០១ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ ហេតុអ្វីដោះស្រាយរួមគ្នា

ជំងឺរលាកសួត (pneumonia) និងជំងឺរាគរូស (diarrhoea) ជាជំងឺឆ្លងផ្សេងគ្នាទាំងស្រុងតាមមេរោគបង្ក ប៉ុន្តែស្ថាប័នសុខភាពសកលបានសម្រេចចិត្តដោះស្រាយវាតាមផែនការតែមួយ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៣ មក។ មុនពេលនោះ WHO ធ្លាប់មានផែនការឯករាជ្យសម្រាប់ជំងឺរលាកសួតតែម្នាក់ឯង ហៅថា GAPP (Global Action Plan for Prevention and Control of Pneumonia) បោះពុម្ពឆ្នាំ២០០៩។ ក្រោយមក WHO និង UNICEF សម្រេចបញ្ចូលការគ្រប់គ្រងជំងឺរាគរូសចូលរួមជាមួយ ក្លាយជា GAPPD ព្រោះការវិភាគទិន្នន័យបង្ហាញថា ជំងឺទាំងពីរប្រភេទនេះ ចែករំលែកទាំងកត្តាហានិភ័យជាមូលដ្ឋាន និងវេទិកាចែកចាយវិធានការការពារ-ព្យាបាលដូចគ្នាភាគច្រើន — ដូច្នេះការគ្រប់គ្រងតាមផែនការតែមួយអាចប្រើប្រាស់ធនធាន និងប្រព័ន្ធសុខាភិបាលកម្រិតបឋមប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពជាង ជាជាងបំបែកជាកម្មវិធីដាច់ដោយឡែកគ្នា។ សំខាន់ជាងនេះទៅទៀត ជំងឺទាំងពីរនេះសរុបគ្នាតំណាងឲ្យផលបូកនៃមូលហេតុឆ្លងកំពូលបំផុតដែលនៅតែសម្លាប់កុមារអាយុក្រោម៥ឆ្នាំបានច្រើនបំផុតនាពេលបច្ចុប្បន្ន — ជាង៧សែននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺរលាកសួតរៀងរាល់ឆ្នាំ (WHO រាយការណ៍តួលេខ៧៤០.១៨០នាក់ ឆ្នាំ២០១៩ ស្មើនឹង១៤%នៃការស្លាប់កុមារក្រោម៥ឆ្នាំសរុប) និងកុមារជាង៤៤ម៉ឺននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺរាគរូស (UNICEF រាយការណ៍តួលេខ៤៤៣.៨៣២នាក់ ស្មើនឹង៩%នៃការស្លាប់កុមារក្រោម៥ឆ្នាំ តាមទិន្នន័យឆ្នាំ២០២១)។

និយមន័យក្របខណ្ឌនេះជាក់លាក់ថា៖ ផ្នែក «ការពារ» (Protect) សំដៅលើការបំបៅដោះកូនផ្តាច់មុខ និងអាហារូបត្ថម្ភគ្រប់គ្រាន់ដែលពង្រឹងភាពស៊ាំកុមារជាមូលដ្ឋាន ផ្នែក «ទប់ស្កាត់» (Prevent) សំដៅលើវ៉ាក់សាំង ការកាត់បន្ថយការបំពុលខ្យល់ក្នុងផ្ទះ និងទឹកស្អាត-អនាម័យ ខណៈផ្នែក «ព្យាបាល» (Treat) សំដៅលើលទ្ធភាពទទួលបានការស្វែងរកសេវា ORS ស័ង្កសី និងអង់ទីប៊ីយោទិកតាមតម្រូវការនៅកម្រិតសហគមន៍។

០២កត្តាហានិភ័យរួម

មូលហេតុស្នូលដែល WHO-UNICEF សម្រេចរួមបញ្ចូលជំងឺទាំងពីរក្រោមផែនការតែមួយ គឺដោយសារកត្តាហានិភ័យធំៗបួនយ៉ាងខាងក្រោមជះឥទ្ធិពលដល់ជំងឺទាំងពីរស្របគ្នា — មានន័យថា ការវិនិយោគលើការកាត់បន្ថយកត្តាហានិភ័យមួយណាមួយ ជាទូទៅផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ការពារជំងឺទាំងពីរប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ។

ក្រៅពីកត្តាទាំងបួននេះ WHO ក៏កត់សម្គាល់ថាការឆ្លងមេរោគអេដស៍ (HIV) ជំងឺកញ្ជ្រឺល ទម្ងន់កំណើតទាប ការរស់នៅក្នុងលំនៅដ្ឋានចង្អៀត និងផ្សែងបារីពីឪពុកម្តាយ ក៏បង្កហានិភ័យបន្ថែមចំពោះជំងឺរលាកសួតជាពិសេស។ ចំពោះកុមារឆ្លងមេរោគអេដស៍ ការទប់ស្កាត់ដោយថ្នាំ cotrimoxazole ជារៀងរាល់ថ្ងៃ ត្រូវបានណែនាំដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យឆ្លងជំងឺរលាកសួតបន្ថែម — ជាឧទាហរណ៍មួយបង្ហាញពីរបៀបដែលការគ្រប់គ្រងជំងឺមួយ (HIV) ត្រូវផ្សារភ្ជាប់ជាមួយការគ្រប់គ្រងជំងឺរលាកសួតនិងរាគរូសនៅកម្រិតគោលនយោបាយ។

០៣វិធានការការពារ-ព្យាបាលជំងឺរលាកសួត

មូលហេតុបាក់តេរីចម្បងបំផុតនៃជំងឺរលាកសួតកុមារគឺ Streptococcus pneumoniae តាមពីក្រោយដោយ Haemophilus influenzae ប្រភេទ b (Hib) ខណៈវីរុសបង្កជំងឺដែលឃើញញឹកញាប់បំផុតគឺវីរុសផ្លូវដង្ហើម RSV (Respiratory Syncytial Virus) — យោងតាមWHO។ ដោយសារបាក់តេរីទាំងពីរប្រភេទនេះជាមូលហេតុសំខាន់ វ៉ាក់សាំងកូនផ្សំប្រឆាំងជំងឺរលាកសួត (Pneumococcal Conjugate Vaccine ឬ PCV) និងវ៉ាក់សាំង Hib ត្រូវបានណែនាំដោយក្រុមអ្នកជំនាញប្រឹក្សាយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ WHO (SAGE) ជាផ្នែកនៃកម្មវិធីចាក់វ៉ាក់សាំងកុមារប្រចាំជាតិ ដោយផ្អែកលើភស្តុតាងពីការសាកល្បងព្យាបាលចៃដន្យ (RCT) និងការសិក្សាតាមដានប្រសិទ្ធភាពក្រោយចែកចាយជាក់ស្តែង (post-introduction effectiveness studies) ជាច្រើនប្រទេស។ វ៉ាក់សាំងកញ្ជ្រឺល និងក្អកមាន់ (pertussis) ក៏ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលផងដែរ ព្រោះជំងឺទាំងពីរនេះជាកត្តាហានិភ័យ ឬផលវិបាកនាំឲ្យទៅជំងឺរលាកសួតធ្ងន់ធ្ងរបន្ថែម។ ចំពោះកុមារឆ្លងមេរោគអេដស៍ អតិសុខុមប្រាណ Pneumocystis jiroveci ទទួលខុសត្រូវយ៉ាងតិច២៥%នៃការស្លាប់ដោយសារជំងឺរលាកសួតក្នុងចំណោមប្រជាជនក្រុមនេះ (WHO) ដែលជាមូលហេតុពន្យល់ថាហេតុអ្វីការគ្រប់គ្រងអេដស៍ត្រូវផ្សារភ្ជាប់ជាមួយកម្មវិធីនេះ។

ចំពោះការព្យាបាល WHO ណែនាំឲ្យប្រើថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិក amoxicillin dispersible tablets ជាថ្នាំជួរមុខសម្រាប់ព្យាបាលជំងឺរលាកសួតបាក់តេរីនៅកម្រិតប្រព័ន្ធសុខាភិបាលបឋម ដោយអាចផ្តល់ដោយផ្ទាល់មាត់ដោយបុគ្គលិកសុខាភិបាលសហគមន៍ ដោយមិនចាំបាច់បញ្ជូនទៅមន្ទីរពេទ្យធំក្នុងករណីមិនស្មុគស្មាញ — គោលការណ៍ណែនាំនេះមានក្នុងឯកសារ Guideline on management of pneumonia and diarrhoea in children up to 10 years of age របស់ WHO។ ទោះជាមានគោលការណ៍ណែនាំច្បាស់លាស់ក៏ដោយ WHO កត់សម្គាល់ថា មានតែប្រហែលមួយភាគបីនៃកុមារដែលមានរោគសញ្ញាជំងឺរលាកសួតប៉ុណ្ណោះ ដែលពិតជាទទួលបានថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិកចាំបាច់ — គម្លាតធំរវាងអនុសាសន៍គ្លីនិក និងលទ្ធភាពទទួលបានសេវាជាក់ស្តែង។ ចំណុចនេះមិនមែនបញ្ហាកង្វះចំណេះដឹងវិទ្យាសាស្ត្រទេ ប៉ុន្តែជាបញ្ហាប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់ថ្នាំ ការបណ្តុះបណ្តាលបុគ្គលិក និងលទ្ធភាពទទួលបានសេវាសុខភាពនៅតំបន់ដាច់ស្រយាល។

០៤វិធានការការពារ-ព្យាបាលជំងឺរាគរូស

មេរោគរ៉ូតាវីរុស (rotavirus) ជាមូលហេតុវីរុសសំខាន់បំផុតនៃជំងឺរាគរូសធ្ងន់ធ្ងរចំពោះកុមារ តាមពីក្រោយដោយបាក់តេរី E. coli — យោងតាមWHO។ វ៉ាក់សាំងរ៉ូតាវីរុសត្រូវបានណែនាំដោយ WHO ចាប់ពីឆ្នាំ២០០៩ ដោយផ្អែកលើភស្តុតាងពីការសាកល្បងព្យាបាលចៃដន្យធំៗនៅទ្វីបផ្សេងៗគ្នា ព្រមទាំងការសិក្សាឃ្លាំមើលក្រោយចែកចាយជាក់ស្តែងបង្ហាញការថយចុះនៃការសម្រាកព្យាបាលដោយសារជំងឺរាគរូសធ្ងន់ធ្ងរនៅប្រទេសដែលបានចាក់ផ្សព្វផ្សាយទូលំទូលាយ។ ក៏ប៉ុន្តែល្បឿននៃការចាក់ផ្សាយវ៉ាក់សាំងនេះខុសគ្នាខ្លាំងតាមប្រទេស៖ ក្រោយពេលណែនាំវ៉ាក់សាំងឆ្នាំ២០២២ គ្របដណ្តប់នីហ្សេរីយ៉ាកើនពី១២%ដល់៤៩% ខណៈប្រទេសផ្សេងទៀតដូចសូម៉ាលីនៅតែជាប់ត្រឹម២០% ប៉ុណ្ណោះ (យោងតាមរបាយការណ៍ IVAC)។

ចំពោះការព្យាបាល ដំណោះស្រាយស្នូលចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍១៩៧០-១៩៨០ គឺដំណោះស្រាយផឹកទឹកអំបិលស្ករ (Oral Rehydration Solution ឬ ORS) ដែលមានភស្តុតាងគាំទ្រយ៉ាងទូលំទូលាយអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍ថាអាចកាត់បន្ថយមរណភាពដោយសារការខះជាតិទឹកយ៉ាងសំខាន់ បើប្រៀបធៀបនឹងការមិនព្យាបាល។ WHO ណែនាំបន្ថែមការផ្តល់គ្រាប់ស័ង្កសី (zinc) រយៈពេល១០-១៤ថ្ងៃ រួមជាមួយ ORS ដោយផ្អែកលើការវិភាគជាប្រព័ន្ធ (systematic review) ជាច្រើនដែលបង្ហាញថាស័ង្កសីអាចកាត់បន្ថយរយៈពេលនៃការជាំងឺរាគរូសបានប្រមាណ២៥%។ ការបន្តបំបៅចិញ្ចឹមអាហារជាធម្មតា (មិនផ្អាកអាហារ) ក៏ជាផ្នែកសំខាន់នៃពិធីការព្យាបាលនេះដែរ។

០៥ការបំបៅដោះកូនផ្តាច់មុខ៖ វិធានការឆ្លងកាត់

ក្នុងចំណោមវិធានការទាំងអស់ដែល GAPPD ដាក់ជាអាទិភាព ការបំបៅដោះកូនផ្តាច់មុខ (exclusive breastfeeding) សម្រាប់៦ខែដំបូងនៃជីវិត ស្ថិតជាវិធានការតែមួយគត់ដែលការពារជំងឺទាំងពីរប្រភេទស្របគ្នាដោយផ្ទាល់ — មិនមែនតាមរយៈការកាត់បន្ថយកត្តាហានិភ័យប៉ុណ្ណោះទេ។ WHO និង UNICEF ចាត់ទុកនេះជាអនុសាសន៍ដែលមានភស្តុតាងគាំទ្រខ្លាំងបំផុតមួយ ដោយផ្អែកលើការវិភាគជាប្រព័ន្ធ និងការសិក្សាតាមដានជាច្រើនទសវត្សរ៍ បង្ហាញថាទឹកដោះម្តាយផ្តល់ទាំងសារធាតុភាពស៊ាំអកម្ម (passive immunity) និងកាត់បន្ថយការប៉ះពាល់នឹងទឹក ឬអាហារចម្រុះខាងក្រៅដែលអាចមានការចម្លងបាក់តេរីមុនអាយុ៦ខែ — ជាមូលហេតុពន្យល់ថាហេតុអ្វីវាមានប្រសិទ្ធភាពការពារទាំងជំងឺរលាកសួត និងជំងឺរាគរូសក្នុងពេលតែមួយ។ ទោះជាមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ក៏ដោយ អត្រាការបំបៅដោះកូនផ្តាច់មុខជាសកលនៅតែឆ្ងាយពីជាសកល ដែលជាមូលហេតុមួយក្នុងចំណោមមូលហេតុជាច្រើនដែល GAPPD កំណត់គោលដៅជាក់លាក់សម្រាប់ចំណុចនេះ (សូមមើលផ្នែក F)។

០៦គោលដៅគ្របដណ្តប់ GAPPD សម្រាប់ឆ្នាំ២០២៥

ផែនការ GAPPD កំណត់គោលដៅជាក់លាក់ជាតួលេខសម្រាប់ឆ្នាំ២០២៥ គ្របដណ្តប់ទាំងវិសាលភាពគ្របដណ្តប់សេវា និងគោលដៅមរណភាព-ជម្ងឺភាព ដូចមានក្នុងឯកសារសេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ GAPPD ដែល WHO-UNICEF បោះពុម្ពផ្សាយ។ គោលដៅសំខាន់បំផុតទាក់ទងនឹងវ៉ាក់សាំង គឺមិនមែនគ្រាន់តែជាតួលេខជាតិទេ — GAPPD ដាក់លក្ខខណ្ឌសមធម៌ចូលក្នុងនិយមន័យគោលដៅដោយផ្ទាល់ ដោយទាមទារទាំងកម្រិតជាតិខ្ពស់ និងកម្រិតអប្បបរមានៅគ្រប់ស្រុកនីមួយៗ ជៀសវាងស្ថានភាពដែលមធ្យមភាគជាតិល្អ ប៉ុន្តែលាក់បាំងស្រុកខ្លះដែលគ្របដណ្តប់ទាបខ្លាំង។

០៧ការគ្របដណ្តប់ជាក់ស្តែងធៀបនឹងគោលដៅ

តាមការប៉ាន់ស្មានរួមរបស់ WHO និង UNICEF ហៅថា WUENIC (WHO/UNICEF Estimates of National Immunization Coverage) ការគ្របដណ្តប់វ៉ាក់សាំង PCV ជាសកលឆ្នាំ២០២៥ ឡើងដល់៧១% (កើនពី៦៩%ក្នុងឆ្នាំ២០២៤) — នៅតែឆ្ងាយពីគោលដៅ៩០%។ អង្គការចលនា Every Breath Counts កត់សម្គាល់ថាមាន៣៦ប្រទេសសម្រេចគោលដៅ៩០%ហើយ (១៦ប្រទេសក្នុងនោះសម្រេចជាលើកដំបូង) ប៉ុន្តែនៅមានប្រហែល៤២លាននាក់នៃទារកទូទាំងពិភពលោក មិនបានទទួលដូសទាំង៣របស់ PCV គ្រប់ក្នុងឆ្នាំ២០២៤។ ចំពោះ Hib គ្របដណ្តប់សកលឡើងដល់៧៨% ខណៈវ៉ាក់សាំងរ៉ូតាវីរុសនៅត្រឹម៦១%ប៉ុណ្ណោះ — ខុសពី PCV និង Hib ត្រង់ថាមិនមែនគ្រប់ប្រទេសទាំងអស់សុទ្ធតែបានណែនាំវ៉ាក់សាំងនេះក្នុងកម្មវិធីជាតិរបស់ខ្លួនទេ។ សម្រាប់ការគ្របដណ្តប់វ៉ាក់សាំងទូទៅ (DTP3 ជាសូចនាករយោង) ឈានដល់៨៥%ក្នុងឆ្នាំ២០២៤ ប៉ុន្តែនៅមានកុមារចំនួន១៤,៣លាននាក់ ដែលមិនបានទទួលវ៉ាក់សាំងណាមួយសោះ (zero-dose) — យោងតាមសេចក្តីប្រកាសរួម WHO-UNICEF ខែកក្កដា ២០២៥។

០៨ការតាមដានវឌ្ឍនភាព៖ សន្ទស្សន៍ IVAC

ដើម្បីតាមដានវឌ្ឍនភាពទៅកាន់គោលដៅ GAPPD ក្រុមអង្គការមិនរាំងស្ថាប័នមួយហៅថា មជ្ឈមណ្ឌលទទួលបានវ៉ាក់សាំងអន្តរជាតិ (International Vaccine Access Center ឬ IVAC) នៃសាកលវិទ្យាល័យ Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health បោះពុម្ពផ្សាយ «របាយការណ៍វឌ្ឍនភាពជំងឺរលាកសួត-ជំងឺរាគរូស» ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយផ្សំសូចនាករគ្របដណ្តប់ជាច្រើន (វ៉ាក់សាំង ការបំបៅដោះកូន ORS ការស្វែងរកសេវា អង់ទីប៊ីយោទិក។ល។) ចូលជា «សន្ទស្សន៍សរុប GAPPD» តែមួយ ដើម្បីប្រៀបធៀបប្រទេសនានាឆ្នាំនឹងឆ្នាំ។ របាយការណ៍ IVAC ឆ្នាំ២០២៤ រកឃើញថា ក្នុងចំណោម១៥ប្រទេសមានបន្ទុកជំងឺខ្ពស់បំផុត ពិន្ទុសរុបជាមធ្យមមានត្រឹម៥០%ប៉ុណ្ណោះ ហើយគ្មានប្រទេសណាមួយសម្រេចពិន្ទុគោលដៅ៨៦% ដែលចាត់ទុកជា «តាមផ្លូវត្រូវ» (on track) ឡើយ។ ក្នុងចំណោមនោះ សូចនាករជំងឺរាគរូសមានពិន្ទុជាមធ្យមទាបជាង (៤៣%) ធៀបនឹងសូចនាករជំងឺរលាកសួត (៥៦%) — បង្ហាញថាការវិនិយោគលើវិធានការទប់ស្កាត់ជំងឺរាគរូស (ជាពិសេសរ៉ូតាវីរុស និង WASH) ធ្លាក់ក្រោយពីវិធានការជំងឺរលាកសួតជាទូទៅ។

០៩គម្លាតរវាងប្រទេស

ការគ្របដណ្តប់វ៉ាក់សាំង PCV ខុសគ្នាខ្លាំងតាមតំបន់ WHO៖ តំបន់អឺរ៉ុប អាមេរិក និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍លើសពី៨០% ខណៈតំបន់អាហ្រ្វិកនៅត្រឹម៧០% មជ្ឈិមបូព៌ាត្រឹម៦១% ហើយតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិកខាងលិចនៅទាបបំផុតត្រឹមតែ៣៤%ប៉ុណ្ណោះ — យោងតាម Every Breath Counts។ ចំពោះវ៉ាក់សាំង Hib គម្លាតតំបន់កាន់តែធំ៖ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ខ្ពស់ដល់៩៤% ខណៈប៉ាស៊ីហ្វិកខាងលិចទាបត្រឹម៤៥%ប៉ុណ្ណោះ — យោងតាមឯកសារហ្វាក់ WHO ស្តីពីការគ្របដណ្តប់ការចាក់វ៉ាក់សាំង។ លើសពីគម្លាតវ៉ាក់សាំង ការផ្តោតបន្ទុកជំងឺខ្លួនឯងក៏មិនស្មើគ្នាដែរ៖ IVAC កត់សម្គាល់ថាមានតែ១៥ប្រទេសប៉ុណ្ណោះ ដែលមានចំនួន៧០%នៃមរណភាពសរុបទាំងជំងឺរលាកសួត និងជំងឺរាគរូសរបស់កុមារក្រោម៥ឆ្នាំពិភពលោក — មានន័យថា ការសម្រេចគោលដៅសកលភាគច្រើនអាស្រ័យលើវឌ្ឍនភាពនៃប្រទេសទាំង១៥នេះជាចម្បង មិនមែនប្រទេសទាំងអស់ស្មើគ្នាទេ។

១០គម្លាតក្នុងប្រទេស

សូម្បីតែក្នុងប្រទេសតែមួយ គម្លាតតាមកម្រិតទ្រព្យសម្បត្តិគ្រួសារ ក៏នៅតែធំដែរ៖ ចំពោះការស្វែងរកសេវាព្យាបាលពេលមានរោគសញ្ញាផ្លូវដង្ហើមស្រួច (ARI) គ្រួសារមានទ្រព្យសម្បត្តិខ្ពស់បំផុត នាំកូនទៅជួបគ្រូពេទ្យក្នុងអត្រា៦៨% ខណៈគ្រួសារក្រីក្របំផុតធ្វើដូច្នេះត្រឹមតែ៥០%ប៉ុណ្ណោះ — យោងតាមទិន្នន័យ UNICEF។ គម្លាតនេះមិនមែនកើតឡើងតែពីចម្ងាយភូមិសាស្ត្រទៅគ្លីនិកទេ ប៉ុន្តែពាក់ព័ន្ធនឹងចំណាយធ្វើដំណើរ ការបាត់បង់ថ្ងៃធ្វើការ និងទំនុកចិត្តលើប្រព័ន្ធសុខាភិបាល។ ចំពោះកុមារ «គ្មានដូសវ៉ាក់សាំងសោះ» (zero-dose) សេចក្តីប្រកាសរួម WHO-UNICEF ខែកក្កដា ២០២៥ រកឃើញថា ១០ប្រទេស (អាហ្វហ្គានីស្ថាន អង់ហ្គោឡា សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ អេត្យូពី ឥណ្ឌា ឥណ្ឌូនេស៊ី នីហ្សេរីយ៉ា ប៉ាគីស្ថាន ហ្វីលីពីន និងយេម៉ែន) មានចំនួន៥៣%នៃកុមារគ្មានដូសសោះទាំងអស់ក្នុងពិភពលោក។ ជាងនេះទៀត ប្រទេសដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយជម្លោះ ឬមិនស្ថិតស្ថេរ (ប្រមាណ២៦ប្រទេស) មានចំនួនត្រឹមមួយភាគបួននៃទារកទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែមានចំនួនកុមារគ្មានវ៉ាក់សាំងសោះដល់ពាក់កណ្តាលនៃចំនួនសរុបសកល — ហើយចំនួននេះកើនឡើងពី៣,៦លាននាក់ (២០១៩) ដល់៥,៤លាននាក់ (២០២៤) ក្នុងចំណោមប្រទេសទាំងនោះ។

១១វឌ្ឍនភាព និងអនាគតរបស់ GAPPD

ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០០មក ការស្លាប់កុមារក្រោម៥ឆ្នាំដោយសារជំងឺរលាកសួតបានធ្លាក់ចុះ៥៤% ខណៈជំងឺរាគរូសធ្លាក់ចុះខ្លាំងជាងទៅទៀតគឺ៦៣% — យោងតាមទិន្នន័យដែល UNICEF ចងក្រង។ នេះជាវឌ្ឍនភាពសំខាន់ដែលភាគច្រើនកើតចេញពីការពង្រីកវ៉ាក់សាំង ការចែកចាយ ORS ទូលំទូលាយជាង និងការធ្លាក់ចុះនៃភាពក្រីក្រធ្ងន់ធ្ងរជាសកល។ ក៏ប៉ុន្តែល្បឿននៃវឌ្ឍនភាពនេះនៅឆ្ងាយពីគោលដៅ៧៥%ដែល GAPPD កំណត់សម្រាប់ការកាត់បន្ថយជម្ងឺភាពធ្ងន់ធ្ងរ (សូមមើលផ្នែក F)។ អង្គការចលនា Every Breath Counts ដែលជាសម្ព័ន្ធភាពសាធារណៈ-ឯកជនគាំទ្រការអនុវត្ត GAPPD (មិនមែនផ្នែកមួយនៃ WHO ឬ UNICEF ខ្លួនឯងទេ) បានប៉ាន់ស្មានថា ប្រទេសមានចំណូលទាប-មធ្យមប្រមាណ៣០ នឹងខកខានគោលដៅដើមឆ្នាំ២០២៥ ហើយបានស្នើសុំឲ្យសមាជិកសភាសុខភាពពិភពលោក (World Health Assembly) ពិនិត្យឡើងវិញ និងពន្យារកាលបរិច្ឆេទគោលដៅពី២០២៥ទៅ២០៣០ ដើម្បីសម្របតាមគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ចីរភាព (SDGs)។ គិតត្រឹមពេលបោះពុម្ពអត្ថបទនេះ សំណើពន្យារពេលនេះនៅមិនទាន់ត្រូវបានអនុម័តជាផ្លូវការឡើយ — ជាចំណុចដែលបង្ហាញថា GAPPD ខ្លួនឯង ក្នុងនាមជាក្របខណ្ឌគោលនយោបាយមិនចងកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់ អាចត្រូវធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព ពន្យារពេល ឬកែសម្រួលដោយស្ថាប័នអភិបាលកិច្ចរបស់ WHO ដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ដំណើរការសច្ចាប័នអន្តរជាតិដូចសន្ធិសញ្ញាឡើយ។

១២សំណួរញឹកញាប់

១៣ប្រភព

1. WHO — Pneumonia in children (fact sheet)
2. WHO — Diarrhoeal disease (fact sheet)
3. WHO/UNICEF — Ending Preventable Child Deaths from Pneumonia and Diarrhoea by 2025 (GAPPD)
4. Child Health Task Force — GAPPD Executive Summary
5. WHO — Guideline on management of pneumonia and diarrhoea in children up to 10 years of age
6. UNICEF DATA — Pneumonia in children
7. UNICEF DATA — Diarrhoea
8. WHO — Immunization coverage (fact sheet)
9. WHO/UNICEF — Joint news release, ១៥ កក្កដា ២០២៥ (WUENIC)
10. Every Breath Counts — Historic Milestone: 71% PCV Coverage
11. Every Breath Counts — What is the future of GAPPD?
12. IVAC (Johns Hopkins) — Tracking Progress Toward Pneumonia and Diarrhea Control
13. IVAC — Pneumonia & Diarrhea Progress Reports (resource hub)
14. WHO — Child mortality (under 5 years), fact sheet

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៤ ប្រភព