០១ · ហេតុអ្វីពេលនេះហេតុអ្វីកាស្មៀរត្រឡប់មកជាព័ត៌មានធំម្ដងទៀត?

ជម្លោះកាស្មៀរ (Kashmir) ជាជម្លោះដែនដីមួយក្នុងចំណោមជម្លោះចាស់ជាងគេ ដែលនៅមិនទាន់ដោះស្រាយបានក្នុងពិភពលោក។ វាចាប់ផ្ដើមតាំងពីឆ្នាំ ១៩៤៧ ហើយបានក្លាយជាមូលហេតុ ឬសមរភូមិនៃសង្គ្រាមជាច្រើនរវាងឥណ្ឌា និងប៉ាគីស្ថាន។ ប៉ុន្តែអ្វីដែលធ្វើឱ្យវាគ្រោះថ្នាក់ជាងជម្លោះដែនដីធម្មតា គឺប្រទេសទាំងពីរសុទ្ធតែមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ហើយប្រទេសទីបីដែលមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរដែរ គឺចិន ក៏កាន់កាប់ផ្នែកមួយនៃតំបន់នេះ។

ក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ មានសញ្ញាបួនយ៉ាង ដែលបង្ហាញថា ជម្លោះនេះនៅឆ្ងាយពីការដោះស្រាយ៖

• ទឹកទន្លេក្លាយជាអាវុធនយោបាយ៖ នៅថ្ងៃទី១ កញ្ញា ២០២៦ តុលាការមជ្ឈត្តកម្មអចិន្ត្រៃយ៍ (PCA) នៅទីក្រុងឡាអេ បានសម្រេចជាឯកច្ឆ័ន្ទថា សន្ធិសញ្ញាទឹកទន្លេឥណ្ឌូស «នៅតែមានសុពលភាពពេញលេញ»។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានម៉ោង ឥណ្ឌាបានបដិសេធ ដោយហៅតុលាការនេះថា «បង្កើតឡើងដោយខុសច្បាប់» (Al Jazeera)។
• ការប៉ះទង្គិចលើសមុទ្រ៖ នៅថ្ងៃទី១៥ កញ្ញា ២០២៦ នាវាពិឃាតរបស់ឥណ្ឌា INS Kolkata និងនាវាល្បាតរបស់ប៉ាគីស្ថាន PNS Hunain បានបុកគ្នានៅសមុទ្រអារ៉ាប់។ នេះជាការប៉ះទង្គិចយោធាដោយផ្ទាល់លើកដំបូង ចាប់តាំងពីសង្គ្រាម ៤ ថ្ងៃក្នុងខែឧសភា ២០២៥។
• នយោបាយក្នុងស្រុក៖ នៅថ្ងៃទី២៨ កញ្ញា ២០២៦ សភានីតិបញ្ញត្តិជម្មូ និងកាស្មៀរ បានអនុម័តសេចក្ដីសម្រេចមួយ ដោយសំឡេងគាំទ្រ ៦០ ក្នុងចំណោម ៩០ ដើម្បីទាមទារឱ្យស្ដារឋានៈជារដ្ឋពេញលេញឡើងវិញ «ជាបន្ទាន់»។ គណបក្ស BJP បានដើរចេញពីសម័យប្រជុំ (NewsGram)។
• អាវុធនុយក្លេអ៊ែរកើនឡើង៖ សៀវភៅប្រចាំឆ្នាំ ២០២៦ របស់វិទ្យាស្ថាន SIPRI ប៉ាន់ស្មានថា គិតត្រឹមខែមករា ២០២៦ ឥណ្ឌាមានក្បាលគ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរប្រហែល ១៩០ និងប៉ាគីស្ថានប្រហែល ១៧០ ហើយបានហៅវិបត្តិខែឧសភា ២០២៥ ថាជា «វិបត្តិយោធាធ្ងន់ធ្ងរខុសពីធម្មតា»។

មិនមានកិច្ចព្រមព្រៀងទ្វេភាគីស្ដីពីឧប្បត្តិហេតុនៅសមុទ្រ ហើយក៏មិនមានខ្សែទូរស័ព្ទបន្ទាន់រវាងកងទ័ពជើងទឹកនឹងកងទ័ពជើងទឹកដែរ។— អតីតឧត្តមនាវីទោ Ahmad Saeed នៃប៉ាគីស្ថាន ខែកញ្ញា ២០២៦ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ Al Jazeera

ការវិភាគដើម្បីយល់ពីព័ត៌មានទាំងនេះ យើងត្រូវយល់ពីរឿងចាស់ជាង ៧៥ ឆ្នាំ៖ ហេតុអ្វីកាស្មៀរត្រូវបានបែងចែក ហេតុអ្វីភាគីនីមួយៗមិនព្រមបោះបង់ការទាមទាររបស់ខ្លួន និងហេតុអ្វីការវាយប្រហារដោយក្រុមប្រដាប់អាវុធតែមួយលើក អាចរុញប្រទេសនុយក្លេអ៊ែរពីរឱ្យចូលដល់មាត់សង្គ្រាម។

០២ · ភូមិសាស្ត្រដីមួយ ភាគីបី៖ អ្នកណាគ្រប់គ្រងអ្វី?

យោងតាម Britannica តំបន់កាស្មៀរទាំងមូលមានផ្ទៃដីប្រហែល ២២២ ២០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ វាស្ថិតនៅចំណុចប្រសព្វនៃជួរភ្នំហិមាល័យ និងការ៉ាកូរ៉ាំ (Karakoram) ហើយជាកន្លែងដែលដែនដីរបស់ឥណ្ឌា ប៉ាគីស្ថាន និងចិនជួបគ្នា។ ទន្លេសំខាន់ៗនៃប្រព័ន្ធឥណ្ឌូស (Indus) ដែលចិញ្ចឹមកសិកម្មប៉ាគីស្ថាន ហូរកាត់តំបន់នេះ។

ផ្នែកដែលឥណ្ឌាគ្រប់គ្រង មានប្រជាជនប្រហែល ៧០% នៃប្រជាជនសរុបក្នុងតំបន់។ ជ្រលងភ្នំកាស្មៀរ និងផ្នែករបស់ប៉ាគីស្ថាន មានប្រជាជនកាន់សាសនាឥស្លាមភាគច្រើន ចំណែកតំបន់ភាគខាងកើតនៃជម្មូមានអ្នកកាន់សាសនាហិណ្ឌូច្រើន ហើយឡាដាក់ (Ladakh) មានអ្នកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាបែបទីបេ។ ភាពចម្រុះនេះ ធ្វើឱ្យដំណោះស្រាយ «តែមួយសម្រាប់ទាំងអស់» ពិបាកកើតឡើង។

ភាគីនីមួយៗចង់បានអ្វី?

ប្រភព៖ Wikipedia · Al Jazeera ១១.០៥.២០២៥ · Britannica។ ឈ្មោះតំបន់ត្រូវបានប្រើតាមការហៅទូទៅ ដោយមិនមានន័យថា Eksastra គាំទ្រការទាមទាររបស់ភាគីណាមួយឡើយ។

០៣ · ១៩៤៧–១៩៤៩ឆ្នាំ ១៩៤៧៖ ការបែងចែក លិខិតចូលរួម និងសង្គ្រាមលើកទីមួយ

រដ្ឋព្រះរាជាជម្មូ និងកាស្មៀរ ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៨៤៦ នៅពេលដែលរ៉ាចា Gulab Singh បានទិញកាស្មៀរពីក្រុមហ៊ុនឥណ្ឌាខាងកើតរបស់អង់គ្លេស ក្នុងតម្លៃ ៧៥ លាក្ខរូពី (ស្មើនឹង ៧,៥ លានរូពី)។ យោងតាមជំរឿនឆ្នាំ ១៩៤១ រដ្ឋនេះមានប្រជាជនប្រហែល ៤ លាននាក់ ក្នុងនោះប្រហែល ៧៧% ជាអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម និងប្រហែល ២០% ជាអ្នកកាន់សាសនាហិណ្ឌូ។

នៅពេលអង់គ្លេសដកខ្លួនចេញក្នុងខែសីហា ១៩៤៧ ឥណ្ឌាអង់គ្លេសត្រូវបានបែងចែកជាឥណ្ឌាដែលមានអ្នកកាន់សាសនាហិណ្ឌូភាគច្រើន និងប៉ាគីស្ថានដែលមានអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាមភាគច្រើន។ រដ្ឋព្រះរាជារាប់រយត្រូវជ្រើសរើសចូលរួមជាមួយប្រទេសណាមួយ។ មហារាជា Hari Singh ដែលកាន់សាសនាហិណ្ឌូ ដឹកនាំប្រជាជនដែលភាគច្រើនជាមូស្លីម បានពន្យារពេលសម្រេចចិត្ត។

• ការលុកលុយ៖ ក្នុងខែតុលា ១៩៤៧ កងជនកុលសម្ព័ន្ធប្រដាប់អាវុធពីប៉ាគីស្ថាន បានចូលលុកលុយស្រុកភាគខាងលិចនៃរដ្ឋ។
• លិខិតចូលរួម៖ មហារាជាបានចុះហត្ថលេខាលើលិខិតចូលរួមជាមួយឥណ្ឌា (Instrument of Accession) ដែលមានកាលបរិច្ឆេទ ២៦ តុលា ១៩៤៧ ទោះបីអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រខ្លះជជែកថា ថ្ងៃចុះហត្ថលេខាពិតប្រាកដអាចជាថ្ងៃទី២៥ ឬ ២៧។ នៅថ្ងៃទី២៧ តុលា កងទ័ពឥណ្ឌាត្រូវបានដឹកតាមយន្តហោះចូលស្រីនគរ (Srinagar)។
• អង្គការសហប្រជាជាតិ៖ សេចក្ដីសម្រេចលេខ ៤៧ របស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ (២១ មេសា ១៩៤៨) បានអំពាវនាវឱ្យឈប់បាញ់ និងរៀបចំការធ្វើប្រជាមតិ (plebiscite)។ ការធ្វើប្រជាមតិនោះមិនដែលកើតឡើងទេ។
• ការឈប់បាញ់៖ ការប្រយុទ្ធបានបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី១ មករា ១៩៤៩។ កិច្ចព្រមព្រៀងការ៉ាជី (Karachi Agreement) បានកំណត់ខ្សែឈប់បាញ់ ដែលក្រោយមកក្លាយជាខ្សែ LoC។

បំណងរបស់រដ្ឋាភិបាលខ្ញុំ គឺនៅពេលដែលច្បាប់ និងសណ្ដាប់ធ្នាប់ត្រូវបានស្ដារឡើងវិញ … បញ្ហានៃការចូលរួមរបស់រដ្ឋ គួរត្រូវបានដោះស្រាយដោយការសួរទៅប្រជាជន។— Lord Mountbatten អគ្គទេសាភិបាលឥណ្ឌា ក្នុងលិខិតផ្ញើមហារាជា Hari Singh ថ្ងៃទី២៧ តុលា ១៩៤៧ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ Wikipedia (Instrument of Accession)

ការវិភាគឆ្នាំ ១៩៤៧ បានបន្សល់ទុកនូវ «រឿងពីរ» ដែលភាគីនីមួយៗប្រើរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ ឥណ្ឌាយកលិខិតចូលរួមជាមូលដ្ឋានច្បាប់ ហើយអះអាងថាប៉ាគីស្ថានជាអ្នកឈ្លានពានមុន។ ប៉ាគីស្ថានយកសមាសភាពសាសនារបស់ប្រជាជន និងការសន្យាធ្វើប្រជាមតិរបស់ UN ជាមូលដ្ឋាន។ ដោយសារអំណះអំណាងទាំងពីរមានមូលដ្ឋានខ្លះ គ្មានភាគីណាមួយមានអារម្មណ៍ថាត្រូវបោះបង់ការទាមទាររបស់ខ្លួនឡើយ។

០៤ · ១៩៦២–១៩៩៩សង្គ្រាម ស៊ីមឡា និងខ្សែបន្ទាត់ត្រួតពិនិត្យ (LoC)

ខ្សែ LoC មិនមែនជាព្រំដែនអន្តរជាតិទេ។ យោងតាម Wikipedia វាមានប្រវែងប្រហែល ៧៤០ ទៅ ៧៧៦ គីឡូម៉ែត្រ។ ត្រឹមឆ្នាំ ២០០៤ ឥណ្ឌាបានសាងសង់របងប្រវែងប្រហែល ៥៥០ គីឡូម៉ែត្រ ដែលមានរបងអគ្គិសនី និងឧបករណ៍ចាប់ចលនា។ ភូមិប្រហែល ៦០ រស់នៅចន្លោះរបងនេះ និងខ្សែ LoC ពិតប្រាកដ។

ភាគីទាំងពីរមិនត្រូវព្យាយាមផ្លាស់ប្ដូរវាដោយឯកតោភាគីឡើយ ទោះបីមានការខ្វែងគំនិតគ្នា និងការបកស្រាយផ្លូវច្បាប់ខុសគ្នាក៏ដោយ។— កិច្ចព្រមព្រៀងស៊ីមឡា ឆ្នាំ ១៩៧២ អំពីខ្សែ LoC (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ Wikipedia (Simla Agreement)

សង្គ្រាមកាហ្គីលកើតឡើងតែមួយឆ្នាំក្រោយការសាកល្បងនុយក្លេអ៊ែររបស់ប្រទេសទាំងពីរក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៨។ តួលេខផ្លូវការរបស់ឥណ្ឌាបង្ហាញថា ទាហានឥណ្ឌា ៥២៧ នាក់បានស្លាប់ ចំណែកតួលេខខាងប៉ាគីស្ថានខុសគ្នាខ្លាំង។ នៅថ្ងៃទី៤ កក្កដា ១៩៩៩ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក Bill Clinton បានជួបនាយករដ្ឋមន្ត្រីប៉ាគីស្ថាន Nawaz Sharif នៅវ៉ាស៊ីនតោន ហើយទាមទារឱ្យដកកងកម្លាំងចេញ (Wikipedia)។

ការវិភាគស៊ីមឡាជាចំណុចបែកផ្លូវ។ ឥណ្ឌាអះអាងថា វាធ្វើឱ្យបញ្ហាកាស្មៀរក្លាយជារឿងទ្វេភាគីសុទ្ធសាធ ហើយសេចក្ដីសម្រេចរបស់ UN ពីមុនលែងពាក់ព័ន្ធ។ ហេតុនេះ ឥណ្ឌាដាក់កំហិតលើក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍យោធា UN (UNMOGIP) ប្រហែល ៤៥ នាក់ នៅខាងឥណ្ឌានៃ LoC។ ប៉ាគីស្ថានវិញ តែងស្វែងរកអ្នកសម្របសម្រួលអន្តរជាតិ។

០៥ · ១៩៨៩–២០២៤ការបះបោរប្រដាប់អាវុធ និងការលុបមាត្រា ៣៧០

ក្នុងខែកក្កដា ១៩៨៩ ការបះបោរប្រដាប់អាវុធប្រឆាំងនឹងការគ្រប់គ្រងរបស់ឥណ្ឌា បានផ្ទុះឡើងនៅជ្រលងភ្នំកាស្មៀរ ក្រោយការបោះឆ្នោតរដ្ឋឆ្នាំ ១៩៨៧ ដែលមានជម្លោះ។ ដំបូង ក្រុម JKLF ជាក្រុមធំជាងគេ។ ក្រោយមក ក្រុម Hizbul Mujahideen, Lashkar-e-Taiba និង Jaish-e-Mohammed បានក្លាយជាកម្លាំងចម្បង។ ឥណ្ឌាចោទប៉ាគីស្ថានថាគាំទ្រក្រុមទាំងនេះ។

ប្រភព៖ Wikipedia។ ជនជាតិ Kashmiri Pandit ដែលកាន់សាសនាហិណ្ឌូ ក៏បានភៀសខ្លួនចេញពីជ្រលងភ្នំនៅដើមទសវត្សរ៍ ១៩៩០ ដោយតួលេខប៉ាន់ស្មានចាប់ពី ១៧០ ០០០ ដល់ ៧០០ ០០០ នាក់។

ថ្ងៃទី៥ សីហា ២០១៩៖ ការបញ្ចប់ស្វយ័តភាពពិសេស

មាត្រា ៣៧០ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញឥណ្ឌា ធ្លាប់ផ្ដល់ស្វយ័តភាពពិសេសដល់ជម្មូ និងកាស្មៀរ។ នៅថ្ងៃទី៥ សីហា ២០១៩ រដ្ឋាភិបាលលោក Narendra Modi បានលុបឋានៈនេះ។ ព្រឹទ្ធសភាអនុម័តដោយសំឡេង ១២៥ ទល់ ៦១ ហើយសភាតំណាងរាស្ត្រអនុម័តច្បាប់រៀបចំរដ្ឋឡើងវិញ ដោយសំឡេង ៣៧០ ទល់ ៧០។ នៅថ្ងៃទី៣១ តុលា ២០១៩ រដ្ឋនេះត្រូវបានបំបែកជាដែនដីសហភាពពីរ គឺជម្មូ និងកាស្មៀរ និងឡាដាក់។

• ការរឹតបន្តឹង៖ ទូរស័ព្ទ និងអ៊ីនធឺណិតត្រូវបានកាត់ផ្ដាច់ ហើយមនុស្សជាង ៤ ០០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន ត្រឹមថ្ងៃទី១៨ សីហា ២០១៩ រួមទាំងអតីតមេដឹកនាំរដ្ឋ Omar Abdullah និង Mehbooba Mufti។
• ប្រតិកម្មអន្តរជាតិ៖ ប៉ាគីស្ថានបន្ថយកម្រិតទំនាក់ទំនងការទូត និងផ្អាកពាណិជ្ជកម្មភាគច្រើន។ ចិនប្រកាសថា ការបញ្ចូលឡាដាក់ «ប៉ះពាល់ដល់អធិបតេយ្យភាពដែនដីរបស់ចិន»។
• តុលាការកំពូល៖ នៅថ្ងៃទី១១ ធ្នូ ២០២៣ ចៅក្រម ៥ រូបបានតម្កល់ការលុបមាត្រា ៣៧០ ជាឯកច្ឆ័ន្ទ ដោយចាត់ទុកវាថាជា «បទប្បញ្ញត្តិបណ្ដោះអាសន្ន» ហើយណែនាំឱ្យរៀបចំការបោះឆ្នោតមុនថ្ងៃទី៣០ កញ្ញា ២០២៤។
• ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ២០២៤៖ អ្នកបោះឆ្នោតប្រហែល ៦៣,៨៨% បានចូលរួម។ គណបក្ស National Conference ឈ្នះ ៤២ អាសនៈក្នុងចំណោម ៩០ និង BJP ឈ្នះ ២៩។ លោក Omar Abdullah ចូលកាន់តំណែងជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលនៅថ្ងៃទី១៦ តុលា ២០២៤ (Wikipedia)។

ការវិភាគរដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌាបង្ហាញការលុបមាត្រា ៣៧០ ថាជាការធ្វើសមាហរណកម្ម និងការអភិវឌ្ឍ ចំណែកអ្នករិះគន់មើលឃើញថា វាជាការដកអំណាចពីប្រជាជនក្នុងតំបន់។ ចំពោះប៉ាគីស្ថាន និងចិន វាបង្ហាញថា ឥណ្ឌាចាត់ទុកកាស្មៀរជារឿងផ្ទៃក្នុងដែលមិនត្រូវចរចា។ ដោយសាររដ្ឋាភិបាលជាប់ឆ្នោតមិនទាន់មានអំណាចពេញលេញជារដ្ឋ ភាពតានតឹងនយោបាយក្នុងស្រុកនៅតែបន្ត។

០៦ · ២០២៥វិបត្តិឆ្នាំ ២០២៥៖ ពីប៉ាហាល់ហ្គាម ដល់ប្រតិបត្តិការ Sindoor

នៅថ្ងៃទី២២ មេសា ២០២៥ ក្រុមប្រដាប់អាវុធបានបាញ់សម្លាប់មនុស្ស ២៦ នាក់ ភាគច្រើនជាភ្ញៀវទេសចរឥណ្ឌា នៅវាលស្មៅ Baisaran ក្បែរប៉ាហាល់ហ្គាម (Pahalgam)។ CFR ហៅវាថាជាការវាយប្រហារធ្ងន់ធ្ងរបំផុត ចាប់តាំងពីការវាយប្រហារនៅមុំបៃឆ្នាំ ២០០៨។ ក្រុម TRF បានអះអាងទទួលខុសត្រូវ ប៉ុន្តែដកពាក្យវិញ ៤ ថ្ងៃក្រោយមក។ ឥណ្ឌាចោទប៉ាគីស្ថាន ហើយប៉ាគីស្ថានបដិសេធ។

ប្រភព៖ Wikipedia។ ចំនួនយន្តហោះចម្បាំងដែលធ្លាក់ នៅតែជាប្រធានបទជជែកគ្នា។

ខ្ញុំនឹងធ្វើការជាមួយអ្នកទាំងពីរ ដើម្បីមើលថា តើក្រោយ «មួយពាន់ឆ្នាំ» គេអាចរកដំណោះស្រាយលើបញ្ហាកាស្មៀរបានដែរឬទេ។— លោក Donald Trump ថ្ងៃទី១១ ឧសភា ២០២៥ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ Al Jazeera

ប៉ាគីស្ថានស្វាគមន៍ការផ្ដល់ជូននេះ ដោយបញ្ជាក់ថា ដំណោះស្រាយត្រូវស្របតាមសេចក្ដីសម្រេចរបស់ UN។ ឥណ្ឌាបដិសេធថា គ្មានការសម្របសម្រួលពីបរទេសទេ។

ការវិភាគវិបត្តិនេះធ្វើតាមលំនាំចាស់៖ ការវាយប្រហារ → ការចោទប្រកាន់ → ការសងសឹកយោធា → សម្ពាធអន្តរជាតិ → ការឈប់បាញ់។ ប៉ុន្តែម្ដងនេះ ជំហាននីមួយៗទៅឆ្ងាយជាងមុន៖ ការវាយប្រហារដល់ខេត្តពុនចាប ការប្រើដ្រូន និងមីស៊ីលច្រើន និងការព្យួរសន្ធិសញ្ញាទឹកឆ្នាំ ១៩៦០។

០៧ · ចិនភាគីទីបី៖ តួនាទីរបស់ចិនក្នុងជម្លោះកាស្មៀរ

• អាក់សៃឈីន៖ តំបន់ខ្ពង់រាបទំហំប្រហែល ៣៨ ០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលចិនគ្រប់គ្រងតាំងពីទសវត្សរ៍ ១៩៥០ ដល់ ១៩៦២ ហើយឥណ្ឌាទាមទារថាជាផ្នែកមួយនៃឡាដាក់។ វាជាផ្លូវតភ្ជាប់ទីបេ និងស៊ីនជាំង។
• តំបន់ Shaksgam៖ ប្រហែល ៥ ២០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលប៉ាគីស្ថាន និងចិនបានកំណត់ព្រំដែនតាមកិច្ចព្រមព្រៀងថ្ងៃទី២ មីនា ១៩៦៣។ ឥណ្ឌាបដិសេធកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ។
• ច្រករបៀងសេដ្ឋកិច្ចចិន-ប៉ាគីស្ថាន (CPEC)៖ ចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ ២០១៥ មានតម្លៃប្រហែល ៦២ ពាន់លានដុល្លារ ហើយតភ្ជាប់ស៊ីនជាំងជាមួយកំពង់ផែ Gwadar តាមផ្លូវហាយវេការ៉ាកូរ៉ាំ។ ឥណ្ឌាជំទាស់ ព្រោះវាកាត់តាមដែនដីកាស្មៀរដែលប៉ាគីស្ថានគ្រប់គ្រង (Wikipedia)។
• ការប៉ះទង្គិចឆ្នាំ ២០២០៖ ក្នុងខែមិថុនា ២០២០ ការប៉ះទង្គិចនៅជ្រលង Galwan ក្នុងឡាដាក់ បានសម្លាប់ទាហានឥណ្ឌាយ៉ាងតិច ២០ នាក់ ជាការប៉ះទង្គិចធ្ងន់ធ្ងរបំផុតចាប់តាំងពីសង្គ្រាមឆ្នាំ ១៩៦២។

ក្នុងខែកក្កដា ២០២៥ អនុប្រធានសេនាធិការកងទ័ពជើងគោកឥណ្ឌា ឧត្តមសេនីយ៍ទោ Rahul R Singh បាននិយាយថា ក្នុងរយៈពេល ៥ ឆ្នាំចុងក្រោយ ប្រហែល ៨១% នៃសម្ភារៈយោធាដែលប៉ាគីស្ថានទទួលបាន មកពីចិន ហើយប៉ាគីស្ថាន «ទទួលបានព័ត៌មានផ្ទាល់ពីចិន» អំឡុងពេលកិច្ចពិភាក្សារវាង DGMO ទាំងពីរក្នុងខែឧសភា (Scroll)។ នេះជាការអះអាងរបស់មន្ត្រីឥណ្ឌា។

ការវិភាគចិនធ្វើឱ្យកាស្មៀរក្លាយជាបញ្ហាត្រីកោណ។ សម្រាប់ឥណ្ឌា វាមានន័យថាត្រូវត្រៀមប្រយុទ្ធលើរណសិរ្សពីរក្នុងពេលតែមួយ។ សម្រាប់ប៉ាគីស្ថាន ចិនជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រ និងជាប្រភពអាវុធ។ ហើយសម្រាប់ចិន ស្ថិរភាពនៃ CPEC និងព្រំដែនខាងលិចរបស់ខ្លួន គឺជាផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់។

០៨ · នុយក្លេអ៊ែរ និងទឹកហេតុអ្វីកាស្មៀរជាចំណុចក្ដៅនុយក្លេអ៊ែរ?

ឥណ្ឌាសាកល្បងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរលើកដំបូងនៅឆ្នាំ ១៩៧៤ ហើយប្រទេសទាំងពីរបានធ្វើតេស្តនៅឆ្នាំ ១៩៩៨។ យោងតាម SIPRI គិតត្រឹមខែមករា ២០២៦ ឥណ្ឌាមានក្បាលគ្រាប់ប្រហែល ១៩០ និងប៉ាគីស្ថានប្រហែល ១៧០។ ក្នុងវិបត្តិឆ្នាំ ២០២៥ មានរបាយការណ៍ថា ប៉ាគីស្ថានបានកោះប្រជុំអាជ្ញាធរបញ្ជាជាតិ (National Command Authority) ដែលទទួលខុសត្រូវលើអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ប៉ុន្តែរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិបានបដិសេធ។

ទឹក៖ រណសិរ្សថ្មី

សន្ធិសញ្ញាទឹកទន្លេឥណ្ឌូស ត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃទី១៩ កញ្ញា ១៩៦០ ដោយមានធនាគារពិភពលោកជាអ្នកសម្របសម្រួល។ ឥណ្ឌាទទួលទន្លេខាងកើតបី (Beas, Ravi, Sutlej) ហើយប៉ាគីស្ថានទទួលទន្លេខាងលិចបី (Indus, Jhelum, Chenab) ដែលស្មើនឹងប្រហែល ៨០% នៃលំហូរទឹកសរុប (Wikipedia)។ ទន្លេ Jhelum និង Chenab ហូរកាត់ផ្នែកកាស្មៀររបស់ឥណ្ឌា មុនចូលប៉ាគីស្ថាន។

ទឹកមិនត្រូវប្រើជាអាវុធឡើយ។— នាយករដ្ឋមន្ត្រីប៉ាគីស្ថាន Shehbaz Sharif ក្រោយសេចក្ដីសម្រេចរបស់ PCA ខែកញ្ញា ២០២៦ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ Al Jazeera

ការវិភាគហានិភ័យធំបំផុតមិនមែនជាការសម្រេចចិត្តប្រើអាវុធនុយក្លេអ៊ែរដោយចេតនាទេ ប៉ុន្តែជាការគណនាខុស៖ ការវាយប្រហារមួយ ការសងសឹកមួយ ហើយភាគីនីមួយៗជឿថាខ្លួនអាចគ្រប់គ្រងកម្រិតនៃការកើនឡើង។ ការយកទឹកមកធ្វើជាសម្ពាធ បន្ថែមកត្តាថ្មីមួយទៀត ព្រោះកសិកម្មប៉ាគីស្ថានពឹងផ្អែកខ្លាំងលើប្រព័ន្ធទន្លេនេះ។

០៩ · បន្ទាប់ពីនេះសេណារីយ៉ូ និងអ្វីដែលត្រូវតាមដាន

• ឋានៈជារដ្ឋ៖ តើរដ្ឋាភិបាលកណ្ដាលឥណ្ឌានឹងឆ្លើយតបយ៉ាងណា ចំពោះសេចក្ដីសម្រេចរបស់សភាជម្មូ និងកាស្មៀរ ខែកញ្ញា ២០២៦?
• សន្ធិសញ្ញាទឹក៖ ជំហានបន្ទាប់ក្រោយសេចក្ដីសម្រេចរបស់ PCA និងការបដិសេធរបស់ឥណ្ឌា។
• ឧប្បត្តិហេតុយោធា៖ ការរំលោភបទឈប់បាញ់តាម LoC និងការប៉ះទង្គិចលើសមុទ្រ ក្រោយឧប្បត្តិហេតុថ្ងៃទី១៥ កញ្ញា ២០២៦។

១០ · FAQសំណួរដែលសួរញឹកញាប់

១១ · ប្រភពប្រភពឯកសារយោង និងរូបភាព

1. CFR — Conflict Between India and Pakistan, Global Conflict Tracker (2026)
2. Britannica — Kashmir: region, Indian subcontinent
3. Wikipedia — Kashmir conflict
4. Wikipedia — Revocation of the special status of Jammu and Kashmir
5. Wikipedia — Kargil War
6. Wikipedia — 2025 India–Pakistan crisis
7. Al Jazeera — Trump offers to work with India, Pakistan on Kashmir ‘solution’ (11.05.2025)
8. Scroll — China shared live inputs with Pakistan during Operation Sindoor: India’s deputy Army chief (04.07.2025)
9. SIPRI — SIPRI Yearbook 2026, Summary (06.2026)
10. Al Jazeera — Pakistan wins Indus waters battle at The Hague, but India threat remains (01.09.2026)
11. Al Jazeera — India-Pakistan navy ship collision sparks alarm over unintended escalation (17.09.2026)
12. NewsGram — Statehood Resolution Passed in Jammu and Kashmir Assembly Amid BJP’s Opposition (29.09.2026)

📷 ឥណទានរូបភាព

រូបភាពទាំង ៨ ក្នុងអត្ថបទនេះ មកពី Wikimedia Commons៖ KennyOMG (CC BY-SA 3.0) · Mariaivon (CC BY-SA 4.0) · Liginjo (CC BY-SA 4.0) · Hellohappy (CC BY-SA 4.0) · Kamran Ali (CC BY-SA 3.0) · ANKITNARANG297 (CC BY-SA 4.0) · Extazye (CC BY-SA 4.0) · Gtsenthilnath (CC BY 3.0)។ តារាង រៀបចំដោយ Eksastra។