ហេតុអ្វីបានជាមនុស្សត្រូវជ្រើសរើស? ក្នុងភាគទី ១ យើងបានដឹងថា សេដ្ឋកិច្ច គឺជាការសិក្សាជម្រើស។ ប៉ុន្តែឫសគល់នៃជម្រើសទាំងនោះ មកពីការពិតមួយ ដែលគ្មាននរណាគេចផុត — «ភាពខ្វះខាត»។ ភាគនេះ នឹងពន្យល់ពីបញ្ហាមូលដ្ឋានបំផុតនៃសេដ្ឋកិច្ច និងហេតុអ្វីវាប៉ះពាល់មនុស្សគ្រប់រូប សូម្បីតែអ្នកមាន។

#ភាពខ្វះខាត · #ជម្រើស · #Scarcity · #កត្តាផលិតកម្ម · #ចំណេះដឹងសេដ្ឋកិច្ច

នៅភាគមុន យើងបានឃើញថា សេដ្ឋកិច្ច គឺជាការសិក្សាអំពីរបៀបដែលមនុស្សធ្វើជម្រើស។ ប៉ុន្តែសំណួរធម្មជាតិមួយកើតឡើង៖ ហេតុអ្វីបានជាយើងត្រូវជ្រើសរើសតែម្តង? ហេតុអ្វីយើងមិនអាចមានគ្រប់យ៉ាងដែលយើងចង់បាន? ចម្លើយ ស្ថិតក្នុងគោលគំនិតមួយដ៏សាមញ្ញ ប៉ុន្តែដ៏មានឥទ្ធិពល៖ «ភាពខ្វះខាត» (Scarcity)។ វាគឺជា «បញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋាន» ដែលគ្រប់សង្គមលើពិភពលោកប្រឈម។

១ ហេតុអ្វីប្រធានបទនេះសំខាន់?

មនុស្សជាច្រើនគិតថា «ភាពខ្វះខាត» ជារឿងរបស់តែអ្នកក្រ។ តាមពិត សូម្បីបុគ្គលអ្នកមានបំផុតលើពិភពលោក ក៏ប្រឈមនឹងភាពខ្វះខាតដែរ — ខ្វះ ពេលវេលា។ មួយថ្ងៃមានត្រឹម ២៤ ម៉ោងសម្រាប់មនុស្សគ្រប់រូប។ បើអ្នកប្រើពេលមួយម៉ោងធ្វើរឿងមួយ អ្នកមិនអាចយកម៉ោងនោះទៅធ្វើរឿងផ្សេងបានទេ។

ឧទាហរណ៍ងាយយល់ផ្សេងទៀត៖ ថ្មទូរស័ព្ទរបស់អ្នកមានថាមពលមានកំណត់ — អ្នកត្រូវសម្រេចថា ត្រូវប្រើវាលេងហ្គេម ឬទុកសម្រាប់ការទំនាក់ទំនងសំខាន់។ ចុងសប្តាហ៍មានត្រឹមពីរថ្ងៃ — អ្នកត្រូវជ្រើសរើសរវាងសម្រាក ធ្វើការងារ ឬជួបមិត្តភក្តិ។ ក្នុងគ្រប់ករណី បំណងប្រាថ្នាតែងតែលើសពីមធ្យោបាយ ដែលយើងមាន។ នេះហើយជាភាពខ្វះខាត។

២ គោលគំនិតសំខាន់៖ ភាពខ្វះខាតជាអ្វី?

ភាពខ្វះខាត (Scarcity) គឺជាស្ថានភាពដែល ធនធានមានកំណត់ ប៉ុន្តែ បំណងប្រាថ្នារបស់មនុស្សមិនកំណត់។ ដោយសារយើងមិនអាចបំពេញគ្រប់បំណងក្នុងពេលតែមួយ យើងត្រូវ ជ្រើសរើស — ហើយជម្រើសនេះ គឺជាខ្លឹមសារនៃសេដ្ឋកិច្ច។ សេដ្ឋវិទូចាត់ទុកភាពខ្វះខាត ជា «បញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋាន» ព្រោះវាជាមូលហេតុ ដែលធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចមានសារៈសំខាន់តាំងពីដំបូង [1]។

ចំណុចសំខាន់ដែលត្រូវយល់៖ ភាពខ្វះខាត ខុសពី «កង្វះ» (shortage)។ កង្វះ គឺជាស្ថានភាព បណ្តោះអាសន្ន ដែលអ្វីមួយអស់ស្តុកសម្រាប់រយៈពេលខ្លី (ឧ. ហាងលក់នំអស់នំ)។ ប៉ុន្តែភាពខ្វះខាត គឺជាស្ថានភាព អចិន្ត្រៃយ៍ — ទោះបីយើងផលិតបានច្រើនយ៉ាងណា ធនធានក៏នៅតែមានកំណត់ ធៀបនឹងបំណងដែលកើនមិនឈប់។

ភាពខ្វះខាត មិនមែនមានន័យថា «គ្មានច្រើន» ទេ — វាមានន័យថា «មិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់គ្រប់បំណង»។

៣ ការពន្យល់ជាជំហានៗ

៣.១ តម្រូវការចាំបាច់ ធៀប តម្រូវការចង់បាន

តម្រូវការចាំបាច់ (needs) គឺជាអ្វីដែលចាំបាច់សម្រាប់ការរស់រាន — ដូចជា អាហារ ទឹក និងទីជម្រក។ តម្រូវការចង់បាន (wants) គឺជាអ្វីដែលធ្វើឱ្យជីវិតកាន់តែសប្បាយ — ដូចជា ការកម្សាន្ត និងរបស់ប្រណីត។ ភាពខ្វះខាតប៉ះពាល់ទាំងពីរ ព្រោះធនធានដែលប្រើបំពេញចាំបាច់ មិនអាចយកទៅបំពេញចង់បានក្នុងពេលតែមួយ។

៣.២ ភាពខ្វះខាត ធៀប កង្វះ

ភាពខ្វះខាត ជាស្ថានភាពអចិន្ត្រៃយ៍ និងសកល។ កង្វះ ជាស្ថានភាពបណ្តោះអាសន្ន ដែលអាចដោះស្រាយបាន (ឧ. ផលិតបន្ថែម ឬនាំចូល)។ ការយល់ច្រឡំរវាងពាក្យពីរនេះ ជារឿងធម្មតា ប៉ុន្តែការបែងចែកវាសំខាន់ណាស់។

៣.៣ កត្តាផលិតកម្ម ៤ ប្រភេទ

ធនធានដែលប្រើដើម្បីផលិតទំនិញ និងសេវា ត្រូវបានគេហៅថា «កត្តាផលិតកម្ម» (factors of production) ហើយវាសុទ្ធតែខ្វះខាត៖ ដី (ធនធានធម្មជាតិ), ការងារ (កម្លាំង និងជំនាញមនុស្ស), មូលធន (ឧបករណ៍ ម៉ាស៊ីន អគារ), និង សហគ្រិនភាព (សមត្ថភាពរៀបចំ និងហ៊ានប្រថុយ) [2]។

៤ ឧទាហរណ៍សាមញ្ញ

ស្រមៃថា គ្រួសារមួយ មានប្រាក់ចំណូលថេរក្នុងមួយខែ។ ពួកគេចង់បានរបស់ច្រើន៖ បង់ថ្លៃផ្ទះ ទិញម្ហូបអាហារ ចំណាយលើការធ្វើដំណើរ សន្សំទុកសម្រាប់អនាគត និងចំណាយលើការកម្សាន្ត។ ប៉ុន្តែ ដោយសារប្រាក់ចំណូលមានកំណត់ ពួកគេ មិនអាចបង្កើនរាល់ចំណាយ ដល់កម្រិតអតិបរមាក្នុងពេលតែមួយបានទេ។ បើចំណាយលើការកម្សាន្តច្រើន ប្រាក់សន្សំនឹងតិច។ ភាពខ្វះខាតបង្ខំពួកគេឱ្យ រៀបចំអាទិភាព — នេះគឺជាសេដ្ឋកិច្ចនៃគ្រួសារក្នុងសកម្មភាព។

៥ រូបភាពបង្ហាញ · តម្រូវការ និងកត្តាផលិតកម្ម

សទ្ទានុក្រម · ពាក្យគន្លឹះ

៧ កំហុសយល់ច្រឡំទូទៅ

៨ ការពន្យល់ទូលំទូលាយ

ភាពខ្វះខាតលេចឡើងនៅគ្រប់កម្រិត។ ក្នុង គ្រួសារ ប្រាក់ចំណូលខ្វះខាត បង្ខំឱ្យរៀបចំថវិកា។ ក្នុង អាជីវកម្ម ពេលវេលា និងដើមទុនខ្វះខាត បង្ខំឱ្យជ្រើសគម្រោងសំខាន់ៗ។ ក្នុង ធម្មជាតិ ធនធានដូចជា ទឹកស្អាត ប្រេងឥន្ធនៈ និងរ៉ែ មានកំណត់ — នេះធ្វើឱ្យពិភពលោកត្រូវគិតពីការប្រើប្រាស់ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។

នៅសម័យទំនើប សូម្បីតែ ការយកចិត្តទុកដាក់ (attention) របស់មនុស្ស ក៏ក្លាយជាធនធានខ្វះខាតដែរ។ កម្មវិធី និងវេទិកាឌីជីថលជាច្រើន ប្រកួតប្រជែងគ្នាដើម្បីទាក់ទាញពេលវេលា និងការផ្តោតអារម្មណ៍របស់យើង — បាតុភូតនេះ គេហៅថា «សេដ្ឋកិច្ចនៃការយកចិត្តទុកដាក់» (attention economy)។ វាបង្ហាញថា គោលគំនិតភាពខ្វះខាត អាចអនុវត្តលើស្ទើរគ្រប់ផ្នែកនៃជីវិត។

៩ ករណីសិក្សាខ្លី

សំណួរសម្រាប់អ្នកអាន

អ្វីដែលរង់ចាំនៅខាងមុខ

យើងបានឃើញថា ភាពខ្វះខាតបង្ខំមនុស្សគ្រប់រូបឱ្យជ្រើសរើស ហើយរាល់ជម្រើស នាំឱ្យមានការដោះដូរ។ ប៉ុន្តែតើការដោះដូរនោះ «ថ្លៃ» ប៉ុន្មាន? នៅ ភាគបន្ទាប់ យើងនឹងស្វែងយល់ពី «តម្លៃឱកាស» (Opportunity Cost) — របៀបវាស់ថ្លៃនៃអ្វីដែលយើងបោះបង់ ពេលយើងធ្វើជម្រើស។

ការបញ្ជាក់៖ អត្ថបទនេះគឺជាការសំយោគ និងវិភាគចំណេះដឹងសេដ្ឋកិច្ចទូទៅ ពីប្រភពអប់រំផ្សេងៗ ក្នុងគោលបំណងចែករំលែកចំណេះដឹងប៉ុណ្ណោះ។ ឧទាហរណ៍ទាំងអស់ ជាឧទាហរណ៍សកល និងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ មិនពាក់ព័ន្ធនឹងស្ថានភាពនយោបាយ ឬសេដ្ឋកិច្ចជាក់លាក់របស់ប្រទេសណាមួយឡើយ។