រូបភាព៖ Albertaont (CC BY-SA 4.0) · Wikimedia Commonsស៊ីនជាំង និងជនជាតិអ៊ុយហ្គួរ ពន្យល់៖ ហេតុអ្វីតំបន់មួយនៃប្រទេសចិន ក្លាយជាចំណុចប៉ះទង្គិចរវាងអាមេរិក និងចិន?
ស៊ីនជាំង (Xinjiang) ជាតំបន់ស្វយ័តនៅភាគពាយ័ព្យប្រទេសចិន ដែលមានជនជាតិអ៊ុយហ្គួរ (Uyghur) រស់នៅជាង ១១ លាននាក់។ ការិយាល័យសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ រដ្ឋាភិបាលលោកខាងលិចមួយចំនួន និងអ្នកស្រាវជ្រាវ លើកឡើងពីការឃុំខ្លួនដោយបំពាន និងពលកម្មដោយបង្ខំ។ ទីក្រុងប៉េកាំងបដិសេធ ហើយថា វាគឺជាការប្រយុទ្ធប្រឆាំងភេរវកម្ម និងការបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈ។ សព្វថ្ងៃ ជម្លោះនេះបានចូលដល់ខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់កប្បាស អាលុយមីញ៉ូម និងបន្ទះសូឡាទូទាំងពិភពលោក។
⚡ សង្ខេបក្នុង ៣០ វិនាទី
- តំបន់ និងប្រជាជន៖ យោងតាមជំរឿនចិនឆ្នាំ ២០២០ ស៊ីនជាំងមានជនជាតិអ៊ុយហ្គួរ ១១ ៦២៤ ២៥៧ នាក់។ ពួកគេនិយាយភាសាតួគី (Turkic) ហើយភាគច្រើនកាន់សាសនាឥស្លាមនិកាយស៊ុននី។
- យុទ្ធនាការសន្តិសុខ៖ ក្រោយការវាយប្រហារដោយហិង្សាជាច្រើនលើក ចិនបានប្រកាសយុទ្ធនាការ «វាយប្រហារខ្លាំង» (Strike Hard) ក្នុងឆ្នាំ ២០១៤។ ការគ្រប់គ្រងកាន់តែតឹងរ៉ឹង ក្រោយឆ្នាំ ២០១៦។
- ការចោទប្រកាន់៖ នៅថ្ងៃទី៣១ សីហា ២០២២ ការិយាល័យឧត្តមស្នងការសិទ្ធិមនុស្ស UN (OHCHR) បានសរសេរថា ការរំលោភនៅស៊ីនជាំង «អាចជាឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ ជាពិសេសឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ»។
- ទស្សនៈចិន៖ ប៉េកាំងហៅទីតាំងទាំងនោះថា «មជ្ឈមណ្ឌលអប់រំ និងបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈ» សម្រាប់ទប់ស្កាត់ភេរវកម្ម ហើយចាត់ទុកការចោទប្រកាន់ថា ជា «ការកុហក» និងជាកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់ចិន។
- ហេតុអ្វីសំខាន់ឥឡូវ៖ ច្បាប់ UFLPA របស់អាមេរិកសន្មតថា ទំនិញពីស៊ីនជាំងផលិតដោយពលកម្មដោយបង្ខំ។ នៅថ្ងៃទី៣១ កក្កដា ២០២៦ ក្រសួងសន្តិសុខមាតុភូមិអាមេរិកបានបន្ថែមក្រុមហ៊ុន ៤៣ ទៅក្នុងបញ្ជីខ្មៅ ដែលធ្វើឱ្យចំនួនសរុបកើនដល់ ១៨៧។
០១ · ហេតុអ្វីពេលនេះហេតុអ្វីស៊ីនជាំងត្រឡប់មកជាប្រធានបទក្ដៅវិញ?
អស់រយៈពេលជិតមួយទសវត្សរ៍មកហើយ ដែលស៊ីនជាំងជាប្រធានបទមួយក្នុងចំណោមប្រធានបទដែលរសើបបំផុត ក្នុងទំនាក់ទំនងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ បញ្ហានេះបានត្រឡប់មកវិញ តាមរយៈព្រឹត្តិការណ៍ជាក់ស្ដែងមួយចំនួន៖
- បញ្ជីខ្មៅធំជាងគេ៖ នៅថ្ងៃទី៣១ កក្កដា ២០២៦ ក្រសួងសន្តិសុខមាតុភូមិអាមេរិក (DHS) បានបន្ថែមក្រុមហ៊ុន ៤៣ ទៅក្នុងបញ្ជីអង្គភាព UFLPA ដែលធ្វើឱ្យចំនួនសរុបកើនដល់ ១៨៧ (KPMG)។ យោងតាមក្រុមហ៊ុនច្បាប់ Covington នេះជាការពង្រីកធំបំផុត ចាប់តាំងពីច្បាប់នេះត្រូវបានអនុម័ត។ ក្រុមហ៊ុនទាំងនោះធ្វើការក្នុងវិស័យអាលុយមីញ៉ូម សម្លៀកបំពាក់ កប្បាស ប៉េងប៉ោះ រ៉ែ ឱសថ និងអេឡិចត្រូនិក។
- គោលនយោបាយថ្មីរបស់ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន៖ យោងតាម Covington នៅខែមិថុនា ២០២៦ ប្រធានាធិបតី Donald Trump បានចេញបទបញ្ជាប្រតិបត្តិលេខ ១៤៤១១ ដែលណែនាំឱ្យ DHS និងក្រសួងយុត្តិធម៌ ផ្ដល់អាទិភាពដល់ការអនុវត្តច្បាប់ប្រឆាំងពលកម្មដោយបង្ខំ។ ក្រោយពីការទប់ស្កាត់ទំនិញបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងចាប់ពីខែមករា ២០២៥ នេះជាសញ្ញាថា ការអនុវត្តច្បាប់កំពុងកើនឡើងវិញ។
- ការព្រមានរបស់អ្នកជំនាញ UN៖ នៅថ្ងៃទី២២ មករា ២០២៦ អ្នករាយការណ៍ពិសេស UN មួយក្រុម បានសម្ដែងការព្រួយបារម្ភអំពីកម្មវិធី «ផ្ទេរកម្លាំងពលកម្ម» សម្រាប់ជនជាតិអ៊ុយហ្គួរ កាហ្សាក់ កៀហ្ស៊ីស និងទីបេ (OHCHR)។
- ច្បាប់អឺរ៉ុប៖ បទប្បញ្ញត្តិសហភាពអឺរ៉ុបស្ដីពីពលកម្មដោយបង្ខំ ដែលត្រូវបានអនុម័តនៅថ្ងៃទី១៩ វិច្ឆិកា ២០២៤ នឹងចាប់ផ្ដើមអនុវត្តនៅថ្ងៃទី១៤ ធ្នូ ២០២៧។ បទប្បញ្ញត្តិនេះមិនដាក់ឈ្មោះប្រទេសណាមួយទេ ប៉ុន្តែវានឹងហាមលក់ផលិតផលដែលផលិតដោយពលកម្មដោយបង្ខំ នៅក្នុងទីផ្សារអឺរ៉ុប (គណៈកម្មការអឺរ៉ុប)។
យោងតាមអង្គការ Human Rights Watch (HRW) ក្នុងខែមិថុនា ២០២៦ ឧត្តមស្នងការសិទ្ធិមនុស្ស UN លោក Volker Türk បានទទួលស្គាល់ថា «ច្បាប់ និងគោលនយោបាយដែលមានបញ្ហាជាច្រើន នៅតែមាន» (ប្រែសម្រួល)។ ចំណែករដ្ឋាភិបាលចិនវិញ ថ្លែងជាប់លាប់ថា ស៊ីនជាំងមានស្ថិរភាព និងកំពុងអភិវឌ្ឍ ហើយថា ការរិះគន់ពីខាងក្រៅ ជាការជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការផ្ទៃក្នុង។
ការវិភាគស៊ីនជាំងមិនមែនជាបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សសុទ្ធសាធទៀតទេ។ វាបានក្លាយជាបញ្ហាពាណិជ្ជកម្ម ច្បាប់គយ និងការប្រកួតប្រជែងឧស្សាហកម្ម។ ក្រុមហ៊ុនណាដែលទិញកប្បាស អាលុយមីញ៉ូម ឬបន្ទះសូឡា ត្រូវតែដឹងថា វត្ថុធាតុដើមរបស់ខ្លួនមកពីណា។ អត្ថបទនេះពន្យល់ពីប្រវត្តិ ការចោទប្រកាន់ ទស្សនៈផ្លូវការរបស់ចិន និងឥទ្ធិពលលើខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ ដោយបញ្ជាក់ប្រភពនៃការអះអាងនីមួយៗ។
០២ · មូលដ្ឋានស៊ីនជាំង និងជនជាតិអ៊ុយហ្គួរ ជានរណា?
ស៊ីនជាំង ឬឈ្មោះផ្លូវការថា «តំបន់ស្វយ័តអ៊ុយហ្គួរស៊ីនជាំង» ស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសចិន ជាប់នឹងអាស៊ីកណ្ដាល។ តំបន់នេះមានវាលខ្សាច់ ជួរភ្នំធំៗ និងទីក្រុងសំខាន់ៗលើផ្លូវសូត្របុរាណ ដូចជាកាសហ្គារ (Kashgar)។ រដ្ឋធានីរបស់តំបន់គឺទីក្រុងអ៊ូរ៉ុមឈី (Ürümqi)។
- ចំនួនប្រជាជន៖ យោងតាមជំរឿនចិនឆ្នាំ ២០២០ ដែលដកស្រង់ដោយ Wikipedia ជនជាតិអ៊ុយហ្គួរនៅស៊ីនជាំងមាន ១១ ៦២៤ ២៥៧ នាក់។
- សមាសភាពជនជាតិ៖ យោងតាម Wikipedia ជនជាតិអ៊ុយហ្គួរមានប្រហែល ៤៥% នៃប្រជាជនតំបន់ ហើយជនជាតិហាន (Han) ប្រហែល ៤០%។ នៅទីក្រុងអ៊ូរ៉ុមឈី ជនជាតិហានមានប្រហែល ៧៥%។
- ភាសា និងសាសនា៖ ភាសាអ៊ុយហ្គួរជាភាសាក្នុងគ្រួសារតួគី ដែលមានដើមកំណើតរួមជាមួយភាសាអ៊ូសបេក។ ជនជាតិអ៊ុយហ្គួរភាគច្រើនកាន់សាសនាឥស្លាមនិកាយស៊ុននី។
- ជនភៀសខ្លួន និងអ្នករស់នៅក្រៅប្រទេស៖ មានសហគមន៍អ៊ុយហ្គួរនៅកាហ្សាក់ស្ថាន តួកគី និងប្រទេសដទៃទៀត។
- សេដ្ឋកិច្ច៖ ស៊ីនជាំងជាតំបន់ផលិតកប្បាសធំបំផុតរបស់ចិន ហើយជាមូលដ្ឋានសំខាន់សម្រាប់ polysilicon សូឡា អាលុយមីញ៉ូម ថាមពល និងកសិផល។


ការវិភាគទីតាំងភូមិសាស្ត្ររបស់ស៊ីនជាំង ពន្យល់ពីមូលហេតុដែលប៉េកាំងចាត់ទុកវាជាតំបន់យុទ្ធសាស្ត្រ។ តំបន់នេះជាច្រកចេញចូលនៃគំនិតផ្ដួចផ្ដើម «ខ្សែក្រវាត់ និងផ្លូវ» ទៅកាន់អាស៊ីកណ្ដាល និងអឺរ៉ុប ហើយសម្បូរធនធានថាមពល។ ដូច្នេះ សម្រាប់ប៉េកាំង ស្ថិរភាពនៅស៊ីនជាំង មានន័យធំជាងបញ្ហាក្នុងស្រុក។
០៣ · ប្រវត្តិប្រវត្តិសង្ខេប៖ ពីសាធារណរដ្ឋទួគីស្ថានខាងកើត ដល់យុទ្ធនាការឆ្នាំ ២០១៤
ភាពតានតឹងនៅស៊ីនជាំង មានឫសគល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ក្នុងសតវត្សទី២០ មានការប៉ុនប៉ងបង្កើតរដ្ឋឯករាជ្យពីរដង ហើយបន្ទាប់ពីឆ្នាំ ១៩៤៩ តំបន់នេះស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ព្រឹត្តិការណ៍ខាងក្រោមផ្អែកលើ Wikipedia (Xinjiang conflict)៖
សាធារណរដ្ឋទួគីស្ថានខាងកើតទីមួយ (East Turkestan Republic) មានអាយុកាលខ្លី។
សាធារណរដ្ឋទួគីស្ថានខាងកើតទីពីរ ដែលមានរយៈពេលប្រហែលប្រាំឆ្នាំ មុនពេលកុម្មុយនិស្តចិនឡើងកាន់អំណាច។
កងទ័ពរំដោះប្រជាជនចិន (PLA) ចូលគ្រប់គ្រងស៊ីនជាំង។
តំបន់ស្វយ័តអ៊ុយហ្គួរស៊ីនជាំង ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្លូវការ។
ការបះបោរនៅបារិន (Baren) ក្នុងខែមេសា ១៩៩០ និងព្រឹត្តិការណ៍ហ្គូលចា (Ghulja) នៅថ្ងៃទី៥ កុម្ភៈ ១៩៩៧។
កុប្បកម្មនៅអ៊ូរ៉ុមឈី រវាងជនជាតិអ៊ុយហ្គួរ និងហាន បណ្ដាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់ និងរងរបួសជាច្រើន។
ការវាយប្រហារនៅទីលានធានអានមិន (២៨ តុលា ២០១៣) ស្ថានីយ៍រថភ្លើងឃុនមីង (មីនា ២០១៤ មនុស្ស ៣៣ នាក់ស្លាប់) និងផ្សារនៅអ៊ូរ៉ុមឈី (២២ ឧសភា ២០១៤ មនុស្ស ៤៣ នាក់ស្លាប់)។
ចិនប្រកាសយុទ្ធនាការ «វាយប្រហារខ្លាំងប្រឆាំងភេរវកម្មហិង្សា» (Strike Hard)។
.jpg?width=1200)
ចំនួនអ្នកស្លាប់ក្នុងការវាយប្រហារខាងលើ ផ្អែកលើ Wikipedia។ ប្រភពខ្លះផ្ដល់តួលេខខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច ដោយសារការរាប់បញ្ចូល ឬមិនរាប់បញ្ចូលអ្នកវាយប្រហារ។
ការវិភាគប្រវត្តិនេះត្រូវបានបកស្រាយខុសគ្នា។ ប៉េកាំងលើកឡើងពីការវាយប្រហារដោយហិង្សា ជាភស្តុតាងនៃការគំរាមកំហែងពី «ក្រុមបំបែកខ្លួន ភេរវករ និងជ្រុលនិយម»។ ក្រុមសិទ្ធិមនុស្ស និងក្រុមអ៊ុយហ្គួរនៅបរទេសវិញ ចង្អុលទៅការរើសអើង និងការរឹតត្បិតសាសនា ជាឫសគល់នៃភាពតានតឹង។ ការយល់ដឹងពីការបកស្រាយទាំងពីរនេះ ជួយពន្យល់ថា ហេតុអ្វីភាគីនានាមើលឃើញព្រឹត្តិការណ៍ក្រោយឆ្នាំ ២០១៤ ខុសគ្នាខ្លាំងម្ល៉េះ។
០៤ · ២០១៤ តទៅយុទ្ធនាការសន្តិសុខ៖ ពី «Strike Hard» ដល់សម័យលោក Chen Quanguo
បន្ទាប់ពីការវាយប្រហារនៅឆ្នាំ ២០១៤ អាជ្ញាធរចិនបានពង្រឹងការត្រួតពិនិត្យសន្តិសុខ។ ចំណុចរបត់ធំមួយកើតឡើងនៅថ្ងៃទី២៩ សីហា ២០១៦ នៅពេលលោក Chen Quanguo ត្រូវបានតែងតាំងជាលេខាធិការបក្សនៅស៊ីនជាំង (HRW)។
| សូចនាករ | តួលេខ | ប្រភព |
|---|---|---|
| ក្រុមភេរវករហិង្សាដែលត្រូវបានកម្ទេច (ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៤) | ១ ៥៨៨ | សៀវភៅសរបស់ចិន ខែមីនា ២០១៩ |
| ភេរវករដែលត្រូវបានចាប់ខ្លួន | ១២ ៩៩៥ | សៀវភៅសរបស់ចិន ខែមីនា ២០១៩ |
| គ្រឿងផ្ទុះដែលត្រូវបានរឹបអូស | ២ ០៥២ | សៀវភៅសរបស់ចិន ខែមីនា ២០១៩ |
| អ្នកដែលត្រូវបានដាក់ទោស ពីបទសកម្មភាពសាសនាខុសច្បាប់ | ៣០ ៦៤៥ នាក់ (សកម្មភាព ៤ ៨៥៨) | សៀវភៅសរបស់ចិន ខែមីនា ២០១៩ |
| ការចាប់ខ្លួនក្នុងរយៈពេល ២០១៣–២០១៧ | ៣៣០ ៩១៨ (ធៀបនឹង ៨១ ៤៤៣ ក្នុង ៥ ឆ្នាំមុន) | Wikipedia (Xinjiang conflict) |
តួលេខបួនជួរដំបូង មកពីសៀវភៅស «ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងភេរវកម្ម និងជ្រុលនិយម និងការការពារសិទ្ធិមនុស្សនៅស៊ីនជាំង» ដែលការិយាល័យព័ត៌មានក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋចិន (SCIO) ចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី១៨ មីនា ២០១៩ (SCIO)។ ប៉េកាំងប្រើតួលេខទាំងនេះ ដើម្បីបង្ហាញថា ការគំរាមកំហែងមានពិត ហើយវិធានការរបស់ខ្លួនមានប្រសិទ្ធភាព។
អ្នករិះគន់វិញ ផ្ដោតលើវិសាលភាពនៃវិធានការ។ ពួកគេលើកឡើងពីប៉ុស្តិ៍ត្រួតពិនិត្យ ការប្រមូលទិន្នន័យជីវមាត្រ ការឃ្លាំមើលតាមបច្ចេកវិទ្យា និងការរឹតត្បិតលើការអនុវត្តសាសនា។ HRW ចាត់ទុករយៈពេលចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៦ ថាជា «ទសវត្សរ៍នៃភាពលើកលែងទោស» ហើយចោទថា ការរំលោភនៅតែបន្ត។
ការវិភាគចំណុចជម្លោះស្នូល មិនមែនថាតើស៊ីនជាំងធ្លាប់មានការវាយប្រហារដោយហិង្សា ឬអត់នោះទេ។ ភាគីទាំងពីរទទួលស្គាល់ការវាយប្រហារទាំងនោះ។ ជម្លោះគឺថា តើការឆ្លើយតបរបស់រដ្ឋ សមាមាត្រ និងស្របច្បាប់អន្តរជាតិ ឬទេ។
០៥ · ការចោទប្រកាន់មណ្ឌលឃុំខ្លួន និងអ្វីដែល OHCHR បានកត់ត្រា
ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៧ អ្នកស្រាវជ្រាវ អ្នកកាសែត និងអតីតអ្នកជាប់ឃុំ បានរាយការណ៍អំពីបណ្ដាញទីតាំងឃុំខ្លួនធំមួយនៅស៊ីនជាំង។ រដ្ឋាភិបាលចិនហៅទីតាំងទាំងនេះថា «មជ្ឈមណ្ឌលអប់រំ និងបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈ» (Vocational Education and Training Centres ឬ VETC)។ ចំនួនអ្នកជាប់ឃុំពិតប្រាកដ មិនអាចផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយឯករាជ្យបានទេ ហើយតួលេខទាំងអស់ខាងក្រោម គឺជាការប៉ាន់ស្មាន (Wikipedia)៖
- លោក Adrian Zenz (មូលនិធិ Victims of Communism Memorial Foundation)៖ ឆ្នាំ ២០១៨ គាត់ប៉ាន់ស្មាន «ចន្លោះពីរាប់សែននាក់ ដល់ជាងមួយលាននាក់បន្តិច» ហើយឆ្នាំ ២០១៩ គាត់ប៉ាន់ស្មានប្រហែល ១,៥ លាននាក់។
- ក្រុម Chinese Human Rights Defenders៖ ប៉ាន់ស្មានប្រហែល ១ លាននាក់ ដោយផ្អែកលើការសម្ភាសន៍។
- ប៉េកាំង៖ ក្នុងខែធ្នូ ២០១៩ ឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនប្រចាំអូស្ត្រាលី លោក Cheng Jingye បានថ្លែងថា «សិក្ខាកាម» ទាំងអស់ «បានបញ្ចប់ការសិក្សា» ហើយបានត្រឡប់ទៅធ្វើការវិញជាបណ្ដើរៗ។
- ឯកសារលេចធ្លាយ៖ ក្នុងខែឧសភា ២០២២ ឯកសារ «Xinjiang Police Files» ដែលលេចធ្លាយ ត្រូវបានចែករំលែកជាមួយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអន្តរជាតិ ហើយ BBC បានចុះផ្សាយសេចក្ដីសង្ខេប។
នៅថ្ងៃទី៣១ សីហា ២០២២ ការិយាល័យ OHCHR បានចេញផ្សាយ «ការវាយតម្លៃលើកង្វល់សិទ្ធិមនុស្ស នៅតំបន់ស្វយ័តអ៊ុយហ្គួរស៊ីនជាំង» (OHCHR)។ យោងតាម UN News របាយការណ៍នេះបានរកឃើញ «ការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សធ្ងន់ធ្ងរ» ប្រឆាំងនឹងសហគមន៍អ៊ុយហ្គួរ និងសហគមន៍ដែលភាគច្រើនជាអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម។ វាក៏បានលើកឡើងពីការចោទប្រកាន់អំពីទារុណកម្ម ឬការធ្វើបាប រួមទាំងការព្យាបាលដោយបង្ខំ និងលក្ខខណ្ឌឃុំខ្លួនមិនល្អ ព្រមទាំងអំពើហិង្សាផ្លូវភេទ និងផ្អែកលើយេនឌ័រ។
[ការរំលោភទាំងនេះ] អាចជាឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ ជាពិសេសឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ។— របាយការណ៍វាយតម្លៃរបស់ OHCHR ថ្ងៃទី៣១ សីហា ២០២២ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ UN News
ការវិភាគរបាយការណ៍ OHCHR មានទម្ងន់ពិសេស ព្រោះវាមកពីស្ថាប័ន UN ដែលចិនជាសមាជិក មិនមែនមកពីរដ្ឋាភិបាលគូប្រជែងណាមួយទេ។ ប៉ុន្តែវាជា «ការវាយតម្លៃ» មិនមែនជាសាលក្រមតុលាការ។ រហូតមកដល់ពេលនេះ មិនទាន់មានតុលាការអន្តរជាតិណាមួយ ដែលបានវិនិច្ឆ័យលើការចោទប្រកាន់ទាំងនេះទេ។
០៦ · ទស្សនៈចិនទស្សនៈផ្លូវការរបស់ចិន៖ ប្រឆាំងភេរវកម្ម បណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈ និងការងារ
រដ្ឋាភិបាលចិនបានបដិសេធការចោទប្រកាន់ទាំងអស់ ហើយបានពន្យល់គោលនយោបាយរបស់ខ្លួន តាមរយៈសៀវភៅសជាច្រើន និងសេចក្ដីថ្លែងការណ៍របស់ក្រសួងការបរទេស។ អំណះអំណាងសំខាន់ៗមានដូចខាងក្រោម៖
- ការប្រឆាំងភេរវកម្ម និង «ការលុបបំបាត់រ៉ាឌីកាល់»៖ សៀវភៅសឆ្នាំ ២០១៩ ពណ៌នាវិធានការទាំងនេះថា ជា «ការលុបបំបាត់រ៉ាឌីកាល់ដោយផ្អែកលើច្បាប់»។ ក្នុងការឆ្លើយតបនឹង OHCHR ចិនបានហៅ VETC ថាជា «កន្លែងសិក្សាដែលបង្កើតឡើងស្របតាមច្បាប់ ក្នុងគោលបំណងលុបបំបាត់រ៉ាឌីកាល់» (យោងតាម UN News)។
- ការបណ្ដុះបណ្ដាល និងការងារ៖ សៀវភៅស «ការងារ និងសិទ្ធិពលកម្មនៅស៊ីនជាំង» ថ្ងៃទី១៧ កញ្ញា ២០២០ សរសេរថា ពីឆ្នាំ ២០១៤ ដល់ ២០១៩ ស៊ីនជាំងបានផ្ដល់វគ្គបណ្ដុះបណ្ដាលដល់កម្មករជាមធ្យម ១,២៩ លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយការផ្ទេរកម្លាំងពលកម្មជនបទលើស ជាមធ្យមមានជាង ២,៧៦ លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ (SCIO)។
- កិច្ចការផ្ទៃក្នុង៖ ចិនចាត់ទុកបញ្ហាស៊ីនជាំងថា ជាកិច្ចការផ្ទៃក្នុងសុទ្ធសាធ ហើយចោទថា ការរិះគន់មានគោលបំណងទប់ស្កាត់ការអភិវឌ្ឍរបស់ចិន។
ការចោទប្រកាន់ដែលហៅថា «ពលកម្មដោយបង្ខំ» និង «អំពើប្រល័យពូជសាសន៍» នៅស៊ីនជាំង គ្មានអ្វីក្រៅពីការកុហកដ៏អាក្រក់ ដែលប្រឌិតឡើងដោយកម្លាំងប្រឆាំងចិននោះទេ។— សេចក្ដីថ្លែងការណ៍អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិន ថ្ងៃទី២៤ ធ្នូ ២០២១ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ MFA ចិន
| បញ្ហា | ទស្សនៈរដ្ឋាភិបាលចិន | ទស្សនៈ OHCHR និងអ្នករិះគន់ |
|---|---|---|
| មជ្ឈមណ្ឌល VETC | កន្លែងសិក្សាស្របច្បាប់ ដើម្បីលុបបំបាត់រ៉ាឌីកាល់ និងទប់ស្កាត់ភេរវកម្ម | ការឃុំខ្លួនដោយបំពាន ដែលអាចជាឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ |
| ការផ្ទេរកម្លាំងពលកម្ម | កម្មវិធីកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ និងបង្កើតការងារ | អ្នកជំនាញ UN ថា កម្មករមិនអាចបដិសេធការងារបាន ហើយត្រូវបានឃ្លាំមើល |
| ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន | សិក្ខាកាម «បានបញ្ចប់ការសិក្សា» តាំងពីឆ្នាំ ២០១៩ ហើយស៊ីនជាំងមានស្ថិរភាព | យោងតាម HRW ជនជាតិអ៊ុយហ្គួររាប់សែននាក់ នៅតែជាប់ពន្ធនាគារ ហើយការឃ្លាំមើលនៅតែបន្ត |

ការវិភាគទស្សនៈផ្លូវការរបស់ចិន ផ្អែកលើការរៀបរាប់មួយដែលស៊ីសង្វាក់គ្នា៖ ការគំរាមកំហែងភេរវកម្មមានពិត វិធានការមានប្រសិទ្ធភាព ហើយការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចបង្ហាញពីលទ្ធផល។ ចំណុចខ្សោយរបស់វា ចំពោះអ្នកសង្កេតការណ៍ខាងក្រៅ គឺការចូលទៅកាន់តំបន់ដោយសេរី សម្រាប់អ្នកស៊ើបអង្កេតឯករាជ្យ និងអ្នកកាសែតនៅមានកម្រិត ដែលធ្វើឱ្យការផ្ទៀងផ្ទាត់ការអះអាងរបស់ភាគីទាំងពីរពិបាក។
០៧ · ពិភពលោកប្រតិកម្មអន្តរជាតិ៖ ពិភពលោកបែកជាពីរ
ការឆ្លើយតបរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិ មិនមានឯកភាពទេ។ ប្រទេសលោកខាងលិចភាគច្រើនបានរិះគន់ ប៉ុន្តែប្រទេសជាច្រើនទៀតបានគាំទ្រទីតាំងរបស់ចិន ឬបានជ្រើសរើសនៅស្ងៀម។
- សហរដ្ឋអាមេរិក៖ នៅខែមករា ២០២១ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស Mike Pompeo បានប្រកាសថា សកម្មភាពរបស់ចិននៅស៊ីនជាំង ជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ (យោងតាម Wikipedia)។ ចិនបានច្រានចោលការប្រកាសនេះ។
- ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្ស UN៖ នៅខែតុលា ២០២២ សំណើឱ្យពិភាក្សារបាយការណ៍ OHCHR មិនត្រូវបានអនុម័តទេ។ លទ្ធផលបោះឆ្នោតគឺ ១៩ ទល់នឹង ១៧ និងអនុប្បវាទ ១១។
- អ្នកជំនាញ UN ឆ្នាំ ២០២៦៖ ក្នុងសេចក្ដីថ្លែងការណ៍ថ្ងៃទី២២ មករា ២០២៦ អ្នករាយការណ៍ពិសេស ៥ រូប និងក្រុមការងារមួយរបស់ UN បានព្រមានអំពីកម្មវិធី «កាត់បន្ថយភាពក្រីក្រតាមរយៈការផ្ទេរកម្លាំងពលកម្ម»។
ក្នុងករណីជាច្រើន ធាតុបង្ខិតបង្ខំធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំង រហូតដល់អាចក្លាយជាការផ្ទេរប្រជាជនដោយបង្ខំ និង/ឬ ទាសភាព ដែលជាឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ។— អ្នកជំនាញសិទ្ធិមនុស្ស UN ថ្ងៃទី២២ មករា ២០២៦ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ OHCHR
| តួអង្គ | វិធានការសំខាន់ | ស្ថានភាព |
|---|---|---|
| សហរដ្ឋអាមេរិក | ច្បាប់ UFLPA និងបញ្ជីអង្គភាព | កំពុងអនុវត្ត |
| សហភាពអឺរ៉ុប | បទប្បញ្ញត្តិហាមផលិតផលពីពលកម្មដោយបង្ខំ | អនុវត្តពី ១៤.១២.២០២៧ |
| ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្ស UN | សំណើពិភាក្សារបាយការណ៍ OHCHR | មិនត្រូវបានអនុម័ត |
| ចិន | បដិសេធការចោទប្រកាន់ទាំងអស់ | ជំទាស់ |
ការវិភាគការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ២០២២ បង្ហាញថា ចិនមានសម្ព័ន្ធមិត្តច្រើននៅក្នុងស្ថាប័ន UN ជាពិសេសក្នុងចំណោមប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍ ដែលមិនចង់ឱ្យ UN ពិភាក្សាពីកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់ប្រទេសជាសមាជិក។ ដោយសារផ្លូវការទូតនៅ UN ជាប់គាំង ប្រទេសលោកខាងលិចបានងាកមកប្រើឧបករណ៍ពាណិជ្ជកម្ម ជាពិសេសច្បាប់គយ។
០៨ · ច្បាប់អាមេរិកច្បាប់ UFLPA៖ ការសន្មតថា «ផលិតដោយពលកម្មដោយបង្ខំ»
ច្បាប់ការពារពលកម្មដោយបង្ខំរបស់ជនជាតិអ៊ុយហ្គួរ (Uyghur Forced Labor Prevention Act ឬ UFLPA) ត្រូវបានអនុម័តដោយសភាតំណាងរាស្ត្រអាមេរិក តាមការបោះឆ្នោតដោយសំឡេង នៅថ្ងៃទី១៤ ធ្នូ ២០២១ និងដោយព្រឹទ្ធសភា ដោយការយល់ព្រមជាឯកច្ឆន្ទ នៅថ្ងៃទី១៦ ធ្នូ ២០២១។ វាត្រូវបានចុះហត្ថលេខាជាច្បាប់នៅថ្ងៃទី២៣ ធ្នូ ២០២១ ហើយចាប់ផ្ដើមអនុវត្តនៅថ្ងៃទី២១ មិថុនា ២០២២ (Wikipedia)។
- ការសន្មតដែលអាចបដិសេធបាន (rebuttable presumption)៖ ទំនិញដែលផលិតនៅស៊ីនជាំង ឬដោយក្រុមហ៊ុនក្នុងបញ្ជីអង្គភាព ត្រូវបានសន្មតថាផលិតដោយពលកម្មដោយបង្ខំ ហើយត្រូវបានហាមនាំចូលអាមេរិក។
- បន្ទុកភស្តុតាងលើអ្នកនាំចូល៖ អ្នកនាំចូលត្រូវបង្ហាញ «ភស្តុតាងច្បាស់លាស់ និងគួរឱ្យជឿជាក់» ថាទំនិញមិនបានផលិតដោយពលកម្មដោយបង្ខំ (Kharon)។
- ការអនុវត្ត៖ យោងតាម CSIS គិតត្រឹមខែសីហា ២០២៥ អាជ្ញាធរគយអាមេរិក (CBP) បានឃាត់ទំនិញ ១៦ ៧៥៥ ដឹក មានតម្លៃប្រហែល ៣,៧ ពាន់លានដុល្លារ។ Wikipedia សរសេរថា ប្រហែល ១០ ០០០ ដឹកត្រូវបានបដិសេធមិនឱ្យចូល។
- ការធ្លាក់ចុះ រួចកើនឡើងវិញ៖ CSIS កត់សម្គាល់ថា ក្នុងខែកក្កដា ២០២៥ មានទំនិញត្រឹមតែ ១៤ ដឹកប៉ុណ្ណោះត្រូវបានឃាត់ ហើយគ្មានក្រុមហ៊ុនថ្មីណាមួយត្រូវបានបន្ថែមក្នុងបញ្ជី ចាប់ពីខែមករា ២០២៥។ ការបន្ថែមក្រុមហ៊ុន ៤៣ ក្នុងខែកក្កដា ២០២៦ បានបញ្ចប់ភាពស្ងៀមស្ងាត់នេះ។
ចំនួនអង្គភាពក្នុងបញ្ជី UFLPA
ចំនួនក្រុមហ៊ុនសរុប · ប្រភព៖ Wikipedia (វិច្ឆិកា ២០២៤), CSIS (ដើមឆ្នាំ ២០២៥), KPMG (សីហា ២០២៦)
ច្បាប់អាមេរិកនេះ ប្រឌិតបញ្ហាដែលហៅថា «ពលកម្មដោយបង្ខំ» នៅស៊ីនជាំង ហើយជ្រៀតជ្រែកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរក្នុងកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់ចិន ក្រោមលេសសិទ្ធិមនុស្ស។— គណៈកម្មាធិការកិច្ចការបរទេស នៃសភាប្រជាជនជាតិចិន (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ Wikipedia
០៩ · ខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់កប្បាស សូឡា និងអាលុយមីញ៉ូម៖ ហេតុអ្វីក្រុមហ៊ុនទូទាំងពិភពលោកព្រួយបារម្ភ
ស៊ីនជាំងមានសារៈសំខាន់ចំពោះខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ពិភពលោក ព្រោះវាផលិតវត្ថុធាតុដើមមួយចំនួនក្នុងបរិមាណដ៏ធំ៖
- កប្បាស៖ យោងតាមការិយាល័យស្ថិតិជាតិចិន (NBS) ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ ចិនផលិតកប្បាសបាន ៦,១៦៤ លានតោន ដែលក្នុងនោះ ៥,៦៨៦ លានតោន ឬប្រហែល ៩២,៣% មកពីស៊ីនជាំង (NBS)។
- Polysilicon សូឡា៖ របាយការណ៍ «In Broad Daylight» ឆ្នាំ ២០២១ របស់សាកលវិទ្យាល័យ Sheffield Hallam ដោយ Laura Murphy និង Nyrola Elimä ប៉ាន់ស្មានថា ក្រុមហ៊ុននៅស៊ីនជាំងផលិតប្រហែល ៤៥% នៃ polysilicon សូឡាពិភពលោក។ យោងតាម CSIS ចំណែកនេះបានធ្លាក់ពីប្រហែល ៤១% មកត្រឹម ២៤,៨% (គិតតាមសមត្ថភាពផលិត) ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០២១។
- ផលិតផលដទៃ៖ បញ្ជី UFLPA ឆ្នាំ ២០២៦ រួមមានក្រុមហ៊ុនអាលុយមីញ៉ូម ដូចជា Tianshan Aluminum ក្រុមហ៊ុនរ៉ែមាស ឱសថ និងកែច្នៃម្ហូបអាហារ ដែលភាគច្រើនមានទំនាក់ទំនងជាមួយកងផលិតកម្ម និងសំណង់ស៊ីនជាំង (XPCC) (យោងតាម Kharon)។

✅ អំណះអំណាងគាំទ្រវិធីសាស្ត្រ UFLPA
- ឥទ្ធិពលជាក់ស្ដែង៖ CSIS កត់ត្រាថា ការនាំចូលកម្រាលឥដ្ឋ vinyl ទៅអាមេរិកបានធ្លាក់ ៤៨% ធៀបនឹងឆ្នាំមុន ក្នុងខែមីនា ២០២៣ ក្រោយការអនុវត្តច្បាប់។
- ការផ្លាស់ប្ដូរឥរិយាបថក្រុមហ៊ុន៖ យោងតាមការស្ទង់មតិរបស់ KPMG ដែល CSIS ដកស្រង់ ក្រុមហ៊ុន ៦៩% ពិនិត្យអ្នកផ្គត់ផ្គង់របស់ខ្លួនធៀបនឹងបញ្ជីអង្គភាព។
- ការចម្លងតាម៖ សហភាពអឺរ៉ុបកំពុងរៀបចំច្បាប់ស្រដៀងគ្នា ដែលនឹងចូលជាធរមានក្នុងឆ្នាំ ២០២៧។
⚠️ ដែនកំណត់ និងការរិះគន់
- ការនាំចេញទៅកន្លែងផ្សេង៖ CSIS រកឃើញថា ៤៥% នៃក្រុមហ៊ុនដែលទំនិញត្រូវបានឃាត់ បានជ្រើសរើសនាំទំនិញចេញទៅកាន់ទីផ្សារផ្សេង ជំនួសឱ្យការបង្ហាញភស្តុតាង។
- ការតាមដានពិបាក៖ កប្បាស ឬ polysilicon អាចឆ្លងកាត់រោងចក្រច្រើនក្នុងប្រទេសច្រើន មុនក្លាយជាផលិតផលចុងក្រោយ។
- ទស្សនៈចិន៖ ប៉េកាំងចាត់ទុកច្បាប់នេះថា ជា «ការបង្ខិតបង្ខំសេដ្ឋកិច្ច» ដែលមានគោលបំណងទប់ស្កាត់ការអភិវឌ្ឍរបស់ចិន។

ការវិភាគស៊ីនជាំងបង្ហាញពីភាពតានតឹងរវាងគោលដៅពីរ៖ ថាមពលស្អាតតម្លៃថោក និងខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ដែលគ្មានពលកម្មដោយបង្ខំ។ ការធ្លាក់ចុះនៃចំណែក polysilicon របស់ស៊ីនជាំង អាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីការពង្រីកសមត្ថភាពនៅខេត្តផ្សេងទៀតរបស់ចិន មិនមែនការផ្លាស់ចេញពីចិនទេ។ សូមអានបន្ថែម៖ WTO ពន្យល់។
១០ · បន្ទាប់ពីនេះសេណារីយ៉ូ អ្វីដែលត្រូវតាមដាន និងសំណួរញឹកញាប់
សេណារីយ៉ូ ១៖ ការអនុវត្តតឹងរ៉ឹងជាងមុន
អាមេរិកបន្ថែមក្រុមហ៊ុនទៅក្នុងបញ្ជីជាបន្តបន្ទាប់ ហើយអឺរ៉ុបចាប់ផ្ដើមអនុវត្តច្បាប់ខ្លួននៅឆ្នាំ ២០២៧។ ក្រុមហ៊ុនពហុជាតិត្រូវកាត់ផ្ដាច់អ្នកផ្គត់ផ្គង់ពីស៊ីនជាំងកាន់តែច្រើន។
សេណារីយ៉ូ ២៖ ស៊ីនជាំងជាសន្លឹកបៀចរចា
ក្នុងកិច្ចចរចាពាណិជ្ជកម្មអាមេរិក–ចិន ការអនុវត្ត UFLPA អាចឡើងចុះតាមបរិយាកាសនយោបាយ ដូចដែលបានកើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ ដល់ ២០២៦។
សេណារីយ៉ូ ៣៖ ការចូលទៅដល់ដោយឯករាជ្យ
ចិនអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស៊ើបអង្កេត UN ចូលទៅកាន់តំបន់ដោយសេរី។ នេះអាចជួយផ្ទៀងផ្ទាត់ការអះអាងរបស់ភាគីទាំងពីរ ប៉ុន្តែរហូតមកដល់ពេលនេះ មិនទាន់មានសញ្ញាច្បាស់លាស់ទេ។
កត្តាខ្សែសង្វាក់
ក្រុមហ៊ុនចិនផ្លាស់ទីការផលិតទៅខេត្តផ្សេង ឬប្រទេសផ្សេង ដែលធ្វើឱ្យការតាមដានប្រភពកាន់តែស្មុគស្មាញ។
- បញ្ជី UFLPA៖ តើ DHS នឹងបន្ថែមក្រុមហ៊ុនទៀតដែរឬទេ ហើយតើការឃាត់ទំនិញកើនឡើងវិញដែរឬទេ?
- ច្បាប់អឺរ៉ុប៖ ការណែនាំអនុវត្ត និងមូលដ្ឋានទិន្នន័យហានិភ័យ មុនថ្ងៃទី១៤ ធ្នូ ២០២៧។
- UN៖ តើការិយាល័យ OHCHR នឹងចេញរបាយការណ៍តាមដានជាសាធារណៈដែរឬទេ?
តើ OHCHR បានហៅវាថា «អំពើប្រល័យពូជសាសន៍» ដែរឬទេ?
ទេ។ របាយការណ៍ឆ្នាំ ២០២២ និយាយថា ការរំលោភ «អាចជាឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ ជាពិសេសឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ»។ ពាក្យ «អំពើប្រល័យពូជសាសន៍» ត្រូវបានប្រើដោយរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ២០២១ ហើយចិនបដិសេធវា។
តើមជ្ឈមណ្ឌល VETC នៅតែមានដែរឬទេ?
ចិនអះអាងតាំងពីឆ្នាំ ២០១៩ ថា សិក្ខាកាមទាំងអស់ «បានបញ្ចប់ការសិក្សា»។ HRW ចោទថា ជនជាតិអ៊ុយហ្គួររាប់សែននាក់ នៅតែជាប់ពន្ធនាគារ។ ការផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយឯករាជ្យនៅតែពិបាក។
ហេតុអ្វីច្បាប់អាមេរិកប៉ះពាល់ដល់ក្រុមហ៊ុននៅប្រទេសផ្សេង?
ព្រោះ UFLPA អនុវត្តលើទំនិញណាដែលមានផ្នែកណាមួយពីស៊ីនជាំង ទោះបីផលិតផលចុងក្រោយត្រូវបានផ្គុំនៅប្រទេសផ្សេងក៏ដោយ។ ដូច្នេះរោងចក្រនៅទូទាំងពិភពលោក ដែលនាំចេញទៅអាមេរិក ត្រូវបង្ហាញប្រភពវត្ថុធាតុដើមរបស់ខ្លួន។
តើចិនឆ្លើយតបនឹងការរិះគន់យ៉ាងដូចម្ដេច?
ចិនចាត់ទុកការចោទប្រកាន់ថាជា «ការកុហក» ហើយលើកឡើងពីការធ្លាក់ចុះនៃការវាយប្រហារភេរវកម្ម កំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងកម្មវិធីកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ ជាភស្តុតាងថា គោលនយោបាយរបស់ខ្លួនទទួលបានជោគជ័យ។
១១ · ប្រភពប្រភពឯកសារយោង និងរូបភាព
- OHCHR — OHCHR Assessment of human rights concerns in the Xinjiang Uyghur Autonomous Region (31.08.2022)
- UN News — UN rights office report on Xinjiang: serious human rights violations (31.08.2022)
- SCIO — The Fight Against Terrorism and Extremism and Human Rights Protection in Xinjiang (18.03.2019)
- SCIO — Employment and Labor Rights in Xinjiang (17.09.2020)
- Ministry of Foreign Affairs of China — Spokesperson’s Statement on US’ Signing of the Uyghur Forced Labor Prevention Act (24.12.2021)
- OHCHR — UN experts alarmed by reports of forced labour of Uyghur, Tibetan and other minorities (22.01.2026)
- CSIS — Assessing the Impact of the Uyghur Forced Labor Prevention Act after Three Years (29.08.2025)
- KPMG — U.S. DHS updates UFLPA Entity List (07.2026)
- Covington — DHS Expands UFLPA Entity List Amid Intensifying Enforcement Landscape (08.2026)
- Human Rights Watch — China: Decade of Impunity for Crimes Against Uyghurs (27.08.2026)
- National Bureau of Statistics of China — Bulletin on the National Cotton Output in 2024 (27.12.2024)
- Sheffield Hallam University — In Broad Daylight: Uyghur Forced Labour and Global Solar Supply Chains (2021)
ព័ត៌មានប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការប៉ាន់ស្មានមួយចំនួន ក៏ផ្អែកលើ Wikipedia (Xinjiang internment camps, Xinjiang conflict, Uyghurs, Uyghur Forced Labor Prevention Act), Kharon និងទំព័រគណៈកម្មការអឺរ៉ុបស្ដីពីបទប្បញ្ញត្តិពលកម្មដោយបង្ខំ ដែលមានតំណក្នុងអត្ថបទ។
📷 ឥណទានរូបភាព
រូបភាពទាំង ៧ ក្នុងអត្ថបទនេះ មកពី Wikimedia Commons៖ Albertaont (CC BY-SA 4.0) · Ccyber5 (CC BY 3.0) · Zossolino (CC BY-SA 4.0) · fdecomite (CC BY 2.0) · 林 慕尧 / Chris Lim (CC BY-SA 2.0) · Kimberly Vardeman (CC BY 2.0) · Guilhem Vellut (CC BY 2.0)។ តំណទៅទំព័រឯកសារនីមួយៗ មាននៅក្រោមរូបភាព។ តារាង និងគំនូស រៀបចំដោយ Eksastra។ ចុចលើរូបភាពណាមួយ ដើម្បីមើលទំហំធំ។
🌐 ផ្នែកវិភាគ Eksastra
អត្ថបទវិភាគស៊ីជម្រៅលើព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក ជាភាសាខ្មែរ — បរិបទ ពេលវេលា អ្វីដែលភាគីនីមួយៗចង់បាន និងផលប៉ះពាល់ទៅលើពិភពលោក។
បើកមជ្ឈមណ្ឌលវិភាគ →🤝 ដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់ Xi នៅអាមេរិក៖ ផលចំណេញ និងផលវិបាក💻 ការប្រកួតប្រជែងបន្ទះឈីប AI រវាងអាមេរិក និងចិន⚖️ WTO ពន្យល់៖ ច្បាប់ពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក🌏 អាមេរិក–ចិន