ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ ភាពធន់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិកគឺជាអ្វី? A

ភាពធន់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិក (antimicrobial resistance — AMR) គឺជាបាតុភូតដែលបាក់តេរី វីរុស ផ្សិត ឬប៉ារ៉ាស៊ីត ផ្លាស់ប្តូរតាមពេលវេលា រហូតលែងឆ្លើយតបនឹងឱសថប្រឆាំងមេរោគ (antimicrobial medicines) ដែលធ្លាប់ប្រើព្យាបាលបានប្រសិទ្ធភាព។ តាមសន្លឹកព័ត៌មានរបស់ WHO និយមន័យនេះគ្របដណ្តប់ទាំងឱសថអង់ទីប៊ីយោទិក (antibiotics) ឱសថប្រឆាំងវីរុស (antivirals) ឱសថប្រឆាំងផ្សិត (antifungals) និងឱសថប្រឆាំងប៉ារ៉ាស៊ីត (antiparasitics)។ ពាក្យ “ភាពធន់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិក” (antibiotic resistance) ដែលប្រើក្នុងសារព័ត៌មាន តាមពិតគឺជាផ្នែកមួយរបស់ AMR កំណត់ចំពោះបាក់តេរីតែប៉ុណ្ណោះ — អត្ថបទនេះនឹងប្រើពាក្យទាំងពីរតាមបរិបទ។

នៅកម្រិតជីវសាស្ត្រ ភាពធន់កើតឡើងតាមមធ្យោបាយសំខាន់ពីរ៖ ទីមួយ ការផ្លាស់ប្តូរហ្សែនចៃដន្យ (genetic mutation) ក្នុងចំណោមកោសិកាមេរោគរាប់លាន ដែលមួយចំនួនតូចនឹងទទួលបានលក្ខណៈធន់នឹងឱសថ ហើយបន្តរស់ និងបន្តពូជនៅពេលឱសថសម្លាប់មេរោគប្រភេទផ្សេងទៀតអស់ — ដំណើរការជម្រើសធម្មជាតិ (selection pressure) ដែលកាន់តែញឹកញាប់នៅពេលឱសថត្រូវបានប្រើប្រាស់ច្រើន។ ទីពីរ ការផ្ទេរហ្សែនផ្តេក (horizontal gene transfer) តាមរយៈ plasmid ដែលអាចផ្ទេរហ្សែនធន់ថ្នាំពីបាក់តេរីមួយប្រភេទទៅមួយប្រភេទទៀត សូម្បីមិនមែនញាតិគ្នាដោយផ្ទាល់ — ជាមូលហេតុដែលភាពធន់អាចរីករាលដាលលឿនជាងការវិវត្តន៍ធម្មតា។ WHO និង CDC កត់សម្គាល់ថាដំណើរការនេះជាធម្មជាតិ ប៉ុន្តែល្បឿននៃការរីករាលដាលត្រូវបានពន្លឿនយ៉ាងខ្លាំងដោយការអនុវត្តរបស់មនុស្ស ដែលនឹងបកស្រាយនៅផ្នែក B។

មូលហេតុ៖ ការប្រើប្រាស់ហួសកម្រិតលើមនុស្ស សត្វចិញ្ចឹម និងកសិកម្ម B

WHO និង CDC កំណត់មូលហេតុចម្បងបីជាប្រភពសម្ពាធជម្រើសដែលពន្លឿនភាពធន់ថ្នាំ៖ មនុស្ស សត្វចិញ្ចឹម និងកសិកម្ម។ ចំពោះមនុស្ស WHO រាយការណ៍ថាការប្រើឱសថអង់ទីប៊ីយោទិកខុសគោលដៅ (ដូចជាការប្រើពេលឆ្លងវីរុសដែលឱសថអង់ទីប៊ីយោទិកគ្មានប្រសិទ្ធភាព) ការចេញវេជ្ជបញ្ជាហួសហេតុ និងភាពមិនស្មើគ្នានៃលទ្ធភាពទទួលបានឱសថត្រឹមត្រូវរវាងប្រទេស សុទ្ធតែជាកត្តាជំរុញ។ តាមក្របខ័ណ្ឌចាត់ថ្នាក់ AWaRe របស់ WHO ទិន្នន័យឆ្នាំ ២០២២ បង្ហាញថាមានត្រឹមតែ ៥៣% នៃការប្រើប្រាស់ឱសថអង់ទីប៊ីយោទិកលើមនុស្សសកលមកពីក្រុម “Access” (ឱសថបន្ទាត់ដំបូង ហានិភ័យទាបជាង) ខណៈប្រមាណ ៤៥% មកពីក្រុម “Watch” (ហានិភ័យខ្ពស់ជាង ត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នជាពិសេស) — ទាបជាងគោលដៅ ៧០% ដែល WHO កំណត់ចង់សម្រេចឲ្យបានត្រឹមឆ្នាំ ២០៣០។ អត្ថបទនេះលើកឡើងទិន្នន័យនេះក្នុងន័យរបាយការណ៍ស្ថាប័នកម្រិតប្រជាជន មិនមែនជាដំបូន្មានផ្ទាល់ខ្លួនចំពោះការប្រើថ្នាំរបស់អ្នកអានទេ។

ចំពោះសត្វចិញ្ចឹម អង្គការសុខភាពសត្វពិភពលោក (WOAH ឈ្មោះចាស់ OIE) និងអង្គការស្បៀងអាហារ និងកសិកម្មសហប្រជាជាតិ (FAO) រាយការណ៍ថា ចំណែកសំខាន់មួយនៃបរិមាណឱសថអង់ទីប៊ីយោទិកសកលត្រូវបានប្រើលើសត្វចិញ្ចឹមសម្រាប់ចំណីអាហារ — ទាំងសម្រាប់ព្យាបាល ជំរុញកំណើន និងបង្ការជំងឺជាមុនក្នុងហ្វូងសត្វទាំងមូល — ទោះបីរបាយការណ៍ថ្មីៗរបស់ WOAH បង្ហាញនិន្នាការថយចុះមួយផ្នែកក៏ដោយ ចំណែកពិតប្រាកដខុសគ្នាតាមប្រទេស។ ចំពោះកសិកម្មដំណាំ ការបាញ់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិកខ្លះ (ដូចជា streptomycin) លើដើមឈើផ្លែឈើដើម្បីគ្រប់គ្រងជំងឺបាក់តេរី ត្រូវបានចាត់ទុកជាប្រភពបន្ថែម។ WHO FAO WOAH និង UNEP បង្កើតសម្ព័ន្ធភាព “Quadripartite” ដើម្បីសម្របសម្រួលវិធីសាស្ត្រ “សុខភាពតែមួយ” (One Health) ដែលចាត់ទុកសុខភាពមនុស្ស សត្វ និងបរិស្ថានទាក់ទងគ្នាមិនអាចញែកដាច់បាន។

• មនុស្ស៖ ការចេញវេជ្ជបញ្ជាហួសហេតុ ការប្រើខុសគោលដៅ (ឧ. ការឆ្លងវីរុស) និងភាពមិនស្មើគ្នានៃលទ្ធភាពទទួលបានឱសថត្រឹមត្រូវ
• សត្វចិញ្ចឹម៖ ការប្រើសម្រាប់ព្យាបាល ជំរុញកំណើន និងបង្ការជំងឺជាមុនក្នុងហ្វូងសត្វទាំងមូល
• កសិកម្មដំណាំ៖ ការបាញ់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិកមួយចំនួនលើដំណាំដើម្បីគ្រប់គ្រងជំងឺបាក់តេរី

ប្រវត្តិ និងពេលវេលាសំខាន់ៗ C

ដំណាក់កាលដំបូងចាប់ផ្តើមតាំងពីការរកឃើញ Penicillin ដោយ Alexander Fleming ឆ្នាំ ១៩២៨។ លោក Fleming ខ្លួនឯងបានព្រមានក្នុងសុន្ទរកថាណូបែល ១៩៤៥ ថាការប្រើប្រាស់ខុសកម្រិត អាចនាំឲ្យបាក់តេរីវិវត្តន៍ភាពធន់ថ្នាំលឿន — ជាការព្យាករណ៍ដែលក្រោយមកបានក្លាយជាការពិត។ ក្នុងទសវត្សបន្តបន្ទាប់ បាក់តេរីធន់ថ្នាំសំខាន់ៗជាច្រើនបានលេចចេញ រួមទាំង MRSA ដែលរាយការណ៍ដំបូងគេនៅចក្រភពអង់គ្លេសដើមទសវត្សឆ្នាំ ១៩៦០។

ចំណុចប្រែក្លាយឆាកអន្តរជាតិកើតឡើងឆ្នាំ ២០១៤ ពេលរដ្ឋាភិបាលចក្រភពអង់គ្លេសផ្តួចផ្តើមរបាយការណ៍ឯករាជ្យ Review on Antimicrobial Resistance ដឹកនាំដោយអ្នកសេដ្ឋកិច្ច Jim O’Neill បោះពុម្ពចុងក្រោយខែឧសភា ២០១៦។ ខែឧសភា ២០១៥ សន្និបាតសុខភាពពិភពលោកអនុម័ត GAP-AMR ដែល WHO ចាប់ផ្តើមបង្កើត GLASS ជាយន្តការអនុវត្ត (ផ្នែក E)។ ២០១៦ CARB-X បង្កើតឡើង (ផ្នែក J) ២០១៧ WHO បោះពុម្ពបញ្ជីអាទិភាពដំបូង (ផ្នែក G)។ ២០២២ GRAM បោះពុម្ពការប៉ាន់ស្មានដំបូងក្នុង Lancet (ផ្នែក D) ២០២៤ WHO ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពបញ្ជីអាទិភាព ស្របពេល GRAM ព្យាករណ៍ថ្មីឆ្ពោះទៅ ២០៥០។

ទំហំបញ្ហា៖ ការប៉ាន់ស្មានរបស់គម្រោង GRAM ក្នុង Lancet D

ការប៉ាន់ស្មានទំហំបញ្ហា AMR លើកដំបូងគេក្នុងកម្រិតសកលមកពីគម្រោង Global Research on Antimicrobial Resistance (GRAM) — កិច្ចសហការស្រាវជ្រាវរវាងសាកលវិទ្យាល័យ Oxford (រួមទាំង Mahidol Oxford Tropical Medicine Research Unit) និងវិទ្យាស្ថាន Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME) — បោះពុម្ពជាអត្ថបទក្នុងទស្សនាវដ្តី The Lancet ខែមករា ២០២២ ក្រោមឈ្មោះក្រុមអ្នកនិពន្ធ “Antimicrobial Resistance Collaborators”។ ការវិភាគនេះប្រើទិន្នន័យប្រមាណ ៤៧១ លានកំណត់ត្រាបុគ្គលពី ២០៤ ប្រទេស និងទឹកដី ដើម្បីប៉ាន់ស្មានថា ក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ មានមនុស្ស ១,២៧ លាននាក់ ស្លាប់ដោយផ្ទាល់ដោយសារភាពធន់ថ្នាំបាក់តេរី ខណៈមាន ៤,៩៥ លាននាក់ ដែលមរណភាពពាក់ព័ន្ធនឹងភាពធន់ថ្នាំ (មានន័យថាភាពធន់ថ្នាំជាកត្តាចូលរួម ទោះមិនមែនជាមូលហេតុផ្ទាល់)។ តាមរបាយការណ៍ព័ត៌មានរបស់ Oxford ខ្លួនឯង តួលេខនេះខ្ពស់ជាងចំនួនអ្នកស្លាប់ដោយសារ HIV/AIDS ឬគ្រុនចាញ់ (malaria) ដាច់ដោយឡែកក្នុងឆ្នាំដដែល — ជាការប្រៀបធៀបផ្តល់បរិបទ មិនមែនការឆ្លុះបញ្ចាំងពីអត្ថបទនេះទេ។

ចំណុចសំខាន់ដែលអត្ថបទនេះសង្កត់ធ្ងន់៖ តួលេខ ១,២៧ លាននាក់ គឺជា ការប៉ាន់ស្មានតាមគំរូស្ថិតិ (statistical model) មិនមែនការរាប់ចំនួនច្បាស់លាស់ដោយផ្ទាល់ទេ។ GRAM ផ្សំទិន្នន័យពីប្រភពខុសៗគ្នារាប់រយ — កំណត់ត្រាមន្ទីរពេទ្យ ប្រព័ន្ធឃ្លាំមើល (រួមទាំង GLASS ខ្លះ) និងអក្សរសិល្ប៍វិទ្យាសាស្ត្រ — ដោយប្រើគំរូស្ថិតិព្យាករណ៍សូម្បីតែក្នុងតំបន់ដែលខ្វះទិន្នន័យផ្ទាល់ក៏ដោយ។ ដូច្នេះតួលេខនេះមានចន្លោះមិនប្រាកដច្បាស់ (uncertainty interval) ធំសម្រាប់តំបន់ខ្លះ — ជាដែនកំណត់ដែលអ្នកនិពន្ធខ្លួនឯងទទួលស្គាល់។ ជាការប្រៀបធៀបកម្រិតជាតិមួយ CDC សហរដ្ឋអាមេរិកបានប៉ាន់ស្មាននៅឆ្នាំ ២០១៩ ថាមានការឆ្លងធន់ថ្នាំជាង ២,៨ លានករណី/ឆ្នាំ និងមរណភាពជាង ៣៥.០០០ នាក់ — ខុសពីវិធីសាស្ត្រគំរូសកលរបស់ GRAM ប៉ុន្តែបង្ហាញថាទំហំបញ្ហានៅតែធំសំខាន់ សូម្បីតែក្នុងប្រទេសដែលមានទិន្នន័យល្អ។

ប្រព័ន្ធឃ្លាំមើល GLASS របស់ WHO E

ប្រព័ន្ធឃ្លាំមើលភាពធន់ថ្នាំ និងការប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិកសកលរបស់ WHO (GLASS) ត្រូវបានផ្តួចផ្តើមឆ្នាំ ២០១៥ ក្រោម GAP-AMR (ផ្នែក C) ចេញរបាយការណ៍ដំបូងឆ្នាំ ២០១៨។ បេសកកម្មរបស់ GLASS គឺបង្កើតប្រព័ន្ធស្តង់ដារសម្រាប់ការប្រមូល វិភាគ និងចែករំលែកទិន្នន័យភាពធន់ថ្នាំ ចាប់ផ្តើមពីការឆ្លងសំខាន់ៗនៅមនុស្ស — ការឆ្លងឈាម ការឆ្លងផ្លូវទឹកនោម ជំងឺប្រមេះ — មុននឹងបន្ថែមម៉ូឌុលលើបរិមាណនៃការប្រើប្រាស់ឱសថខ្លួនឯង (AMC/AMU)។ គោលបំណងគឺផ្តល់ទិន្នន័យប្រៀបធៀបគ្នាបានរវាងប្រទេស ជូនដំណឹងគោលនយោបាយសុខភាពសាធារណៈ និងតាមដានវឌ្ឍនភាព GAP-AMR។

ដំណើរការជាក់ស្តែង៖ ប្រទេសនីមួយៗចូលរួម GLASS ដោយស្ម័គ្រចិត្ត តែងតាំង “មជ្ឈមណ្ឌលសម្របសម្រួលជាតិ” ដែលប្រមូលទិន្នន័យពីមន្ទីរពិសោធន៍គ្លីនិកក្នុងស្រុក ដោយប្រើនិយមន័យករណី និងវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារដែល WHO កំណត់ មុននឹងបញ្ជូនទិន្នន័យសរុបប្រចាំឆ្នាំមកកាន់ WHO។ តាមរបាយការណ៍ GLASS ២០២១ គិតត្រឹមខែឧសភា ២០២១ មានប្រទេស/ទឹកដីចំនួន ១០៩ បានចុះឈ្មោះចូលរួម គ្របដណ្តប់ការឆ្លងបានផ្ទៀងផ្ទាត់ជាង ៣ លានករណីពី ៧០ ប្រទេស តាមរយៈកន្លែងឃ្លាំមើលជិត ២៥.០០០ កន្លែង។

ដែនកំណត់នៃប្រព័ន្ធ GLASS F

របាយការណ៍ GLASS ផ្លូវការរបស់ WHO ខ្លួនឯង ទទួលស្គាល់ដែនកំណត់ជាច្រើន៖ ទោះការចូលរួមកើនឡើងបន្តបន្ទាប់ ភាពពេញលេញ និងគុណភាពទិន្នន័យនៅតែខុសគ្នាខ្លាំងរវាងប្រទេស — ខ្លះរាយការណ៍គ្របដណ្តប់ត្រឹមផ្នែកតូចនៃប្រជាជន ឬកន្លែងឃ្លាំមើលមួយចំនួនតូច។ សមត្ថភាពមន្ទីរពិសោធន៍ខុសគ្នាខ្លាំងរវាងតំបន់ — កន្លែងសមត្ថភាពទាប ទិន្នន័យអាចមិនតំណាងបន្ទុកជាតិពិតប្រាកដ។ WHO ក៏កត់សម្គាល់ “ភាពលម្អៀងជម្រើស” (selection bias) — មានតែសំណាកផ្ញើទៅមន្ទីរពិសោធន៍ប៉ុណ្ណោះទើបរាប់បញ្ចូល ជាញឹកញាប់មកពីអ្នកជំងឺដែលព្យាបាលបន្ទាត់ដំបូងបរាជ័យរួចហើយ — ដែលអាចធ្វើឲ្យអត្រាភាពធន់ថ្នាំរាយការណ៍ខ្ពស់ជាងការពិត។

និយមន័យករណី និងទម្រង់រាយការណ៍ក៏ផ្លាស់ប្តូរខ្លះតាមឆ្នាំ ធ្វើឲ្យការប្រៀបធៀបនិន្នាការមានការលំបាក។ ស្ថាប័នខ្លះមានប្រព័ន្ធជាតិមានប្រវត្តិយូរ ភ្ជាប់ទិន្នន័យស្វ័យប្រវត្តិចូល GLASS ដូចជាបណ្តាញ National Healthcare Safety Network របស់ CDC សហរដ្ឋអាមេរិក ខណៈប្រទេសផ្សេងទៀតទើបចូលរួមថ្មីៗជាមួយកន្លែងឃ្លាំមើលតិចតួច — ភាពខុសគ្នានៃវិវឌ្ឍន៍នេះជាឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែង មិនមែនការវាយតម្លៃថាប្រទេសណាល្អជាងគ្នាទេ។ ដែនកំណត់ទាំងនេះក៏ជាមូលហេតុមួយដែលគម្រោង GRAM (ផ្នែក D) ត្រូវប្រើគំរូស្ថិតិដើម្បីប៉ាន់ស្មានទំហំបញ្ហា ជំនួសការរាប់ផ្ទាល់ពីទិន្នន័យ GLASS។

• ការយល់ច្រឡំទូទៅ៖ GLASS ផ្តល់ចំនួនករណីភាពធន់ថ្នាំពិតប្រាកដពេញលេញរបស់ពិភពលោក
• អ្វីដែល WHO ខ្លួនឯងបញ្ជាក់៖ GLASS ជាឧបករណ៍ឃ្លាំមើលដែលកំពុងបន្តអភិវឌ្ឍ គ្របដណ្តប់មិនទាន់ពេញលេញ ត្រូវការគំរូស្ថិតិបន្ថែមដើម្បីប៉ាន់ស្មានទំហំបញ្ហាទូទាំងពិភពលោក

បញ្ជីមេរោគអាទិភាពរបស់ WHO G

ថ្ងៃទី ២៧ កុម្ភៈ ២០១៧ WHO បានបោះពុម្ព “បញ្ជីអាទិភាពសកលនៃបាក់តេរីធន់ថ្នាំ” ដើម្បីដឹកនាំការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍឱសថអង់ទីប៊ីយោទិកថ្មី។ បញ្ជីនេះចាត់ថ្នាក់បាក់តេរីជាបីកម្រិត — ធ្ងន់ធ្ងរបំផុត (critical) ខ្ពស់ (high) និង មធ្យម (medium) — ផ្អែកលើអត្រាមរណភាព និន្នាការភាពធន់ថ្នាំ លទ្ធភាពឆ្លង-ព្យាបាល និងចំនួនឱសថថ្មីក្នុងបំពង់បង្ហូរ (ផ្នែក I)។ ក្រុមធ្ងន់ធ្ងរបំផុតរួមមាន Acinetobacter baumannii, Pseudomonas aeruginosa ធន់នឹង carbapenem, និងក្រុម Enterobacterales (Klebsiella pneumoniae, E. coli) ធន់នឹង carbapenem ឬផលិតអង់ស៊ីម ESBL។

ក្រុមអាទិភាពខ្ពស់រួមមាន Enterococcus faecium ធន់នឹង vancomycin, MRSA, Helicobacter pylori ធន់នឹង clarithromycin, Campylobacter និង Salmonella ធន់នឹង fluoroquinolone, និង Neisseria gonorrhoeae ធន់នឹង cephalosporin/fluoroquinolone។ ក្រុមមធ្យមរួមមាន Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae ធន់នឹង ampicillin, និង Shigella ធន់នឹង fluoroquinolone។ ថ្ងៃទី ១៧ ឧសភា ២០២៤ WHO បានចេញបញ្ជីថ្មី ពង្រីកទៅដល់ ២៤ ប្រភេទ ក្នុង ១៥ គ្រួសារ ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យនិន្នាការភាពធន់ថ្នាំថ្មី — រក្សារចនាសម្ព័ន្ធបីកម្រិតដដែល តែកែសម្រួលបន្សំបាក់តេរី-ឱសថខ្លះ។

ការដាក់ស្លាក “ជំងឺរាតត្បាតស្ងាត់ស្ងៀម” H

ពាក្យ “ជំងឺរាតត្បាតស្ងាត់ស្ងៀម” (silent pandemic) ដែលអត្ថបទនេះលើកយកមកនិយាយ មិនមែនជាការសន្និដ្ឋានផ្ទាល់របស់អត្ថបទនេះទេ — វាជាការសម្គាល់ភាពមកពីរបាយការណ៍ O’Neill Review (ផ្នែក C) ដែលរដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសផ្តួចផ្តើមឆ្នាំ ២០១៤ ដឹកនាំដោយ Jim O’Neill។ របាយការណ៍នេះប្រើពាក្យនេះដើម្បីពណ៌នាថា AMR ខុសពីជំងឺរាតត្បាតស្រួចស្រាវដូចជា COVID-19 — ព្រោះមរណភាពពាក់ព័ន្ធខ្ចាត់ខ្ចាយកើតឡើងនៅមន្ទីរពេទ្យ និងប្រទេសផ្សេងៗគ្នារាល់ថ្ងៃ គ្មានព្រឹត្តិការណ៍ផ្ទុះឡើងតែមួយទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍សាធារណៈភ្លាមៗ — ធ្វើឲ្យវាទទួលការយកចិត្តទុកដាក់នយោបាយតិចជាងទំហំពិត។ មន្ត្រី WHO ក៏ធ្លាប់ប្រើពាក្យស្រដៀងគ្នា ជាពិសេសក្នុង “សប្តាហ៍ការយល់ដឹងអំពីភាពធន់ថ្នាំពិភពលោក” ដើម្បីជំរុញការយកចិត្តទុកដាក់ឲ្យបន្ត។

ឆាកនេះខុសពីអត្ថបទមុនរបស់ eksastra ស្តីពីស្ថាប័នត្រៀមខ្លួនទប់ទល់ជំងឺរាតត្បាត (ក្រោមប្រភេទភូមិសាស្ត្រនយោបាយ) ដែលពិពណ៌នាស្ថាប័នឆ្លើយតបជំងឺរាតត្បាតស្រួចស្រាវ — IHR (2005) និយមន័យ PHEIC និងយន្តការជូនដំណឹងអាសន្ន។ អត្ថបទនោះមិនបានលម្អិតអំពីស្ថាបត្យកម្មខុសគ្នារបស់ AMR (GLASS បញ្ជីអាទិភាព ទីផ្សារឱសថថ្មី) ដែលដំណើរការយឺត និងបន្តជាប្រចាំជាងនោះទេ។

បញ្ហាបំពង់បង្ហូរឱសថអង់ទីប៊ីយោទិកថ្មី I

របាយការណ៍តាមដានបំពង់បង្ហូរឱសថថ្មីរបស់ WHO ព្រមទាំងការវិភាគខាងឧស្សាហកម្ម (ដូចជា AMR Industry Alliance) លើកឡើងមូលហេតុជាច្រើនដែលក្រុមហ៊ុនឱសថធំៗបានដកខ្លួនចេញពីការស្រាវជ្រាវឱសថអង់ទីប៊ីយោទិកថ្មីជាបណ្តើរៗ៖ ទីមួយ ឱសថអង់ទីប៊ីយោទិកប្រើតែរយៈពេលខ្លី (ប៉ុន្មានថ្ងៃទៅសប្តាហ៍) ខុសពីឱសថជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ (statin ឬអាំងស៊ុយលីន) ដែលអ្នកជំងឺប្រើប្រចាំថ្ងៃរាប់ឆ្នាំ — ធ្វើឲ្យប្រាក់ចំណូលពេញមួយជីវិតទាបជាង។ ទីពីរ គោលការណ៍ការគ្រប់គ្រងឱសថ (stewardship) កំណត់ថាឱសថថ្មីមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតត្រូវរក្សាទុកជាជម្រើសចុងក្រោយ ដើម្បីពន្យារពេលភាពធន់ថ្នាំ — ដែលកម្រិតបរិមាណលក់ សូម្បីក្រោយអនុញ្ញាតរួចហើយ។ ទីបី ប្រព័ន្ធសំណងកំណត់តម្លៃឱសថថ្មីនៅជិតឱសថចាស់ (generic) ព្រមទាំងអត្រាបរាជ័យវិទ្យាសាស្ត្រខ្ពស់ និងការខ្វះថ្នាក់ឱសថពិតជាថ្មីតាំងពីទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០ មក។

ករណីសិក្សាមួយដែលរាយការណ៍ជាទូទៅ គឺក្រុមហ៊ុន Achaogen (សហរដ្ឋអាមេរិក) ដែលទទួលការអនុញ្ញាតពី FDA ខែមិថុនា ២០១៨ សម្រាប់ឱសថ plazomicin ព្យាបាលការឆ្លងផ្លូវទឹកនោមស្មុគស្មាញពីបាក់តេរីធន់ថ្នាំច្រើនប្រភេទ ប៉ុន្តែដាក់ពាក្យក្ស័យធនក្រោមមាត្រា Chapter 11 នៅឆ្នាំ ២០១៩ — ប្រហែលមួយឆ្នាំក្រោយទទួលការអនុញ្ញាត។ តាមរបាយការណ៍របស់ CIDRAP (សាកលវិទ្យាល័យ Minnesota) ករណីនេះត្រូវបានលើកឡើងជាញឹកញាប់ថាបង្ហាញ “ការបរាជ័យទីផ្សារ” ដែលនៅតែកើតឡើងទោះក្រុមហ៊ុនផលិតឱសថថ្មីជោគជ័យតាមផ្លូវច្បាប់ក៏ដោយ។ WHO កត់សម្គាល់ថាការស្រាវជ្រាវឱសថអង់ទីប៊ីយោទិកភាគច្រើនធ្លាក់ចុះទៅនៅក្នុងដៃក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្ត្រតូចៗមានទុនកម្រិត ជាជាងក្រុមហ៊ុនធំៗដែលធ្លាប់ដឹកនាំវិស័យនេះ។

ការឆ្លើយតបគោលនយោបាយ៖ CARB-X និងយន្តការលើកទឹកចិត្ត J

ដូចបានលើកឡើងខ្លីៗនៅផ្នែក E បទបញ្ជាសុខភាពអន្តរជាតិ (IHR (2005)) ចងកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់ដល់ប្រទេសសមាជិក WHO ក្នុងការសាងសង់សមត្ថភាពឃ្លាំមើល-ឆ្លើយតប និងរាយការណ៍ព្រឹត្តិការណ៍ដែលអាចក្លាយជា PHEIC — ជាឧបករណ៍ស្នូលនៃស្ថាប័នដែលអត្ថបទ eksastra មុន (ស្ថាប័នត្រៀមខ្លួនទប់ទល់ជំងឺរាតត្បាត) បានពិពណ៌នា។ ចំណែក GLASS និងបញ្ជីអាទិភាព ជាឧបករណ៍ណែនាំ/ឃ្លាំមើលស្ម័គ្រចិត្តតែប៉ុណ្ណោះ — មិនមានកម្លាំងចងច្បាប់ដូច IHR ទេ។ ភាពខុសគ្នានេះពន្យល់ថាហេតុអ្វីស្ថាបត្យកម្មស្ថាប័ន AMR ផ្តោតលើមូលនិធិស្រាវជ្រាវ និងការរចនាទីផ្សារជាងយន្តការអាសន្ន។

ចំពោះការឆ្លើយតបចំពោះបញ្ហាបំពង់បង្ហូរ (ផ្នែក I) គម្រោង CARB-X (Combating Antibiotic-Resistant Bacteria Biopharmaceutical Accelerator) បង្កើតឡើងឆ្នាំ ២០១៦ ដឹកនាំដោយសាកលវិទ្យាល័យ Boston ដោយថវិកាចូលរួមពី BARDA (សហរដ្ឋអាមេរិក), Wellcome Trust (អង់គ្លេស), ក្រសួងអប់រំអាល្លឺម៉ង់ (BMBF), មូលនិធិអង់គ្លេស និងមូលនិធិ Gates។ CARB-X ផ្តល់ថវិកា “ជំរុញ” (push funding — មិនទាមទារភាគហ៊ុនត្រឡប់) ដល់គម្រោងឱសថ ឧបករណ៍វិនិច្ឆ័យ និងវ៉ាក់សាំងដំណាក់កាលដើម។ តាមទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួន CARB-X បានវិនិយោគជាង ៥០៦ លានដុល្លារ លើគម្រោងជាង ១២៤ ក្នុងប្រទេស ១៤។

ខុសពីថវិកា “ជំរុញ” គឺយន្តការ “ទាញ” (pull incentives) ដែលធានាប្រាក់ចំណូលដល់ក្រុមហ៊ុនដោយមិនគិតតាមបរិមាណលក់ — កាត់ផ្តាច់ចំណូលចេញពីបរិមាណវេជ្ជបញ្ជាដែលការគ្រប់គ្រងឱសថកម្រិត (ផ្នែក I)។ ចក្រភពអង់គ្លេស តាមរយៈ NICE និង NHS បានសាកល្បងគំរូបង់ថ្លៃ “ជាវជាកញ្ចប់” (subscription-style) ចាប់ពីប្រមាណ ២០២០ ដោយបង់ថ្លៃថេរប្រចាំឆ្នាំសម្រាប់សិទ្ធិប្រើឱសថកំណត់ មិនគិតតាមបរិមាណវេជ្ជបញ្ជា — កិច្ចសន្យាដំបូងឆ្នាំ ២០២២ លើ cefiderocol (Shionogi) និង ceftazidime-avibactam (Pfizer)។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក សេចក្តីព្រាងច្បាប់ PASTEUR Act ត្រូវបានដាក់ជូនសភាកុងហ្គ្រេសច្រើនដងជាប់ៗគ្នា ស្នើគំរូជាវស្រដៀងគ្នា — ជា សេចក្តីព្រាង ដែលមិនទាន់ក្លាយជាច្បាប់អនុវត្តន៍ឡើយ គិតត្រឹមរបាយការណ៍ចុងក្រោយបំផុតដែលអត្ថបទនេះមានក្នុងដៃ។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ K

សំណួរញឹកញាប់ L