០១ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ សាច់ដុះលើកោសិកាគឺជាអ្វី?

សាច់ដុះលើកោសិកា (cultivated meat) គឺជាសាច់សត្វពិតប្រាកដ — សាច់ដុំ ខ្លាញ់ ឬសរីរាង្គភ្ជាប់ — ដែលផលិតដោយការចិញ្ចឹមកោសិកាសត្វក្នុងធុងចិញ្ចឹមឧស្សាហកម្ម (bioreactor) ជំនួសឲ្យវិធីប្រពៃណីនៃការចិញ្ចឹម និងសម្លាប់សត្វទាំងមូល។ ដំណើរការចាប់ផ្តើមចេញពីគំរូកោសិកាដំបូងតូចមួយពីសត្វរស់ (ជាទូទៅមិនចាំបាច់សម្លាប់សត្វដើម្បីយកគំរូនោះទេ) បន្ទាប់មកកោសិកាទាំងនោះត្រូវបានចិញ្ចឹមឲ្យកើនចំនួន និងចាស់ទុំក្នុងបរិយាកាសគ្រប់គ្រងក្នុងធុងចិញ្ចឹម មុននឹងប្រមូលផល និងធ្វើទម្រង់ជាផលិតផលសាច់។ អត្ថបទនេះពិពណ៌នាបច្ចេកវិទ្យានេះនៅកម្រិតរបាយការណ៍ព័ត៌មានប៉ុណ្ណោះ — មិនរួមបញ្ចូលនីតិវិធីមន្ទីរពិសោធន៍ ឬជំហានបច្ចេកទេសក្នុងការចិញ្ចឹមកោសិកាឡើយ។

ពាក្យប្រើប្រាស់មានច្រើនបែប៖ ក្រុមហ៊ុនក្នុងឧស្សាហកម្មភាគច្រើនចូលចិត្តប្រើ “cultivated meat” ឬ “cultured meat” ខណៈសារព័ត៌មាន និងអ្នករិះគន់ខ្លះប្រើ “lab-grown meat” ឬ “synthetic meat” ជំនួសវិញ — សុទ្ធតែសំដៅដល់ប្រភេទបច្ចេកវិទ្យាដូចគ្នា ប៉ុន្តែផ្ទុកអារម្មណ៍នយោបាយខុសគ្នា ដែលអត្ថបទនេះកត់សម្គាល់ដោយមិនលំអៀងទៅរកពាក្យណាមួយ។ ចំណុចសំខាន់ដែលនឹងពន្យល់ជាបន្តបន្ទាប់នៅផ្នែក B គឺ សាច់ដុះលើកោសិកាខុសគ្នាទាំងស្រុងពី “សាច់ជំនួសពីរុក្ខជាតិ” (plant-based meat) ដូចជាម៉ាកយីហោ Beyond Meat និង Impossible Foods — ភាពខុសគ្នាដែលការសន្ទនាសាធារណៈជាញឹកញាប់យល់ច្រឡំ។

០២ខុសពីសាច់ជំនួសពីរុក្ខជាតិយ៉ាងណា?

សាច់ជំនួសពីរុក្ខជាតិ (plant-based meat) ដូចជាផលិតផលរបស់ Beyond Meat (ក្រុមហ៊ុនចុះបញ្ជីភាគហ៊ុនសាធារណៈតាំងពីឆ្នាំ ២០១៩) និង Impossible Foods ផលិតចេញពីប្រូតេអ៊ីនរុក្ខជាតិទាំងស្រុង — ជាទូទៅជាប្រូតេអ៊ីនសណ្តែក (pea protein) សណ្តែកសៀង ឬស្រូវសាលី — លាយផ្សំជាមួយខ្លាញ់ សារធាតុចង និងសារធាតុផ្តល់រសជាតិ ដើម្បីត្រាប់តាមរូបរាង ក្លិន និងវាយនភាពសាច់។ ចំណុចពិសេសមួយរបស់ Impossible Foods គឺការប្រើ “heme” (leghemoglobin ផលិតតាមមីក្រូសរីរាង្គកែប្រែហ្សែន) ដើម្បីផ្តល់រសជាតិស្រដៀងឈាមសាច់ — ប៉ុន្តែគ្មានកោសិកាសត្វសូម្បីមួយឡើយ។ ដូច្នេះ សាច់ជំនួសពីរុក្ខជាតិសមស្របសម្រាប់អ្នកបួស (vegan) ខណៈសាច់ដុះលើកោសិកាមិនមែនអាហារបួសទេ ព្រោះជាសាច់សត្វពិតប្រាកដ គ្រាន់តែផលិតតាមវិធីខុសពីការសម្លាប់សត្វប៉ុណ្ណោះ។

ក្រុមហ៊ុនក្នុងឧស្សាហកម្មសាច់ដុះលើកោសិកាអះអាងថា ព្រោះជាកោសិកាសាច់ដុំ និងខ្លាញ់ពិតប្រាកដ រសជាតិ និងវាយនភាពគួរស្រដៀងសាច់ធម្មតាជាងសាច់ជំនួសពីរុក្ខជាតិ — ប៉ុន្តែនេះជាការអះអាងពីក្រុមហ៊ុន មិនទាន់មានការធ្វើតេស្តរសជាតិឯករាជ្យទូលំទូលាយបញ្ជាក់ថាសមមូលពេញលេញនឹងសាច់ធម្មតានោះទេ។ ជាក់ស្តែង ផលិតផលដែលបានលក់រហូតមកដល់ពេលថ្មីៗនេះ ភាគច្រើនជាទម្រង់សាច់កិន ឬបំណែកតូច មិនទាន់មានទម្រង់ជាបំណែកសាច់ដុំពេញលេញ (whole-cut steak) — ជាកម្រិតបច្ចេកវិទ្យាបច្ចុប្បន្ន មិនមែនដែនកំណត់អចិន្ត្រៃយ៍ទេ។

• មិនមែនការពិត៖ “cultivated meat” និង “plant-based meat” ជាឈ្មោះពីរសម្រាប់បច្ចេកវិទ្យាតែមួយ
• ជាការពិត៖ ជាបច្ចេកវិទ្យាពីរខុសគ្នាទាំងស្រុង — មួយប្រើកោសិកាសត្វ មួយប្រើប្រូតេអ៊ីនរុក្ខជាតិ — អត្ថបទនេះនឹងផ្ចង់ការវិភាគទៅលើសាច់ដុះលើកោសិកាតែប៉ុណ្ណោះ ចាប់ពីផ្នែក C តទៅ

០៣ប្រវត្តិ និងពេលវេលាសំខាន់ៗ

ព្រឹត្តិការណ៍សំគាល់ចំណុចចាប់ផ្តើមសាធារណៈដំបូងគេ គឺថ្ងៃទី ៥ សីហា ២០១៣ នៅទីក្រុងឡុងដ៍ ពេលសាស្ត្រាចារ្យ Mark Post នៃសាកលវិទ្យាល័យ Maastricht (ហូឡង់) បង្ហាញនំសាំងវិចសាច់គោដុះលើកោសិកាដំបូងគេលើពិភពលោក ដោយថវិកាស្រាវជ្រាវរបស់លោក Sergey Brin សហស្ថាបនិក Google។ តាមរបាយការណ៍សារព័ត៌មានពេលនោះ ការស្រាវជ្រាវនេះចំណាយប្រមាណ ៣២៥.០០០ ដុល្លារ ចុងភៅបានចំអិន និងភ្ញៀវបានភ្លក្សសាធារណៈផ្ទាល់នៅកន្លែងព្រឹត្តិការណ៍ — ជាការបង្ហាញដំបូងគេថាគំនិតនេះអាចអនុវត្តជាក់ស្តែងបានផ្នែកបច្ចេកទេស ទោះជាតម្លៃខ្ពស់ខ្លាំងក៏ដោយ។

ក្នុងរយៈពេលពីរបីឆ្នាំបន្ទាប់ ក្រុមហ៊ុនចាប់ផ្តើមអាជីវកម្មជាច្រើនបានលេចចេញ៖ គ្រូពេទ្យបេះដូង Uma Valeti បង្កើតក្រុមហ៊ុន Memphis Meats (ក្រោយប្តូរឈ្មោះជា Upside Foods) នៅសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ ២០១៥ ខណៈសាស្ត្រាចារ្យ Mark Post ខ្លួនឯងបង្កើតក្រុមហ៊ុន Mosa Meat នៅហូឡង់។ ក្រុមហ៊ុន Eat Just (ដែលធ្លាប់ស្គាល់ដំបូងជាក្រុមហ៊ុនផលិតអាហារពីស៊ុតរុក្ខជាតិ) បន្ថែមផ្នែកសាច់ដុះលើកោសិកា ក្រោមម៉ាកយីហោ GOOD Meat។ ក្រុមហ៊ុនផ្សេងទៀតរួមមាន Aleph Farms (អ៊ីស្រាអែល) Believer Meats BlueNalu (ត្រីដុះលើកោសិកា) និង Gourmey (បារាំង — foie gras ដុះលើកោសិកា ផ្នែក F)។

០៤សិង្ហបុរី៖ ការអនុញ្ញាតដំបូងលើពិភពលោក

អាជ្ញាធរចំណីអាហារសិង្ហបុរី (Singapore Food Agency — SFA) គឺជាស្ថាប័នដំបូងគេលើពិភពលោកដែលបានផ្តល់ការអនុញ្ញាតបទបញ្ជាសម្រាប់លក់ផលិតផលសាច់ដុះលើកោសិកា។ ថ្ងៃទី ២ ធ្នូ ២០២០ SFA បានអនុញ្ញាតឲ្យ Eat Just លក់សាច់មាន់ដុះលើកោសិកា ក្រោមម៉ាកយីហោ GOOD Meat បន្ទាប់ពីការវាយតម្លៃសុវត្ថិភាពផ្ទាល់របស់ SFA — ដោយប្រើក្របខ័ណ្ឌវាយតម្លៃ “ចំណីអាហារថ្មី” (novel food) ដែលមានស្រាប់ មិនចាំបាច់អនុម័តច្បាប់ថ្មីនោះទេ។ លោក Josh Tetrick នាយកប្រតិបត្តិ Eat Just ថ្លែងនៅពេលនោះថា “សិង្ហបុរីតែងតែជាអ្នកដឹកនាំផ្នែកនវានុវត្តន៍គ្រប់ប្រភេទ ចាប់ពីបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន រហូតដល់ជីវសាស្ត្រ ហើយឥឡូវនេះកំពុងដឹកនាំពិភពលោកក្នុងការកសាងប្រព័ន្ធចំណីអាហារដែលមានសុខភាពល្អ និងសុវត្ថិភាពជាងមុន”។

ការលក់ជាលើកដំបូងបានកើតឡើងថ្ងៃទី ១៩ ធ្នូ ២០២០ នៅ 1880 — ក្លឹបសមាជិកឯកជនមួយក្នុងក្រុងសិង្ហបុរី — ដែលសារព័ត៌មានអន្តរជាតិរាយការណ៍ថាជាការលក់ពាណិជ្ជកម្មដំបូងគេលើពិភពលោកនៃសាច់ដែលមិនធ្លាប់ជាផ្នែកនៃសត្វសម្លាប់។ Eat Just បន្តពង្រីកការចែកចាយ (ដូចដៃគូ foodpanda) ជាការនាំមុខដោយក្រុមហ៊ុនផ្ទាល់ មិនមែនសញ្ញាបញ្ជាក់ថាទំនិញនេះទូទៅរួចហើយនោះទេ។

០៥សហរដ្ឋអាមេរិក៖ ផ្លូវអនុញ្ញាតរួម FDA-USDA

សហរដ្ឋអាមេរិកប្រើប្រាស់ក្របខ័ណ្ឌបទបញ្ជារួមរវាងទីភ្នាក់ងារពីរ៖ រដ្ឋបាលចំណីអាហារ និងឱសថ (Food and Drug Administration — FDA) ធ្វើការវាយតម្លៃសុវត្ថិភាពមុនចេញលក់ (pre-market safety consultation) លើដំណើរការផលិត និងកោសិកាដើមរបស់ក្រុមហ៊ុននីមួយៗ រួចផ្ញើ “លិខិតគ្មានសំណួរបន្ថែម” (no questions letter) ប្រសិនបើមិនរកឃើញកង្វល់សុវត្ថិភាព។ បន្ទាប់មក ក្រសួងកសិកម្មសហរដ្ឋអាមេរិក (USDA) តាមរយៈអង្គភាព Food Safety and Inspection Service (FSIS) ទទួលបន្ទុកត្រួតពិនិត្យរោងចក្រផលិត និងបញ្ជាក់ស្លាកសញ្ញាផលិតផល មុននឹងអនុញ្ញាតលក់ជាផ្លូវការ។ ដំណើរការនេះជាកម្រិតរដ្ឋបាល-បទបញ្ជាតែប៉ុណ្ណោះ។

ក្រុមហ៊ុន Upside Foods ទទួលបានលិខិតគ្មានសំណួរបន្ថែមពី FDA ខែវិច្ឆិកា ២០២២ ខណៈ Eat Just/GOOD Meat ទទួលបានលិខិតស្រដៀងគ្នាខែមីនា ២០២៣។ ថ្ងៃទី ២១ មិថុនា ២០២៣ USDA-FSIS បានផ្តល់ “Grant of Inspection” ដល់ក្រុមហ៊ុនទាំងពីរ — ជាការអនុញ្ញាតពេញលេញចុងក្រោយឲ្យលក់សាច់ដុះលើកោសិកានៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ ភោជនីយដ្ឋាន Bar Crenn ក្រុងសាន់ហ្វ្រាន់ស៊ីស្កូ (ក្រោមចុងភៅ Dominique Crenn) ក្លាយជាកន្លែងដំបូងគេនៅសហរដ្ឋអាមេរិកបម្រើសាច់មាន់របស់ Upside Foods ចាប់ពីរដូវក្តៅ ២០២៣ ខណៈភោជនីយដ្ឋានមួយក្នុងបណ្តាញរបស់ចុងភៅ José Andrés នៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន ចាប់ផ្តើមបម្រើផលិតផល GOOD Meat ចាប់ពីខែកក្កដា ២០២៣។ អនុប្រធានប្រតិបត្តិ Upside Foods លោកស្រី Amy Chen ថ្លែងថា “អ្វីៗបានផ្លាស់ប្តូរអស់ហើយ — របៀបដែលអាហារមកដល់តុ កំពុងផ្លាស់ប្តូរខុសពីមុន”។

1. ក្រុមហ៊ុនដាក់ស្នើទិន្នន័យសុវត្ថិភាពដំណើរការផលិត និងកោសិកាដើមទៅ FDA
2. FDA ពិនិត្យ ហើយចេញលិខិត “គ្មានសំណួរបន្ថែម” ប្រសិនបើមិនរកឃើញកង្វល់
3. ក្រុមហ៊ុនដាក់ស្នើឯកសារស្លាកសញ្ញា និងផែនការរោងចក្រទៅ USDA-FSIS
4. USDA-FSIS ត្រួតពិនិត្យរោងចក្រ រួចផ្តល់ “Grant of Inspection”
5. ការលក់ជាពាណិជ្ជកម្មចាប់ផ្តើមអនុញ្ញាតជាផ្លូវការនៅទូទាំងសហរដ្ឋអាមេរិក

០៦សហភាពអឺរ៉ុប៖ ភាពប្រុងប្រយ័ត្នក្រោម EFSA

សហភាពអឺរ៉ុបគ្រប់គ្រងសាច់ដុះលើកោសិកាក្រោមបទបញ្ជាចំណីអាហារថ្មី (Novel Food Regulation (EU) 2015/2283) ដែលអង្គភាពសុវត្ថិភាពចំណីអាហារអឺរ៉ុប (European Food Safety Authority — EFSA) ធ្វើការវាយតម្លៃវិទ្យាសាស្ត្រលើឯកសារស្នើសុំលម្អិតរបស់ក្រុមហ៊ុន មុននឹងគណៈកម្មការអឺរ៉ុប (European Commission) សម្រេចផ្តល់ការអនុញ្ញាតចុងក្រោយ ដើម្បីបញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីចំណីអាហារថ្មីរួម (Union list)។ តាមរបាយការណ៍ក្រុមហ៊ុនច្បាប់ Taylor Wessing ២០២៥ ដំណើរការវាយតម្លៃ EFSA “ជានីតិវិធីម៉ត់ចត់ ត្រូវការពេលយ៉ាងតិច ១៨ ខែ” ក្រោយដាក់ស្នើឯកសារពេញលេញ។

តាមរបាយការណ៍ចុងក្រោយបំផុតដែលអត្ថបទនេះអាចរកបាន (Taylor Wessing ឆ្នាំ ២០២៥) គ្មានផលិតផលសាច់ដុះលើកោសិកាណាមួយត្រូវបានអនុញ្ញាតឲ្យលក់នៅក្នុងសហភាពអឺរ៉ុបនៅឡើយទេ។ ក្រុមហ៊ុន Gourmey (បារាំង ផ្តោតលើ foie gras ដុះលើកោសិកា) បានក្លាយជាក្រុមហ៊ុនដំបូងគេដាក់ស្នើពាក្យសុំចំណីអាហារថ្មីទៅ EFSA ប្រមាណខែកក្កដា ២០២៤ ដោយដាក់ស្នើក្នុងពេលដំណាលគ្នាចំពោះទីផ្សារសំខាន់ចំនួនប្រាំ — សហភាពអឺរ៉ុប សហរដ្ឋអង់គ្លេស សហរដ្ឋអាមេរិក ស្វីស និងសិង្ហបុរី — តាមការចុះផ្សាយរបស់ក្រុមហ៊ុនផ្ទាល់។ ក្រុមហ៊ុន Mosa Meat (ហូឡង់) បន្តដាក់ស្នើពាក្យសុំដាច់ដោយឡែកសម្រាប់ខ្លាញ់ដុះលើកោសិកា (cultivated fat) ខែមករា ២០២៥។ ក្រុមហ៊ុនផ្សេងទៀតត្រូវបានរាយការណ៍ថាកំពុងពិភាក្សាបឋមជាមួយ EFSA ដោយមិនទាន់មានពាក្យសុំផ្លូវការនៅឡើយទេ។

០៧ច្បាប់ហាមឃាត់៖ អ៊ីតាលី និងរដ្ឋអាមេរិកខ្លះ

ថ្ងៃទី ១៦ វិច្ឆិកា ២០២៣ សភាអ៊ីតាលីបានអនុម័តច្បាប់ហាមឃាត់ទាំងការផលិត និងការលក់សាច់ដុះលើកោសិកា (ហៅថា “synthetic food” ក្នុងច្បាប់) នៅក្នុងប្រទេស ព្រមទាំងហាមឃាត់ការប្រើឈ្មោះទាក់ទងសាច់ (ដូចជា “salame” ឬ “bistecca”) សម្រាប់ផលិតផលជំនួសពីរុក្ខជាតិផងដែរ។ រដ្ឋមន្ត្រីកសិកម្មអ៊ីតាលី លោក Francesco Lollobrigida ជាអ្នកដឹកនាំចម្បង ថ្លែងថា “ដើម្បីការពារសុខភាព ប្រព័ន្ធផលិតកម្មអ៊ីតាលី ការងារនិយោជិកជាច្រើនពាន់នាក់ វប្បធម៌ និងប្រពៃណីរបស់យើង ជាមួយច្បាប់ដែលបានអនុម័តថ្ងៃនេះ អ៊ីតាលីជាប្រទេសដំបូងគេលើពិភពលោកដែលមានសុវត្ថិភាពពីហានិភ័យសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចនៃចំណីអាហារសំយោគ”។ រដ្ឋាភិបាលរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី Giorgia Meloni គាំទ្រច្បាប់នេះពេញលេញ។

នៅសហរដ្ឋអាមេរិក រដ្ឋ Florida ក្លាយជារដ្ឋដំបូងគេហាមឃាត់ ក្រោយអភិបាល Ron DeSantis ចុះហត្ថលេខាលើច្បាប់ SB 1084 ថ្ងៃទី ១ ឧសភា ២០២៤ ដែលមានប្រសិទ្ធភាពថ្ងៃទី ១ កក្កដា ២០២៤ ហាមឃាត់ការផលិត លក់ ចែកចាយ ឬកាន់កាប់សាច់ដុះលើកោសិកាក្នុងរដ្ឋ។ រដ្ឋ Alabama អនុវត្តតាមភ្លាមៗ ដោយអភិបាល Kay Ivey ចុះហត្ថលេខាលើច្បាប់ស្រដៀងគ្នាដើមខែឧសភា ២០២៤ — ជារដ្ឋទីពីរ។ រដ្ឋ Mississippi ក្លាយជារដ្ឋទីបីតាមរយៈច្បាប់ House Bill 1006 ដែលមានប្រសិទ្ធភាពថ្ងៃទី ១ កក្កដា ២០២៥ បន្ទាប់ពីអភិបាល Tate Reeves អនុញ្ញាតឲ្យច្បាប់នេះក្លាយជាផ្លូវការដោយមិនចុះហត្ថលេខាផ្ទាល់។ តាមរបាយការណ៍ ២០២៥ ការស្នើសុំច្បាប់ស្រដៀងគ្នានៅ Wyoming និង South Dakota មិនបានអនុម័តជោគជ័យទេ។

០៨ការរិះគន់ចំពោះច្បាប់ហាមឃាត់

ចំពោះច្បាប់អ៊ីតាលី លោក Robert Jones អនុប្រធាន Mosa Meat និងជាប្រធានក្រុមឧស្សាហកម្ម Cellular Agriculture Europe រិះគន់ថាការហាមឃាត់នេះ “ល្ងង់ខ្លៅ ខ្វះទស្សនវិស័យវែងឆ្ងាយ ឬបំពានច្បាប់សហភាពអឺរ៉ុប” ដោយអះអាងថាអ៊ីតាលីគ្មានមូលដ្ឋានច្បាប់កាត់សេចក្តីជាមុនលើដំណើរការវាយតម្លៃរបស់គណៈកម្មការអឺរ៉ុបផ្ទាល់ (ផ្នែក F)។ ក្រុមហ៊ុនច្បាប់ Osborne Clarke ក៏ចេញការវិភាគថា អ៊ីតាលីអាចបំពានបែបបទជូនដំណឹងទីផ្សារឯកភាពរបស់សហភាពអឺរ៉ុប។

ចំពោះច្បាប់រដ្ឋអាមេរិក លោកស្រី Suzi Gerber នាយកប្រតិបត្តិសមាគមឧស្សាហកម្ម AMPS Innovation ហៅច្បាប់ថ្នាក់រដ្ឋទាំងនេះថាជា “ល្ខោននយោបាយ” ដែលមានផលប៉ះពាល់ជាក់ស្តែងតិចតួច ព្រោះសាច់ដុះលើកោសិកាមិនទាន់មានលក់ក្នុងរដ្ឋណាមួយក្នុងទាំងបីនោះទេ។ ដោយឡែក ក្រុមហ៊ុន Upside Foods ដឹកនាំដោយលោក Uma Valeti បានប្តឹងតវ៉ារដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធប្រឆាំងច្បាប់ Florida ខែសីហា ២០២៤ នៅតុលាការសហព័ន្ធសង្កាត់ខាងជើងរដ្ឋ Florida ដោយអះអាងថាច្បាប់នេះបំពាន Dormant Commerce Clause នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ (ការពារផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចក្នុងរដ្ឋពីការប្រកួតប្រជែងក្រៅរដ្ឋ) ព្រមទាំងផ្ទុយនឹងច្បាប់សហព័ន្ធ ព្រោះ USDA និង FDA បានអនុញ្ញាតផលិតផលនេះជាថ្នាក់ជាតិរួចហើយ។ ចៅក្រមសហព័ន្ធបានបដិសេធសំណើររារាំងបណ្តោះអាសន្នរបស់ Upside Foods ខែតុលា ២០២៤ ប៉ុន្តែខែមេសា ២០២៥ ក្រុមហ៊ុនទទួលបានជ័យជម្នះដំណាក់កាលដំបូង — គិតត្រឹមរបាយការណ៍ចុងក្រោយ សំណុំរឿងនៅតែកំពុងរង់ចាំសាលក្រម។

០៩ដំណើរការតម្លៃ៖ តើនឹងថោកជាងនេះនៅពេលណា?

សំណួរថាតើសាច់ដុះលើកោសិកានឹងឈានដល់តម្លៃស្មើសាច់ធម្មតានៅពេលណា គឺជាចំណុចជជែកគ្នាខ្លាំងបំផុតមួយក្នុងឧស្សាហកម្មនេះ។ របាយការណ៍វិភាគសេដ្ឋកិច្ច-បច្ចេកទេស (techno-economic analysis) ឆ្នាំ ២០២១ ដោយក្រុមហ៊ុនប្រឹក្សា CE Delft (ហូឡង់) ព្យាករណ៍ថា ក្រោមសេណារីយោមានសុទិដ្ឋិនិយម (ការវិនិយោគពង្រីកទ្រង់ទ្រាយធុងចិញ្ចឹមធំៗ) ថ្លៃដើមផលិតកម្មអាចធ្លាក់ចុះជិតស្មើសាច់ធម្មតាឲ្យបានត្រឹមឆ្នាំ ២០៣០ ព្រមទាំងអះអាងថាផលប៉ះពាល់អាកាសធាតុអាចទាបជាងសាច់គោធម្មតារហូតដល់ ៩២% ប្រសិនបើដំណើរការដោយថាមពលកកើតឡើងវិញ — ជាការព្យាករណ៍គំរូក្រោមកិច្ចសន្យាស្រាវជ្រាវផ្នែកមួយពីវិទ្យាស្ថានចំណីអាហារល្អ (Good Food Institute — GFI) ដែលជាការអះអាង មិនមែនលទ្ធផលពិសោធន៍ផ្ទាល់នោះទេ។

ផ្ទុយមកវិញ លោក David Humbird អ្នកជំនាញវិស្វកម្មគីមីមានសញ្ញាបត្របណ្ឌិតពីសាកលវិទ្យាល័យ Berkeley ជាទីប្រឹក្សាឯករាជ្យធ្លាប់ធ្វើការវិភាគសេដ្ឋកិច្ចបច្ចេកទេសសម្រាប់មន្ទីរពិសោធន៍ថាមពលជាតិ NREL បានទទួលកិច្ចសន្យាពីអង្គការ Open Philanthropy ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៨ ដើម្បីធ្វើការវិភាគឯករាជ្យលើសក្តានុពលសេដ្ឋកិច្ចរបស់សាច់ដុះលើកោសិកា។ ការវិភាគរបស់លោក (ក្រោយបានវិនិច្ឆ័យពិនិត្យ និងបោះពុម្ពនៅ Biotechnology and Bioengineering តាមរបាយការណ៍) សន្និដ្ឋានថា សូម្បីតែផលិតកម្មទ្រង់ទ្រាយពិភពលោក (១០០.០០០ តោនក្នុងមួយឆ្នាំ) ក៏ថ្លៃដើមអាចនៅតែខ្ពស់ដល់ប្រមាណ ១៧ ទៅ ២៣ ដុល្លារក្នុងមួយផោន ខ្ពស់ជាងសាច់ពាណិជ្ជកម្មធម្មតាឆ្ងាយណាស់ ដោយលើកឧបសគ្គដូចជាបន្ទប់ស្អាតកម្រិត Class 8 (រាប់សិបលានដុល្លារ) និងហានិភ័យបំពុលបាក់តេរីលើទ្រង់ទ្រាយធំ។ លោក Humbird ហៅឧបសគ្គទាំងនេះថាជា “ជញ្ជាំងនៃការមិនអាច” (Wall of No) និងថ្លែងថា “ច្បាស់ណាស់ ខ្ញុំមិនគិតថាសាច់ដុះលើកោសិកាមានលទ្ធភាពជោគជ័យទេ”។ GFI បានពិនិត្យសេចក្តីព្រាង ហើយស្នើកែសម្រួលការគណនាថ្លៃដើមមូលធនមួយចំនួន ដែលលោក Humbird ទទួលយកមួយផ្នែក ប៉ុន្តែថ្លៃដើមចុងក្រោយនៅតែខ្ពស់ខ្លាំង តាមអ្វីលោកបញ្ជាក់ដដែល។

១០បញ្ហាប្រឈមក្នុងការពង្រីកទ្រង់ទ្រាយផលិតកម្ម

ក្រៅពីជម្លោះលេខតម្លៃនៅផ្នែក I អ្នកវិភាគភាគច្រើនយល់ស្របលើឧបសគ្គបច្ចេកទេសរួម (កម្រិតរបាយការណ៍ព័ត៌មាន មិនមែនជំហានមន្ទីរពិសោធន៍) ដូចខាងក្រោម៖ ធុងចិញ្ចឹមទំហំធំបំផុតដែលប្រើក្នុងឧស្សាហកម្មឱសថបច្ចុប្បន្ន នៅតូចជាងអ្វីចាំបាច់សម្រាប់ផលិតកម្មទំហំពិភពលោក ខណៈកោសិកាសត្វរីកលូតលាស់យឺតជាងបាក់តេរីច្រើនដង បង្កហានិភ័យបំពុលកើនតាមទ្រង់ទ្រាយ។ ថ្លៃដើមសារធាតុលើកទឹកចិត្តកំណើនកោសិកា (growth factors) នៅតែខ្ពស់ ហើយខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់មួយចំនួន មិនទាន់មានទ្រង់ទ្រាយធំគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់អនាគតឡើយ។

• ឯកភាពគ្នាទូលំទូលាយ៖ ធុងចិញ្ចឹមទំហំធំជាងបច្ចុប្បន្នមានច្រើន ត្រូវការដើម្បីឲ្យដល់ទ្រង់ទ្រាយចំណីអាហារពិភពលោក
• ឯកភាពគ្នាទូលំទូលាយ៖ ថ្លៃដើមសារធាតុលើកទឹកចិត្តកំណើនកោសិកានៅតែជាឧបសគ្គចម្បង តាមរបាយការណ៍អ្នកវិភាគភាគច្រើន
• ជម្លោះមិនទាន់ដោះស្រាយ៖ ថាតើឧបសគ្គទាំងនេះ “អាចដោះស្រាយបានតាមពេលវេលា” (ជំហរឧស្សាហកម្ម) ឬ “ជាដែនកំណត់រចនាសម្ព័ន្ធអចិន្ត្រៃយ៍” (ជំហរលោក Humbird)

• ការយល់ច្រឡំទូទៅ៖ ការពង្រីកទ្រង់ទ្រាយផលិតកម្មសាច់ដុះលើកោសិកា ស្រដៀងនឹងការពង្រីកទ្រង់ទ្រាយរោងចក្របៀរ ឬទឹកដោះជូរ
• អ្វីដែលរបាយការណ៍បច្ចេកទេសបង្ហាញ៖ ខុសគ្នាខ្លាំង ព្រោះកោសិកាសត្វមានលក្ខខណ្ឌចិញ្ចឹមរសើប និងហានិភ័យបំពុលខ្ពស់ជាងមីក្រូសរីរាង្គដែលប្រើក្នុងការដុតកំដៅបៀរ ឬទឹកដោះជូរឆ្ងាយណាស់

១១គោលហេតុសន្តិសុខស្បៀង និងដីធ្លី

ក្រុមហ៊ុន និងក្រុមតស៊ូមតិដូចជា GFI អះអាងថា សាច់ដុះលើកោសិកាអាចជួយកាត់បន្ថយការប្រើដីធ្លី ទឹក និងឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ បើប្រៀបធៀបនឹងការចិញ្ចឹមសត្វប្រពៃណី ជាពិសេសគោសាច់ ដែលពួកគេចាត់ទុកជាប្រូតេអ៊ីនទុកស្នាមជើងបរិស្ថានធំបំផុត — ជាបញ្ហាសន្តិសុខស្បៀងរយៈពេលវែងតាមតម្រូវការប្រូតេអ៊ីនសកលកំពុងកើន — ជាជំហរឧស្សាហកម្ម មិនមែនការសន្និដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រឯកច្ឆន្ទទេ។

អ្នកស្រាវជ្រាវឯករាជ្យផ្តល់ទស្សនៈប្រុងប្រយ័ត្នជាង។ ការសិក្សាឆ្នាំ ២០២៣ ដឹកនាំដោយលោក Derrick Risner និងសហការី នៃសាកលវិទ្យាល័យ University of California, Davis រកឃើញថា ក្រោមដំណើរការផលិតកម្មបច្ចុប្បន្នដែលទាមទារភាពបរិសុទ្ធសារធាតុចិញ្ចឹមកម្រិតឱសថ (pharmaceutical-grade) ស្នាមជើងកាបូន (carbon footprint) របស់សាច់ដុះលើកោសិកាអាចខ្ពស់ជាងសាច់គោធម្មតារហូតដល់ប្រមាណ ២៥ ដង — ជាលទ្ធផលដែលការិយាល័យសារព័ត៌មាន UC Davis ខ្លួនឯងបានដាក់ចំណងជើងថា “អាចអាក្រក់ជាងសាច់គោលក់តាមផ្សារទំនិញទៅទៀត”។ ភាគីឧស្សាហកម្មតបថា ការវិភាគនេះផ្អែកលើដំណើរការទ្រង់ទ្រាយតូច និងស្តង់ដារភាពបរិសុទ្ធកម្រិតឱសថបច្ចុប្បន្ន មិនមែនផលិតកម្មទ្រង់ទ្រាយធំដែលក្រុមហ៊ុននិយាយថាកំពុងឆ្ពោះទៅនោះទេ — ជាការតបគ្នាដែលខ្លួនឯងក៏នៅតែជាការអះអាងអំពីអនាគត មិនទាន់ជាលទ្ធផលបានបង្ហាញផ្ទាល់ដែរ។

១២សំណួរញឹកញាប់

១៣ប្រភព

1. Chemistry World — Italy bans cultivated meat
2. vegconomist — Mississippi, third state to ban lab-grown meat
3. Food Dive — Cultivated meat enters US market, full USDA approval
4. Taylor Wessing — Cultivated meat status, EU and UK (2025)
5. AgFunderNews — Singapore grants Eat Just world-first approval
6. The Counter — Lab-grown meat’s cost at scale (David Humbird)
7. GFI — Preliminary review of the Humbird analysis
8. FoodNavigator — Cultivated meat could emit 25x more CO2e than beef
9. UC Davis — Lab-grown meat’s footprint potentially worse than beef
10. Green Queen — GFI’s 2023 State of the Industry report highlights
11. EIT Food — Gourmey files first EU novel food submission
12. McKinsey & Company — What is cultivated meat?
13. Institute for Justice — Florida cultivated meat ban case
14. Reason — DeSantis signs bill banning lab-grown meat
15. CBS News — Alabama follows DeSantis’ ban lead
16. CE Delft — TEA of cultivated meat: future scenarios

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៦ ប្រភព