០១ · ហេតុអ្វីពេលនេះហេតុអ្វីមាត្រា ៩ ត្រឡប់មកជាប្រធានបទក្ដៅវិញ?

យោងតាម Wikipedia វាជារដ្ឋធម្មនុញ្ញចាស់ជាងគេបំផុតក្នុងពិភពលោក ដែលមិនដែលមានវិសោធនកម្ម។ មានហេតុផលបួនយ៉ាង ដែលធ្វើឱ្យមាត្រា ៩ ត្រឡប់មកកណ្ដាលការជជែកវិញ៖

• សំឡេងភាគច្រើនលើសលប់៖ ក្នុងការបោះឆ្នោតសភាជាន់ក្រោមនៅដើមខែកុម្ភៈ ២០២៦ គណបក្សសេរីប្រជាធិបតេយ្យ (LDP) របស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី សាណាអេ តាកាអ៊ីឈិ ឈ្នះ ៣១៦ អាសនៈក្នុងចំណោម ៤៦៥។ នេះជាលើកដំបូងដែលគណបក្សតែមួយឆ្លងកាត់កម្រិត ៣១០ អាសនៈ ដែលស្មើនឹងពីរភាគបី។ រួមជាមួយដៃគូចម្រុះ គឺគណបក្សនវានុវត្តន៍ជប៉ុន (Ishin) ក្រុមកាន់អំណាចមាន ៣៥២ អាសនៈ (Korea Times)។
• ផែនការពេលវេលាច្បាស់លាស់៖ នៅថ្ងៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ៣ ឧសភា ២០២៦ លោកស្រី តាកាអ៊ីឈិ បានលើកឡើងពី «វិសោធនកម្មជាដំណាក់កាល»។ គោលដៅគឺដាក់សេចក្ដីព្រាងទៅរដ្ឋសភាក្នុងសម័យប្រជុំសាមញ្ញឆ្នាំ ២០២៧ ហើយធ្វើប្រជាមតិមុនការបោះឆ្នោតព្រឹទ្ធសភាឆ្នាំ ២០២៨ (Kyunghyang Shinmun)។
• ឯកសារសន្តិសុខថ្មី៖ រដ្ឋាភិបាលបានបង្កើតក្រុមអ្នកជំនាញនៅថ្ងៃទី២៧ មេសា ២០២៦ ដើម្បីកែសម្រួលឯកសារសន្តិសុខសំខាន់ៗទាំងបី ដោយមានគោលដៅបញ្ចប់នៅចុងឆ្នាំ ២០២៦ (Nippon.com)។
• ភាពតានតឹងជាមួយចិន៖ ក្រោយលោកស្រី តាកាអ៊ីឈិ និយាយនៅរដ្ឋសភាកាលពីថ្ងៃទី៧ វិច្ឆិកា ២០២៥ ថា ការប្រើកម្លាំងយោធាប្រឆាំងនឹងតៃវ៉ាន់ អាចបង្កើត «ស្ថានភាពគំរាមកំហែងដល់ការរស់រានមានជីវិត» របស់ជប៉ុន ទីក្រុងប៉េកាំងបានដាក់វិធានការសេដ្ឋកិច្ច និងការទូតជាបន្តបន្ទាប់។ ពាក្យនេះមកពីច្បាប់សន្តិសុខឆ្នាំ ២០១៥ ដែលផ្អែកលើការបកស្រាយមាត្រា ៩។

ប្រធានបទទាំងបួនមិនត្រូវបានរៀបតាមលំដាប់សារៈសំខាន់ទេ ប៉ុន្តែប្រធានបទទាំងពីរនេះគឺបន្ទាន់។— នាយករដ្ឋមន្ត្រី សាណាអេ តាកាអ៊ីឈិ ថ្ងៃទី៣ ឧសភា ២០២៦ ដោយសំដៅលើការលុបមណ្ឌលបោះឆ្នោតរួមនៃព្រឹទ្ធសភា និងមាត្រាស្ដីពីភាពអាសន្ន (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ Kyunghyang Shinmun

ការវិភាគចំណុចសំខាន់គឺថា ការបន្ថែម SDF ទៅក្នុងមាត្រា ៩ នៅតែជាគោលដៅរបស់ LDP ប៉ុន្តែមិនមែនជាជំហានទីមួយទេ។ រដ្ឋាភិបាលហាក់ចង់សាកល្បងវិសោធនកម្មលើប្រធានបទដែលមានការជជែកតិចជាងមុនសិន។ ប្រសិនបើប្រជាមតិលើកទីមួយជោគជ័យ វានឹងបំបែក «ឧបសគ្គផ្លូវចិត្ត» នៃការមិនធ្លាប់កែរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ហើយបើកផ្លូវសម្រាប់មាត្រា ៩ នៅពេលក្រោយ។

០២ · ១៩៤៦–១៩៤៧កំណើតមាត្រា ៩៖ រដ្ឋធម្មនុញ្ញក្រោមការកាន់កាប់

ក្រោយជប៉ុនចុះចាញ់នៅឆ្នាំ ១៩៤៥ រដ្ឋាភិបាលជប៉ុនបានបង្កើតគណៈកម្មាធិការដឹកនាំដោយលោក ជូជិ ម៉ាត់ស៊ូម៉ូតូ (Jōji Matsumoto) ដើម្បីកែរដ្ឋធម្មនុញ្ញមេជី (Meiji)។ ប៉ុន្តែសំណើរបស់គណៈកម្មាធិការនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថា អភិរក្សនិយមខ្លាំង។ ដូច្នេះ ទីស្នាក់ការកណ្ដាលកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្ត (GHQ) ក្រោមការដឹកនាំរបស់ឧត្តមសេនីយ៍ ដូក្លាស ម៉ាក់អាធើ (Douglas MacArthur) បានព្រាងរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីដោយខ្លួនឯង ក្នុងរយៈពេលមិនដល់មួយសប្ដាហ៍ ហើយបានប្រគល់ជូនមន្ត្រីជប៉ុនដែលភ្ញាក់ផ្អើល នៅថ្ងៃទី១៣ កុម្ភៈ ១៩៤៦ (Wikipedia)។

• កំណត់ត្រាម៉ាក់អាធើ (ខែកុម្ភៈ ១៩៤៦)៖ បានកំណត់គោលការណ៍លុបបំបាត់សង្គ្រាម ជាសិទ្ធិអធិបតេយ្យរបស់ជាតិ។ ក្នុងសេចក្ដីព្រាងរបស់ GHQ ខ្លឹមសារនេះស្ថិតនៅមាត្រា ៨។
• អ្នកណាជាម្ចាស់គំនិត? ការស្រាវជ្រាវភាគច្រើនថ្មីៗ បញ្ជាក់ថា នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅពេលនោះ លោក គីជូរ៉ូ ស៊ីដេហារ៉ា (Kijūrō Shidehara) ជាអ្នកផ្ដួចផ្ដើមគំនិត ដែលលោកបានទទួលស្គាល់ក្នុងសៀវភៅអនុស្សាវរីយ៍ឆ្នាំ ១៩៥១ (Wikipedia)។
• វិសោធនកម្មអាស៊ីដា៖ នៅសភាជាន់ក្រោម លោក ហ៊ីតូស៊ី អាស៊ីដា (Hitoshi Ashida) បានបន្ថែមឃ្លាបើកដំបូងអំពីការប្រាថ្នាចង់បានសន្តិភាពអន្តរជាតិ ទៅក្នុងអត្ថបទ។
• ចូលជាធរមាន៖ រដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវបានអនុម័តនៅថ្ងៃទី៣ វិច្ឆិកា ១៩៤៦ ហើយចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី៣ ឧសភា ១៩៤៧។ ការកាន់កាប់របស់សម្ព័ន្ធមិត្តបានបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី២៨ មេសា ១៩៥២។

ប្រជាជនជប៉ុន ដោយប្រាថ្នាយ៉ាងស្មោះស្ម័គ្រចំពោះសន្តិភាពអន្តរជាតិ ដែលផ្អែកលើយុត្តិធម៌ និងសណ្ដាប់ធ្នាប់ លះបង់ជារៀងរហូតនូវសង្គ្រាម ជាសិទ្ធិអធិបតេយ្យរបស់ជាតិ និងការគំរាមកំហែង ឬការប្រើកម្លាំង ជាមធ្យោបាយដោះស្រាយវិវាទអន្តរជាតិ។ ដើម្បីសម្រេចគោលបំណងនៃកថាខណ្ឌមុន កងកម្លាំងជើងគោក ជើងទឹក និងជើងអាកាស ព្រមទាំងសក្ដានុពលសង្គ្រាមផ្សេងទៀត នឹងមិនត្រូវបានរក្សាទុកឡើយ។ សិទ្ធិធ្វើសង្គ្រាមរបស់រដ្ឋ នឹងមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ឡើយ។— មាត្រា ៩ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញជប៉ុន កថាខណ្ឌទី១ និងទី២ (ប្រែសម្រួលពីអត្ថបទភាសាអង់គ្លេសផ្លូវការ) · ប្រភព៖ Wikipedia

ដើម្បីកែប្រែរដ្ឋធម្មនុញ្ញ មាត្រា ៩៦ តម្រូវឱ្យមានដំណាក់កាលពីរ៖ ទីមួយ សំឡេងគាំទ្រពីរភាគបី ឬច្រើនជាងនេះ នៃសមាជិកទាំងអស់ក្នុងសភានីមួយៗ គឺសភាតំណាងរាស្ត្រ និងព្រឹទ្ធសភា។ ទីពីរ ប្រជាមតិទូទាំងប្រទេស ដែលត្រូវការសំឡេងគាំទ្រលើសពាក់កណ្ដាលនៃសន្លឹកឆ្នោតដែលបានបោះ។

០៣ · ១៩៥០–២០១៣ពីប៉ូលិសបម្រុងជាតិ ដល់កងកម្លាំងការពារខ្លួន

មាត្រា ៩ មានអាយុបានតែបីឆ្នាំ មុនពេលស្ថានការណ៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយផ្លាស់ប្ដូរ។ នៅពេលសង្គ្រាមកូរ៉េផ្ទុះឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០ កងទ័ពអាមេរិកនៅជប៉ុនត្រូវបានបញ្ជូនទៅឧបទ្វីបកូរ៉េ។ ក្នុងឆ្នាំដដែល ជប៉ុនបានបង្កើតកងប៉ូលិសបម្រុងជាតិ (National Police Reserve) ដែលមានបុគ្គលិក ៧៥ ០០០ នាក់ ដោយមានវរសេនីយ៍ឯកអាមេរិក លោក Frank Kowalski ជួយរៀបចំ។ នៅថ្ងៃទី១ កក្កដា ១៩៥៤ អង្គភាពនេះត្រូវបានជំនួសដោយកងកម្លាំងការពារខ្លួនជប៉ុន (Japan Self-Defense Forces — SDF) (Wikipedia)។

សំណួរដែលកើតឡើងភ្លាមៗគឺ៖ បើមាត្រា ៩ ហាមមាន «កងកម្លាំងជើងគោក ជើងទឹក និងជើងអាកាស» តើ SDF ស្របច្បាប់ដែរឬទេ? ក្នុងសំណុំរឿងស៊ូណាហ្គាវ៉ា (Sunagawa) ឆ្នាំ ១៩៥៩ តុលាការកំពូលបានទទួលស្គាល់សិទ្ធិការពារខ្លួនរបស់ជប៉ុន និងសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខជប៉ុន–អាមេរិក។ ចាប់ពីពេលនោះមក រដ្ឋាភិបាលបានកសាងការបកស្រាយផ្លូវការមួយ ដែលក្រសួងការពារជាតិជប៉ុននៅតែប្រើសព្វថ្ងៃ (ក្រសួងការពារជាតិជប៉ុន)៖

• សមត្ថភាពកម្រិតអប្បបរមាចាំបាច់៖ ជប៉ុនអាចមាន «សមត្ថភាពការពារខ្លួនកម្រិតអប្បបរមាចាំបាច់» ដែលកម្រិតពិតប្រាកដប្រែប្រួលតាមបរិយាកាសសន្តិសុខ និងបច្ចេកវិទ្យា។
• អាវុធដែលហាមឃាត់៖ អាវុធ «វាយលុក» ដែលប្រើសម្រាប់តែបំផ្លិចបំផ្លាញប្រទេសផ្សេងទ្រង់ទ្រាយធំ ដូចជាមីស៊ីលផ្លោងឆ្លងទ្វីប (ICBM) យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកយុទ្ធសាស្ត្រចម្ងាយឆ្ងាយ ឬនាវាដឹកយន្តហោះវាយលុក។
• គោលនយោបាយការពារសុទ្ធសាធ៖ កម្លាំងការពារប្រើបានតែក្រោយពេលត្រូវវាយប្រហារ ហើយត្រូវកំណត់ត្រឹមកម្រិតអប្បបរមាចាំបាច់។
• គោលការណ៍មិននុយក្លេអ៊ែរបី (១៩៦៧)៖ មិនកាន់កាប់ មិនផលិត និងមិនអនុញ្ញាតឱ្យនាំអាវុធនុយក្លេអ៊ែរចូលមកជប៉ុន។
• ការគ្រប់គ្រងដោយជនស៊ីវិល៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រីមានអំណាចបញ្ជាកំពូលលើ SDF ហើយរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិជាជនស៊ីវិល។

ក្នុងក្របខណ្ឌនេះ SDF បានពង្រីកតួនាទីបន្តិចម្ដងៗ៖ បេសកកម្មមិនប្រយុទ្ធនៅអ៊ីរ៉ាក់ក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ និងមូលដ្ឋានប្រឆាំងចោរសមុទ្រនៅជីប៊ូទី (Djibouti) ចាប់ពីខែកក្កដា ២០១១។ ចំណាយការពារជាតិនៅតែប្រហែល ១% នៃ GDP អស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍ (Nippon.com)។

ការវិភាគមាត្រា ៩ មិនដែលត្រូវបានកែជាអក្សរទេ ប៉ុន្តែអត្ថន័យរបស់វាត្រូវបានកែតាមរយៈ «ការបកស្រាយ» របស់រដ្ឋាភិបាលម្ដងហើយម្ដងទៀត។ នេះជាចំណុចស្នូលនៃការជជែកសព្វថ្ងៃ៖ អ្នកគាំទ្រវិសោធនកម្មចង់ឱ្យអក្សរស្របនឹងការពិត ចំណែកអ្នកប្រឆាំងព្រួយបារម្ភថា ការសរសេរ SDF ចូលក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ នឹងដកហ៊ុំព័ទ្ធដែលនៅសល់។

០៤ · ២០១៤–២០១៧ការបកស្រាយថ្មី និងច្បាប់សន្តិសុខឆ្នាំ ២០១៥

អស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍ រដ្ឋាភិបាលជប៉ុនបានបកស្រាយថា មាត្រា ៩ អនុញ្ញាតតែការការពារខ្លួនផ្ទាល់ប៉ុណ្ណោះ មិនអនុញ្ញាតការការពារខ្លួនរួមគ្នា (collective self-defense) ដើម្បីការពារសម្ព័ន្ធមិត្តនោះទេ។ នៅថ្ងៃទី១ កក្កដា ២០១៤ គណៈរដ្ឋមន្ត្រីរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី ស៊ីនហ្សូ អាបេ (Shinzo Abe) បានសម្រេចផ្លាស់ប្ដូរការបកស្រាយនេះ។ ក្រសួងការពារជាតិជប៉ុនពន្យល់ថា ការប្រើកម្លាំងត្រូវបានអនុញ្ញាត នៅពេលមានលក្ខខណ្ឌថ្មីទាំងបីគ្រប់គ្រាន់៖

• លក្ខខណ្ឌទី១៖ មានការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធមកលើជប៉ុន ឬមកលើប្រទេសដែលមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធនឹងជប៉ុន ហើយការវាយប្រហារនោះគំរាមកំហែងដល់ការរស់រានមានជីវិតរបស់ជប៉ុន។
• លក្ខខណ្ឌទី២៖ គ្មានមធ្យោបាយសមស្របផ្សេងទៀត ដើម្បីរុញច្រានការវាយប្រហារ និងការពារប្រជាជន។
• លក្ខខណ្ឌទី៣៖ ការប្រើកម្លាំងត្រូវកំណត់ត្រឹមកម្រិតអប្បបរមាចាំបាច់។

ច្បាប់ដែលអនុវត្តការបកស្រាយនេះ ហៅថា «ច្បាប់សន្តិភាព និងសន្តិសុខ» ត្រូវបានអនុម័តដោយសភាជាន់ក្រោមនៅថ្ងៃទី១៦ កក្កដា ២០១៥ ដោយព្រឹទ្ធសភានៅថ្ងៃទី១៩ កញ្ញា ២០១៥ ហើយចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៩ មីនា ២០១៦។ វាបង្កើតគំនិត «ស្ថានភាពគំរាមកំហែងដល់ការរស់រានមានជីវិត» ដែល SDF អាចជួយសម្ព័ន្ធមិត្តបាន (Wikipedia)។

យោងតាម Wikipedia ការស្ទង់មតិក្នុងខែកក្កដា ២០១៥ បង្ហាញថា ប្រជាជនប្រហែលពីរភាគបីប្រឆាំងនឹងសេចក្ដីព្រាងច្បាប់ ហើយក្នុងចំណោមអ្នកជំនាញច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលត្រូវបានស្ទង់មតិ ជាង ៩០% ចាត់ទុកវាថាខុសរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ បាតុកម្មធំបំផុតនៅមុខរដ្ឋសភាមានមនុស្សប្រហែល ១០០ ០០០ នាក់។

នៅថ្ងៃទី៣ ឧសភា ២០១៧ លោក អាបេ បានកំណត់គោលដៅឆ្នាំ ២០២០ ដើម្បីសរសេរ SDF ចូលក្នុងមាត្រា ៩ ប៉ុន្តែលោកបានលាលែងក្នុងឆ្នាំ ២០២០ ដោយមិនទាន់សម្រេចបាន (Wikipedia)។

បន្ទាត់ពេលវេលា៖ ពីយុទ្ធសាស្ត្រដំបូងដល់ឆ្នាំ ២០២៦

០៥ · ២០២២–២០២៦យុទ្ធសាស្ត្រឆ្នាំ ២០២២ និងថវិកាការពារជាតិ

នៅថ្ងៃទី១៦ ធ្នូ ២០២២ រដ្ឋាភិបាលនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ្វូមីអូ គីស៊ីដា (Fumio Kishida) បានអនុម័តឯកសារសំខាន់ៗបី៖ យុទ្ធសាស្ត្រសន្តិសុខជាតិ យុទ្ធសាស្ត្រការពារជាតិ និងកម្មវិធីកសាងកម្លាំងការពារជាតិ។ ឯកសារទាំងនេះបានពិពណ៌នាចិនថាជា «បញ្ហាប្រឈមយុទ្ធសាស្ត្រធំបំផុត» របស់ជប៉ុន (UPI)។

• ថវិកា៖ ចំណាយពាក់ព័ន្ធនឹងសន្តិសុខជាតិ ត្រូវកើនដល់ ២% នៃ GDP នៅឆ្នាំ ២០២៧ ដោយមានថវិកាសរុប ៤៣ ទ្រីលានយ៉េន សម្រាប់ឆ្នាំ ២០២៣–២០២៧។
• សមត្ថភាពវាយបក៖ ជប៉ុនកំពុងទទួលបានមីស៊ីល Tomahawk ធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវមីស៊ីល Type 12 និងអភិវឌ្ឍអាវុធល្បឿនលើសសំឡេងខ្លាំង (hypersonic)។
• នាវា Izumo៖ នាវាថ្នាក់ Izumo កំពុងត្រូវបានកែប្រែ ដើម្បីដឹកយន្តហោះចម្បាំង F-35B (Wikipedia)។

លោកស្រី តាកាអ៊ីឈិ បានពន្លឿនផែនការនេះ។ ថវិកាបន្ថែមឆ្នាំសារពើពន្ធ ២០២៥ ចំនួន ១,១ ទ្រីលានយ៉េន បានធ្វើឱ្យចំណាយសរុបកើនដល់ប្រហែល ១១ ទ្រីលានយ៉េន ឬលើស ២% នៃ GDP (USNI News)។ របាយការណ៍ប្រចាំឆ្នាំ Defense of Japan 2026 របស់ក្រសួងការពារជាតិ បញ្ជាក់ថា រដ្ឋាភិបាលបានសម្រេច «កម្រិត ២% នៃ GDP» មុនកាលកំណត់ ហើយថវិកាការពារជាតិឆ្នាំសារពើពន្ធ ២០២៦ លើស ៩ ទ្រីលានយ៉េនជាលើកដំបូង (ក្រសួងការពារជាតិជប៉ុន)។

ហេតុអ្វីតួលេខខុសគ្នា? តួលេខ ១,៤% គិតតែថវិកាការពារជាតិ ចំណែកគោលដៅ ២% ក្នុងឯកសារឆ្នាំ ២០២២ គិត «ចំណាយពាក់ព័ន្ធនឹងសន្តិសុខជាតិ» ទាំងមូល រួមទាំងថវិកាបន្ថែម។ យោងតាម UPI រដ្ឋបាល Trump បានស្នើ ៣,៥% នៃ GDP ឬ ៥% ប្រសិនបើរួមចំណាយពាក់ព័ន្ធ។ ដែលអាចស្មើនឹងជាង ២០ ទ្រីលានយ៉េនក្នុងមួយឆ្នាំ។

ការវិភាគរដ្ឋាភិបាលនៅតែនិយាយថា ជប៉ុនប្រកាន់ខ្ជាប់ «គោលនយោបាយការពារសុទ្ធសាធ»។ ប៉ុន្តែមីស៊ីលចម្ងាយឆ្ងាយ និងនាវាដែលដឹកយន្តហោះចម្បាំងបាន ធ្វើឱ្យបន្ទាត់រវាង «ការពារ» និង «វាយលុក» កាន់តែស្ដើង។

០៦ · ភាគីពាក់ព័ន្ធអ្នកណាចង់បានអ្វី? និងមតិសាធារណៈ

សូម្បីតែក្នុងចំណោមអ្នកគាំទ្រវិសោធនកម្ម ក៏មានគំនិតខុសៗគ្នាដែរ (East Asia Forum)៖

មតិសាធារណៈអាស្រ័យខ្លាំងលើរបៀបសួរ៖

ប្រភព៖ ការស្ទង់មតិ Yomiuri តាម UPI ០៣.០៥.២០២៦ (អ្នកឆ្លើយ ២ ០៣០ នាក់) · Asahi និង NHK តាម Wikipedia។ ការស្ទង់មតិនីមួយៗប្រើសំណួរ និងជម្រើសចម្លើយខុសគ្នា ដូច្នេះមិនអាចប្រៀបធៀបដោយផ្ទាល់បានទេ។

ការវិភាគទិន្នន័យបង្ហាញលំនាំច្បាស់មួយ៖ ប្រជាជនជប៉ុនភាគច្រើនទទួលយក SDF ប៉ុន្តែមិនចង់បោះបង់គោលការណ៍លះបង់សង្គ្រាមទេ។ ហេតុនេះហើយបានជា LDP ជ្រើសរើសសំណើ «បន្ថែម SDF ដោយមិនលុបអ្វីចោល» ជាជាងការលុបកថាខណ្ឌទី២ ដូចដែល Ishin ចង់បាន។

០៧ · តំបន់ប្រតិកម្មរបស់ចិន កូរ៉េខាងត្បូង និងសហរដ្ឋអាមេរិក

ចិន៖ វិបត្តិតាំងពីខែវិច្ឆិកា ២០២៥

ក្រោយការលើកឡើងរបស់លោកស្រី តាកាអ៊ីឈិ នៅថ្ងៃទី៧ វិច្ឆិកា ២០២៥ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសចិន លោក វ៉ាង យី (Wang Yi) បានហៅវាថា «គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល» ហើយថា ជប៉ុនបាន «ឆ្លងបន្ទាត់ក្រហម»។ ចិនបានអំពាវនាវឱ្យពលរដ្ឋជៀសវាងការធ្វើដំណើរ និងការសិក្សានៅជប៉ុន ដាក់ការហាមនាំចូលអាហារសមុទ្រឡើងវិញ និងពន្យារការបញ្ចាំងភាពយន្តជប៉ុន (CSIS)។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ វិធានការបានពង្រីក៖

• ៦ មករា ២០២៦៖ ចិនហាមនាំចេញទំនិញប្រើបានពីរយ៉ាង (dual-use) ទៅជប៉ុន សម្រាប់គោលបំណងយោធា។
• ៨ មករា ២០២៦៖ ចិនរឹតបន្តឹងការនាំចេញវត្ថុធាតុដើមដីកម្រទៅជប៉ុន។
• កុម្ភៈ និងមិថុនា ២០២៦៖ ក្រុមហ៊ុនជប៉ុន ២០ ត្រូវបានដាក់ក្នុងបញ្ជីត្រួតពិនិត្យការនាំចេញក្នុងដំណាក់កាលនីមួយៗ។
• ទេសចរណ៍៖ ចំនួនភ្ញៀវទេសចរចិនទៅជប៉ុននៅតែទាបជាងឆ្នាំមុន ៤៥–៦០% រហូតដល់ខែសីហា ២០២៦ (Wikipedia)។

ការដាក់ពង្រាយអាវុធវាយលុករបស់ជប៉ុននៅកោះភាគនិរតី ជិតតំបន់តៃវ៉ាន់របស់ចិន គឺជាសកម្មភាពដោយចេតនា ដែលបង្កភាពតានតឹងក្នុងតំបន់។— អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិន លោកស្រី ម៉ៅ នីង (Mao Ning) ថ្ងៃទី២៤ វិច្ឆិកា ២០២៥ ស្ដីពីផែនការដាក់មីស៊ីលនៅកោះយ៉ូណាហ្គុនី (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ USNI News

កូរ៉េខាងត្បូង និងសហរដ្ឋអាមេរិក

ប្រធានាធិបតីកូរ៉េខាងត្បូង លោក លី ជេមយ៉ុង (Lee Jae Myung) បានអបអរសាទរលោកស្រី តាកាអ៊ីឈិ ក្រោយការបោះឆ្នោតខែកុម្ភៈ ២០២៦ ដោយរំលឹកកិច្ចប្រជុំកំពូលនៅក្រុងណារ៉ា (Nara) កាលពីខែមករា។ អ្នកជំនាញកូរ៉េម្នាក់ ដែល Korea Times ដកស្រង់ ព្យាករថា ភាពលំបាកក្នុងទំនាក់ទំនងជប៉ុន–ចិននឹងអូសបន្លាយ ប៉ុន្តែតូក្យូនឹងមិនប្រឈមមុខជាមួយសេអ៊ូលក្នុងពេលតែមួយទេ។ ចំណែកសហរដ្ឋអាមេរិក ជាសម្ព័ន្ធមិត្តតាមសន្ធិសញ្ញា ជំរុញឱ្យជប៉ុនចំណាយបន្ថែមទៀត ដោយរដ្ឋបាល Trump ស្នើដល់ ៣,៥% នៃ GDP។

ការវិភាគទីក្រុងប៉េកាំងតែងតែភ្ជាប់ការពង្រឹងយោធារបស់ជប៉ុន ទៅនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ។ ដូច្នេះការកែមាត្រា ៩ ទោះបីជាគ្រាន់តែបន្ថែមឈ្មោះ SDF ក៏ដោយ ទំនងជានឹងត្រូវចិនបកស្រាយថាជាសញ្ញានៃ «ការរស់ឡើងវិញនៃយោធានិយម»។ នេះអាចជាហេតុផលមួយដែលរដ្ឋាភិបាលជ្រើសរើសដាក់មាត្រា ៩ នៅក្រោយក្នុងផែនការវិសោធនកម្ម។

០៨ · វិវាទហេតុផលគាំទ្រ និងប្រឆាំងការកែមាត្រា ៩

ការវិភាគការជជែកពិតប្រាកដមិនមែនថា ជប៉ុនគួរមានកងទ័ពឬអត់នោះទេ ព្រោះប្រជាជនភាគច្រើនទទួលយក SDF រួចហើយ។ សំណួរស្នូលគឺ៖ តើការសរសេរ SDF ចូលរដ្ឋធម្មនុញ្ញ នឹងបន្ថែមស្ថិរភាពផ្លូវច្បាប់ ឬនឹងដកហ៊ុំព័ទ្ធដែលការពារជប៉ុនពីការចូលរួមសង្គ្រាមនៅក្រៅប្រទេស?

០៩ · សេណារីយ៉ូអ្វីអាចកើតឡើងបន្ទាប់?

• ឯកសារសន្តិសុខថ្មី (ចុងឆ្នាំ ២០២៦)៖ គោលដៅចំណាយថ្មី និងការពិពណ៌នាអំពីចិន។
• គោលការណ៍មិននុយក្លេអ៊ែរ៖ ការពិនិត្យឡើងវិញស្ថិតក្នុងបញ្ជីប្រធានបទ ប៉ុន្តែការស្ទង់មតិ Asahi បង្ហាញថា ៧៥% ចង់រក្សាវាដដែល (UPI)។
• គណៈកម្មការរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃរដ្ឋសភា៖ តើសេចក្ដីព្រាងជាក់លាក់ត្រូវបានដាក់ពិភាក្សាឬនៅ។
• ទំនាក់ទំនងជាមួយចិន៖ ប៉េកាំងនៅតែបដិសេធការសន្ទនា លុះត្រាតែលោកស្រី តាកាអ៊ីឈិ ដកពាក្យរបស់ខ្លួនវិញ។

១០ · FAQសំណួរដែលសួរញឹកញាប់

១១ · ប្រភពប្រភពឯកសារយោង និងរូបភាព

1. Wikipedia — Article 9 of the Japanese Constitution (ចូលអាន ៣០.០៩.២០២៦)
2. Japan Ministry of Defense — Constitution of Japan and Basic Defense Policy
3. Wikipedia — 2015 Japanese military legislation (ចូលអាន ៣០.០៩.២០២៦)
4. Japan Ministry of Defense — Defense of Japan 2026 (Digest)
5. USNI News — Japan Poised to Increase Defense Spending to $70 Billion, 2% of its GDP (០៣.១២.២០២៥)
6. CSIS — Escalating Japan-China Tensions: Insights from the Past and Prospects for the Future (០៥.១២.២០២៥)
7. The Korea Times — Takaichi’s landslide win revives Japan’s constitutional revision debate (០៩.០២.២០២៦)
8. The Kyunghyang Shinmun — ‘Phased constitutional revision’ card pulled by Takaichi (០៣.០៥.២០២៦)
9. UPI — Majority of Japanese support constitutional revision: poll (០៣.០៥.២០២៦)
10. Nippon.com — Rethinking Japan’s National Defense: Takaichi Tackles the Three Security Documents (០៨.០៥.២០២៦)
11. UPI — Japanese PM Sanae Takaichi moves to revise Japan security documents (០៨.០៦.២០២៦)
12. UK House of Commons Library — Japan’s strengthening military posture and new security policies (២៤.០៧.២០២៦)

📷 ឥណទានរូបភាព

រូបភាពទាំង ៩ ក្នុងអត្ថបទនេះ មកពី Wikimedia Commons៖ Kakidai (CC BY-SA 4.0) · 樹林舎 (Public domain) · មិនស្គាល់អ្នកថត (Public domain, ១៩៤៧) · 防衛庁 ទីភ្នាក់ងារការពារជាតិជប៉ុន (CC BY 4.0) · មិនស្គាល់ប្រភពដើម (Public domain, ១៩៥៦) · nesnad (CC BY 3.0) · 海上自衛隊 (CC BY 4.0) · 統合幕僚監部 (CC BY 4.0) · Guilhem Vellut (CC BY 2.0)។ តារាង និងគំនូសតាង រៀបចំដោយ Eksastra។ ចុចលើរូបភាពណាមួយ ដើម្បីមើលទំហំធំ។