Aនរណាជាលីវ ជីហាន់?

លីវ ជីហាន់ (Liu Zihan) អាយុ ៣១ ឆ្នាំ ដើមកំណើតខេត្ត Hebei ប្រទេសចិន គឺជាឧទាហរណ៍ដ៏ចម្លែកមួយនៃផ្លូវអាជីព «ជោគជ័យតាមបែបប្រពៃណី» ដែលដល់ទីបញ្ចប់ក្លាយជាមិនសមស្រប។ នាងបានបញ្ចប់ការសិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យ Sichuan មុននឹងបន្តទៅដល់កម្រិតបណ្ឌិត (PhD) ផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រនៅសាកលវិទ្យាល័យ Macau ក្នុងខែវិច្ឆិកា ២០២២។ បន្ទាប់មក នាងធ្វើការជាវេជ្ជបណ្ឌិតជំនាញផ្លូវចិត្ត (psychiatrist) និងជាអ្នកស្រាវជ្រាវក្រោយបណ្ឌិត (postdoctoral researcher) នៅមន្ទីរពេទ្យកម្រិត «Grade 3A» មួយ — ថ្នាក់ខ្ពស់បំផុតតាមប្រព័ន្ធវាយតម្លៃមន្ទីរពេទ្យរបស់ចិន — នៅទីក្រុង Zhuhai ខេត្ត Guangdong។

តាមរបាយការណ៍របស់ South China Morning Post (SCMP) ចេញផ្សាយថ្ងៃទី ២៦ កញ្ញា ២០២៦ ដោយអ្នកយកព័ត៌មាន Fran Lu លីវធ្លាប់ចាត់ទុកជីវិត ៣០ ឆ្នាំដំបូងរបស់នាងថាជា «ជីវិតតាមបែបលក្ខណៈសមត្ថភាព» (meritocratic) — ការសិក្សាឱ្យបានពូកែ ការប្រឡងជាប់ថ្នាក់លំដាប់ខ្ពស់ និងការឡើងកាន់តំណែងអាជីព។ នាងធំធាត់នៅ Shijiazhuang ដែលជាតំបន់ដឹងឮពីការប្រកួតប្រជែងអប់រំយ៉ាងខ្លាំង ហើយធ្លាប់រៀននៅសាលា Hengshui High School សាលាមធ្យមសិក្សាដ៏ល្បីល្បាញផ្នែកវិន័យតឹងរឹង និងអត្រាប្រឡងចូលសកលវិទ្យាល័យខ្ពស់បំផុតមួយនៅប្រទេសចិន។ និយាយម្យ៉ាងទៀត នាងគឺជា «កូនសិស្សគំរូ» តាមស្តង់ដារសង្គមចិនស្ទើរគ្រប់យ៉ាង។

អត្ថបទនេះនិយាយអំពីអ្វីដែលកើតឡើងចំពោះលីវ ជីហាន់ ហេតុអ្វីនាងសម្រេចចិត្តបោះបង់អាជីពមួយដែលមនុស្សរាប់លាននាក់ចង់បាន និងហេតុអ្វីរឿងរបស់នាងក្លាយជាប្រធានបទចែករំលែកយ៉ាងទូលំទូលាយនៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមចិន ព្រមទាំងបរិបទសង្គម-សេដ្ឋកិច្ចទូលំទូលាយជាងនេះ ដែលធ្វើឱ្យរឿងបែបនេះកើតមានញឹកញាប់ជាងមុន។

Bពី stethoscope ទៅម៉ូតូដឹកម្ហូប

តាមរបាយការណ៍ SCMP និងការចម្លងបន្តរបស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយចិនផ្សេងទៀត (រួមទាំង Dimsum Daily) លីវបានលាឈប់ជាផ្លូវការពីមុខតំណែងវេជ្ជបណ្ឌិត និងអ្នកស្រាវជ្រាវក្រោយបណ្ឌិតរបស់នាង នៅខែកុម្ភៈ ២០២៦។ នាងពិពណ៌នាការងារវេជ្ជសាស្ត្ររបស់នាងថា «ធុញទ្រាន់ និងម្តងហើយម្តងទៀត» (repetitive and monotonous) ហើយថា វាមិនត្រូវនឹងចក្ខុវិស័យរបស់នាងចំពោះជីវិតដែលមានអត្ថន័យនោះទេ។ សញ្ញាបត្របណ្ឌិត និងតំណែងការងារនៅមន្ទីរពេទ្យបានផ្តល់ស្ថិរភាព និងកិត្តិយសសង្គម ប៉ុន្តែមិនបានផ្តល់ភាពពេញចិត្តផ្ទាល់ខ្លួនដល់នាងឡើយ។

បន្ទាប់ពីលាឈប់ លីវបានប្រែក្លាយខ្លួនទៅជាអ្នកជិះម៉ូតូអគ្គិសនីដឹកម្ហូប ធ្វើការជាបុគ្គលិកលក់អាហារពេលព្រឹកតាមផ្នែកម៉ោង និងទទួលការងារសេរីជាច្រើនប្រភេទ ដើម្បីរកចំណូលរស់នៅ ខណៈពេលដែលនាងបន្តតម្រូវការចិត្តចង់ច្រៀងចម្រៀងជាមុខរបរផ្នែកចំណូលចិត្ត។ អត្ថបទដើមមិនបានបញ្ជាក់ឈ្មោះក្រុមហ៊ុនដឹកម្ហូបជាក់លាក់ណាមួយឡើយ (ដូចជា Meituan ឬ Ele.me ជាដើម) ដូច្នេះការនិយាយថានាងធ្វើការឱ្យវេទិកាជាក់លាក់ណាមួយ គឺជាការសន្មតដែលមិនអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។

Cតន្ត្រី៖ ជីវិតទីពីររបស់នាង

ក្រៅពីការដឹកម្ហូប លីវក៏បន្តតម្រូវការចិត្តរបស់នាងចំពោះតន្ត្រី ដោយច្រៀងចម្រៀងនៅតាមបារ (pub/bar performances) ជាមុខរបរផ្នែកចំណូលចិត្ត។ របាយការណ៍ដើមមិនបានផ្តល់ព័ត៌មានលម្អិតអំពីប្រភេទតន្ត្រី ឬឈ្មោះទីកន្លែងជាក់លាក់ណាមួយឡើយ ដូច្នេះការសរសេរបន្ថែមហួសពីនេះ នឹងក្លាយជាការប្រឌិត។ ប៉ុន្តែចំណុចសំខាន់គឺ៖ ការច្រៀងជាកិច្ចការដែលនាងជ្រើសរើសដោយខ្លួនឯង មិនមែនកិច្ចការដែលសង្គមរំពឹងលើនាងឡើយ — ជាសញ្ញាណច្បាស់លាស់នៃការផ្លាស់ប្តូរអាទិភាពជីវិត ពីការសម្រេចតាមការរំពឹងទុករបស់អ្នកដទៃ ទៅជាការស្តាប់សំឡេងចង់បានផ្ទាល់ខ្លួន។

រូបភាពពីររបស់នាងដែលចែកចាយជាសាធារណៈ — ស្លៀកឯកសណ្ឋានពណ៌លឿងជាអ្នកដឹកម្ហូបនៅម្ខាង និងកាន់មីក្រូហ្វូនច្រៀងនៅឆាកបារនៅម្ខាងទៀត — គឺជាចំណុចដែលធ្វើឱ្យរឿងនេះក្លាយជាចំណុចទាក់ទាញលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម៖ ភាពផ្ទុយគ្នាយ៉ាងខ្លាំងរវាង «អ្វីដែលនាងគួរតែធ្វើ» (តាមស្តង់ដារសង្គម) និង «អ្វីដែលនាងជ្រើសរើសធ្វើ» (តាមចិត្តរបស់នាងផ្ទាល់)។

Dហេតុអ្វីនាងធ្វើដូច្នេះ?

ដោយសារអត្ថបទដើមមិនបានដកស្រង់ពាក្យសម្តីផ្ទាល់មាត់ណាមួយពីលីវ ជីហាន់ ដោយផ្ទាល់ឡើយ (មានតែការសង្ខេបទស្សនៈរបស់នាងតាមរយៈអ្នកយកព័ត៌មាន) អត្ថបទនេះជៀសវាងការប្រឌិតសម្តីដាក់ក្នុងមាត់នាង។ ផ្អែកលើអ្វីដែល SCMP រាយការណ៍ ហេតុផលចម្បងអាចសង្ខេបជា ៤ ចំណុច៖

Eកាលប្បវត្តិ

ផ្លូវរបស់លីវ ជីហាន់ ពីសិស្សពូកែ រហូតដល់ក្លាយជាបាតុភូតលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម៖

Fនិន្នាការធំជាងនេះ៖ ជំនាន់ចិនកំពុងបដិសេធ «ការប្រណាំងជីវិត»

រឿងរបស់លីវមិនមែនជាឧប្បត្តិហេតុឯកោនោះទេ។ វាកើតឡើងក្នុងបរិបទសេដ្ឋកិច្ច-សង្គមចិនដ៏ធំមួយ ដែលអ្នកសង្កេតការណ៍ហៅថា «内卷» (nèijuǎn) ឬ «involution» — ស្ថានភាពប្រកួតប្រជែងកាន់តែខ្លាំងឡើងសម្រាប់ធនធានមានកម្រិត ដោយគ្មានផលចំណេញបន្ថែម (ដូចជាការសិក្សា ធ្វើការ លើសម៉ោង ដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលដូចគ្នាបើប្រៀបធៀបនឹងជំនាន់មុន)។ ជាប្រតិកម្ម យុវជនចិនជាច្រើនកំពុងជ្រើសរើសផ្លូវផ្សេងៗគ្នា៖

ជាមួយគ្នានេះ ចិនកំពុងប្រឈមមុខនឹងទីផ្សារការងារបញ្ចប់ការសិក្សាដ៏តឹងតែងបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រថ្មី៖ ក្រសួងអប់រំចិនរំពឹងថានិស្សិតបញ្ចប់ការសិក្សាចំនួន ១២,៧ លាននាក់នឹងចូលទីផ្សារការងារនៅរដូវក្តៅ ២០២៦ (កើនឡើងពី ១២,២២ លាននាក់ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥) ខណៈអត្រាទទួលបានការងាររបស់និស្សិតបញ្ចប់ថ្នាក់ក្រោយឧត្តម ធ្លាក់ចុះមកនៅត្រឹម ៤៤% ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ — ថយចុះ ១២,៣% បើធៀបនឹងឆ្នាំមុន ហើយថែមទាំងទាបជាងអត្រារបស់និស្សិតបញ្ចប់ថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ (៤៥,៤%) ទៀតផង។

Gប្រៀបធៀបជាលេខ៖ ការសិក្សា ធៀបនឹងទីផ្សារការងារ

តួលេខខាងក្រោមបង្ហាញពីគម្លាតរវាងចំនួនអ្នកសិក្សា និងកន្លែងទំនេរនៅទីផ្សារការងារចិន (ប្រភព៖ Nature, The World of Chinese, SCMP)៖

Hរូបភាព

រូបភាពខាងក្រោមជាឧទាហរណ៍ទូទៅ (generic/illustrative) ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីប្រធានបទសំខាន់ៗនៃរឿងនេះ — មិនមែនរូបថតរបស់លីវ ជីហាន់ ផ្ទាល់ខ្លួននោះទេ ដើម្បីគោរពសិទ្ធិឯកជនភាព និងកម្មសិទ្ធិបញ្ញារបស់អ្នកសារព័ត៌មានដើម៖

ការដឹកម្ហូប — អាជីពថ្មីរបស់លីវ (រូបភាពឧទាហរណ៍) ការសិក្សាកម្រិតបណ្ឌិត (រូបភាពឧទាហរណ៍) ការច្រៀងជាចំណូលចិត្ត (រូបភាពឧទាហរណ៍) ជីវិតទីក្រុងចិន (រូបភាពឧទាហរណ៍)

Iប្រតិកម្មសាធារណជន

តាមរបាយការណ៍របស់ SCMP និងការចម្លងបន្តរបស់ Dimsum Daily រឿងរបស់លីវបានទាក់ទាញ «រលកនៃការឆ្លើយតប» (a wave of responses) ពីសាធារណជនចិន ជាពិសេសពីអ្នកជំនាញផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រផ្ទាល់ខ្លួន — ជាច្រើននាក់បង្ហាញការគោរព ការសរសើរចំពោះភាពក្លាហានរបស់នាង ឬសូម្បីតែសារភាពថា ខ្លួនក៏មានអារម្មណ៍ធុញទ្រាន់ស្រដៀងគ្នាចំពោះអាជីពខ្លួនឯង។ នេះស្របគ្នានឹងលំនាំដែលមានរាយការណ៍ជាទូទៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមចិន (Weibo, Xiaohongshu) ចំពោះរឿងបែបនេះ — គឺជាការគាំទ្រច្រើនជាងការរិះគន់ ខុសពីជំនាន់មុនៗដែលការបោះបង់អាជីព «ស្ថិរភាព» ច្រើនត្រូវបានចាត់ទុកជាការខកបំណង ឬបរាជ័យ។

ក្នុងពេលជាមួយគ្នា រឿងបែបនេះក៏មិនមែនដោយគ្មានការជជែកវែកញែកនោះទេ៖ អ្នកខ្លះលើកឡើងថា ការសម្រេចចិត្តបែបនេះអាចធ្វើទៅបានលុះត្រាតែមានលក្ខខណ្ឌគាំទ្រពិសេស (ដូចជាគ្មានបំណុល ឬមានគ្រួសារជួយគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ) ដែលមិនមែនអ្នកគ្រប់គ្នាមានលទ្ធភាពទាំងអស់នោះទេ។

Jនិយមន័យថ្មីនៃ «ជោគជ័យ»

រឿងរបស់លីវ ជីហាន់ ចាប់ចិត្តមនុស្សជាច្រើន មិនមែនព្រោះនាងជាមនុស្សល្បីល្បាញនោះទេ ប៉ុន្តែព្រោះនាងតំណាងឱ្យសំណួរដែលយុវជនអប់រំខ្ពស់ជាច្រើននៅជុំវិញពិភពលោក (មិនមែនត្រឹមតែនៅចិន) កំពុងសួរខ្លួនឯង៖ តើ «ជោគជ័យ» ត្រូវវាស់ដោយឋានៈ សញ្ញាបត្រ និងប្រាក់ខែ ឬដោយកម្រិតពេញចិត្តចំពោះជីវិតប្រចាំថ្ងៃ? ចំពោះជំនាន់ដែលធំធាត់ក្នុងបរិយាកាសប្រកួតប្រជែងអប់រំដ៏ខ្លាំងក្លា ការជ្រើសរើសរបស់លីវតំណាងឱ្យទម្រង់នៃភាពក្លាហានផ្ទាល់ខ្លួនមួយ — ការព្រមទទួលហានិភ័យខាតបង់ស្ថិរភាព និងឋានៈសង្គម ដើម្បីរកអត្ថន័យផ្ទាល់ខ្លួន។

ទោះជាយ៉ាងណា អត្ថបទនេះមិនអះអាងថា ការសម្រេចចិត្តរបស់លីវជា «ដំណោះស្រាយ» សម្រាប់អ្នកគ្រប់គ្នានោះទេ។ វាគ្រាន់តែជាឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងមួយ ដែលបង្ហាញថា នៅពេលដែលទីផ្សារការងារកម្រិតខ្ពស់ ក្លាយជាតឹងតែងជាងមុន មនុស្សមួយចំនួនចាប់ផ្តើមកំណត់ជោគជ័យឡើងវិញតាមរបៀបផ្ទាល់ខ្លួន ជាជាងតាមស្តង់ដារសង្គមតែមួយគត់។

Kការយល់ច្រឡំទូទៅ

ការយល់ច្រឡំមួយចំនួនអំពីរឿងបែបនេះ ដែលគួរកែតម្រូវ៖

Lសំណួរ-ចម្លើយ