ហេតុអ្វីបន្លែឡើងថ្លៃពេលមានទឹកជំនន់? ហេតុអ្វីទូរស័ព្ទចាស់ចុះថ្លៃពេលមានម៉ូដែលថ្មី? ចម្លើយទាំងអស់នេះ ស្ថិតនៅក្នុងការលេងគ្នារវាងកម្លាំងពីរ៖ «តម្រូវការ» និង «ការផ្គត់ផ្គង់»។ ភាគនេះ នឹងបង្ហាញពីរបៀបដែលកម្លាំងទាំងពីរនេះ កំណត់តម្លៃ និងបរិមាណនៃអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងជុំវិញយើង។

នៅបីភាគមុន យើងបានឃើញថា ភាពខ្វះខាត បង្ខំមនុស្សឱ្យ ជ្រើសរើស ហើយរាល់ជម្រើសមាន តម្លៃឱកាស។ ប៉ុន្តែពេលមនុស្សរាប់លាននាក់ ធ្វើជម្រើសរបស់ខ្លួនក្នុងពេលតែមួយ — អ្នកខ្លះជាអ្នកទិញ អ្នកខ្លះជាអ្នកលក់ — តើលទ្ធផលចេញមកជាអ្វី? លទ្ធផលនោះ គឺជា ទីផ្សារ ហើយឧបករណ៍ដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតដែលសេដ្ឋវិទូប្រើ ដើម្បីយល់ពីទីផ្សារ គឺគំរូ «តម្រូវការ និងការផ្គត់ផ្គង់»។

១ ហេតុអ្វីប្រធានបទនេះសំខាន់?

តម្លៃ គឺនៅជុំវិញយើងគ្រប់ថ្ងៃ — តម្លៃបាយ តម្លៃសាំង តម្លៃថ្នាំ តម្លៃផ្ទះ។ ប៉ុន្តែតើ អ្នកណា ជាអ្នកកំណត់តម្លៃទាំងនេះ? គ្មាននរណាម្នាក់អង្គុយសរសេរតម្លៃគ្រប់យ៉ាងឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ តម្លៃលេចចេញ ដោយខ្លួនឯង ពីការជួបគ្នារវាងចំណង់ចង់បានរបស់អ្នកទិញ និងឆន្ទៈលក់របស់អ្នកលក់។

ការយល់ដឹងពីគំរូនេះ ជួយឱ្យអ្នកឆ្លើយសំណួរជាក់ស្តែងជាច្រើន៖ ហេតុអ្វីម្ស៉ៅឡើងថ្លៃពេលមានការភ័យស្តុកទុក? ហេតុអ្វីម្ជូរចុះថ្លៃពេលដល់រដូវ? តើពេលរដ្ឋកំណត់តម្លៃ «អតិបរមា» មានផលប៉ះពាល់អ្វី? គំរូតម្រូវការ-ការផ្គត់ផ្គង់ គឺជា «វេយ្យាករណ៍» មូលដ្ឋាននៃសេដ្ឋកិច្ចទាំងមូល។

២ គោលគំនិតសំខាន់៖ កម្លាំងពីរនៃទីផ្សារ

តម្រូវការ (Demand) គឺជាបរិមាណទំនិញ ដែលអ្នកទិញ មានឆន្ទៈ និងលទ្ធភាព ទិញ នៅតម្លៃផ្សេងៗគ្នា។ ការផ្គត់ផ្គង់ (Supply) គឺជាបរិមាណទំនិញ ដែលអ្នកលក់ មានឆន្ទៈ និងលទ្ធភាព លក់ នៅតម្លៃផ្សេងៗគ្នា។ ចំណុចគន្លឹះគឺពាក្យ «នៅតម្លៃផ្សេងៗ» — ព្រោះទាំងតម្រូវការ និងការផ្គត់ផ្គង់ គឺ អាស្រ័យលើតម្លៃ [1]។

តម្លៃ មិនមែនជាលេខដែលនរណាម្នាក់សម្រេច — វាជាចំណុចជួបគ្នា រវាងអ្វីដែលអ្នកទិញព្រម និងអ្វីដែលអ្នកលក់ព្រម។

៣ ការពន្យល់ជាជំហានៗ

៣.១ ច្បាប់តម្រូវការ (Law of Demand)

ច្បាប់តម្រូវការ៖ នៅពេលកត្តាផ្សេងៗនៅដដែល — ពេលតម្លៃ ឡើង បរិមាណដែលមនុស្សចង់ទិញ ធ្លាក់ចុះ ហើយពេលតម្លៃ ចុះ បរិមាណដែលចង់ទិញ កើនឡើង។ នេះជាមូលហេតុ ដែលធ្វើឱ្យខ្សែតម្រូវការ ជម្រាលចុះ (downward-sloping) ពីឆ្វេងទៅស្តាំ។

៣.២ ច្បាប់ការផ្គត់ផ្គង់ (Law of Supply)

ច្បាប់ការផ្គត់ផ្គង់៖ នៅពេលកត្តាផ្សេងៗនៅដដែល — ពេលតម្លៃ ឡើង បរិមាណដែលអ្នកលក់ចង់ផលិត និងលក់ កើនឡើង (ព្រោះមានចំណេញច្រើន) ហើយពេលតម្លៃ ចុះ បរិមាណលក់ ធ្លាក់ចុះ។ ដូច្នេះ ខ្សែការផ្គត់ផ្គង់ ជម្រាលឡើង (upward-sloping)។

៣.៣ តុល្យភាពទីផ្សារ (Market Equilibrium)

ឥឡូវ ដាក់ខ្សែទាំងពីរជាមួយគ្នា។ ចំណុចដែលខ្សែតម្រូវការ និងខ្សែការផ្គត់ផ្គង់ កាត់គ្នា ហៅថា តុល្យភាព (equilibrium)។ នៅចំណុចនោះ បរិមាណដែលអ្នកទិញចង់ទិញ = បរិមាណដែលអ្នកលក់ចង់លក់ ។ តម្លៃនោះហៅថា តម្លៃតុល្យភាព (P*) ហើយបរិមាណនោះ ជា បរិមាណតុល្យភាព (Q*) [2]។

៣.៤ លើសផ្គត់ផ្គង់ និងកង្វះ (Surplus & Shortage)

តើមានអ្វីកើតឡើង បើតម្លៃ មិននៅ ត្រង់តុល្យភាព? បើតម្លៃ ខ្ពស់ជាង P* — អ្នកលក់ចង់លក់ច្រើន តែអ្នកទិញចង់ទិញតិច → មាន «លើសផ្គត់ផ្គង់» (surplus) ។ ដើម្បីលក់ចេញ អ្នកលក់ត្រូវ បញ្ចុះតម្លៃ។ ផ្ទុយវិញ បើតម្លៃ ទាបជាង P* — មនុស្សចង់ទិញច្រើន តែទំនិញមិនគ្រប់ → មាន «កង្វះ» (shortage) ហើយតម្លៃមានទំនោរ ឡើងវិញ។ កម្លាំងទាំងពីរនេះ រុញតម្លៃត្រឡប់ទៅ P* ជានិច្ច។

៤ ការផ្លាស់ខ្សែ ធៀប ការធ្វើចលនាតាមខ្សែ

នេះជាចំណុចដែលមនុស្សច្រឡំច្រើនបំផុត។ មានភាពខុសគ្នាធំរវាង៖

• ការធ្វើចលនាតាមខ្សែ (movement) — កើតឡើងពេល តម្លៃ ផ្លាស់ប្តូរ។ យើងគ្រាន់តែរអិលឡើង ឬចុះ លើខ្សែដដែល។
• ការផ្លាស់ខ្សែ (shift) — កើតឡើងពេលកត្តា ក្រៅពីតម្លៃ ផ្លាស់ប្តូរ (ដូចជា ចំណូល រសនិយម ចំនួនអ្នកទិញ)។ ខ្សែទាំងមូល រំកិល ទៅឆ្វេង ឬស្តាំ។

៥ អ្វីខ្លះ ធ្វើឱ្យខ្សែផ្លាស់ទី?

តម្លៃ ធ្វើឱ្យ ចលនាតាមខ្សែ ។ តែកត្តាខាងក្រោមនេះ ធ្វើឱ្យ ខ្សែទាំងមូលផ្លាស់ទី៖

*សម្រាប់ «ទំនិញធម្មតា» (normal goods)។ សម្រាប់ «ទំនិញអន់» (inferior goods) ចំណូលកើន អាចធ្វើឱ្យតម្រូវការធ្លាក់ទៅវិញ។

៦ ពេលខ្សែផ្លាស់ទី តម្លៃ និងបរិមាណ ប្រែយ៉ាងណា?

នេះជា «តារាងលទ្ធផល» ដ៏មានប្រយោជន៍ — ចងចាំវា អ្នកនឹងអាចទាយលទ្ធផលនៃព្រឹត្តិការណ៍សេដ្ឋកិច្ចជាច្រើន៖

៧ ឧទាហរណ៍សាមញ្ញ៖ ទីផ្សារបន្លែ

ស្រមៃទីផ្សារត្រកួន។ ធម្មតា តម្លៃមួយគីឡូ ស្ថិតនៅចំណុចតុល្យភាព។ ស្រាប់តែមានទឹកជំនន់ បំផ្លាញចម្ការមួយចំនួន — ការផ្គត់ផ្គង់ ធ្លាក់ (ខ្សែ S រំកិលឆ្វេង)។ តាមតារាងខាងលើ លទ្ធផលគឺ៖ តម្លៃ ឡើង ហើយបរិមាណលក់ ធ្លាក់។ នេះជាមូលហេតុ ដែលបន្លែថ្លៃឡើងក្រោយទឹកជំនន់ — មិនមែនព្រោះនរណាម្នាក់ «លោភ» ទេ តែព្រោះកម្លាំងទីផ្សារ។

ផ្ទុយវិញ ពេលដល់រដូវប្រមូលផល ត្រកួនចេញច្រើន — ការផ្គត់ផ្គង់ កើន (S រំកិលស្តាំ) — តម្លៃ ចុះ ហើយបរិមាណលក់ កើន។ អ្នកទិញសប្បាយ អ្នកលក់បានលក់ច្រើន។

៨ របៀបទីផ្សារ «ស្វែងរក» តុល្យភាព

៩ សទ្ទានុក្រម · ពាក្យគន្លឹះ

១០ កំហុសយល់ច្រឡំទូទៅ

១១ ករណីសិក្សាខ្លី

សំណួរសម្រាប់អ្នកអាន

1. ពេលថ្លៃសាំងឡើងលើពិភពលោក តើវាធ្វើឱ្យខ្សែណាផ្លាស់ទី ក្នុងទីផ្សារសំបុត្រយន្តហោះ?
2. បើមនុស្សភ្លាមៗចូលចិត្តញ៉ាំកាហ្វេ តើ P* និង Q* នៃកាហ្វេ ប្រែយ៉ាងណា?
3. ស្វែងរកឧទាហរណ៍ក្នុងជីវិតអ្នក ដែលឃើញ «កង្វះ» (មនុស្សតម្រង់ជួរ តែទំនិញអស់)។

អ្វីដែលរង់ចាំនៅខាងមុខ

យើងបានឃើញថា ខ្សែផ្លាស់ទី ធ្វើឱ្យតម្លៃ និងបរិមាណ ប្រែប្រួល។ ប៉ុន្តែ ប្រែ​ប៉ុន្មាន? ពេលថ្លៃឡើង ១០% តើបរិមាណធ្លាក់តិច ឬ ច្រើន? ចម្លើយ អាស្រ័យលើគោលគំនិតដ៏សំខាន់មួយឈ្មោះ «ភាពបត់បែន» (Elasticity) ។ នៅ ភាគទី ៥ យើងនឹងស្វែងយល់ថា ហេតុអ្វីទំនិញខ្លះថ្លៃឡើងក៏គេនៅតែទិញ ខ្លះទៀតបន្តិចក៏គេឈប់ទិញ។

ឯកសារយោង

• [1] Introduction to Demand and Supply. OpenStax, Principles of Economics 3e. openstax.org
• [2] Demand, Supply, and Equilibrium in Markets for Goods and Services. OpenStax 3e §3.1. openstax.org
• [3] Supply and Demand. Britannica Money. britannica.com

ការតភ្ជាប់ក្នុងស៊េរី

ការបញ្ជាក់៖ អត្ថបទនេះជាការសំយោគ និងវិភាគចំណេះដឹងសេដ្ឋកិច្ចទូទៅ ពីប្រភពអប់រំផ្សេងៗ ក្នុងគោលបំណងចែករំលែកចំណេះដឹងប៉ុណ្ណោះ។ ឧទាហរណ៍ទាំងអស់ ជាឧទាហរណ៍សកល និងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ មិនពាក់ព័ន្ធនឹងស្ថានភាពនយោបាយ ឬសេដ្ឋកិច្ចជាក់លាក់របស់ប្រទេសណាមួយឡើយ។ · Eksastra.com · ស៊េរីចំណេះដឹងជាភាសាខ្មែរ