ការស្រាវជ្រាវមិនមែនជារឿងសម្រាប់តែសាស្ត្រាចារ្យក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ឡើយ។ វាកើតឡើងជុំវិញយើងគ្រប់ពេលវេលា។ គិតមើល៖ និស្សិតម្នាក់ កំពុងរៀបចំនិក្ខេបបទ (thesis); គ្រូបង្រៀនម្នាក់ ចង់ដឹងថា ហេតុអ្វីសិស្សក្នុងថ្នាក់មិនយកចិត្តទុកដាក់; ក្រុមហ៊ុនមួយ សិក្សាការពេញចិត្តរបស់អតិថិជន (customer satisfaction); និងក្រុមសុខភាពសាធារណៈ វាស់ការយល់ដឹងរបស់ប្រជាជនអំពីការហាត់ប្រាណ។

អ្វីដែលរួមគ្នារវាងករណីទាំងនេះ គឺពួកគេមិនពឹងផ្អែកលើ «ការស្មាន» ឬ «មតិផ្ទាល់ខ្លួន» ឡើយ — ពួកគេស្វែងរកចម្លើយដោយផ្អែកលើ ភស្តុតាង (evidence) ដែលប្រមូលបានយ៉ាងមានរៀប។

ហេតុនេះ ការយល់ច្បាស់ថា «ការស្រាវជ្រាវជាអ្វី» គឺជាជំហានដំបូងបំផុត។ បើគ្រឹះនេះច្បាស់ ការជ្រើសប្រធានបទ ការសរសេរសំណួរ និងការរើសវិធីសាស្ត្រ នឹងកាន់តែងាយស្រួល និងត្រឹមត្រូវ។

និយមន័យ៖ ការស្រាវជ្រាវ (Research) គឺជាដំណើរការ ជាប្រព័ន្ធ នៃការសួរសំណួរ ការប្រមូលទិន្នន័យ និងការវិភាគ ដើម្បីបង្កើតចំណេះដឹងថ្មី ឬឆ្លើយសំណួរដែលមានស្រាប់ ដោយផ្អែកលើភស្តុតាង។

អង្គការ OECD បានកំណត់ន័យការស្រាវជ្រាវ ថាជា «ការងារប្រកបដោយការច្នៃប្រឌិត និងជាប្រព័ន្ធ ដែលធ្វើឡើងដើម្បីបង្កើនបរិមាណចំណេះដឹង» — ពោលគឺវាមានគោលដៅ និងវិធីច្បាស់លាស់3។ ការស្រាវជ្រាវល្អ មានលក្ខណៈ ៥ យ៉ាង៖

១) ជាប្រព័ន្ធ (systematic) — ធ្វើតាមជំហានច្បាស់លាស់ មិនមែនចៃដន្យ។ ២) ផ្អែកលើភស្តុតាង/ជាក់ស្តែង (empirical) — ផ្អែកលើទិន្នន័យពិត មិនមែនការស្មាន។ ៣) មានតក្កវិជ្ជា (logical) — ការសន្និដ្ឋានចេញពីភស្តុតាងដោយហេតុផល។ ៤) អាចធ្វើឡើងវិញបាន (replicable) — អ្នកដទៃអាចធ្វើតាមវិធីដដែល ដើម្បីពិនិត្យលទ្ធផល។ ៥) មានគោលបំណង (purposeful) — ដោះស្រាយសំណួរ ឬបញ្ហាជាក់លាក់។

ការយល់ច្រឡំទូទៅ៖ មនុស្សជាច្រើនគិតថា ស្រាវជ្រាវ = ការចម្លង ឬសង្ខេបព័ត៌មានដែលអ្នកដទៃសរសេររួច។ តាមពិត ការសង្ខេបជាគ្រាន់តែផ្នែកតូចមួយ។ បេះដូងនៃការស្រាវជ្រាវ គឺការ វិភាគ និងការ បង្កើតចំណេះដឹងថ្មី — មិនមែនការនិយាយឡើងវិញនូវអ្វីដែលគេដឹងស្រាប់ឡើយ។ បើផ្នែកនេះខ្សោយ លទ្ធផលនឹងគ្មានតម្លៃទុកចិត្តបាន។

ទោះបីការស្រាវជ្រាវមានទម្រង់ច្រើនយ៉ាងក៏ដោយ ភាគច្រើនវាដើរតាមដំណើរការមូលដ្ឋានដូចគ្នា។ យើងអាចបែងចែកវាជា ៤ ជំហានធំ៖

៣.១ សួរសំណួរច្បាស់លាស់

ការស្រាវជ្រាវចាប់ផ្តើមពី សំណួរ មិនមែនពីចម្លើយ។ សំណួរល្អ ត្រូវជាក់លាក់ អាចឆ្លើយបាន និងមានតម្លៃ។ ឧទាហរណ៍៖ «តើការប្រើបណ្តាញសង្គមប៉ះពាល់ពេលវេលាសិក្សារបស់និស្សិតយ៉ាងណា?»

៣.២ ប្រមូលភស្តុតាង

បន្ទាប់មក យើងស្វែងរកអ្វីដែលគេបានដឹងរួច (ការពិនិត្យអក្សរសិល្ប៍) ហើយប្រមូលទិន្នន័យថ្មីផ្ទាល់ខ្លួន — តាមរយៈកម្រងសំណួរ ការសម្ភាសន៍ ការសង្កេត ឬឯកសារ។

៣.៣ វិភាគ និងបកស្រាយ

ទិន្នន័យឆៅ មិនទាន់មានន័យឡើយ។ យើងត្រូវរៀបចំ វិភាគ និងបកស្រាយវា ដើម្បីមើលឃើញលំនាំ ឬចម្លើយ — ដោយប្រើស្ថិតិ ឬការវិភាគបែបស្រាវជ្រាវគុណភាព។

៣.៤ សន្និដ្ឋាន និងចែករំលែក

ជាចុងក្រោយ យើងសង្ខេបនូវអ្វីដែលរកឃើញ ឆ្លើយតបនឹងសំណួរដើម និងចែករំលែកលទ្ធផល ដើម្បីឱ្យអ្នកដទៃរៀន ឬបន្តពង្រីក។ ជារឿយៗ ចម្លើយមួយ បង្កើតសំណួរថ្មីទៀត។

ប្រធានបទ៖ ការប្រើបណ្តាញសង្គម និងទម្លាប់សិក្សារបស់និស្សិត។

ឧបមាថា អ្នកសម្គាល់ឃើញថា មិត្តរួមថ្នាក់ជាច្រើនពេលប្រឡងធ្លាក់ — ហើយពួកគេចំណាយពេលច្រើនលើបណ្តាញសង្គម។ នេះគ្រាន់តែជា ការសង្កេតផ្ទាល់ខ្លួន មិនទាន់មែនជាការស្រាវជ្រាវនៅឡើយទេ។ ដើម្បីប្រែវាទៅជាការស្រាវជ្រាវ អ្នកត្រូវ៖ (ក) សួរសំណួរច្បាស់ «តើពេលវេលាប្រើបណ្តាញសង្គម ទាក់ទងនឹងពិន្ទុសិក្សាដែរឬទេ?»; (ខ) ប្រមូលទិន្នន័យពីនិស្សិតមួយក្រុម; (គ) វិភាគ; (ឃ) សន្និដ្ឋានដោយផ្អែកលើលេខ មិនមែនលើអារម្មណ៍។

ឃើញទេ? ភាពខុសគ្នារវាង «ការសម្គាល់ឃើញ» និង «ការស្រាវជ្រាវ» គឺ វិធីសាស្ត្រ និង ភស្តុតាង។

ការយល់ច្បាស់ថា «ស្រាវជ្រាវជាអ្វី» មិនមែនជារឿងទ្រឹស្តីសុទ្ធទេ — វាប៉ះពាល់គ្រប់ផ្នែកនៃគម្រោងស្រាវជ្រាវរបស់អ្នក។ បើអ្នកយល់ថា ស្រាវជ្រាវត្រូវផ្អែកលើភស្តុតាង នោះ សំណើស្រាវជ្រាវ (proposal) របស់អ្នកនឹងផ្តោតលើសំណួរ មិនមែនលើមតិ; ការពិនិត្យអក្សរសិល្ប៍ នឹងក្លាយជាការវិភាគ មិនមែនការចម្លង; ហើយ ជំពូកវិធីសាស្ត្រ នឹងពន្យល់ច្បាស់ថា ហេតុអ្វីអ្នកជ្រើសវិធីនីមួយៗ។

ផ្ទុយទៅវិញ បើគ្រឹះនេះខ្សោយ បញ្ហានឹងរាលដាលពេញគម្រោង — ដូចជាការសាងផ្ទះលើគ្រឹះមិនរឹងមាំ។ នេះហើយជាមូលហេតុ ដែលយើងចំណាយពេលលើផ្នែកមូលដ្ឋាននេះ មុនពេលចូលទៅផ្នែកបច្ចេកទេស។

ស្ថានភាព៖ និស្សិតឆ្នាំទី៣ម្នាក់ ចង់សិក្សាពីទម្លាប់រៀនអនឡាញ (online learning habits) របស់មិត្តរួមសាលា។ ដំបូង គាត់គ្រាន់តែគិតថា «និស្សិតភាគច្រើនមិនចូលចិត្តរៀនអនឡាញ» — នេះជាការសន្មត។

ដោយអនុវត្តគំនិតក្នុងអត្ថបទនេះ គាត់ប្រែវាទៅជាសំណួរស្រាវជ្រាវ៖ «តើកត្តាអ្វីខ្លះ ដែលជះឥទ្ធិពលដល់ការចូលរួមរបស់និស្សិតក្នុងថ្នាក់រៀនអនឡាញ?» បន្ទាប់មក គាត់ប្រមូលទិន្នន័យពីនិស្សិត ៦០ នាក់ តាមរយៈកម្រងសំណួរ វិភាគចម្លើយ ហើយរកឃើញថា «ការតភ្ជាប់អ៊ីនធឺណិតមិនស្ថិតស្ថេរ» និង «កង្វះអន្តរកម្ម» ជាកត្តាសំខាន់។

លទ្ធផលនេះមានតម្លៃ ព្រោះវាផ្អែកលើភស្តុតាង មិនមែនលើការសន្មតដំបូងឡើយ។ នេះជាគំរូដ៏ល្អ ដែលបង្ហាញពីការប្រែ «ការសង្កេត» ទៅជា «ការស្រាវជ្រាវ» ពិតប្រាកដ។