ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ ជំងឺតម្រងនោមរ៉ាំរ៉ៃ (CKD) គឺជាអ្វី? A

តម្រងនោមធម្មតាមានតួនាទីច្រោះកាកសំណល់ និងទឹកលើសពីឈាម គ្រប់គ្រងសម្ពាធឈាម និងជួយផលិតអរម៉ូនសម្រាប់បង្កើតកោសិកាឈាមក្រហម។ ជំងឺតម្រងនោមរ៉ាំរ៉ៃ (chronic kidney disease — CKD) សំដៅលើការថយចុះបណ្តើរៗ និងជាប់លាប់នៃមុខងារនេះ។ តាមគោលការណ៍ណែនាំរបស់អង្គការ Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) ដែលជាស្តង់ដារគ្លីនិកអន្តរជាតិដែលប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយបំផុត CKD ត្រូវបានកំណត់ថាមានអត្រាច្រោះតម្រងនោមប៉ាន់ស្មាន (eGFR) ក្រោម ៦០ មីលីលីត្រ/នាទី/១.៧៣ម៉ែត្រការ៉េ ឬមានសញ្ញាខូចខាតតម្រងនោមផ្សេងទៀត (ដូចជាប្រូតេអ៊ីនលើសក្នុងទឹកនោម — albuminuria) ជាប់លាប់រយៈពេលយ៉ាងតិច ៣ខែឡើងទៅ ដោយមិនគិតពីមូលហេតុ។

KDIGO បែងចែក CKD ជាប្រភេទតាមកម្រិតច្រោះតម្រងនោម (G1 ដល់ G5) ព្រមទាំងកម្រិតប្រូតេអ៊ីនក្នុងទឹកនោម (A1 ដល់ A3) ដើម្បីវាយតម្លៃហានិភ័យវិវត្តន៍។ កម្រិត G5 (eGFR ក្រោម ១៥) ត្រូវបានហៅថា “ការខូចខាតតម្រងនោមដំណាក់កាលចុងក្រោយ” (kidney failure ឬ end-stage kidney disease — ESKD) ជាចំណុចដែលអ្នកជំងឺត្រូវការផ្លូវព្យាបាលជំនួសមុខងារតម្រងនោម ដើម្បីរស់បន្ត — ជាប្រធានបទស្នូលនៃអត្ថបទនេះ (ផ្នែក E ដល់ H)។

កត្តាហានិភ័យលើកម្រិតប្រជាជន៖ ទឹកនោមផ្អែម សម្ពាធឈាមខ្ពស់ និងកត្តាដទៃទៀត B

អក្សរសាស្ត្រនេហ្វ្រូឡូស៊ី និងអេពីឌេមីអូឡូស៊ីសំខាន់ៗ រួមទាំងការត្រួតពិនិត្យរបស់ KDIGO កំណត់ថាកត្តាហានិភ័យលើកម្រិតប្រជាជនចម្បងពីរនៃ CKD គឺជំងឺទឹកនោមផ្អែម (ជាពិសេសប្រភេទទី២) និងសម្ពាធឈាមខ្ពស់ (hypertension)។ តាមទិន្នន័យគ្លីនិកដែលបូកសរុបក្នុងឯកសារយោង StatPearls (បណ្ណាល័យវេជ្ជសាស្ត្រជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក — NCBI Bookshelf) ជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី២ ជាមូលហេតុនៃករណី CKD ប្រមាណ ៣០-៥០% ចំណែកសម្ពាធឈាមខ្ពស់ប្រមាណ ២៧.២% ការរលាកតម្រងនោមប្រភេទ glomerulonephritis ប្រមាណ ៨.២% ជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី១ ប្រមាណ ៣.៩% និងការរលាកជាលិកាចន្លោះតម្រងនោមរ៉ាំរ៉ៃ (chronic tubulointerstitial nephritis) ប្រមាណ ៣.៦% — ជាទិន្នន័យផ្អែកលើប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាពសហរដ្ឋអាមេរិក មិនមែនតួលេខសកលទេ ព្រោះសមាមាត្រនេះប្រែប្រួលតាមតំបន់។

ក្រៅពីកត្តាចម្បងទាំងពីរ អក្សរសាស្ត្រនេហ្វ្រូឡូស៊ីទូទៅកត់សម្គាល់កត្តាហានិភ័យបន្ថែមមួយចំនួនទៀត៖ ភាពធាត់លើសទម្ងន់ អាយុចាស់ជរា ជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង ប្រវត្តិគ្រួសារ/កត្តាហ្សែន ការប៉ះពាល់បរិយាកាស/ការងារមួយចំនួន (ដូចជាលោហធាតុធ្ងន់) និងការប្រើថ្នាំដែលប៉ះពាល់តម្រងនោមរយៈពេលវែងក្នុងករណីខ្លះ។ កត្តាទាំងនេះជាទូទៅមិនធ្វើសកម្មភាពដាច់ដោយឡែកពីគ្នាទេ — ជំងឺទឹកនោមផ្អែម និងសម្ពាធឈាមខ្ពស់ច្រើនកើតឡើងព្រមគ្នា ហើយធាត់លើសទម្ងន់ជាកត្តាហានិភ័យរួមរបស់ទាំងពីរនេះផងដែរ តាមការវិភាគរួមក្នុងអក្សរសាស្ត្រនេហ្វ្រូឡូស៊ី។

• ជំងឺទឹកនោមផ្អែម និងសម្ពាធឈាមខ្ពស់ ជាកត្តាហានិភ័យលើកម្រិតប្រជាជនចម្បងពីរ គិតជាភាគច្រើននៃករណី CKD សរុប
• កត្តាបន្ថែម៖ ភាពធាត់ អាយុ ជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង ប្រវត្តិគ្រួសារ/ហ្សែន និងកត្តាបរិយាកាសមួយចំនួន

ទំហំបន្ទុកជំងឺពិភពលោក៖ ទិន្នន័យ Global Burden of Disease C

តាមការវិភាគ Global Burden of Disease ២០២១ (GBD ២០២១) ដែលធ្វើឡើងដោយវិទ្យាស្ថាន Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME) ហើយបានរាយការណ៍ដោយទស្សនាវដ្តី Nature ប្រមាណ ៦៧៤ លាននាក់ ស្មើនឹង ៨.៥% នៃប្រជាជនពិភពលោក មាន CKD កម្រិតណាមួយក្នុងឆ្នាំ ២០២១។ លេខនេះមានន័យថា ក្នុងចំណោមមនុស្សប្រមាណ ១២នាក់ មាន ១នាក់ ដែលមាន CKD ក៏ប៉ុន្តែភាគច្រើននៃចំនួននេះស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលដំបូង (G1-G2 តាមការចាត់ថ្នាក់ផ្នែក A) ដែលមិនទាន់មានរោគសញ្ញា ហើយភាគច្រើននឹងមិនវិវត្តទៅជាការខូចខាតតម្រងនោមធ្ងន់ធ្ងរឡើយ — ជាការសំខាន់ត្រូវញែកចេញពីចំនួនតូចជាងច្រើនដែលវិវត្តទៅដល់ ESKD ដែលនឹងលើកឡើងនៅផ្នែក E។

ការវិភាគជាប្រព័ន្ធរបស់ GBD ២០២១ ដែលបោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី Frontiers in Endocrinology រកឃើញថា អត្រាកើនប្រចាំឆ្នាំជាមធ្យម (AAPC) នៃប្រេវ៉ាឡង់ CKD ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩០ ដល់ ២០២១ ស្មើនឹង ០.៩២% ខណៈអត្រាកើនប្រចាំឆ្នាំនៃមរណភាព ស្មើនឹង ២.៦៦% ដោយសរុបទំហំបន្ទុកជំងឺ CKD “កើនស្ទើរតែទ្វេដង” បើប្រៀបធៀបនឹងឆ្នាំ ១៩៩០។ អ្នកស្រាវជ្រាវសំដៅថា ការកើនឡើងនេះទាក់ទងជាមួយចំនួនប្រជាជនចាស់ជរាកើនឡើង និងអត្រាកើតជំងឺទឹកនោមផ្អែមកើនឡើងទូទាំងពិភពលោក មិនមែនកត្តាថ្មីតែមួយទេ។

និន្នាការតាមពេលវេលា និងការព្យាករណ៍អនាគត D

ការតាមដានរយៈពេលវែងរបស់ GBD បង្ហាញថា CKD បានកើនចំណាត់ថ្នាក់ជាមូលហេតុនៃមរណភាពសរុបពិភពលោក ពីចំណាត់ថ្នាក់ទី ២៧ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩០ មកជាចំណាត់ថ្នាក់ទី ១៨ ក្នុងឆ្នាំ ២០១០ តាមទិន្នន័យដែលបូកសរុបដោយ National Kidney Foundation — ជាការកើនឡើងលឿនបំផុតមួយក្នុងចំណោមមូលហេតុមរណភាពសំខាន់ៗទាំងអស់ដែល GBD តាមដាន។ ការសិក្សាព្យាករណ៍ជាសកលមួយចាប់ពីមូលហេតុមរណភាព ២៥០ ប្រភេទ ដែលបានបោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី The Lancet ឆ្នាំ ២០១៨ (Foreman et al.) និងលើកឡើងឡើងវិញដោយ Nature ព្យាករណ៍ថា CKD អាចនឹងក្លាយជាមូលហេតុទី៥ នៃចំនួនឆ្នាំជីវិតបាត់បង់ (years of life lost) សកលឲ្យបានឆ្នាំ ២០៤០។

ចាំបាច់ត្រូវកត់សម្គាល់ថា តួលេខព្យាករណ៍ឆ្នាំ ២០៤០ គឺជាលទ្ធផលគំរូស្ថិតិព្យាករណ៍ (forecasting model) ដែលផ្អែកលើនិន្នាការមូលហេតុហានិភ័យបច្ចុប្បន្ន មិនមែនការសង្កេតជាក់ស្តែងដែលបានកើតឡើងរួចហើយទេ — ខុសពីតួលេខប្រេវ៉ាឡង់ឆ្នាំ ២០២១ ដែលជាការសង្កេតផ្ទាល់។ អ្នកស្រាវជ្រាវសំដៅថា កត្តាចម្បងជំរុញនិន្នាការនេះ គឺចំនួនប្រជាជនចាស់ជរាកើនឡើង និងអត្រាកើតជំងឺទឹកនោមផ្អែម/សម្ពាធឈាមខ្ពស់កើនឡើងទូទាំងពិភពលោក (ផ្នែក B) មិនមែនសញ្ញានៃ “ការរាតត្បាត” ថ្មីមួយប្រភេទឡើយ។

• ចំណាត់ថ្នាក់ជាមូលហេតុមរណភាព៖ ទី២៧ (១៩៩០) → ទី១៨ (២០១០) — National Kidney Foundation/GBD
• ព្យាករណ៍អនាគត៖ ទី៥ ក្នុងចំណោមមូលហេតុនៃឆ្នាំជីវិតបាត់បង់សកលឲ្យបានឆ្នាំ ២០៤០ — The Lancet ២០១៨ (Foreman et al.)

ផ្លូវព្យាបាលជំនួសតំរងនោមពីរប្រភេទ៖ ទិដ្ឋភាពទូទៅ E

នៅពេលមុខងារតម្រងនោមធ្លាក់ចុះដល់ដំណាក់កាល G5 (ការខូចខាតតម្រងនោមដំណាក់កាលចុងក្រោយ — ESKD ដូចបានកំណត់ក្នុងផ្នែក A) តម្រងនោមលែងអាចច្រោះកាកសំណល់គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការរស់រានបន្តទៀត។ អក្សរសាស្ត្រនេហ្វ្រូឡូស៊ីកំណត់ផ្លូវព្យាបាលជំនួសមុខងារនេះជាពីរប្រភេទធំៗ៖ ការសម្អាតឈាម (dialysis — មានពីររូបភេទរងគឺ hemodialysis និង peritoneal dialysis ដែលនឹងវិភាគនៅផ្នែក F) និងការប្តូរតំរងនោម (kidney transplantation — លទ្ធផលនិងការប្រៀបធៀបនៅផ្នែក G)។ អត្ថបទនេះពិពណ៌នាយន្តការ និងទិន្នន័យលទ្ធផលកម្រិតប្រជាជនប៉ុណ្ណោះ — ការជ្រើសរើសផ្លូវព្យាបាលអាស្រ័យលើកត្តាគ្លីនិកចំពោះអ្នកជំងឺម្នាក់ៗ ជាការសម្រេចរបស់វេជ្ជបណ្ឌិតនេហ្វ្រូឡូស៊ីរួមជាមួយអ្នកជំងឺ។

ការប្តូរតំរងនោមអាចមកពីម្ចាស់ជីវិត (living donor — ជាទូទៅសាច់ញាតិ ឬអ្នកស្ម័គ្រចិត្ត) ឬពីអ្នកទទួលមរណភាព (deceased donor) ចំណែកការសម្អាតឈាមអាចធ្វើនៅមណ្ឌលព្យាបាល ឬនៅផ្ទះ។ ទាំងពីរផ្លូវជាការព្យាបាលបន្តរយៈពេលវែង មិនមែនការព្យាបាលឲ្យជាដាច់ខាតទេ លើកលែងតែការប្តូរតំរងនោមជោគជ័យ ដែលអាចស្តារមុខងារតម្រងនោមវិញ។

ការសម្អាតឈាមតាមឈាម ធៀបនឹងតាមស្រោមពោះ F

ការសម្អាតឈាមតាមឈាម (hemodialysis — HD) ច្រោះឈាមអ្នកជំងឺឆ្លងកាត់ម៉ាស៊ីនច្រោះក្រៅខ្លួន ជាទូទៅធ្វើនៅមណ្ឌលព្យាបាល ៣ដងក្នុងមួយសប្តាហ៍ រយៈពេលប្រមាណ ៣ដល់៤ម៉ោងក្នុងមួយវគ្គ ខណៈការសម្អាតឈាមតាមស្រោមពោះ (peritoneal dialysis — PD) ប្រើភ្នាសស្រោមពោះខ្លួនឯងជាតម្រង ដោយចាក់ដំណោះស្រាយពិសេសចូលពោះវៀនតាមបំពង់អចិន្ត្រៃយ៍ ជាទូទៅអាចធ្វើនៅផ្ទះដោយខ្លួនឯង ឬដោយម៉ាស៊ីនស្វ័យប្រវត្តិពេលយប់។ ទូទាំងពិភពលោក HD នៅតែជាទម្រង់ត្រូវប្រើប្រាស់ច្រើនជាងគេ ខណៈ PD ជាចំណែកតូចជាង ដោយសមាមាត្រពិតប្រាកដប្រែប្រួលទូលំទូលាយតាមប្រទេស និងប្រព័ន្ធសុខាភិបាល តាមការពិនិត្យឡើងវិញផ្នែកនេហ្វ្រូឡូស៊ីអន្តរជាតិមួយចំនួន។

ការសិក្សាកម្រិតជាតិមួយនៅតៃវ៉ាន់ ដែលបានបោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី Scientific Reports (Nature) តាមដានអ្នកជំងឺរយៈពេល ១៤ឆ្នាំ ដោយផ្គូផ្គងកត្តារោគរួមផ្សំតាមពិន្ទុទំនោរ (propensity score) រកឃើញថា អាយុជីវិតរំពឹងទុករវាង HD និង PD ស្ទើរតែស្មើគ្នា (១៩.១១ ឆ្នាំ ធៀបនឹង ១៩.០៨ ឆ្នាំ រៀងគ្នា) ខណៈចំណាយសរុបពេញមួយជីវិតចំពោះ PD ($២០៤.៤៤២) ទាបជាង HD ($២៣៧.៧៩៥) ប្រមាណ $៣៣.៣៥៣ ក្នុងមួយអ្នកជំងឺ ហើយចំណាយក្នុងមួយឆ្នាំជីវិតកែតម្រូវគុណភាព (QALY) ក៏ទាបជាងផងដែរ ($១៣.៦៨១ ធៀបនឹង $១៦.៦៤៣)។ ជាការសំខាន់ត្រូវកត់សម្គាល់ថា នេះជាការសិក្សាតាមដានជាក្រុម (cohort study) នៅប្រទេសមួយ មិនមែនការសាកល្បងចៃដន្យត្រួតពិនិត្យ (RCT) ហើយលទ្ធផលចំណាយអាចខុសគ្នាតាមប្រព័ន្ធសុខាភិបាល និងរចនាសម្ព័ន្ធតម្លៃថ្នាំពេទ្យរបស់ប្រទេសនីមួយៗ។

លទ្ធផលការប្តូរតំរងនោម ធៀបនឹងការសម្អាតឈាម G

ការសិក្សាតាមដានជាក្រុមមួយនៅប្រទេសអៀរឡង់ ដែលបានបោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី Clinical Kidney Journal (Oxford Academic) ប្រៀបធៀបមរណភាពរវាងក្រុមអ្នកជំងឺបីក្រុម៖ អ្នកជំងឺសម្អាតឈាមមិនទាន់ស្ថិតក្នុងបញ្ជីរង់ចាំប្តូរតំរងនោម (១៦.៥ ករណីស្លាប់ក្នុងចំណោម ១០០ អ្នកជំងឺ-ឆ្នាំ) អ្នកជំងឺក្នុងបញ្ជីរង់ចាំ (២.៤ ក្នុងចំណោម ១០០) និងអ្នកទទួលការប្តូរតំរងនោម (១.២ ក្នុងចំណោម ១០០)។ ហានិភ័យស្លាប់ក្នុងចំណោមអ្នកជំងឺសម្អាតឈាមមិនទាន់ក្នុងបញ្ជីរង់ចាំ ខ្ពស់ជាងអ្នកជំងឺក្នុងបញ្ជីរង់ចាំប្រមាណ ៥ដង (ហានិភ័យប្រៀបធៀប ៤.៩០)។

ក្រោយឆ្នាំដំបូងបន្ទាប់ពីការវះកាត់ប្តូរតំរងនោម ការសិក្សាដដែលរកឃើញថា ហានិភ័យស្លាប់រយៈពេល ៥ឆ្នាំ របស់អ្នកទទួលការប្តូរតំរងនោម ទាបជាងអ្នកជំងឺនៅក្នុងបញ្ជីរង់ចាំប្រមាណ ៤៧% (ហានិភ័យប្រៀបធៀប ០.៥៣)។ លទ្ធផលនេះស្របតាមការសិក្សាចាស់ជាងគេ និងត្រូវបានស្រង់ច្រើនបំផុតរបស់ Wolfe et al. (NEJM ១៩៩៩ ហានិភ័យប្រៀបធៀប ៣.៨)។ ចាំបាច់ត្រូវកត់សម្គាល់ថា ការសិក្សាទាំងនេះជាការសិក្សាតាមដាន (observational cohort) មិនមែនការសាកល្បងចៃដន្យត្រួតពិនិត្យ (RCT) ទេ — ព្រោះមិនអាចចាត់ចែងចៃដន្យអ្នកជំងឺទៅការប្តូរតំរងនោម ឬការសម្អាតឈាមតាមក្រមសីលធម៌បានឡើយ ហើយអ្នកជំងឺដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ចុះបញ្ជីរង់ចាំ ជាទូទៅមានសុខភាពមូលដ្ឋានល្អជាងអ្នកជំងឺសម្អាតឈាមទាំងអស់ (ភាពលំអៀងជ្រើសរើស — selection bias)។ ការប្រៀបធៀបចម្បងក្នុងអក្សរសាស្ត្រនេហ្វ្រូឡូស៊ី ដូច្នេះផ្តោតលើអ្នកជំងឺក្នុងបញ្ជីរង់ចាំដូចគ្នា ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលំអៀងនេះ។

ការប្រៀបធៀបចំណាយ៖ ការសម្អាតឈាម និងការប្តូរតំរងនោម H

តាមទិន្នន័យសំណងធានារ៉ាប់រង Medicare សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលបូកសរុបក្នុងការវិភាគគោលនយោបាយសុខភាពមួយ ចំណាយសម្អាតឈាមតាមឈាមជាមធ្យម ស្មើនឹង $៩១.៧៩៥ ក្នុងមួយអ្នកជំងឺក្នុងមួយឆ្នាំ ខណៈចំណាយថែទាំបន្តរបស់អ្នកទទួលការប្តូរតំរងនោម (ក្រោយឆ្នាំដំបូង) ស្មើនឹងត្រឹមតែ $៣៥.៨១៧ ក្នុងមួយឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ — ខុសគ្នាប្រមាណ ២.៦ ដង។ ការវិភាគដដែលប៉ាន់ស្មានថា ការប្តូរតំរងនោមនីមួយៗ ជួយសន្សំចំណាយឲ្យអ្នកបង់ពន្ធប្រមាណ $១៤៦.០០០ ក្នុងអំឡុងពេលជីវិតអ្នកជំងឺ (គិតជាតម្លៃបច្ចុប្បន្នកាត់បញ្ចុះ) បើប្រៀបធៀបនឹងការបន្តសម្អាតឈាម។

ការវិភាគនេះក៏ប៉ាន់ស្មានលើសពីនេះថា ការប្តូរតំរងនោមនីមួយៗ បង្កើតផលចំណេញសង្គមសុទ្ធប្រមាណ $១.១ លាន បើគិតបញ្ចូលទាំងតម្លៃគុណភាពជីវិតកែតម្រូវ មិនមែនគ្រាន់តែសន្សំចំណាយវេជ្ជសាស្ត្រផ្ទាល់ប៉ុណ្ណោះទេ — ជាវិធីសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចសុខភាពដែលបំប្លែងគុណភាព/បរិមាណជីវិតទៅជាតម្លៃលុយ ដូច្នេះលេខនេះខុសពីការសន្សំចំណាយផ្ទាល់ខាងលើ។ ការសិក្សាតៃវ៉ាន់ស្តីពី HD ធៀបនឹង PD (ផ្នែក F) ក៏បង្ហាញលំនាំស្រដៀងគ្នា៖ ចំណាយប្រែប្រួលតាមទម្រង់ព្យាបាល ខណៈអាយុជីវិតរំពឹងទុកខុសគ្នាតិចតួច — សរុបមក ទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចសុខភាពពីច្រើនប្រព័ន្ធ បង្ហាញលំនាំដូចគ្នាថា ការប្តូរតំរងនោមជាទូទៅមានចំណាយបន្តទាបជាងការសម្អាតឈាមបន្តរយៈពេលវែង។

គម្លាតលទ្ធភាពទទួលបានសេវារវាងប្រព័ន្ធសុខាភិបាល I

Atlas សុខភាពតម្រងនោមសកលរបស់ International Society of Nephrology (ISN Global Kidney Health Atlas — ISN-GKHA) ដែលស្ទង់មតិលើសពី ១៦០ ប្រទេស ជាមួយការវិភាគដែលបានបោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី The Lancet Global Health រកឃើញគម្លាតធំរវាងប្រព័ន្ធសុខាភិបាលមានចំណូលខ្ពស់ និងទាប។ តាមរបាយការណ៍នេះ ត្រឹមឆ្នាំ ២០៣០ ចំនួនអ្នកជំងឺ ESKD ពិភពលោកអាចឡើងដល់ ១៤.៥ លាននាក់ ប៉ុន្តែមានតែប្រមាណ ៥.៤ លាននាក់ប៉ុណ្ណោះ នឹងទទួលការព្យាបាលជំនួសមុខងារតម្រងនោម។ នៅប្រទេសមានចំណូលទាប មានតែប្រមាណ ៤% នៃប្រជាជនប៉ុណ្ណោះ ដែលមានលទ្ធភាពទទួលបានការសម្អាតឈាម ឬការប្តូរតំរងនោម ធៀបនឹងប្រមាណ ៦០% នៅប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ — មានន័យថា ប្រមាណ ៩៦% នៃអ្នកជំងឺ ESKD ក្នុងតំបន់ចំណូលទាប មិនទទួលការព្យាបាលទាល់តែសោះ ធៀបនឹងប្រមាណ ៤០% ក្នុងប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់។

របាយការណ៍ដដែលកត់សម្គាល់ថា អត្រាកើតជំងឺ ESKD ថ្មីក្នុងប្រទេសមានចំណូលទាប អាចខ្ពស់ជាងប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់រហូតដល់ ៧ដង ខណៈមានសមត្ថភាពព្យាបាលទាបជាងច្រើន — ជាភាពផ្ទុយគ្នារវាងតម្រូវការ និងសមត្ថភាព។ ការខ្វះខាតវេជ្ជបណ្ឌិតឯកទេសនេហ្វ្រូឡូស៊ី ជាឧបសគ្គដែលរាយការណ៍ដោយប្រទេសស្ទើរតែទាំងអស់ក្នុងតំបន់អាស៊ីខាងត្បូង (១០០%) អាហ្វ្រិក (៨៣%) និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍/អាស៊ីខាងកើត (៨០%) ធៀបនឹងតំបន់អឺរ៉ុបខាងលិច (១៥%) ឬមជ្ឈិមបូព៌ា (១៨%)។ ការវិភាគដាច់ដោយឡែកមួយទៀត — ការពិនិត្យឡើងវិញជាប្រព័ន្ធរបស់ Liyanage et al. ដែលបានបោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី The Lancet ឆ្នាំ ២០១៥ តាមការសង្ខេបរបស់ National Kidney Foundation — ប៉ាន់ស្មានថា មនុស្សជាង ២ លាននាក់ទទួលការសម្អាតឈាម ឬការប្តូរតំរងនោមទូទាំងពិភពលោក ស្មើនឹងត្រឹមតែប្រមាណ ១០% នៃចំនួនអ្នកត្រូវការពិតប្រាកដ ហើយអ្នកជំងឺជាង ៨០% ដែលបានទទួលការព្យាបាល រស់នៅក្នុងប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ ដែលមានតែ ១២% នៃប្រជាជនពិភពលោកសរុប។

គម្លាតរវាងតម្រូវការសរីរាង្គប្តូរ និងការផ្គត់ផ្គង់អវយវៈបរិច្ចាគ J

ក្រៅពីគម្លាតលទ្ធភាពទទួលបានសេវាទូទៅ (ផ្នែក I) ប្រព័ន្ធការប្តូរសរីរាង្គខ្លួនឯង ក៏ជួបប្រទះគម្លាតរចនាសម្ព័ន្ធរវាងតម្រូវការ និងការផ្គត់ផ្គង់ផងដែរ។ តាមរបាយការណ៍ Organ Procurement and Transplantation Network/Scientific Registry of Transplant Recipients (OPTN/SRTR) ២០២៤ របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដល់ថ្ងៃទី ៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៤ មានអ្នកជំងឺពេញវ័យចំនួន ១៤៣.៩៨២ នាក់ក្នុងបញ្ជីរង់ចាំប្តូរតំរងនោម ខណៈមានតែការប្តូរតំរងនោមចំនួន ២៧.៦៦០ ករណីប៉ុណ្ណោះដែលបានធ្វើក្នុងឆ្នាំដដែល (២១.២៤១ ពីអ្នកទទួលមរណភាព និង ៦.៤១៩ ពីម្ចាស់ជីវិត)។ ក្នុងឆ្នាំដដែលនោះ អ្នកជំងឺពេញវ័យចំនួន ៣.៧៤៣ នាក់ ស្លាប់ខណៈកំពុងរង់ចាំ ហើយ ៤.៩០១ នាក់ទៀត ត្រូវដកចេញពីបញ្ជីព្រោះ “ឈឺធ្ងន់ពេកសម្រាប់ការវះកាត់” — អត្រាមរណភាពមុនប្តូរតំរងនោមស្មើនឹង ៤.៧ ក្នុងចំណោម ១០០ អ្នកជំងឺ-ឆ្នាំ ទោះជាមានទិសដៅថយចុះជាបន្តបន្ទាប់ក៏ដោយ។

ការសិក្សាមួយដែលបានផ្សព្វផ្សាយដោយ American College of Surgeons ក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ រកឃើញថា តម្រូវការមិនទាន់បំពេញ (unmet need) សម្រាប់ការប្តូរតំរងនោមនៅសហរដ្ឋអាមេរិក បានកើនឡើងប្រមាណ ៣៥០-៤០០% ក្នុងរយៈពេលបីទសវត្សរ៍ ពីអ្នកជំងឺប្រមាណ ៤.០០០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៨ មកដល់ប្រមាណ ១៨.៥០០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ ថ្វីត្បិតតែអត្រារស់រានក្រោយប្តូរតំរងនោមក៏បានប្រសើរឡើងគួរឲ្យកត់សម្គាល់ (ពី ៨២% ដល់ ៩៥% ក្នុងរយៈពេលដដែល)។ គម្លាតនេះកើតឡើងព្រោះការផ្គត់ផ្គង់សរីរាង្គ (ទាំងពីអ្នកទទួលមរណភាព និងម្ចាស់ជីវិត) មិនអាចកើនតាមទាន់អត្រាកើនចំនួនអ្នកជំងឺ ESKD ដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការវះកាត់ — ជាបញ្ហារចនាសម្ព័ន្ធសកល។

ក្នុងកម្រិតសកល ស្ថាប័ន Global Observatory on Donation and Transplantation (GODT) ដែលសម្របសម្រួលដោយអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) និងអង្គការជាតិប្តូរសរីរាង្គអេស្ប៉ាញ (ONT) ប្រមូលទិន្នន័យសកម្មភាពបរិច្ចាគ-ប្តូរសរីរាង្គពី ៩២ ប្រទេស ស្មើនឹងប្រមាណ ៧៥% នៃប្រជាជនពិភពលោក។ តាមរបាយការណ៍ថ្មីបំផុតរបស់ GODT មានការប្តូរសរីរាង្គសរុប (គ្រប់ប្រភេទសរីរាង្គបូកគ្នា) ជាង ១៧៣.៧០០ ករណីត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ ក្នុងនោះមកពីអ្នកទទួលមរណភាព ៤៧.១៨០ នាក់ និងករណីម្ចាស់ជីវិត ៤០.៩៩៥ ករណី។ អត្ថបទនេះពិពណ៌នាតែយន្តការ និងទំហំគម្លាតនេះជាបញ្ហាប្រព័ន្ធសកល មិនមែនការតស៊ូមតិគាំទ្រគោលនយោបាយបរិច្ចាគសរីរាង្គបែបណាមួយឡើយ។

ទស្សនវិស័យអនាគត K

ក្រៅពីការសម្អាតឈាម និងការប្តូរតំរងនោមតាមប្រពៃណី (ផ្នែក E-H) ការស្រាវជ្រាវទិសដៅមួយកំពុងសាកល្បងផ្លូវទីបីដែលអាចជួយកាត់បន្ថយគម្លាតការផ្គត់ផ្គង់សរីរាង្គ (ផ្នែក J)៖ ការប្តូរសរីរាង្គពីសត្វទៅមនុស្ស (xenotransplantation)។ ក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៥ FDA បានអនុញ្ញាតឲ្យក្រុមហ៊ុន United Therapeutics ចាប់ផ្តើមការសាកល្បងព្យាបាលដំបូងចំពោះមនុស្សច្រើននាក់ ដោយប្រើតំរងនោមជ្រូកកែច្នៃហ្សែន ១០ចំណុច (ដំណាក់កាលដំបូង ៦នាក់ គ្រោងពង្រីកដល់ ៥០នាក់) ខណៈក្រុមហ៊ុន eGenesis ក៏ទទួលការអនុញ្ញាតសម្រាប់អ្នកជំងឺ ៣នាក់ ក្រោមកម្មវិធីលទ្ធភាពប្រើប្រាស់ពង្រីក (Expanded Access Protocol) ដោយប្រើតំរងនោមជ្រូកកែច្នៃហ្សែន ៦៩ចំណុច តាមព័ត៌មានផ្លូវការរបស់ក្រុមហ៊ុននីមួយៗ។ នេះជាការសាកល្បងគ្លីនិកដំណាក់កាលដើមដែលមានចំនួនអ្នកចូលរួមតិចតួច មិនទាន់ជាការព្យាបាលទូទៅដែលអនុម័តជាផ្លូវការឡើយ។

ចំពោះការតាមដានគម្លាតលទ្ធភាពទទួលបានសេវា (ផ្នែក I) ISN-GKHA គ្រោងបោះពុម្ពការស្ទង់មតិលើកបន្ទាប់ក្នុងឆ្នាំ ២០២៧។ សរុបមក ការវិវត្តន៍ក្នុងវិស័យនេះ ចលនាលើបីទិសដៅ៖ បច្ចេកវិទ្យាថ្មី (xenotransplantation) ការតាមដានទិន្នន័យកាន់តែល្អិតល្អន់ និងគម្លាតការផ្គត់ផ្គង់ដែលនៅតែជាបញ្ហារចនាសម្ព័ន្ធធំបំផុត — ជាទិសដៅតាមព័ត៌មានដែលមាន មិនមែនការព្យាករណ៍ថានឹងដោះស្រាយបានក្នុងពេលណាមួយឡើយ។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ L

សំណួរញឹកញាប់ M