ការជួញដូរ គឺនៅជុំវិញយើង គ្រប់ពេលវេលា ។ គ្មាននរណាម្នាក់ ផលិតគ្រប់យ៉ាង ដែលខ្លួនត្រូវការ ដោយខ្លួនឯងឡើយ — ចាប់ពីអាហារ រហូតដល់ ឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិក ។ ជំនួសវិញ យើងធ្វើការងារ ឬអាជីវកម្ម មួយប្រភេទ រកចំណូល រួចយកចំណូលនោះ ទៅទិញ អ្វីៗ ដែលអ្នកដទៃ ផលិត ។ នេះជាការជួញដូរ ក្នុងទម្រង់ដ៏សាមញ្ញ ។

ការយល់ដឹងពី ការជួញដូរ ជួយឱ្យយើងឃើញ ថាហេតុអ្វី ការភ្ជាប់រវាង មនុស្ស តំបន់ និងសេដ្ឋកិច្ច ធ្វើឱ្យ ជីវិតរបស់យើងទាំងអស់គ្នា ប្រសើរជាង ។ វាក៏ជួយឱ្យយើងយល់ អំពី សកលភាវូបនីយកម្ម (globalization) — និន្នាការ ដ៏សំខាន់ ដែលបានផ្លាស់ប្តូរ ពិភពលោក ក្នុងរយៈពេលរាប់សតវត្ស ។

លើសពីនេះ ការជួញដូរ គឺជាកន្លែង ដែលគំនិត សេដ្ឋកិច្ចជាច្រើន ដែលយើងបានរៀនរួច — តម្លៃឱកាស (ភាគ ៣) ការជំនាញ និងផលិតភាព (ភាគ ១៥) — មកជួបគ្នា ។

ចំណុចស្នូល នៃការជួញដូរ គឺគំនិត គុណសម្បត្តិប្រៀបធៀប (comparative advantage) ដែលបានពន្យល់ ដំបូងដោយ សេដ្ឋវិទូ David Ricardo កាលពីឆ្នាំ ១៨១៧ [1] ។ គំនិតនេះ អាចផ្ទុយពី វិចារណញាណ បន្តិច ។ សូមកុំច្រឡំ វានឹង គុណសម្បត្តិដាច់ខាត (absolute advantage) ដែលមានន័យថា អាចផលិត បានច្រើនជាង ដោយប្រើ ធនធានដូចគ្នា ។

គុណសម្បត្តិប្រៀបធៀប មិននិយាយថា អ្នកណាពូកែជាង — វានិយាយថា អ្នកណា មាន តម្លៃឱកាស (opportunity cost) ទាបជាង ក្នុងការផលិត អ្វីមួយ ។ សូមចាំពី ភាគ ៣៖ តម្លៃឱកាស គឺជាអ្វី ដែលអ្នកបោះបង់ ដើម្បីធ្វើអ្វីមួយផ្សេង ។ គោលការណ៍ដ៏អស្ចារ្យ គឺ៖ ទោះបីនរណាម្នាក់ ពូកែជាងគេ លើគ្រប់យ៉ាង (គុណសម្បត្តិដាច់ខាត) វានៅតែមានប្រយោជន៍ សម្រាប់គាត់ ក្នុងការជំនាញ លើអ្វី ដែលគាត់ធ្វើ បានល្អ ជាងគេបំផុត រួចជួញដូរ យកអ្វីផ្សេង ។

៣.១ គុណសម្បត្តិដាច់ខាត ធៀប គុណសម្បត្តិប្រៀបធៀប

គុណសម្បត្តិដាច់ខាត មានន័យថា ផលិតបានច្រើនជាង ក្នុងធនធានដូចគ្នា ។ គុណសម្បត្តិប្រៀបធៀប មានន័យថា ផលិតបាន ក្នុងតម្លៃឱកាស ទាបជាង ។ ភាពខុសគ្នានេះ សំខាន់៖ ការជួញដូរ ផ្តល់ផល នៅពេលភាគី ជំនាញ តាម គុណសម្បត្តិប្រៀបធៀប របស់ខ្លួន — មិនមែនតាម គុណសម្បត្តិដាច់ខាតទេ ។

៣.២ ចំណេញពីការជួញដូរ

នៅពេលភាគីនីមួយៗ ជំនាញលើ អ្វី ដែលមានតម្លៃឱកាសទាបជាងគេ រួចជួញដូរ ផលិតកម្មសរុប កើនឡើង ។ លទ្ធផលនេះ ហៅថា ចំណេញពីការជួញដូរ (gains from trade) [2] ។ គ្រប់ភាគី អាចប្រើប្រាស់ ច្រើនជាង អ្វី ដែលពួកគេ អាចផលិត ដោយឯកឯង — ព្រោះជាសរុប ធនធានត្រូវបានប្រើ ប្រកបដោយ ប្រសិទ្ធភាព ជាងមុន ។

៣.៣ សកលភាវូបនីយកម្ម

សកលភាវូបនីយកម្ម (globalization) គឺជាដំណើរការ ដែលសេដ្ឋកិច្ច ទូទាំងពិភពលោក ភ្ជាប់គ្នា កាន់តែជិតស្និទ្ធ — តាមរយៈ ការជួញដូរ ការវិនិយោគ ការធ្វើដំណើរ និងបច្ចេកវិទ្យា ។ វាធ្វើឱ្យ ការជួញដូរ រវាងតំបន់ដ៏ឆ្ងាយ ងាយស្រួល និងថោក ជាងពេលមុន ។ លទ្ធផល៖ អ្នកប្រើប្រាស់ ទទួលបាន ជម្រើសច្រើន និងតម្លៃទាប តែក៏មាន បញ្ហាថ្មីៗ ដែលត្រូវ គ្រប់គ្រង (ដូចជា ការប្រកួតប្រជែង ចំពោះកម្មករ ក្នុងវិស័យខ្លះ) ។

ចូរយើងមើលឧទាហរណ៍ ជាមួយមនុស្សពីរនាក់ — ក និង ខ — ដែលអាចផលិត ត្រី ឬ កន្ត្រក ។ ក្នុងមួយថ្ងៃ៖

• អ្នក ក អាចផលិត ១០ ត្រី ឬ ៥ កន្ត្រក
• អ្នក ខ អាចផលិត ៤ ត្រី ឬ ៤ កន្ត្រក

សូមកត់សម្គាល់៖ អ្នក ក ពូកែជាង លើ ទាំងពីរ (គុណសម្បត្តិដាច់ខាត) ។ តែសូមមើល តម្លៃឱកាស៖ សម្រាប់អ្នក ក ការផលិត ១ កន្ត្រក ត្រូវបោះបង់ ២ ត្រី (ព្រោះ ១០ ត្រី ÷ ៥ កន្ត្រក) ។ សម្រាប់អ្នក ខ ការផលិត ១ កន្ត្រក ត្រូវបោះបង់ តែ ១ ត្រី ។ ដូច្នេះ អ្នក ខ មាន គុណសម្បត្តិប្រៀបធៀប លើកន្ត្រក (តម្លៃឱកាសទាបជាង) ។ ចំណែក អ្នក ក មានគុណសម្បត្តិប្រៀបធៀប លើត្រី ។

ដូច្នេះ ដំណោះស្រាយ ដ៏ល្អ គឺ៖ អ្នក ក ជំនាញលើ ត្រី អ្នក ខ ជំនាញលើ កន្ត្រក រួចជួញដូរ ។ ជាសរុប ពួកគេផលិត ត្រី និងកន្ត្រក បានច្រើនជាង ការដែលម្នាក់ៗ ព្យាយាមផលិត ទាំងពីរ ដោយឯកឯង ។ នេះជា ចំណេញពីការជួញដូរ ជាក់ស្តែង ។

ការជួញដូរ និងសកលភាវូបនីយកម្ម ផ្តល់ចំណេញច្រើន៖ តម្លៃទាបជាង ជម្រើសច្រើនជាង និងលទ្ធភាព ទទួលបានទំនិញ ដែលមិនអាចផលិត ក្នុងតំបន់ ។ តែវាមិនមែន គ្មានតម្លៃឡើយ ។ នៅពេលការជួញដូរ បើកទូលាយ វិស័យខ្លះ ដែលមិនអាចប្រកួត អាចធ្លាក់ចុះ ហើយកម្មករ ក្នុងវិស័យនោះ អាចបាត់បង់ការងារ (ភ្ជាប់នឹង ភាពអត់ការងារ រចនាសម្ព័ន្ធ ក្នុងភាគ ១៤) ។ ដូច្នេះ ការជួញដូរ បង្កើត អ្នកឈ្នះ និងអ្នកចាញ់ ទោះបីជាសរុប សង្គមទទួលបានផលច្រើនក៏ដោយ ។

ដើម្បីការពារ វិស័យក្នុងស្រុក រដ្ឋាភិបាល ខ្លះ ដាក់ ពន្ធនាំចូល (tariff) ឬ ឧបសគ្គ ផ្សេងៗ លើទំនិញនាំចូល ។ តាមទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចទូទៅ ពន្ធបែបនេះ ការពារ អ្នកផលិតក្នុងស្រុក ខ្លះ តែធ្វើឱ្យ អ្នកប្រើប្រាស់ បង់ថ្លៃថ្លៃជាង និងកាត់បន្ថយ ចំណេញសរុប ពីការជួញដូរ ។ នេះជាចំណុច ដែលមានការជជែក ក្នុងសេដ្ឋកិច្ច ជាទូទៅ ។ ការជួញដូរ ក៏បង្ហាញ ថាទីផ្សារ អាចដំណើរការ បានយ៉ាងល្អ — តែពេលខ្លះ ទីផ្សារ ក៏អាចបរាជ័យ ដែរ ។ នេះនាំយើងទៅ ភាគទី ១៧ ស្តីពី ទំនិញសាធារណៈ និងផលប៉ះពាល់ក្រៅ ។

យើងបានឃើញ ថាការជួញដូរ មិនមែនល្បែងសូន្យ — វាធ្វើឱ្យ «នំ» សរុប ធំឡើង តាមរយៈ ការជំនាញ តាមគុណសម្បត្តិប្រៀបធៀប ។ ភាគបន្ទាប់ យើងនឹងស្វែងយល់ ថាពេលណា ទីផ្សារ អាចបរាជ័យ និងហេតុអ្វី ។

1. [1] Comparative Advantage · David Ricardo. Investopedia. investopedia.com
2. [2] Gains from Trade · Absolute Advantage. Investopedia. investopedia.com
3. [3] Globalization. Investopedia. investopedia.com
4. [4] Tariff. Investopedia. investopedia.com
5. [5] Principles of Macroeconomics · International Trade. OpenStax. openstax.org
6. [6] International Trade. Britannica. britannica.com