immune pathway (cytokines)។ ក្នុងបរិបទ Gut-Brain Axis ៩៥ ភាគរយនៃ serotonin ក្នុងខ្លួន ត្រូវបានផលិតក្នុងពោះវៀន — មិនមែននៅខួរក្បាលទេ។
៩៥% នៃ Serotonin ផលិតក្នុងពោះវៀន
EC cells (enterochromaffin cells) ដែលស្ថិតនៅក្នុងស្រទាប់ខាងក្នុងពោះវៀន ផលិត serotonin ប្រហែល ៩៥ ភាគរយ ទាំងអស់ក្នុងខ្លួន។ Microbiome ដំណើរការជំរុញ EC cells ទាំងនេះ ហើយដូច្នេះ ការថែទាំ Microbiome ឱ្យល្អ ប៉ះពាល់ផ្ទាល់ដល់កម្រិត serotonin — ដែលគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ ការគេង ចំណាំ និងសុខភាពខួរក្បាល។
ប្រភព៖ Yano JM et al., Cell, 2015
ផ្នែកទី ០៤ — Microbiome ជះឥទ្ធិពលដល់អ្វីខ្លះ?
ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ (Immune System) ប្រហែល ៧០ ភាគរយនៃកោសិការប្រព័ន្ធភាពស៊ាំទាំងអស់ស្ថិតនៅក្នុងជាលិកាពោះវៀន ហើយ Microbiome ដំណើរការជា «គ្រូបង្រៀន» ដ៏ចំបាច់ដល់ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ ក្នុងការបង្ហាត់ពួកវាឱ្យសំគាល់ ការគម្រាម (pathogens) និងអ្វីដែលគ្មានគ្រោះថ្នាក់ (harmless antigens)។
ការគ្រប់គ្រងទំងន់ (Weight Management) Microbiome ជះឥទ្ធិពលដល់បរិមាណថាមពលដែលត្រូវបានស្រូបចេញពីអាហារ។ ការស្រាវជ្រាវ Gordon Lab Washington University ២០០៦ បានបង្ហាញថា Microbiome ធ្វើ ឱ្យ metabolism ប្រែប្រួល ដោយ ខ្លួន ឯង ។
សុខភាពផ្លូវចិត្ត (Mental Health) Microbiome ក្នុងពោះវៀន ផលិត serotonin GABA precursors នៃ dopamine ដែលទាំងអស់ ជា neurotransmitters ចំបាច់ ក្នុងការ គ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ ការ ថប់ ខ្លាច ការ ថប់ បារម្ភ ។
ផ្នែកទី ០៥ — Dysbiosis
Dysbiosis គឺជាស្ថានភាពដែលតុល្យភាព Microbiome ក្នុងពោះវៀនត្រូវបានខូចខាត ហើយជំងឺដែលភ្ជាប់ទៅ Dysbiosis រួមមាន IBS ភាពធាត់ ជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទ ២ ជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត ការថប់បារម្ភ IBD Crohn’s disease និង ulcerative colitis។
ផ្នែកទី ០៦ — ការថែទាំ Microbiome
ការស្រាវជ្រាវ American Gut Project បានរកឃើញថា មនុស្សដែលញ៉ាំដំណាំប្លែកគ្នា ៣០ ប្រភេទ ក្នុង ១ សប្តាហ៍ មានចំណែក Microbiome (diversity) ខ្ពស់ ហើយចំណែក Microbiome ខ្ពស់ ភ្ជាប់ទៅប្រព័ន្ធភាពស៊ាំល្អ ហើយហានិភ័យជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ ទាប។
អាហារ fermented ដូចជា នំដោក (yogurt) គីមឈី (kimchi) kefir kombucha sauerkraut tempeh miso ផ្ដល់ Probiotics រស់ (live beneficial bacteria) ដោយផ្ទាល់ ហើយជួយ Microbiome ។ Sonnenburg Lab Stanford ២០២១ (Cell) បានបង្ហាញថា fermented foods ខ្ពស់ ក្នុង ១០ សប្តាហ៍ ធ្វើ ឱ្យ Microbiome diversity ខ្ពស់ ហើយ inflammatory markers ចុះ ខ្លាំង ។
ផ្នែកទី ០៧ — FMT
FMT ឬ Fecal Microbiota Transplant ជាការព្យាបាលដែលប្រើ microbiome ពីបុគ្គលដែលមានសុខភាពល្អ ផ្ទេរទៅឱ្យអ្នកជំងឺ។ FMT បង្ហាញឱ្យឃើញអត្រាជោគជ័យលើស ៩០ ភាគរយ ក្នុងការព្យាបាល Clostridioides difficile (C. diff)។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ FDA អនុម័ត Rebyota (Ferring) និង Vowst (Seres Therapeutics) — ផលិតផល FMT ដំបូង ។
ឯកសារយោង
- Sender R, Fuchs S, Milo R. “Revised Estimates for the Number of Human and Bacteria Cells in the Body.” Cell. 2016. Cell Link
- Cryan JF et al. “The Microbiota-Gut-Brain Axis.” Physiological Reviews. 2019. Physiol Rev
- Yano JM et al. “Indigenous Bacteria from the Gut Microbiota Regulate Host Serotonin Biosynthesis.” Cell. 2015. Cell Link
- NIH Human Microbiome Project. hmpdacc.org
- WHO/FAO. “Probiotics in food.” 2001. FAO PDF
