Aទិដ្ឋភាពទូទៅ

«De-dollarization» គឺជាពាក្យប្រើសំដៅលើកិច្ចខិតខំរបស់រដ្ឋាភិបាល ធនាគារកណ្តាល និងស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើដុល្លារអាមេរិកជាទុនបម្រុងអន្តរជាតិ រូបិយប័ណ្ណវិក្កយបត្រពាណិជ្ជកម្ម និងមធ្យោបាយទូទាត់ឆ្លងព្រំដែន។ ប្រធានបទនេះក្លាយជាការជជែកយ៉ាងស្វិតស្វាញលើឆាកអន្តរជាតិ ជាពិសេសក្រោយពេលដែលអឺរ៉ុប និងសម្ព័ន្ធមិត្តលោកខាងលិចដកធនាគាររុស្ស៊ីមួយចំនួនចេញពីប្រព័ន្ធសារ SWIFT កាលពីឆ្នាំ២០២២ និងចាប់រឹបអូសទ្រព្យបម្រុងធនាគារកណ្តាលរុស្ស៊ីជាដុល្លារនិងអឺរ៉ូ។

ប៉ុន្តែទិន្នន័យផ្លូវការបង្ហាញរូបភាពមួយស្មុគស្មាញជាងការនិយាយសាមញ្ញថា «ដុល្លារកំពុងដួលរលំ»។ ចំណែកនៃទុនបម្រុងផ្លាស់ប្តូរបរទេសសកលដែលកាន់ជាដុល្លារ បានធ្លាក់ចុះជាបណ្តើរៗពី ជាង៧០% ក្នុងទសវត្សរ៍១៩៩០-២០០០ មកនៅត្រឹមប្រហែល៥៧–៥៩% បច្ចុប្បន្ន ប៉ុន្តែចំណែកនេះស្ថិតស្ថេរនៅកម្រិតនេះអស់រយៈពេលជាង១០ឆ្នាំមកហើយ ខណៈពេលដែលដុល្លារនៅតែគ្រប់គ្រងលើពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក និងទីផ្សារសញ្ញាបណ្ណ Treasury របស់អាមេរិកនៅតែជាទីផ្សារធំបំផុត និងរាវបំផុតលើពិភពលោក។

BDe-dollarization មានន័យអ្វី ហើយហេតុអ្វីត្រូវនិយាយពីវាឥឡូវនេះ?

អ្នកសេដ្ឋកិច្ចវិទូបែងចែក «តួនាទីអន្តរជាតិរបស់ដុល្លារ» ជា៣វិមាត្រសំខាន់ៗ៖

ចំណុចសំខាន់ដែលអត្ថបទនេះនឹងបង្ហាញ គឺថា ការផ្លាស់ប្តូរពិតកំពុងកើតឡើងលើមួយចំនួនវិមាត្រ (ជាពិសេសការទូទាត់ជាក់លាក់ក្រោមទណ្ឌកម្ម និងការទិញមាស) ប៉ុន្តែនៅមួយវិមាត្រធំបំផុត — ទុនបម្រុងសកល — ចំណែករបស់ដុល្លារនៅតែធំដាច់លាយឆ្ងាយពីរូបិយប័ណ្ណណាមួយផ្សេងទៀត។

Cដុល្លារនៅតែគ្រប់គ្រងប៉ុន្មាន? ទិន្នន័យពិតប្រាកដ

យោងតាមទិន្នន័យ IMF COFER (Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves) ចំណែករបស់ដុល្លារអាមេរិកនៅក្នុងទុនបម្រុងផ្លាស់ប្តូរបរទេសដែលបានបែងចែក (allocated) របស់ធនាគារកណ្តាលទូទាំងពិភពលោក មានចំនួន៥៧,១៣%ក្នុងត្រីមាសទី១ឆ្នាំ២០២៦ កើនឡើងបន្តិចពី៥៦,៤២%ក្នុងត្រីមាសមុន។ តួលេខនេះធ្លាក់ចុះពីកម្រិតកំពូល~៧១–៧២%ជុំវិញឆ្នាំ២០០១ ប៉ុន្តែយោងតាមរបាយការណ៍ Federal Reserve ចំណែកនេះ«ស្ថិតស្ថេរខ្លាំង»ចាប់ពីឆ្នាំ២០២២ដល់២០២៤ (៥៨%) ហើយ«មិនសូវផ្លាស់ប្តូរក្នុងរយៈពេល៥ឆ្នាំចុងក្រោយ»ទោះមានការជជែកគ្នាច្រើនអំពី de-dollarization ក៏ដោយ។

លើសពីទុនបម្រុង ដុល្លារក៏គ្រប់គ្រងលើវិមាត្រពាណិជ្ជកម្មនិងការទូទាត់ផងដែរ។ ការសិក្សាមួយរបស់ Federal Reserve (គ្របដណ្តប់ទិន្នន័យវិក្កយបត្រពាណិជ្ជកម្ម ១៩៩៩–២០១៩ សម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី) បង្ហាញថា៖

ចំណែកឯការទូទាត់ឆ្លងព្រំដែនតាមប្រព័ន្ធសារ SWIFT ដុល្លារកាន់កាប់ប្រហែល៥១%នៃសារទូទាត់ទាំងអស់ (ហើយឡើងដល់~៦០%ប្រសិនរាប់ទាំងប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់អឺរ៉ូ) ខណៈយន្ត្រូប៊ីមានចំណែកតិចជាង៣%ប៉ុណ្ណោះ — ចន្លោះគម្លាតដ៏ធំរវាងឆន្ទៈនយោបាយចិននិងការប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងក្នុងហិរញ្ញវត្ថុពិភពលោក។

Dកិច្ចខិតខំពិតប្រាកដក្នុងការកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើដុល្លារ

ខណៈពេលដែលការជជែកគ្នាអំពី de-dollarization ច្រើនតែផ្តោតលើ BRICS មានតែផ្នែកខ្លះប៉ុណ្ណោះដែលជាការពិតជាក់ស្តែងបច្ចុប្បន្ន៖

ការផ្លាស់ប្តូរជាក់ស្តែងបំផុត កើតឡើងចំពោះប្រទេសដែលស្ថិតក្រោមទណ្ឌកម្មដោយផ្ទាល់៖ រុស្ស៊ីទូទាត់ពាណិជ្ជកម្មប្រមាណ៩៥%ជាមួយឥណ្ឌា និងជិត៩៩%ជាមួយចិន ជារូបិយប័ណ្ណជាតិ (មិនមែនដុល្លារ) — ជាការជំនួសពិតប្រាកដ ប៉ុន្តែជម្រុញដោយការដកចេញពី SWIFT មិនមែនជម្រើសនយោបាយទូទៅទេ។ អ៊ីរ៉ង់ក៏ស្វែងរកមធ្យោបាយស្រដៀងគ្នាដោយសារហេតុផលចាំបាច់ដូចគ្នា។ ផ្ទុយទៅវិញ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសឥណ្ឌាបានថ្លែងច្បាស់ថា«គ្មាននយោបាយពីខាងយើងក្នុងការជំនួសដុល្លារឡើយ»។

លើសពីនេះ ប្រព័ន្ធភ្ជាប់រូបិយប័ណ្ណឌីជីថលធនាគារកណ្តាលពហុភាគី mBridge បានធ្វើប្រតិបត្តិការជាង៤០០០លើក ស្មើនឹង៥៥,៤៩ ពាន់លានដុល្លារ រហូតដល់ចុងឆ្នាំ២០២៥ — ជាគម្រោងសាកល្បងបច្ចេកទេសដ៏សំខាន់មួយ ថ្វីត្បិតធនាគារទូទាត់អន្តរជាតិ (BIS) បានដកខ្លួនចេញពីគម្រោងនេះក៏ដោយ (មើលអត្ថបទ«អានបន្ថែម»ខាងលើ)។

Eហេតុអ្វីដុល្លារនៅតែគ្រប់គ្រង — ការពិតរចនាសម្ព័ន្ធ

អ្នកសេដ្ឋកិច្ចវិទូភាគច្រើនយល់ស្របលើហេតុផលរចនាសម្ព័ន្ធចំនួន៤ដែលបន្តរក្សាឋានៈគ្រប់គ្រងរបស់ដុល្លារ៖

Fយោបល់អ្នកជំនាញ — ការទស្សន៍ទាយពិតប្រាកដ

ការវាយតម្លៃរបស់អ្នកជំនាញភាគច្រើនចែកចេញជា២ផ្នែក៖ ការទស្សន៍ទាយរយៈពេលខ្លីទៅមធ្យម និងសំណួរបើកចំហរយៈពេលវែង។

រយៈពេលខ្លីទៅមធ្យម (៥–១០ឆ្នាំខាងមុខ)

ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវធំៗ (CFR, Federal Reserve, Atlantic Council) យល់ស្របថា គ្មានហេតុផលរចនាសម្ព័ន្ធណាមួយបង្ហាញថាដុល្លារនឹងបាត់បង់ឋានៈជារូបិយប័ណ្ណទុនបម្រុងចម្បងក្នុងអំឡុងពេលនេះ។ ការសម្រេចចិត្តរបស់ប្រេស៊ីលលើកជាន់ដាក់សំណើរូបិយប័ណ្ណរួម BRICS និងសំដីច្បាស់លាស់របស់ឥណ្ឌាថាមិនមានគោលនយោបាយជំនួសដុល្លារ បញ្ជាក់ថាសូម្បីតែសមាជិក BRICS ខ្លួនឯងក៏មិនប្រញាប់ប្រញាល់ដែរ។

រយៈពេលវែង (លើសពី១ទសវត្សរ៍)

និន្នាការទិញមាសកំណត់ត្រា និងការទូទាត់ជារូបិយប័ណ្ណជាតិដែលកើនឡើងក្នុងចំណោមប្រទេសមួយចំនួន (ជាពិសេសក្រោមទណ្ឌកម្ម) បង្ហាញពីការបែងចែកទុនបម្រុងបន្តិចម្តងៗ (gradual diversification) មិនមែនការដួលរលំភ្លាមៗ។ Federal Reserve ខ្លួនឯងក៏សរសេរថា តួនាទីអន្តរជាតិរបស់ដុល្លារ«មិនសូវផ្លាស់ប្តូរ»ក្នុងរយៈពេលថ្មីៗនេះ ទោះមានការជជែកគ្នាខ្លាំងក៏ដោយ។

Gប្រសិនបើវាកើតឡើងមែន — ន័យជាក់ស្តែងចំពោះពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក

ទោះជាការផ្លាស់ប្តូរធំមួយស្តែងចេញយឺតៗ ការស្រមៃពីលទ្ធផលដែលអាចកើតឡើងជួយឱ្យយល់ពីភាគហ៊ុននៃបញ្ហានេះ៖

• ថ្លៃដើមខ្ចីប្រាក់អាមេរិកកើនឡើង — ប្រសិនបើតម្រូវការសញ្ញាបណ្ណ Treasury ថយចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ រដ្ឋាភិបាលអាមេរិកអាចត្រូវផ្តល់អត្រាការប្រាក់ខ្ពស់ជាងមុនដើម្បីទាក់ទាញអ្នកវិនិយោគ។
• ថ្លៃប្រតិបត្តិការកើនឡើងសម្រាប់អាជីវកម្ម — ក្រុមហ៊ុនធ្វើពាណិជ្ជកម្មឆ្លងព្រំដែនអាចត្រូវប្រថុយហានិភ័យអត្រាប្តូរប្រាក់ច្រើនជាង ប្រសិនបើត្រូវទូទាត់ជារូបិយប័ណ្ណច្រើនប្រភេទជំនួសដុល្លារតែមួយ។
• ការបំបែកប្រព័ន្ធទូទាត់ — ប្រព័ន្ធសារហិរញ្ញវត្ថុច្រើនប្រព័ន្ធស្របគ្នា (CIPS, SPFS, mBridge) អាចបង្កភាពស្មុគស្មាញនិងចំណាយបន្ថែមចំពោះការត្រួតពិនិត្យប្រឆាំងការសម្អាតប្រាក់ និងទណ្ឌកម្ម។
• តួនាទីមាសកើនឡើង — ប្រសិនបើនិន្នាការទិញមាសបន្តកើនឡើង មាសអាចដើរតួនាទីធំជាងមុនជាឧបករណ៍បម្រុងអព្យាក្រឹតភាពនយោបាយ ដោយមិនចាំបាច់ជំនួសដុល្លារទាំងស្រុង។

សំខាន់ណាស់ គឺថា ស្ថានភាពទាំងនេះជាទិដ្ឋភាព«ប្រសិនបើ»រយៈពេលវែង មិនមែនការព្យាករណ៍ដែលអ្នកជំនាញភាគច្រើនរំពឹងថានឹងកើតឡើងក្នុងពេលឆាប់ៗនេះទេ។

Hការយល់ច្រឡំ vs ការពិត

Iសំណួរ-ចម្លើយ · FAQ