០១ · ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្នតើមានអ្វីកើតឡើងនៅច្រកសមុទ្រ Hormuz?

នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលបានបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសលើអ៊ីរ៉ង់។ យោងតាមរបាយការណ៍ដែលបានចងក្រងដោយ Wikipedia ការវាយប្រហារដំបូងបានសម្លាប់មេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់ លោក Ali Khamenei និងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ផ្សេងទៀត ហើយកូនប្រុសរបស់លោក គឺលោក Mojtaba Khamenei ត្រូវបានតែងតាំងជាអ្នកស្នងតំណែងនៅថ្ងៃទី៨ មីនា។

អ៊ីរ៉ង់បានឆ្លើយតបដោយប្រើ «អាវុធ» ដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតរបស់ខ្លួន៖ បិទច្រកសមុទ្រ Hormuz។ នៅថ្ងៃទី២ មីនា កងឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីស្លាម (IRGC) បានប្រកាសថា ច្រកនេះបិទចំពោះ «ប្រទេសដែលមិនរាប់អាន» ហើយអនុញ្ញាតតែកប៉ាល់ដែលអ៊ីរ៉ង់យល់ព្រម — ភាគច្រើនជាកប៉ាល់ដឹកប្រេងទៅកាន់ចិន និងឥណ្ឌា — ឱ្យឆ្លងកាត់ក្រោមការអមដំណើរដោយយោធា។

ប្រាំពីរខែក្រោយមក វិបត្តិនេះនៅតែមិនទាន់បញ្ចប់។ យោងតាមរបាយការណ៍ប្រចាំថ្ងៃរបស់ GlobalSecurity.org នៅថ្ងៃទី២២ កញ្ញា (ថ្ងៃទី២០៧ នៃសង្គ្រាម) ចំនួនកប៉ាល់ពាណិជ្ជកម្មដែលឆ្លងកាត់ នៅតែជា «ផ្នែកតូចមួយ» នៃកម្រិតមុនវិបត្តិ។ កាលពីថ្ងៃទី២១ កញ្ញា កប៉ាល់ដឹកប្រេងពីរគ្រឿង ត្រូវបានវាយប្រហារដោយគ្រាប់មិនស្គាល់ប្រភព។

នៅសប្ដាហ៍នេះ ការទូតបានផ្លាស់ទីទៅកាន់មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ នៅញូវយ៉ក។ នៅថ្ងៃទី២៣ កញ្ញា ប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ លោក Masoud Pezeshkian បានប្រកាសនៅវេទិកា UN ថា អ៊ីរ៉ង់នឹង «មិនលុតជង្គង់» ចំពោះសម្ពាធរបស់អាមេរិក ប៉ុន្តែក៏សរសើរផ្លូវការទូតផងដែរ។ ពីរថ្ងៃក្រោយមក រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស លោក Abbas Araghchi បានបង្ហាញសំណើមួយ ក្នុងជំនួបឯកជន៖ អ៊ីរ៉ង់នឹងបើកច្រកសមុទ្រ និងចាប់ផ្ដើមកិច្ចចរចានុយក្លេអ៊ែរឡើងវិញ ក្នុងរយៈពេល ៧ ថ្ងៃ ប្រសិនបើអាមេរិកដកការបិទផ្លូវសមុទ្រ លើកលែងទណ្ឌកម្មលើការលក់ប្រេង និងគោរពបទឈប់បាញ់ ដែលរួមទាំងលីបង់។ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក Marco Rubio ឆ្លើយថា «ប្រសិនបើមានឱកាសផ្លាស់ប្ដូរគំនិត និងសារ យើងនឹងធ្វើ»។

០២ · ភូមិសាស្ត្រច្រកទឹកតូច ដែលតភ្ជាប់ពិភពលោក

ច្រកសមុទ្រ Hormuz តភ្ជាប់ឈូងសមុទ្រពែក្ស (Persian Gulf) ទៅនឹងឈូងសមុទ្រអូម៉ង់ និងមហាសមុទ្រឥណ្ឌា។ ខាងជើងជាប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ខាងត្បូងជាឧបទ្វីប Musandam របស់អូម៉ង់ និងអារ៉ាប់រួម (UAE)។ ច្រកនេះមានប្រវែងប្រហែល ១៦៧ គីឡូម៉ែត្រ ហើយនៅចំណុចចង្អៀតបំផុត មានទទឹងត្រឹមតែ ៣៩ គីឡូម៉ែត្រ (២១ ម៉ាយសមុទ្រ)។

ប៉ុន្តែផ្លូវដែលកប៉ាល់ធំៗអាចធ្វើដំណើរបានពិតប្រាកដ គឺតូចជាងនោះទៅទៀត។ «គ្រោងការណ៍បំបែកចរាចរ» (Traffic Separation Scheme) មានផ្លូវពីរ — ចូល និងចេញ — ដែលផ្លូវនីមួយៗមានទទឹងត្រឹម ២ ម៉ាយសមុទ្រ (ប្រហែល ៣,៧ គ.ម) ហើយមានតំបន់បំបែកទទឹងស្រដៀងគ្នានៅចន្លោះ។ គ្រោងការណ៍នេះស្ថិតក្នុងដែនទឹករបស់អូម៉ង់ ខណៈកោះសំខាន់ៗដូចជា Hormuz, Qeshm, Larak និង Hengam ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អ៊ីរ៉ង់។

ឈ្មោះ «Hormuz» ខ្លួនឯងក៏មានប្រវត្តិគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ដែរ។ អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រមានទ្រឹស្ដីផ្សេងៗគ្នា៖ ខ្លះថាវាមកពីពាក្យពែក្ស «Hur-Mogh» មានន័យថា «ទឹកដីផ្លែល្មើ» (dates) ខ្លះទៀតថាវាមកពីព្រះ Hormoz (Ahura Mazda) នៃសាសនាហ្សូរ៉ូអាស្ទ្រីន។

០៣ · សារៈសំខាន់ហេតុអ្វីច្រកទឹកមួយនេះ សំខាន់ម្ល៉េះ?

ចម្លើយខ្លីគឺ៖ ថាមពល។ ប្រទេសផលិតប្រេង និងឧស្ម័នធំៗនៃឈូងសមុទ្រ — អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត អ៊ីរ៉ាក់ អារ៉ាប់រួម គុយវ៉ែត កាតា បារ៉ែន និងអ៊ីរ៉ង់ខ្លួនឯង — ស្ទើរតែគ្មានផ្លូវផ្សេងទៀតដើម្បីនាំចេញតាមសមុទ្រទេ។ យោងតាមទិន្នន័យរបស់រដ្ឋបាលព័ត៌មានថាមពលអាមេរិក (EIA) ក្នុងឆ្នាំ ២០២៣–២០២៥ ច្រកនេះដឹកជញ្ជូនប្រហែល ២៥% នៃប្រេងដែលនាំចេញតាមសមុទ្រ និងប្រហែល ២០% នៃ LNG ពិភពលោក ជារៀងរាល់ឆ្នាំ — ប្រហែល ១៥ លានបារ៉ែលក្នុងមួយថ្ងៃ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥។

ចំណែកកាតា ដែលជាអ្នកនាំចេញ LNG ធំបំផុតមួយរបស់ពិភពលោក ត្រូវពឹងលើច្រកនេះទាំងស្រុង។ កំពង់ផែ LNG នៅ Ras Laffan របស់កាតា ស្ថិតនៅខាងក្នុងឈូងសមុទ្រ ដែលមានន័យថា រាល់កប៉ាល់ LNG ត្រូវតែឆ្លងកាត់ Hormuz ដើម្បីទៅដល់អាស៊ី និងអឺរ៉ុប។

ចុះបំពង់បង្ហូរជំនួសវិញ?

មានផ្លូវជំនួសខ្លះ ប៉ុន្តែតូចពេក។ ឧទាហរណ៍ បំពង់បង្ហូរប្រេង Habshan–Fujairah របស់អារ៉ាប់រួម អាចដឹកបានប្រហែល ២ លានបារ៉ែលក្នុងមួយថ្ងៃ ទៅកាន់កំពង់ផែ Fujairah នៅក្រៅច្រកសមុទ្រ ដែលមានឃ្លាំងស្តុកប្រេងឆៅធំបំផុតមួយរបស់ពិភពលោក (ប្រហែល ១៤ លានបារ៉ែល)។ បើធៀបនឹងលំហូរប្រហែល ១៥ លានបារ៉ែលក្នុងមួយថ្ងៃ ផ្លូវជំនួសទាំងនេះអាចជួយបានតែមួយផ្នែកតូចប៉ុណ្ណោះ។

០៤ · ពេលវេលាពេលវេលាសំខាន់ៗនៃវិបត្តិ ២០២៦

០៥ · សេដ្ឋកិច្ចផលប៉ះពាល់៖ ពីតម្លៃប្រេង ដល់ភាពអាសន្នថាមពល

នៅពេលច្រកនេះបិទ ទីផ្សារប្រេងពិភពលោកបានភ្ញាក់ផ្អើលភ្លាមៗ។ នៅដើមខែមីនា តម្លៃប្រេង Brent បានឡើង ១០–១៣% ក្នុងរយៈពេលខ្លី ហើយនៅថ្ងៃទី៣១ មីនា វាបានឡើងដល់ ១១៨,៣៥ ដុល្លារក្នុងមួយបារ៉ែល — បើធៀបនឹងប្រហែល ៧២ ដុល្លារ មុនសង្គ្រាម។ ទីភ្នាក់ងារថាមពលអន្តរជាតិ (IEA) បានហៅវាថា «ការរំខានការផ្គត់ផ្គង់ធំបំផុត ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃទីផ្សារប្រេងពិភពលោក»។

តម្លៃបានធ្លាក់ចុះមកវិញ ក្នុងអំឡុងបទឈប់បាញ់ (ត្រឹម ៧១,៥៧ ដុល្លារ នៅថ្ងៃទី១ កក្កដា) ប៉ុន្តែបានឡើងម្ដងទៀត នៅពេលបទឈប់បាញ់ដួលរលំ។ នៅថ្ងៃទី២១ កញ្ញា ប្រេង Brent បានបិទលើសពី ១០០ ដុល្លារ ហើយតម្លៃប្រេងម៉ាស៊ូតនៅអាមេរិកឡើងដល់កំណត់ត្រាថ្មី ៦,៥០ ដុល្លារក្នុងមួយហ្គាឡុង។ នៅថ្ងៃទី២៤ កញ្ញា តម្លៃបានឡើងជាង ៣% ដោយសារការព្រួយបារម្ភពីការវាយប្រហាររបស់ក្រុមហ៊ូទីលើអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត មុននឹងធ្លាក់មកវិញប្រហែល ១០៣–១០៥ ដុល្លារ នៅថ្ងៃទី២៥ កញ្ញា ដោយសារក្ដីសង្ឃឹមលើកិច្ចព្រមព្រៀងអាមេរិក–អ៊ីរ៉ង់។

អ្នកណារងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងជាងគេ?

០៦ · យោធាសង្គ្រាមលើផ្ទៃទឹក៖ គ្រាប់មីន ការបិទផ្លូវ និងនាវិកដែលជាប់គាំង

នៅថ្ងៃទី១៣ មេសា ក្រោយកិច្ចចរចានៅទីក្រុងអ៊ីស្លាម៉ាបាតបរាជ័យ លោក ត្រាំ បានប្រកាសបិទផ្លូវសមុទ្រលើកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ទាំងអស់ ដោយកងទ័ពជើងទឹកអាមេរិក ស្ទាក់ចាប់កប៉ាល់ដែលចូល ឬចេញពីកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ និងកប៉ាល់ដែលបង់ «ថ្លៃឆ្លងកាត់» ឱ្យអ៊ីរ៉ង់។ ការបិទផ្លូវនេះត្រូវបានលើកចេញក្រោយអនុស្សរណៈខែមិថុនា ប៉ុន្តែត្រូវបានដាក់ឡើងវិញនៅថ្ងៃទី១៤ កក្កដា។ យោងតាម CBS News គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៥ កញ្ញា កប៉ាល់ ១២២ គ្រឿង ត្រូវបានបង្វែរទិសដៅ ចាប់តាំងពីការបិទផ្លូវលើកទីពីរ (ធៀបនឹង ៧៥ គ្រឿង នៅចុងខែសីហា)។

គ្រាប់មីនសមុទ្រ គឺជាការគំរាមកំហែងដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុតមួយ។ នៅថ្ងៃទី២៥ សីហា មន្ត្រីអាមេរិកបានបញ្ជាក់ថា បានបោសសម្អាតគ្រាប់មីនពីផ្លូវចរាចរសំខាន់ ដោយយានគ្មានមនុស្សបើកក្រោមទឹក បានរកឃើញគ្រាប់មីនសង្ស័យជាង ១០០ គ្រាប់។

អ្នកដែលរងទុក្ខច្រើនជាងគេ គឺនាវិកសាមញ្ញ។ អង្គការដែនសមុទ្រអន្តរជាតិ (IMO) បានបញ្ជាក់ថា គិតត្រឹមថ្ងៃទី១១ មិថុនា មានការវាយប្រហារលើកប៉ាល់ចំនួន ៤៦ ករណី នាវិក ១៤ នាក់បានស្លាប់ ហើយកប៉ាល់ប្រមាណ ១.០០០ គ្រឿង ជាមួយនាវិកប្រមាណ ២០.០០០ នាក់ ជាប់គាំងក្នុងឈូងសមុទ្រពែក្ស អស់រយៈពេលជាង ១០០ ថ្ងៃ។

០៧ · ប្រវត្តិសាស្ត្រមេរៀនពីអតីតកាល៖ «សង្គ្រាមកប៉ាល់ប្រេង» ១៩៨១–១៩៨៨

នេះមិនមែនជាលើកទីមួយទេ ដែលច្រកសមុទ្រ Hormuz ក្លាយជាសមរភូមិ។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់–អ៊ីរ៉ាក់ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៨១ អ៊ីរ៉ាក់បានចាប់ផ្ដើមវាយប្រហារកប៉ាល់ពាណិជ្ជកម្ម ហើយអ៊ីរ៉ង់បានសងសឹកលើកប៉ាល់ដឹកប្រេងដែលធ្វើដំណើរទៅកាន់គុយវ៉ែត និងរដ្ឋអារ៉ាប់ក្នុងឈូងសមុទ្រ — ដែលគេស្គាល់ថាជា «សង្គ្រាមកប៉ាល់ប្រេង» (Tanker War)។

នៅថ្ងៃទី១៨ មេសា ១៩៨៨ កងទ័ពអាមេរិកបានធ្វើប្រតិបត្តិការ Praying Mantis វាយប្រហារគោលដៅអ៊ីរ៉ង់ ដើម្បីសងសឹកចំពោះការដាក់គ្រាប់មីន។ ប៉ុន្មានខែក្រោយមក នៅថ្ងៃទី៣ កក្កដា ១៩៨៨ នាវា USS Vincennes បានបាញ់ទម្លាក់យន្តហោះដឹកអ្នកដំណើរ Iran Air ដោយច្រឡំ ធ្វើឱ្យមនុស្ស ២៩០ នាក់ស្លាប់ — ជាសោកនាដកម្មមួយ ដែលនៅតែជាផ្នែកមួយនៃការចងចាំរបស់អ៊ីរ៉ង់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

ការវិភាគមេរៀនសំខាន់ពីឆ្នាំ ១៩៨០ គឺថា សូម្បីតែមហាអំណាចយោធាធំបំផុតក៏ពិបាកធានាសុវត្ថិភាពពេញលេញលើច្រកទឹកតូចចង្អៀត ដែលភាគីម្ខាងអាចប្រើគ្រាប់មីន ទូកល្បឿនលឿន និងមីស៊ីលពីឆ្នេរ។ នេះហើយជាមូលហេតុដែលអ៊ីរ៉ង់ចាត់ទុក Hormuz ជា «សន្លឹកបៀ» ដ៏សំខាន់បំផុតរបស់ខ្លួន។

០៨ · តុចរចាតើភាគីនីមួយៗចង់បានអ្វី?

ក្នុងខែសីហា អ៊ីរ៉ង់ អូម៉ង់ និងអាមេរិក ត្រូវបានរាយការណ៍ថា «ជិតដល់» កិច្ចព្រមព្រៀងមួយលើច្រកសមុទ្រ។ នៅថ្ងៃទី២៧–២៨ សីហា អ៊ីរ៉ង់ និងអូម៉ង់បានឈានដល់ការយោគយល់លើផ្លូវសមុទ្របណ្ដោះអាសន្នមួយ ដែលកប៉ាល់ចូលត្រូវឆ្លងកាត់ដែនទឹកអ៊ីរ៉ង់។ ប៉ុន្តែចំណុចសំខាន់ៗ នៅតែខុសគ្នាឆ្ងាយ៖

០៩ · មើលទៅមុខសេណារីយ៉ូ ៣ សម្រាប់ប៉ុន្មានខែខាងមុខ

ការវិភាគផ្អែកលើស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន យើងអាចមើលឃើញផ្លូវបីយ៉ាង។ ទាំងនេះជាការបកស្រាយរបស់ Eksastra មិនមែនជាការព្យាករណ៍ទេ។

១០ · បន្ទាប់ពីនេះអ្វីដែលត្រូវតាមដាន

• ចម្លើយជាផ្លូវការរបស់អាមេរិក ចំពោះសំណើ «៧ ថ្ងៃ» របស់អ៊ីរ៉ង់ (ដកការបិទផ្លូវសមុទ្រ លើកលែងទណ្ឌកម្មប្រេង បទឈប់បាញ់រួមទាំងលីបង់)។
• ថាតើមានជំនួបរវាងលោក ត្រាំ និងលោក Pezeshkian ឬទេ — លោក ត្រាំ និយាយថា លោក «ប្រហែលជាបើកចំហ» ចំពោះជំនួបបែបនេះ។
• ថាតើអាមេរិកនឹងបន្ធូរ ឬដកការបិទផ្លូវសមុទ្រលើកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់។
• ផ្លូវសមុទ្របណ្ដោះអាសន្នរវាងអ៊ីរ៉ង់ និងអូម៉ង់ ក្លាយជាគ្រោងការណ៍អចិន្ត្រៃយ៍ឬទេ ហើយមាន «ថ្លៃសេវា» ឬអត់។
• ចំនួនកប៉ាល់ឆ្លងកាត់ប្រចាំថ្ងៃ បើធៀបនឹងកម្រិតមុនសង្គ្រាម។
• តម្លៃប្រេង Brent — ថាតើនៅលើ ឬក្រោម ១០០ ដុល្លារ។
• ការវាយប្រហារថ្មីលើកប៉ាល់ និងការព្រមានរបស់ IRGC។

🔄 អត្ថបទនេះផ្អែកលើព័ត៌មានដែលបានផ្សព្វផ្សាយរហូតដល់ថ្ងៃទី២៥ កញ្ញា ២០២៦។ ស្ថានភាពនៅច្រកសមុទ្រ Hormuz ប្រែប្រួលលឿនណាស់ ហើយ Eksastra នឹងធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព នៅពេលមានការផ្លាស់ប្ដូរសំខាន់ៗ។

១១ · FAQសំណួរដែលសួរញឹកញាប់

១២ · ប្រភពប្រភពឯកសារយោង និងរូបភាព

1. Wikipedia — 2026 Strait of Hormuz campaign
2. Wikipedia — 2026 Iran war
3. Wikipedia — 2026 Iran war fuel crisis
4. Wikipedia — Strait of Hormuz (ភូមិសាស្ត្រ ទិន្នន័យ EIA ប្រវត្តិ)
5. GlobalSecurity.org — Iran War 2026, Day 207 Update (22.09.2026)
6. CBS News — Tehran engages in renewed diplomatic push, touts proposal to reopen Strait of Hormuz
7. Al Jazeera — Iran, Oman, US ‘close’ to Hormuz deal: What do they all want?
8. AP (via WBRC) — Iran has suggested a deal to reopen the Strait of Hormuz in 7 days. Here are the terms (25.09.2026)
9. CBS News — Tehran proposes 7-day plan to reopen Strait of Hormuz (25.09.2026)
10. Bloomberg — US, Iran to Explore Phased Deal to Reopen Hormuz, Ease Port Blockade (24.09.2026)
11. The National — Iran hardens Strait of Hormuz stance as New York diplomacy struggles for breakthrough (25.09.2026)
12. The Sunday Guardian — Brent Crude Oil Price Today (25.09.2026)

📷 ឥណទានរូបភាព

រូបភាពទាំង ៩ ក្នុងអត្ថបទនេះ មកពី Wikimedia Commons៖ NASA (២ សន្លឹក, Public domain) · NAVCENT Public Affairs, U.S. Navy (Public domain) · U.S. Navy (Public domain) · UK Ministry of Defence (CC BY-SA 2.0) · Goran_tek-en (ផែនទី, CC BY-SA 4.0) · Broc (ក្រាហ្វ, CC BY 4.0) · Matthew Smith (CC BY 2.0) · Eckhard Pecher (CC BY 2.5)។ ក្រាហ្វតម្លៃប្រេង Brent ត្រូវបានគូរដោយ Eksastra។ ចុចលើរូបភាពណាមួយ ដើម្បីមើលទំហំធំ។