០១ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ តើ DAC ជាអ្វី?

ការស្រូបយកកាបូនពីខ្យល់ដោយផ្ទាល់ (Direct Air Capture — DAC) សំដៅលើម៉ាស៊ីនដែលរចនាឡើងដើម្បីទាញយកឧស្ម័នកាបូនិកឌីអុកស៊ីត (CO2) ចេញពីខ្យល់បរិយាកាសដោយផ្ទាល់ — មិនថានៅទីតាំងណានោះទេ ព្រោះខ្យល់បរិយាកាសលាយឡំគ្នាទូទាំងសកលលោក។ នេះខុសពីការស្រូបយកនៅប្រភពចេញ (point-source capture) ដែលចាប់ឧស្ម័ននៅច្រកបញ្ចេញផ្សែងផ្ទាល់របស់រោងចក្រ — កន្លែងដែលកាបូនមានកំហាប់ខ្ពស់ជាងខ្យល់ធម្មតារាប់សិបទៅរាប់រយដង។

តាមទិន្នន័យអង្គការវិទ្យាសាស្ត្រអន្តរជាតិ កំហាប់ CO2 ក្នុងខ្យល់សព្វថ្ងៃស្ថិតនៅប្រមាណ ៤២០ ppm ខណៈឧស្ម័នពីច្រកបញ្ចេញផ្សែងឧស្សាហកម្មអាចមានកំហាប់ខ្ពស់ដល់ ៥-១៥%។ ភាពខុសគ្នានេះមានន័យថា ការស្រូបយកកាបូនមួយតោនពីខ្យល់ធម្មតា តម្រូវឲ្យបូមខ្យល់ចំនួនច្រើនណាស់ឆ្លងកាត់បរិក្ខារ ធៀបនឹងការស្រូបយកនៅប្រភពចេញ — ហេតុផលចម្បងមួយពន្យល់ថាហេតុអ្វី DAC ត្រូវការថាមពលកាន់តែច្រើន និងមានថ្លៃដើមក្នុងមួយតោនខ្ពស់ជាង។

គោលបំណងអន្តរជាតិចម្បងនៃ DAC មិនមែនត្រឹមតែទាញយកកាបូនចេញពីខ្យល់ទេ ប៉ុន្តែជាការធ្វើឲ្យកាបូននោះស្ថិតអចិន្ត្រៃយ៍ — ជាទូទៅតាមរយៈការចាក់ស្តុកនៅក្រោមដីជ្រៅ (geological storage) ឬក្នុងករណីអាយស្លែន ដោយប្រែក្លាយកាបូនទៅជាថ្មតាមធម្មជាតិ។ ការប្រើប្រាស់ផ្សេងទៀត ដូចជាឥន្ធនៈសំយោគ ក៏មាននិយាយដល់ដែរ ប៉ុន្តែតម្លៃអាកាសធាតុពិតប្រាកដពឹងផ្អែកលើថាតើកាបូននោះស្ថិតអចិន្ត្រៃយ៍ដែរឬទេ — ចំណុចនឹងវិលត្រឡប់មកនៅផ្នែក H។

០២បច្ចេកវិទ្យាទាំងពីរប្រភេទ៖ សូលុយស្យុងរាវ និងសារធាតុស្រូបយករឹង

តាមការពិពណ៌នាផ្លូវការរបស់ក្រុមហ៊ុនខ្លួនឯង បច្ចេកវិទ្យា DAC ពាណិជ្ជកម្មសព្វថ្ងៃបែងចែកជាពីរគ្រួសារធំៗ។ អត្ថបទនេះពិពណ៌នាកម្រិតទូទៅសម្រាប់អ្នកអានប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាការណែនាំបច្ចេកទេស ឬការរចនាបរិក្ខារឡើយ។

១. សូលុយស្យុងរាវ (liquid-solvent DAC)

វិធីសាស្ត្រនេះប្រើខ្យល់ដែលបូមឆ្លងកាត់សូលុយស្យុងគីមីរាវប្រភេទអាល់កាឡាំង ដែលចាប់ជាមួយ CO2 បង្កើតបានជាសមាសធាតុរឹង។ សមាសធាតុនោះក្រោយមកត្រូវកម្តៅឲ្យខ្ពស់ក្នុងឡដុត ដើម្បីបញ្ចេញ CO2 បរិសុទ្ធសម្រាប់ចាក់ស្តុក ព្រមទាំងស្តារសូលុយស្យុងឲ្យប្រើម្តងទៀត។ បច្ចេកវិទ្យានេះដើមកំណើតមកពី Carbon Engineering ដែលបង្កើតឡើងក្នុងកាណាដាឆ្នាំ ២០០៩ ដោយសាស្ត្រាចារ្យ David Keith (Harvard)។ Occidental (តាមរយៈសាខា 1PointFive) បានទិញយក Carbon Engineering ទាំងស្រុងក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ ក្នុងតម្លៃរាយការណ៍ថាប្រមាណ ១,១ ពាន់លានដុល្លារ ហើយបច្ចុប្បន្នអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យានេះក្រោមឈ្មោះ 1PointFive។

២. សារធាតុស្រូបយករឹង (solid-sorbent DAC)

វិធីសាស្ត្រនេះប្រើសម្ភារៈត្រង (filter) ដែលមានសារធាតុគីមីស្រូបយកជាប់នឹងផ្ទៃរឹង។ ខ្យល់បូមឆ្លងកាត់សម្ភារៈនោះ ចាប់ CO2 ជាប់ជាមួយផ្ទៃរឹង ក្រោយមកកម្តៅឡើងបន្តិចដោយប្រើកម្តៅទាប (ជាទូទៅតិចជាងវិធីសូលុយស្យុងរាវ) ដើម្បីបញ្ចេញ CO2 បរិសុទ្ធ។ Climeworks (ស្វីស) បង្កើតឡើងឆ្នាំ ២០០៩ ដោយ Christoph Gebald និង Jan Wurzbacher ពី ETH Zurich ជាក្រុមហ៊ុនតំណាងចម្បងសម្រាប់វិធីសាស្ត្រនេះ។

ក្រៅពីនេះ មានក្រុមហ៊ុនថ្មីៗកំពុងអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាផ្ទាល់ខ្លួន ដូចជា Heirloom (ប្រើថ្មកាល់ស្យូម) ប៉ុន្តែ Climeworks និង 1PointFive/Carbon Engineering នៅតែជាឈ្មោះត្រូវបានយោងញឹកញាប់បំផុត។

០៣ប្រវត្តិ និងព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ

ទោះជាការស្រូបយកកាបូនពីខ្យល់ត្រូវបានពិភាក្សាតាមទ្រឹស្ដីតាំងពីទសវត្សរ៍ ១៩៩០ ក៏ដោយ ឧស្សាហកម្ម DAC ពាណិជ្ជកម្មសព្វថ្ងៃភាគច្រើនតាមដានដើមកំណើតត្រឡប់ទៅឆ្នាំ ២០០៩ ជាឆ្នាំដែលក្រុមហ៊ុនចម្បងទាំងពីរបានចាប់កំណើតស្របគ្នា។ ការវិវត្តន៍លឿនជាងគេនៅចន្លោះឆ្នាំ ២០២១-២០២៤ ខណៈគម្រោងផ្លាស់ប្តូរពីកម្រិតសាកល្បងទៅជាឧស្សាហកម្មពេញលេញ។

០៤គម្រោងទង់ជាតិ៖ Orca, Mammoth, Stratos

តាមសេចក្តីប្រកាសផ្លូវការរបស់ក្រុមហ៊ុនខ្លួនឯង គម្រោង DAC ដែលត្រូវបានយោងញឹកញាប់បំផុតសព្វថ្ងៃមានបីរោងចក្រ។ លេខសមត្ថភាពខាងក្រោមទាំងអស់ជា “សមត្ថភាពរចនា” (design/nameplate capacity) ដែលក្រុមហ៊ុនប្រកាសខ្លួនឯង មិនមែនជាតួលេខផ្ទៀងផ្ទាត់ឯករាជ្យក្នុងឆ្នាំដំបូងនៃប្រតិបត្តិការនោះទេ — ចំណុចនឹងពន្យល់បន្តនៅផ្នែក E និង F។

Orca (Climeworks) បើកប្រតិបត្តិការនៅខែកញ្ញា ២០២១ ក្បែររោងចក្រថាមពលភូគព្ភសាស្ត្រ Hellisheiði ក្នុងប្រទេសអាយស្លែន។ Climeworks អះអាងសមត្ថភាពរចនា ៤.០០០ តោន CO2/ឆ្នាំ ដោយកាបូនដែលចាប់បានត្រូវបញ្ជូនទៅសហការី Carbfix ដើម្បីលាយជាមួយទឹក ចាក់ចូលទៅក្នុងសំណុំថ្មបាសាល់ក្រោមដី ដែលធ្វើឲ្យកាបូនប្រែក្លាយទៅជាថ្មរឹងក្នុងរយៈពេលប្រមាណពីរឆ្នាំតាមការសិក្សារបស់ Carbfix ខ្លួនឯង។

Mammoth (Climeworks) បើកប្រតិបត្តិការនៅខែឧសភា ២០២៤ ក៏ស្ថិតនៅអាយស្លែនផងដែរ ដោយ Climeworks អះអាងសមត្ថភាពរចនាប្រមាណ ៣៦.០០០ តោន/ឆ្នាំ នៅពេលដំណើរការពេញលេញ — ធំជាង Orca ប្រមាណ ៩ដង។ របាយការណ៍សារព័ត៌មានឯករាជ្យបានកត់សម្គាល់ថា ក្នុងខែដំបូងៗ បរិមាណកាបូនចាប់បានពិតប្រាកដទាបជាងសមត្ថភាពរចនាដែលប្រកាស — ជាទំរង់ធម្មតាសម្រាប់រោងចក្រថ្មីៗដែលកំពុងឡើងល្បឿនបន្តិចម្តងៗ។

Stratos (1PointFive/Occidental) ស្ថិតនៅតំបន់ Ector County រដ្ឋតិចសាស ជារោងចក្រ DAC ធំបំផុតដែលធ្លាប់ប្រកាសសាងសង់រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ 1PointFive អះអាងសមត្ថភាពរចនា ៥០០.០០០ តោន/ឆ្នាំ ប្រើបច្ចេកវិទ្យាសូលុយស្យុងរាវរបស់ Carbon Engineering ដោយ Worley ជាអ្នកចាត់ចែងវិស្វកម្មសំណង់។ 1PointFive ថ្លែងថា កាបូនភ្ជាប់ជាមួយកិច្ចព្រមព្រៀងលក់ឲ្យ Microsoft (ផ្នែក G) ត្រូវបានចាក់ស្តុកអចិន្ត្រៃយ៍ក្នុងសំណុំថ្មអំបិលក្រោមដីជ្រៅ មិនប្រើសម្រាប់វិធីសាស្ត្របូមប្រេងបន្ថែម (EOR) ដែលជាចំណុចនឹងវិលត្រឡប់មកនៅផ្នែក H។

០៥ការអះអាងរបស់ក្រុមហ៊ុន៖ ថ្លៃដើម និងសមត្ថភាព

ចំណុចមួយដែលអត្ថបទនេះសង្កត់ធ្ងន់ម្តងហើយម្តងទៀត គឺថ្លៃដើមក្នុងមួយតោនកាបូនដែលឧស្សាហកម្ម DAC ចេញផ្សាយជាសាធារណៈភាគច្រើនជាការអះអាងផ្ទាល់របស់ក្រុមហ៊ុន — មិនមែនជាតួលេខដែលបានផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយសវនករឯករាជ្យក្រៅឧស្សាហកម្មនោះទេ។

Climeworks បានថ្លែងសាធារណៈតាមរយៈបទសម្ភាសន៍ក្នុងចន្លោះ ២០២៣-២០២៤ ថា ថ្លៃដើមបច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅចន្លោះ ៦០០-៨០០ដុល្លារ/តោន ដោយកំណត់គោលដៅបន្ថយចុះមកត្រឹម ២០០-៣០០ដុល្លារ/តោនក្នុងទសវត្សរ៍ ២០៣០ តាមរយៈការពង្រីកទំហំរោងចក្រ។ 1PointFive និង Carbon Engineering បានយោងលើការសិក្សាបច្ចេកសេដ្ឋកិច្ចរបស់ David Keith ជាមួយសហការី បោះពុម្ពនៅ Joule ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨ ដែលប៉ាន់ស្មានថា បច្ចេកវិទ្យាសូលុយស្យុងរាវអាចសម្រេចថ្លៃដើម ៩៤-២៣២ដុល្លារ/តោនប្រសិនបើសាងសង់ក្នុងទំហំធំ ព្រមទាំងថ្លែងក្នុងបទសម្ភាសន៍ថា គោលដៅរយៈពេលវែងទាបជាង ១០០ដុល្លារ/តោន។

ការសិក្សារបស់ Keith ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨ ជាការប៉ាន់ស្មានបច្ចេកសេដ្ឋកិច្ចលើក្រដាស (techno-economic estimate) ផ្អែកលើការស្រមៃថារោងចក្រសាងសង់ក្នុងទំហំធំគ្រប់គ្រាន់ — មិនមែនថ្លៃដើមដែលក្រុមហ៊ុនណាមួយបានសម្រេចជាក់ស្តែងទេ។ រហូតដល់បច្ចុប្បន្ន គ្មានរោងចក្រ DAC ណាមួយបានផ្សព្វផ្សាយថាបានសម្រេចថ្លៃដើមក្រោម ៥០០ដុល្លារ/តោនក្នុងប្រតិបត្តិការជាក់ស្តែងឡើយ។

០៦ការផ្ទៀងផ្ទាត់ឯករាជ្យ៖ អ្វីខ្លះដែលបញ្ជាក់បានស្រាប់?

ភ្នាក់ងារថាមពលអន្តរជាតិ (IEA) ជាអង្គការឯករាជ្យមួយក្នុងចំណោមអង្គការតាមដានឧស្សាហកម្ម DAC ជាទៀងទាត់បំផុត តាមរយៈរបាយការណ៍បច្ចេកវិទ្យា Direct Air Capture ដែលធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពជាប្រចាំ។ តាមការតាមដានរបស់ IEA ថ្លៃដើមជាក់ស្តែងនៃរោងចក្រ DAC កំពុងដំណើរការសព្វថ្ងៃ ស្ថិតនៅចន្លោះប្រមាណ ៦០០-១.០០០ដុល្លារ/តោន អាស្រ័យលើបច្ចេកវិទ្យា ប្រភពថាមពល និងទីតាំង ហើយ IEA សង្កត់ធ្ងន់ថា ការវាស់ស្ទង់ថ្លៃដើមកម្រិតរោងចក្រនីមួយៗនៅមិនច្បាស់លាស់ ព្រោះក្រុមហ៊ុនភាគច្រើនមិនចេញផ្សាយទិន្នន័យហិរញ្ញវត្ថុលម្អិត។

ខាងភាគីសមត្ថភាព IEA បានកត់សម្គាល់ថា គិតត្រឹមមុនពេល Stratos ចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការ សមត្ថភាព DAC សរុបដែលកំពុងដំណើរការជាក់ស្តែងទូទាំងពិភពលោកនៅមានកម្រិតតូចខ្លាំង — ប្រមាណប៉ុន្មានម៉ឺនតោនក្នុងមួយឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ បើប្រៀបធៀបនឹងសេណារីយ៉ូ Net Zero by 2050 របស់ IEA ខ្លួនឯង ដែលស្រមៃថា DAC អាចត្រូវការឈានដល់ប្រមាណ ១ ពាន់លានតោនក្នុងមួយឆ្នាំសម្រាប់ឆ្នាំ ២០៥០ — គម្លាតដ៏ធំរវាងសមត្ថភាពបច្ចុប្បន្ន និងគោលដៅសេណារីយ៉ូ ដែល IEA បញ្ជាក់ថាជាគំរូគោលនយោបាយ មិនមែនការព្យាករណ៍នោះទេ។

ការចាក់ស្តុកកាបូនរបស់ Orca និង Mammoth តាមរយៈ Carbfix ត្រូវបានពិពណ៌នាដោយក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវ Carbfix ខ្លួនឯង (ដែលបោះពុម្ពការសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រស្តីពីល្បឿនប្រែក្លាយកាបូនទៅជាថ្មនៅអាយស្លែន) ថាមានលក្ខណៈអចិន្ត្រៃយ៍ខ្ពស់ ព្រោះកាបូនប្រែជាថ្មរឹងវិញមិនអាចលេចមកវិញបានងាយ — ជាការសិក្សាឯករាជ្យផ្នែកមួយដែលទទួលការគាំទ្រយ៉ាងទូលំទូលាយ ខុសពីលេខថ្លៃដើម ឬសមត្ថភាពដែលភាគច្រើននៅតែជាការអះអាងក្រុមហ៊ុន។

• បានផ្ទៀងផ្ទាត់ខ្លះ៖ យន្តការគីមីវិទ្យាប្រែកាបូនទៅជាថ្មរបស់ Carbfix (ការសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្របោះពុម្ព)
• បានតាមដានដោយ IEA៖ ជួរថ្លៃដើមទូទៅ ៦០០-១.០០០ដុល្លារ/តោន (ជួរធំ មិនច្បាស់លាស់តាមរោងចក្រនីមួយៗ)

• មិនទាន់មានការផ្ទៀងផ្ទាត់ឯករាជ្យពេញលេញ៖ ថ្លៃដើមជាក់លាក់ក្នុងមួយតោនរបស់រោងចក្រនីមួយៗ (ក្រុមហ៊ុនមិនចេញផ្សាយទិន្នន័យហិរញ្ញវត្ថុលម្អិត)
• មិនទាន់មានការផ្ទៀងផ្ទាត់ឯករាជ្យពេញលេញ៖ សមត្ថភាពជាក់ស្តែងធៀបនឹងសមត្ថភាពរចនាក្នុងឆ្នាំដំបូងនៃប្រតិបត្តិការ

០៧ទីផ្សារកាបូនក្រេឌីតស្ម័គ្រចិត្ត៖ Verra, Puro.earth, Microsoft

ដោយសារថ្លៃដើមក្នុងមួយតោនរបស់ DAC នៅតែខ្ពស់ជាងតម្លៃកាបូនធម្មតាច្រើនដង ចំណូលភាគច្រើនរបស់ក្រុមហ៊ុន DAC សព្វថ្ងៃមិនមកពីការលក់ CO2 ជាផលិតផលទេ ប៉ុន្តែមកពីទីផ្សារកាបូនក្រេឌីតស្ម័គ្រចិត្ត (voluntary carbon market) ដែលក្រុមហ៊ុនធំៗទិញ “ក្រេឌីតដកយកកាបូន” (carbon removal credit) ជាមុន ជាទូទៅតាមកិច្ចព្រមព្រៀងទិញរយៈពេលវែង (offtake agreement) ដើម្បីទាមទារកាត់បន្ថយស្នាមជើងកាបូនផ្ទាល់ខ្លួន។

ក្រេឌីតទាំងនេះត្រូវចេញផ្សាយដោយអង្គការចុះបញ្ជីឯករាជ្យ (registry)។ Verra (Verified Carbon Standard) ជាចុះបញ្ជីធំបំផុតទូទាំងពិភពលោក — ស្គាល់ជាទូទៅពីគម្រោងព្រៃឈើ REDD+ — ហើយកំពុងពង្រីកវិធីសាស្ត្រសម្រាប់ការដកយកកាបូនតាមបច្ចេកវិទ្យា (engineered removals)។ Puro.earth ជាចុះបញ្ជីមួយទៀតបង្កើតឡើងជាពិសេសសម្រាប់ការដកយកកាបូនតាមបច្ចេកវិទ្យា ចេញផ្សាយ CO2 Removal Certificate (CORC) ដោយកំណត់លក្ខខណ្ឌភាពស្ថិតយូរអង្វែង (permanence) ខ្ពស់ជាងក្រេឌីតធម្មតា — Climeworks ជាអតិថិជនប្រើ Puro.earth ដ៏ធំសម្រាប់ក្រេឌីតរបស់ខ្លួន។

Microsoft ជាក្រុមហ៊ុនទិញកាបូនក្រេឌីតដ៏ធំបំផុតមួយក្នុងវិស័យបច្ចេកវិទ្យា។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ Microsoft និង 1PointFive បានប្រកាសកិច្ចព្រមព្រៀងទិញក្រេឌីតពីរោងចក្រ Stratos ដែលសារព័ត៌មានពាណិជ្ជកម្មរាយការណ៍ថាគ្របដណ្តប់រហូតដល់ ៥០០.០០០ តោនក្នុងច្រើនឆ្នាំ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ Microsoft និង Climeworks ក៏បានប្រកាសកិច្ចព្រមព្រៀងមួយទៀត ដែលពិពណ៌នាថាជាកិច្ចទិញកាបូនក្រេឌីតពី DAC ដ៏ធំបំផុតមួយរហូតមកដល់ពេលនោះ ដោយមិនបានបញ្ចេញលម្អិតតម្លៃ ឬបរិមាណជាសាធារណៈពេញលេញ។ ក្រៅពី Microsoft សម្ព័ន្ធអ្នកទិញ Frontier — ដឹកនាំដោយ Stripe រួមជាមួយ Alphabet (Google), Meta, Shopify — បានប្តេជ្ញាទិញកាបូនក្រេឌីតជាមុនច្រើនជាង ១ ពាន់លានដុល្លារពីអ្នកផ្គត់ផ្គង់ច្រើនប្រភេទ រួមទាំង Climeworks។

តាមរបៀបធម្មតា ដំណើរការមួយក្រេឌីតឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលដូចតទៅ (ពិពណ៌នាទូទៅដោយអង្គការចុះបញ្ជីនានា)៖

1. ក្រុមហ៊ុន DAC វាស់ស្ទង់បរិមាណកាបូនចាប់បាន និងបញ្ជូនចាក់ស្តុកតាមប្រព័ន្ធតាមដាន (monitoring)
2. អ្នកសវនកម្មភាគីទីបីឯករាជ្យត្រួតពិនិត្យទិន្នន័យ ធៀបនឹងវិធីសាស្ត្រអង្គការចុះបញ្ជី (Puro.earth ឬ Verra)
3. អង្គការចុះបញ្ជីចេញផ្សាយក្រេឌីត (ដូចជា CORC) តាមបរិមាណដែលបានផ្ទៀងផ្ទាត់
4. ក្រុមហ៊ុនទិញ (ដូចជា Microsoft) ទិញក្រេឌីតនោះតាមកិច្ចព្រមព្រៀងរយៈពេលវែងចុះមុន
5. ក្រុមហ៊ុនទិញដកក្រេឌីតចេញពីចរាចរណ៍ (retire) ដើម្បីទាមទារកាត់បន្ថយស្នាមជើងកាបូនផ្ទាល់ខ្លួន

០៨ជជែកគុណភាពក្រេឌីត៖ ការរិះគន់ និងការឆ្លើយតប

ថាតើក្រេឌីតកាបូនពី DAC គួរជឿទុកចិត្តបានក្នុងកម្រិតណា និងតម្លៃខ្ពស់បច្ចុប្បន្នសមហេតុផលដែរឬទេ គឺជាសំណួរដែលកំពុងជជែកយ៉ាងសកម្មក្នុងចំណោមអ្នកស្រាវជ្រាវទីផ្សារកាបូន និងឧស្សាហកម្មខ្លួនឯង។ អត្ថបទនេះមិនកាត់សេចក្តីថាភាគីណាត្រឹមត្រូវនោះទេ គ្រាន់តែបង្ហាញជំហរដែលបានចែងជាសាធារណៈ។

ការរិះគន់៖ អ្នកស្រាវជ្រាវទីផ្សារកាបូន

លោកស្រី Barbara Haya នាយកគម្រោង Berkeley Carbon Trading Project (UC Berkeley) បានលើកឡើងថា ក្រេឌីតតម្លៃខ្ពស់ដូចជា DAC អាចប្រឈមហានិភ័យក្លាយជាឧបករណ៍ឲ្យក្រុមហ៊ុនធំៗ “ទិញផ្លូវចេញ” ពីការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទាល់ខ្លួន។ CarbonPlan ដឹកនាំដោយ Danny Cullenward បានបោះពុម្ពការវិភាគចោទសួរថា វិធីសាស្ត្រ monitoring, reporting, verification (MRV) សម្រាប់ការដកយកកាបូនតាមបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ នៅមានប្រវត្តិខ្លីពេក ដើម្បីធានាថាការគណនាកាបូនសុទ្ធគិតរួមប្រភពថាមពលរបស់រោងចក្រ DAC ខ្លួនឯងគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ។ អង្គការបរិស្ថានមួយចំនួនក៏បានរិះគន់ការចូលរួមរបស់ Occidental ក្នុងវិស័យ DAC ថា ជួយពង្រឹងភាពត្រឹមត្រូវសាធារណៈដល់ក្រុមហ៊ុនដែលនៅតែបូមប្រេងធំធាត់ ទោះកាបូនពី Stratos ត្រូវបានកំណត់សម្រាប់ចាក់ស្តុកមិនប្រើ EOR ក៏ដោយ។

ការឆ្លើយតប៖ អង្គការចុះបញ្ជី និងឧស្សាហកម្ម

Puro.earth ឆ្លើយតបថា វិធីសាស្ត្រ CORC របស់ខ្លួនចាត់ថ្នាក់ក្រេឌីតតាមកម្រិតភាពស្ថិត — ការចាក់ស្តុកតាមរយៈប្រែជាថ្ម (Carbfix) ចាត់ថ្នាក់ក្នុងកម្រិតខ្ពស់បំផុត ខុសពីក្រេឌីតព្រៃឈើដែលប្រឈមហានិភ័យបាត់បង់វិញ។ Climeworks និង 1PointFive ខ្លួនឯងឆ្លើយតបថា ប្រព័ន្ធតាមដានរបស់ខ្លួនគិតរួមប្រភពថាមពលដែលប្រើប្រាស់ (Orca និង Mammoth ប្រើថាមពលភូគព្ភសាស្ត្រពីរោងចក្រ Hellisheiði) ហើយក្រេឌីតលក់ឲ្យ Microsoft ភ្ជាប់កិច្ចសន្យាកំណត់ច្បាស់សម្រាប់ការចាក់ស្តុកអចិន្ត្រៃយ៍ប៉ុណ្ណោះ។ ខាងភាគី Frontier ថ្លែងថា ការទិញក្រេឌីតតម្លៃខ្ពស់ថ្ងៃនេះជាការវិនិយោគមុននឹងបញ្ជូនសញ្ញាតម្រូវការទៅផ្គត់ផ្គង់ថ្មីៗ ដើម្បីជួយបន្ថយថ្លៃដើមតាមពេលវេលា។

០៩គោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាល៖ ការកាត់ពន្ធ 45Q របស់សហរដ្ឋអាមេរិក

ផ្នែកនេះពិពណ៌នាអំពីយន្តការគោលនយោបាយសាធារណៈមួយប៉ុណ្ណោះ — មិនមែនជាការវាយតម្លៃ ឬការគាំទ្រនយោបាយចំពោះក្រុមហ៊ុនណាមួយឡើយ។ ផ្នែក 45Q នៃក្រមពន្ធសហព័ន្ធសហរដ្ឋអាមេរិកផ្តល់ការកាត់ពន្ធសម្រាប់កាបូនដែលចាប់និងចាក់ស្តុក ដែលមានតាំងពីឆ្នាំ ២០០៨ ប៉ុន្តែត្រូវបានពង្រីកកម្រិតយ៉ាងសំខាន់តាមរយៈច្បាប់ Inflation Reduction Act (IRA) ដែលអនុម័តក្នុងឆ្នាំ ២០២២។

តាមការសង្ខេបរបស់ក្រសួងថាមពលសហរដ្ឋអាមេរិក (DOE) ការកែសម្រួល IRA កំណត់អត្រាកាត់ពន្ធខុសគ្នាតាមបច្ចេកវិទ្យា និងគោលដៅប្រើប្រាស់៖ DAC ដែលចាក់ស្តុកអចិន្ត្រៃយ៍ក្រោមដីទទួលបានរហូតដល់ ១៨០ដុល្លារ/តោន ខណៈ DAC ដែលប្រើសម្រាប់បូមប្រេងបន្ថែម (EOR) ឬការប្រើប្រាស់ផ្សេងទៀត ទទួលបាន ១៣០ដុល្លារ/តោន។ ការស្រូបយកនៅប្រភពចេញ (point-source) ទទួលបានតិចជាង៖ ៨៥ដុល្លារ/តោនសម្រាប់ចាក់ស្តុកអចិន្ត្រៃយ៍ និង ៦០ដុល្លារ/តោនសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ផ្សេង។ IRA ក៏កំណត់ចំនួនអប្បបរមាកាបូនប្រចាំឆ្នាំសម្រាប់មានសិទ្ធិទទួលកាត់ពន្ធទាបជាងសម្រាប់ DAC (ចាប់ពី ១.០០០ តោន/ឆ្នាំ) ធៀបនឹងគម្រោងឧស្សាហកម្មផ្សេងទៀត (១២.៥០០-១៨.៧៥០ តោន/ឆ្នាំ) — រចនាឲ្យងាយចូលរួមសម្រាប់គម្រោង DAC ទំហំតូចជាង។

ក្រៅពី 45Q DOE ក៏ផ្តល់មូលនិធិផ្ទាល់តាមកម្មវិធី Regional Direct Air Capture Hubs ក្រោមច្បាប់ Bipartisan Infrastructure Law (២០២១) អនុញ្ញាតថវិការហូតដល់ ៣,៥ ពាន់លានដុល្លារ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ DOE បានប្រកាសមូលនិធិមុនរហូតដល់ ៥០០លានដុល្លារ/គម្រោង សម្រាប់ hub ដំបូងពីរ៖ Project Cypress (Louisiana ដឹកនាំដោយ Battelle ជាមួយ Climeworks និង Heirloom) និង South Texas DAC Hub (ភ្ជាប់ជាមួយ Occidental/1PointFive)។ DOE សង្កត់ធ្ងន់ថា មូលនិធិទាំងនេះជាការវិនិយោគគាំទ្រការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យា មិនមែនជាការធានាលទ្ធផលជោគជ័យរបស់គម្រោងណាមួយឡើយ។

១០និន្នាការថ្លៃដើម៖ ការព្យាករណ៍ដែលខុសគ្នា

សំណួរថាតើថ្លៃដើម DAC នឹងធ្លាក់ចុះលឿនប៉ុណ្ណាក្នុងទសវត្សរ៍ខាងមុខ គឺជាចំណុចដែលអង្គការវិភាគខុសគ្នាមានទស្សនៈផ្សេងគ្នាយ៉ាងខ្លាំង — ជាចំណុចដែលអត្ថបទនេះបង្ហាញដោយមិនកាត់សេចក្តីថាភាគីណាត្រឹមត្រូវ។

IEA ថ្លែងថា ថ្លៃដើមអាចថយចុះតាមរយៈការរៀនសូត្រពីបទពិសោធន៍សាងសង់ (learning-by-doing) ស្រដៀងអ្វីដែលកើតឡើងចំពោះថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យ ប៉ុន្តែសង្កត់ធ្ងន់ថាមិនអាចធានាល្បឿនដូចគ្នា ព្រោះលក្ខណៈគីមីវិទ្យា និងកម្តៅសាស្ត្រនៃ DAC ខុសគ្នាខ្លាំង។ អ្នកវិភាគនៅ BloombergNEF បានប៉ាន់ស្មានថា ថ្លៃដើមអាចធ្លាក់ចុះមកនៅចន្លោះខ្ពស់ជាង ២០០ដុល្លាររហូតដល់ជិត ៤០០ដុល្លារ/តោនត្រឹមចុងទសវត្សរ៍ ២០៣០ ខណៈអ្នកវិភាគខ្លះទៀតកាន់ជំហរប្រុងប្រយ័ត្នជាងនេះ ដោយចង្អុលថាកម្រិតកម្តៅសាស្ត្រនៃប្រតិកម្មគីមីមានដែនកំណត់ (thermodynamic limit) មិនអាចឆ្លងកាត់បានតែដោយពង្រីកទំហំ ខុសពីអេឡិចត្រូនិចដែលធ្លាក់ថ្លៃតាម Moore’s Law។

ភាពខុសគ្នានេះប៉ះពាល់ដល់ជជែកគុណភាពក្រេឌីតនៅផ្នែក H៖ ប្រសិនបើថ្លៃដើមធ្លាក់ចុះលឿនតាមព្យាករណ៍ក្រុមហ៊ុន ការវិនិយោគសព្វថ្ងៃអាចយុត្តិធម៌ ប៉ុន្តែប្រសិនបើធ្លាក់ចុះយឺតជាងនេះ ធនធានសព្វថ្ងៃអាចផ្តល់លទ្ធផលកាត់បន្ថយកាបូនតិចជាងវិធានការផ្សេង។

១១ការកែយល់ខុស៖ តើ DAC អាចដោះស្រាយអាកាសធាតុតែម្នាក់ឯងបានទេ?

ដោយសារព័ត៌មានអំពីរោងចក្រ DAC ថ្មីៗច្រើនតែមានចំណងជើងទាក់ទាញ ការសន្ទនាសាធារណៈមួយចំនួនងាយប្រែក្លាយបច្ចេកវិទ្យានេះទៅជាដំណោះស្រាយចម្បងសម្រាប់វិបត្តិអាកាសធាតុ — ការសន្មតនេះមិនត្រូវនឹងទិន្នន័យទេ។

• មិនមែនការពិត៖ “DAC កំពុងស្រូបយកភាគច្រើននៃការបញ្ចេញកាបូនប្រចាំឆ្នាំរបស់ពិភពលោក”
• មិនមែនការពិត៖ “IEA ចាត់ទុក DAC ជាជម្រើសជំនួសសម្រាប់ការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញផ្ទាល់”

• ជាការពិត៖ សមត្ថភាព DAC សរុបទូទាំងពិភពលោកបច្ចុប្បន្ននៅមានកម្រិតតូចខ្លាំង ធៀបនឹងការបញ្ចេញកាបូនសកលប្រចាំឆ្នាំដែលអង្គការវិទ្យាសាស្ត្រអន្តរជាតិប៉ាន់ស្មានស្ថិតនៅកម្រិតច្រើនម៉ឺនលានតោន (IEA, ដូចបង្ហាញនៅផ្នែក F)
• ជាការពិត៖ IEA រៀបរាប់ច្បាស់ក្នុងសេណារីយ៉ូ Net Zero by 2050 ថា DAC និងវិធីសាស្ត្រដកយកកាបូនផ្សេងទៀតគួរដើរតួជាឧបករណ៍បំពេញបន្ថែម សម្រាប់ដោះស្រាយផ្នែកបញ្ចេញឧស្ម័នដែលពិបាកកាត់បន្ថយផ្ទាល់ (hard-to-abate) មិនមែនជាជម្រើសជំនួសកាត់បន្ថយផ្ទាល់នោះទេ
• ជាការពិត៖ សូម្បីតែសេណារីយ៉ូដែលមើលឃើញ DAC ធំបំផុតក៏នៅតែសន្មតថា ការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទាល់ត្រូវធ្វើដំណាលគ្នា មិនមែនជំនួសគ្នាឡើយ (IEA)

១២សំណួរញឹកញាប់

១៣ប្រភព

1. IEA — Direct Air Capture
2. Climeworks — Orca and Mammoth
3. 1PointFive — Stratos
4. Occidental Petroleum — carbon management
5. Keith et al. — A Process for Capturing CO2 from the Atmosphere, Joule (2018)
6. Verra — Verified Carbon Standard
7. Puro.earth — CO2 Removal Certificate (CORC)
8. Microsoft — carbon removal offtake agreements
9. Frontier — advance market commitment
10. Berkeley Carbon Trading Project — UC Berkeley
11. CarbonPlan — carbon removal accounting reviews
12. US DOE — Regional Direct Air Capture Hubs
13. US IRS — Section 45Q Credit
14. Carbfix — CO2 mineralization storage (Iceland)
15. BloombergNEF — carbon removal cost analysis
16. Heatmap News — DAC plant ramp-up reporting

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៦ ប្រភព