មូលនិធិសកល (Global Fund)៖ តើលុយពីរដ្ឋាភិបាលម្ចាស់ជំនួយ ហូរទៅដល់កម្មវិធីព្យាបាលជាក់ស្តែងតាមផ្លូវណា ហើយហេតុអ្វីវដ្តបំពេញបន្ថែមថវិកាបីឆ្នាំម្តង តែងតែខ្វះគោលដៅ?
មូលនិធិសកលប្រយុទ្ធនឹងជំងឺអេដស៍ របេង និងគ្រុនចាញ់ (The Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria — ហៅកាត់ថា “Global Fund”) ជាភាពជាដៃគូហិរញ្ញប្បទានអន្តរជាតិឯករាជ្យមួយ មិនមែនជាទីភ្នាក់ងារអង្គការសហប្រជាជាតិទេ បង្កើតឡើងដើម្បីប្រមូលផ្តុំធនធានពីរដ្ឋាភិបាលម្ចាស់ជំនួយ វិស័យឯកជន និងសង្គមស៊ីវិល សម្រាប់ប្រយុទ្ធនឹងជំងឺឆ្លងធំបំផុតបីមុខ។ អត្ថបទនេះពន្យល់ពីផ្លូវដែលថវិកាហូរចេញពីការសន្យារបស់រដ្ឋាភិបាល ឆ្លងកាត់យន្តការហិរញ្ញប្បទានផ្អែកលើសមិទ្ធផល និងភាពជាម្ចាស់ជាតិ រហូតដល់កម្មវិធីជាក់ស្តែងក្នុងប្រទេសទទួល ព្រមទាំងវិភាគវដ្តបំពេញបន្ថែមថវិកា និងសន្និសីទសន្យាថវិកាបីឆ្នាំម្តង ដោយបញ្ជាក់ច្បាស់រាល់ពេលដែលតួលេខមួយជាការអះអាងផ្ទាល់របស់ Global Fund ខ្លួនឯង ខុសពីតួលេខឯករាជ្យពី WHO ឬ UNAIDS។ អត្ថបទនេះជារបាយការណ៍ស្ថាប័ន-ហិរញ្ញវត្ថុប៉ុណ្ណោះ មិនមែនការវាយតម្លៃ ឬអនុសាសន៍វេជ្ជសាស្ត្រផ្ទាល់ខ្លួនឡើយ។
ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ Global Fund គឺជាអ្វី? A
Global Fund គឺជា “ភាពជាដៃគូ” (partnership) ហិរញ្ញប្បទានអន្តរជាតិឯករាជ្យមួយ តាមការពិពណ៌នាផ្លូវការរបស់ខ្លួនផ្ទាល់ — មិនមែនជាទីភ្នាក់ងារឯកទេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិទេ (ខុសពី WHO) ហើយក៏មិនមែនជាធនាគារអភិវឌ្ឍន៍ដូច World Bank ដែរ។ បេសកកម្មស្នូលគឺប្រមូលផ្តុំ និងវិនិយោគធនធានហិរញ្ញវត្ថុ ដើម្បីបញ្ចប់ជំងឺឆ្លងបីមុខជាការគំរាមកំហែងសុខភាពសាធារណៈ៖ អេដស៍ (HIV/AIDS) របេង (tuberculosis) និងគ្រុនចាញ់ (malaria)។ អង្គការមានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅទីក្រុងហ្សឺណែវ (Geneva) ប្រទេសស្វីស ហើយតាមការអះអាងផ្ទាល់របស់ខ្លួន ធ្វើប្រតិបត្តិការគាំទ្រកម្មវិធីជាង ១០០ ប្រទេស។
ចំណុចសំខាន់ត្រូវយល់ពីដំបូង៖ Global Fund ខ្លួនឯងមិនអនុវត្តកម្មវិធីព្យាបាលដោយផ្ទាល់ទេ វាគ្រាន់តែជា “យន្តការហិរញ្ញប្បទាន” (financing mechanism) — ផ្តល់ថវិកាទៅតាមផែនការជាតិដែលប្រទេសនីមួយៗស្នើសុំ ខណៈគោលការណ៍បច្ចេកទេស (ដូចជាថ្នាំណាគួរប្រើ របបព្យាបាលបែបណា) នៅតែផ្អែកលើគោលការណ៍ណែនាំរបស់ WHO។ អត្ថបទនេះផ្តោតតែលើផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ-ស្ថាប័ន៖ ថវិកាមកពីណា គ្រប់គ្រងតាមរបៀបណា និងហូរទៅដល់ប្រទេសទទួលតាមផ្លូវណា — មិនវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពព្យាបាលព្យាបាលជាក់លាក់ណាមួយឡើយ។
| ឈ្មោះពេញ | The Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria |
|---|---|
| ប្រភេទស្ថាប័ន | ភាពជាដៃគូហិរញ្ញប្បទានអន្តរជាតិឯករាជ្យ — មិនមែនទីភ្នាក់ងារ UN |
| ទីស្នាក់ការកណ្តាល | ហ្សឺណែវ (Geneva) ប្រទេសស្វីស |
| វិសាលភាពប្រតិបត្តិការ | គាំទ្រកម្មវិធីជាង ១០០ ប្រទេស (ការអះអាងផ្ទាល់ខ្លួន) |
ប្រវត្តិកំណើត៖ ពី G8 Okinawa ដល់ការបង្កើតជាផ្លូវការ B
គំនិតបង្កើត Global Fund ចាប់ផ្តើមពិភាក្សានៅសន្និសីទកំពូល G8 ក្រុងអូគីណាវ៉ា (Okinawa) ប្រទេសជប៉ុន ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០០០។ ចំណុចផ្លាស់ប្តូរសំខាន់កើតឡើងខែមេសា ២០០១ នៅសន្និសីទសហភាពអាហ្រ្វិក (African Union) ក្រុងអាបូចា (Abuja) នីហ្សេរីយ៉ា ជាកន្លែងអគ្គលេខាធិការ UN លោក Kofi Annan បានស្នើឲ្យពិភពលោកបង្កើត “ថវិកាសង្គ្រាម” (war chest) យ៉ាងតិច ៧-១០ ពាន់លានដុល្លារ ដើម្បីប្រយុទ្ធនឹងអេដស៍ របេង និងគ្រុនចាញ់ — តាមកំណត់ត្រាផ្លូវការរបស់ UNAIDS។
ខែមិថុនា ២០០១ អង្គការសហប្រជាជាតិបានប្រារព្ធសម័យប្រជុំពិសេសនៃមហាសន្និបាត (UN General Assembly Special Session — UNGASS) ស្តីពីអេដស៍ ជាកិច្ចប្រជុំមេដឹកនាំពិភពលោកលើកដំបូងគេ ដែលផ្តោតតែលើបញ្ហាសុខភាពតែមួយ។ បន្ទាប់មកខែកក្កដា ២០០១ សន្និសីទ G8 ក្រុងហ្សេណូវ៉ា (Genoa) ប្រទេសអ៊ីតាលី បានឯកភាពគាំទ្រគំនិតបង្កើតមូលនិធិថ្មីជាផ្លូវការ។ ជាចុងក្រោយ Global Fund បានចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការជាផ្លូវការ ខែមករា ២០០២ — តិចជាងមួយឆ្នាំកន្លះ បន្ទាប់ពីការស្នើសុំរបស់ Kofi Annan។
| កក្កដា ២០០០ | គំនិតពិភាក្សានៅសន្និសីទ G8 ក្រុងអូគីណាវ៉ា ជប៉ុន |
|---|---|
| មេសា ២០០១ | Kofi Annan ស្នើ “ថវិកាសង្គ្រាម” ៧-១០ ពាន់លានដុល្លារ នៅសន្និសីទសហភាពអាហ្រ្វិក អាបូចា |
| មិថុនា ២០០១ | UNGASS ស្តីពីអេដស៍ — សម័យប្រជុំមេដឹកនាំ UN លើកដំបូងគេ ផ្តោតលើបញ្ហាសុខភាពតែមួយ |
| កក្កដា ២០០១ | G8 ក្រុងហ្សេណូវ៉ា អ៊ីតាលី ឯកភាពគាំទ្រការបង្កើតមូលនិធិផ្លូវការ |
| មករា ២០០២ | Global Fund ចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការជាផ្លូវការ |
រចនាសម្ព័ន្ធអភិបាលកិច្ច C
Global Fund គ្រប់គ្រងដោយក្រុមប្រឹក្សាភិបាល (Board) មានសមាជិកបោះឆ្នោត ២០ រូប បូកនឹងសមាជិកមិនបោះឆ្នោតជិត ៨ រូបទៀត — តាមរបាយការណ៍វិភាគរបស់ KFF។ សមាជិកបោះឆ្នោតបែងចែកជាពីរប្លុកស្មើគ្នា៖ ប្លុក “អ្នកអនុវត្តកម្មវិធី” (implementers) ១០ រូប — តំណាងតំបន់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ៧ រូប (មួយក្នុងមួយតំបន់ WHO បូកកៅអីអាហ្រ្វិកបន្ថែម) និងសង្គមស៊ីវិល ៣ រូប — ធៀបនឹងប្លុក “ម្ចាស់ជំនួយ” (donors) ១០ រូប — រដ្ឋាភិបាល ៨ រូប (រួមទាំងកៅអីអចិន្ត្រៃយ៍របស់សហរដ្ឋអាមេរិក) វិស័យឯកជន ១ រូប និងមូលនិធិឯកជន ១ រូប។ រចនាសម្ព័ន្ធនេះខុសពីគំរូ “មួយប្រទេសមួយសំឡេង” របស់ WHO និងគំរូភាគហ៊ុនតាមទំហំវិភាគទានរបស់ World Bank — Global Fund ផ្តល់អំណាចសំឡេងស្មើគ្នារវាងប្លុកម្ចាស់ជំនួយ និងប្លុកប្រទេសអនុវត្តកម្មវិធី ព្រមទាំងសំឡេងផ្ទាល់ដល់សង្គមស៊ីវិល និងសហគមន៍រងផលប៉ះពាល់ពីជំងឺ។
ក្រោមក្រុមប្រឹក្សាភិបាល មានលេខាធិការដ្ឋាន (Secretariat) មានមូលដ្ឋាននៅហ្សឺណែវ ដឹកនាំដោយនាយកប្រតិបត្តិ ទទួលបន្ទុកអនុវត្តការសម្រេចរបស់ក្រុមប្រឹក្សា និងគ្រប់គ្រងប្រតិបត្តិការប្រចាំថ្ងៃ។ ការិយាល័យអធិការទូទៅ (Office of the Inspector General — OIG) ធ្វើសវនកម្ម និងស៊ើបអង្កេតករណីក្លែងបន្លំដោយឯករាជ្យ រាយការណ៍ដោយផ្ទាល់ទៅក្រុមប្រឹក្សាភិបាល មិនមែនទៅលេខាធិការដ្ឋានទេ។ គណៈកម្មាធិការត្រួតពិនិត្យបច្ចេកទេស (Technical Review Panel — TRP) ជាអ្នកជំនាញឯករាជ្យ ត្រួតពិនិត្យសំណើសុំថវិកានីមួយៗលើគុណភាពវិទ្យាសាស្ត្រ-បច្ចេកទេស មុននឹងក្រុមប្រឹក្សាភិបាលអនុម័តចុងក្រោយ។
| ក្រុមប្រឹក្សាភិបាល | សមាជិកបោះឆ្នោត ២០ រូប ចែកស្មើគ្នារវាងប្លុកម្ចាស់ជំនួយ និងប្លុកអ្នកអនុវត្តកម្មវិធី |
|---|---|
| លេខាធិការដ្ឋាន | មូលដ្ឋាននៅហ្សឺណែវ ដឹកនាំដោយនាយកប្រតិបត្តិ — អនុវត្តការសម្រេចរបស់ក្រុមប្រឹក្សា |
| OIG | ធ្វើសវនកម្ម/ស៊ើបអង្កេតឯករាជ្យ រាយការណ៍ផ្ទាល់ទៅក្រុមប្រឹក្សា |
| TRP | អ្នកជំនាញឯករាជ្យត្រួតពិនិត្យគុណភាពបច្ចេកទេសសំណើសុំថវិកា |
គំរូហិរញ្ញប្បទាន៖ ភាពជាម្ចាស់ជាតិ និងសមិទ្ធផល D
Global Fund ប្រកាសខ្លួនប្រកាន់ខ្ជាប់គោលការណ៍ “ភាពជាម្ចាស់ជាតិ” (country ownership) — មិនកំណត់អាទិភាពពីលេខាធិការដ្ឋានផ្ទាល់ទេ។ ជំនួសមកវិញ គ្រប់ប្រទេសមានយន្តការសម្របសម្រួលថ្នាក់ជាតិ (Country Coordinating Mechanism — CCM) ជាគណៈកម្មាធិការចម្រុះមុខងារ (រដ្ឋាភិបាល សង្គមស៊ីវិល វិស័យឯកជន សហគមន៍រងផលប៉ះពាល់ អង្គការពហុភាគី) ជាអ្នករៀបចំ និងដាក់ស្នើសំណើសុំថវិកាដោយផ្ទាល់ — តាមរចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវការដែល Global Fund កំណត់។ CCM ក៏ជាអ្នកតែងតាំង “អ្នកទទួលថវិកាចម្បង” (Principal Recipient — PR) ជានីតិបុគ្គលទទួលបន្ទុកគ្រប់គ្រង និងអនុវត្តថវិកា — អាចជាក្រសួងរដ្ឋាភិបាល អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល ឬអង្គការសហប្រជាជាតិ (ដូចជា UNDP) ក្នុងករណីសមត្ថភាពជាតិមានកម្រិត។
ការផ្តល់ថវិកាអនុវត្តតាមគំរូ “ផ្អែកលើសមិទ្ធផល” (performance-based) — មានន័យថា ថវិកាដំណាក់កាលបន្ទាប់អាស្រ័យលើលទ្ធផលពិតដែលបានផ្ទៀងផ្ទាត់ មិនមែនផ្តល់ជាដុំតែម្តងទេ។ ភ្នាក់ងារមូលនិធិមូលដ្ឋាន (Local Fund Agent — LFA) ជាក្រុមហ៊ុនសវនកម្មឯករាជ្យ (ភាគច្រើនក្រុមហ៊ុនគណនេយ្យអន្តរជាតិ) ដែលលេខាធិការដ្ឋានជួល ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ទិន្នន័យហិរញ្ញវត្ថុ និងកម្មវិធីនៅមូលដ្ឋាន មុននឹងអនុញ្ញាតការផ្ទេរប្រាក់ជាកញ្ចប់បន្ទាប់។ សិទ្ធិទទួលថវិកាកំណត់តាមចំណាត់ថ្នាក់ចំណូល និងបន្ទុកជំងឺ៖ ប្រទេសចំណូលទាបនិងចំណូលមធ្យមកម្រិតទាបទាំងអស់មានសិទ្ធិ ដោយមិនគិតពីទំហំបន្ទុកជំងឺទេ ខណៈប្រទេសចំណូលមធ្យមកម្រិតខ្ពស់ត្រូវឆ្លងកម្រិតបន្ទុកជំងឺជាក់លាក់ទើបមានសិទ្ធិ។
| CCM | គណៈកម្មាធិការជាតិចម្រុះមុខងារ — រៀបចំ/ដាក់ស្នើសំណើសុំថវិកា តែងតាំង PR |
|---|---|
| Principal Recipient (PR) | អ្នកទទួល-គ្រប់គ្រងថវិកា — ក្រសួង NGO ឬអង្គការ UN |
| Local Fund Agent (LFA) | ក្រុមហ៊ុនសវនកម្មឯករាជ្យ ផ្ទៀងផ្ទាត់មុនផ្ទេរប្រាក់កញ្ចប់បន្ទាប់ |
| លក្ខខណ្ឌរួម-ហិរញ្ញប្បទាន | យ៉ាងតិច ១៥% នៃថវិកា តម្រូវការបង្កើនការវិនិយោគក្នុងស្រុកផងដែរ |
- មិនមែនការពិត៖ Global Fund កំណត់ផែនការព្យាបាលជូនប្រទេសនីមួយៗ ដូចម្ចាស់ជំនួយបែបទ្វេភាគី
- ជាការពិត៖ ប្រទេសរៀបចំសំណើសុំដោយខ្លួនឯងតាមរយៈ CCM — Global Fund ត្រួតពិនិត្យតែគុណភាពបច្ចេកទេស (TRP) និងហិរញ្ញវត្ថុ (LFA)
យន្តការវដ្តបំពេញបន្ថែមថវិកា E
ចាប់តាំងពីលើកបំពេញបន្ថែមទី២ (Berlin ២០០៧) មក Global Fund ប្រើវដ្តហិរញ្ញប្បទានបីឆ្នាំម្តងជាប្រព័ន្ធថេរ។ រៀងរាល់វដ្ត លេខាធិការដ្ឋានសហការជាមួយដៃគូបច្ចេកទេស (WHO UNAIDS RBM Partnership to End Malaria) រៀបចំឯកសារ “ករណីវិនិយោគ” (Investment Case) កំណត់គោលដៅថវិកា និងលទ្ធផលរំពឹងទុកសម្រាប់រយៈពេលបីឆ្នាំខាងមុខ ដែលក្រុមប្រឹក្សាភិបាលត្រូវអនុម័តជាមុនសិន។
បន្ទាប់មកមេដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលមួយ (ជាធម្មតាក្បាលរដ្ឋ ឬប្រមុខរដ្ឋាភិបាល) ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះរៀបចំ “សន្និសីទសន្យាថវិកា” (pledging conference) ជាកន្លែងរដ្ឋាភិបាលម្ចាស់ជំនួយ និងស្ថាប័នដទៃទៀត (មូលនិធិឯកជន ក្រុមហ៊ុន) ប្រកាសការសន្យាថវិកាសាធារណៈ ជាធម្មតារយៈពេលបីឆ្នាំ។ សំខាន់ត្រូវយល់៖ ការសន្យានៅសន្និសីទមិនមែនជាប្រាក់សាច់ដែលផ្ទេរភ្លាមៗទេ — ជាការសន្យាមិនចងកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិ ដែលនីតិបញ្ញត្តិជាតិនីមួយៗ (ដូចជារដ្ឋសភាសហរដ្ឋអាមេរិក) ត្រូវអនុម័តថវិកាជាក់ស្តែងឆ្នាំម្តងៗបន្តបន្ទាប់ទៀត — តាមការវិភាគរបស់ KFF។ ជួនកាលការសន្យាមួយផ្នែកមិនប្រែជាថវិកាជាក់ស្តែងពេញលេញ ដូចករណីត្រូវលើកឡើងនៅផ្នែក J។
| ភាពញឹកញាប់ | វដ្តបីឆ្នាំម្តង — ថេររាប់ពីលើកទី២ (Berlin ២០០៧) |
|---|---|
| Investment Case | ឯកសារកំណត់គោលដៅ+លទ្ធផលរំពឹងទុក រៀបចំជាមួយ WHO/UNAIDS ត្រូវអនុម័តដោយក្រុមប្រឹក្សា |
| សន្និសីទសន្យាថវិកា | ម្ចាស់ផ្ទះជាមេដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលឆ្លាស់គ្នា — ម្ចាស់ជំនួយប្រកាសសន្យាសាធារណៈ |
| ស្ថានភាពច្បាប់ | ការសន្យាមិនចងកាតព្វកិច្ចអន្តរជាតិ — ត្រូវនីតិបញ្ញត្តិជាតិអនុម័តថវិកាជាក់ស្តែងជារៀងរាល់ឆ្នាំ |
ប្រវត្តិសន្និសីទសន្យាថវិកា៖ លើកទី៦ និងទី៧ F
លើកបំពេញបន្ថែមទី៦ រៀបចំដោយប្រធានាធិបតីបារាំង Emmanuel Macron ក្រុងលីយុង (Lyon) ខែតុលា ២០១៩ គោលដៅ ១៤ ពាន់លានដុល្លារ — សន្និសីទបានសម្រេចគោលដៅពិតប្រាកដ ដោយប្រមូលបានចំនួន ១៤ ពាន់លានដុល្លារ សម្រាប់រយៈពេល ២០២០-២០២២ តាមរបាយការណ៍ផ្លូវការរបស់ Global Fund — ជាកំណត់ត្រាចំនួនថវិកាធំបំផុតធ្លាប់ប្រមូលបានសម្រាប់ស្ថាប័នសុខភាពអន្តរជាតិណាមួយនាពេលនោះ។
លើកបំពេញបន្ថែមទី៧ រៀបចំដោយប្រធានាធិបតីអាមេរិក Joe Biden ក្រុងញូវយ៉ក ថ្ងៃទី ២១ កញ្ញា ២០២២ គោលដៅ ១៨ ពាន់លានដុល្លារ សម្រាប់រយៈពេល ២០២៣-២០២៥ — លើកនេះសន្និសីទប្រមូលបានតែ ១៤,២៥ ពាន់លានដុល្លារប៉ុណ្ណោះ ខ្វះគោលដៅ ស្ទើរ ៤ ពាន់លានដុល្លារ ថ្វីត្បិតជាចំនួនធំបំផុតធ្លាប់ប្រមូលបានក៏ដោយ តាមសេចក្តីប្រកាសផ្លូវការរបស់សេតវិមាន។ សហរដ្ឋអាមេរិកសន្យា ៦ ពាន់លានដុល្លារលើរយៈពេលបីឆ្នាំ ដោយផ្តល់ជូនកម្មវិធីផ្គូផ្គង “១ដុល្លារ ធៀបនឹង ២ដុល្លារ” ពីម្ចាស់ជំនួយផ្សេងទៀត។ ម្ចាស់ជំនួយសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមាន៖ ជប៉ុន ១,០៨ ពាន់លានដុល្លារ អាល្លឺម៉ង់ ១,៣ ពាន់លានអឺរ៉ូ គណៈកម្មការអឺរ៉ុប ៧១៥ លានអឺរ៉ូ បារាំងជិត ១,៦ ពាន់លានអឺរ៉ូ កាណាដា ១,២១ ពាន់លានដុល្លារកាណាដា កូរ៉េខាងត្បូង ១០០ លានដុល្លារ ខេនយ៉ា ១០ លានដុល្លារ និងវិស័យឯកជន ១,២៣ ពាន់លានដុល្លារ ដឹកនាំដោយមូលនិធិ Bill & Melinda Gates និងសម្ព័ន្ធ (RED)។
| លើកទី៦ — លីយុង ២០១៩ | ម្ចាស់ផ្ទះ Macron — គោលដៅ ១៤ ពាន់លានដុល្លារ សម្រេចបានពេញ (២០២០-២០២២) |
|---|---|
| លើកទី៧ — ញូវយ៉ក ២០២២ | ម្ចាស់ផ្ទះ Biden — គោលដៅ ១៨ ពាន់លានដុល្លារ ប្រមូលបាន ១៤,២៥ ពាន់លានដុល្លារ (២០២៣-២០២៥) |
| ម្ចាស់ជំនួយធំបំផុតលើកទី៧ | សហរដ្ឋអាមេរិក (៦ ពាន់លាន) វិស័យឯកជន (១,២៣ ពាន់លាន) បារាំង អាល្លឺម៉ង់ ជប៉ុន |
ការបំពេញបន្ថែមលើកទី៨ (២០២៧-២០២៩) G
ករណីវិនិយោគសម្រាប់លើកទី៨ ដែល Global Fund ចេញផ្សាយខែកុម្ភៈ ២០២៥ កំណត់គោលដៅ ១៨ ពាន់លានដុល្លារ ដោយអះអាងថា ថវិកានេះនឹងអាចជួយសង្គ្រោះជីវិតបន្ថែម ២៣ លាននាក់ ទប់ស្កាត់ការឆ្លងថ្មី ៤០០ លាននាក់ និងកាត់បន្ថយអត្រាមរណភាព ៦៤% ធៀបនឹងកម្រិតឆ្នាំ ២០២៣ — ព្រមទាំងអះអាងថា រាល់ ១ដុល្លារវិនិយោគ នឹងផ្តល់ផលចំណេញសេដ្ឋកិច្ច-សុខភាព ១៩ដុល្លារ សរុប ៣២៣ ពាន់លានដុល្លារក្នុងរយៈពេលបីឆ្នាំ។ សូមកត់សម្គាល់ថា តួលេខទាំងអស់នេះជាការព្យាករណ៍ផ្ទាល់របស់ Global Fund ខ្លួនឯង មិនមែនលទ្ធផលឯករាជ្យដែលបានផ្ទៀងផ្ទាត់ក្រោយការចំណាយពិតទេ។
សន្និសីទសន្យាថវិកាធ្វើឡើងនៅទីក្រុងយ៉ូហានណេសበួក (Johannesburg) ថ្ងៃទី ២១ វិច្ឆិកា ២០២៥ រៀបចំដោយប្រធានាធិបតីអាហ្រ្វិកខាងត្បូង Cyril Ramaphosa និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីចក្រភពអង់គ្លេស Keir Starmer ជាសហម្ចាស់ផ្ទះ។ ក្នុងថ្ងៃសន្និសីទ ការសន្យារួមប្រមូលបាន ១១,៣៤ ពាន់លានដុល្លារ ខ្វះគោលដៅជិត ៧ ពាន់លានដុល្លារ តាមរបាយការណ៍ឯករាជ្យរបស់ Aidspan — ក្រោយមកតួលេខសរុបកើនដល់ប្រមាណ ១២,៦-១២,៧ ពាន់លានដុល្លារ នៅពេលម្ចាស់ជំនួយបន្ថែមប្រកាសសន្យាបន្ថែម តាមការតាមដានរបស់ KFF។ ម្ចាស់ជំនួយសំខាន់ៗលើកនេះរួមមាន៖ សហរដ្ឋអាមេរិក ៤,៦ ពាន់លានដុល្លារ ចក្រភពអង់គ្លេស ៨៥០ លានផោន អាល្លឺម៉ង់ ១ ពាន់លានអឺរ៉ូ កាណាដា ១,០២ ពាន់លានដុល្លារកាណាដា អ៊ីតាលី ១៥០ លានអឺរ៉ូ ហូឡង់ ១៤៦ លានអឺរ៉ូ អេស្ប៉ាញ ១៤៥ លានអឺរ៉ូ — សរុបប្រទេស G20 សន្យា ៨,៩៦ ពាន់លានដុល្លារ តាមការសរុបរបស់វេទិកា EECA។
| គោលដៅ Investment Case | ១៨ ពាន់លានដុល្លារ (២០២៧-២០២៩) — ការព្យាករណ៍ផ្ទាល់របស់ Global Fund |
|---|---|
| ម្ចាស់ផ្ទះសន្និសីទ | អាហ្រ្វិកខាងត្បូង (Ramaphosa) + ចក្រភពអង់គ្លេស (Starmer) — យ៉ូហានណេសበួក ២១ វិច្ឆិកា ២០២៥ |
| សន្យាថ្ងៃសន្និសីទ | ១១,៣៤ ពាន់លានដុល្លារ (Aidspan) |
| សរុបក្រោយបន្ថែម | ~១២,៦-១២,៧ ពាន់លានដុល្លារ (KFF ២០២៦) — នៅតែខ្វះគោលដៅ |
បន្ទុកជំងឺ៖ តួលេខឯករាជ្យពី WHO និង UNAIDS H
តាមកម្រងព័ត៌មាន UNAIDS ២០២៥ (ទិន្នន័យឆ្នាំ ២០២៤)៖ មនុស្ស ៤០,៨ លាននាក់កំពុងរស់នៅជាមួយមេរោគអេដស៍ (HIV) ទូទាំងពិភពលោក ករណីឆ្លងថ្មី ១,៣ លាននាក់ក្នុងឆ្នាំ និងអ្នកស្លាប់ដោយសារជំងឺទាក់ទងអេដស៍ ៦៣០.០០០ នាក់ — ខណៈអ្នកទទួលការព្យាបាលប្រឆាំងវីរុស (ART) មានចំនួន ៣១,៦ លាននាក់ ស្មើនឹង ៧៧% នៃអ្នកមានផ្ទុកមេរោគទាំងអស់។ តាមរបាយការណ៍របេងសកលរបស់ WHO ២០២៥ (ទិន្នន័យ ២០២៤)៖ មនុស្ស ១០,៧ លាននាក់ឈឺជំងឺរបេងថ្មី និងស្លាប់ ១,២៣ លាននាក់ (រួមទាំង ១៥០.០០០ នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកមានផ្ទុកមេរោគអេដស៍ផងដែរ) — អត្រាកើតជំងឺថ្មីថយចុះត្រឹមតែ ១២% ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៥ ដល់ ២០២៤ ឆ្ងាយពីគោលដៅផែនការ End TB Strategy របស់ WHO ខ្លួនឯង ដែលកំណត់ថយចុះ ៥០%ត្រឹមឆ្នាំ ២០២៥។
តាមរបាយការណ៍គ្រុនចាញ់សកលរបស់ WHO ២០២៥ (ទិន្នន័យ ២០២៤)៖ ករណីគ្រុនចាញ់ប៉ាន់ស្មានមាន ២៨២ លានករណី និងស្លាប់ ៦១០.០០០ នាក់ទូទាំងពិភពលោក — កើនឡើងពីឆ្នាំ ២០២៣ ដែលមាន ២៧៣ លានករណី និងស្លាប់ ៥៧៨.០០០ នាក់។ តំបន់អាហ្រ្វិកទទួលបន្ទុកធ្ងន់បំផុត គឺ ៩៤% នៃករណី និង ៩៥% នៃការស្លាប់ទាំងអស់ ខណៈប្រទេសតែប្រាំ — សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ អេត្យូពី ម៉ូហ្សាំប៊ិក នីហ្សេរីយ៉ា និងអូហ្គង់ដា — រួមចំណែកលើសពីពាក់កណ្តាលនៃករណីសរុបទូទាំងពិភពលោក តាមទិន្នន័យ WHO ខ្លួនឯង។
| HIV/អេដស៍ (UNAIDS ២០២៥) | ៤០,៨ លាននាក់រស់ជាមួយ HIV · ឆ្លងថ្មី ១,៣ លាន · ស្លាប់ ៦៣០.០០០ (ទិន្នន័យ ២០២៤) |
|---|---|
| របេង (WHO ២០២៥) | ឈឺថ្មី ១០,៧ លាន · ស្លាប់ ១,២៣ លាន · គោលដៅ End TB Strategy ខកខាន (ទិន្នន័យ ២០២៤) |
| គ្រុនចាញ់ (WHO ២០២៥) | ២៨២ លានករណី · ស្លាប់ ៦១០.០០០ — កើនពី ២០២៣ (ទិន្នន័យ ២០២៤) |
| ប្រទេសបន្ទុកគ្រុនចាញ់ធំបំផុត | កុងហ្គោ (DRC) អេត្យូពី ម៉ូហ្សាំប៊ិក នីហ្សេរីយ៉ា អូហ្គង់ដា — ១/២ ករណីសកល |
ការអះអាងផ្ទាល់ខ្លួន ធៀបនឹងភស្តុតាងឯករាជ្យ I
របាយការណ៍លទ្ធផល (Results Report) ២០២៥ របស់ Global Fund ចេញផ្សាយថ្ងៃទី ១០ កញ្ញា ២០២៥ អះអាងថា ចាប់តាំងពីបង្កើតឆ្នាំ ២០០២ កម្មវិធីរបស់ខ្លួនបានជួយសង្គ្រោះជីវិត ៧០ លាននាក់ និងកាត់បន្ថយអត្រាមរណភាពរួមនៃជំងឺទាំងបី ៦៣% (អេដស៍ ៨២% របេង ៥៧% គ្រុនចាញ់ ៥១%)។ Global Fund ក៏អះអាងថា ខ្លួនផ្តល់ថវិកា ២៦% នៃថវិកាអន្តរជាតិទាំងអស់សម្រាប់កម្មវិធី HIV ៧៣% សម្រាប់កម្មវិធីរបេង និង ៥៩% សម្រាប់កម្មវិធីគ្រុនចាញ់។ តួលេខទាំងអស់នេះជាការគណនាផ្ទាល់របស់ Global Fund ខ្លួនឯង ដោយផ្អែកលើប្រព័ន្ធរាយការណ៍ប្រទេស — មិនមែនជាការសវនកម្មឯករាជ្យខាងក្រៅដូចរបាយការណ៍ WHO/UNAIDS នៅផ្នែក H ទេ ថ្វីត្បិតទិន្នន័យមូលដ្ឋានមួយចំនួនហូរចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធរាយការណ៍របស់ WHO ដែរក៏ដោយ។
ចំណុចមួយដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយស្ថាប័នទីបីពិតប្រាកដ គឺការបញ្ជាក់ស្ថានភាព “លុបបំបាត់គ្រុនចាញ់” (malaria-free) ជាផ្លូវការ — WHO បានចេញវិញ្ញាបនបត្របញ្ជាក់ថា ស៊ូរីណាម (Suriname) និងទីម័រខាងកើត (Timor-Leste) ទាំងពីរប្រទេស ជាប្រទេសគ្មានការឆ្លងគ្រុនចាញ់ក្នុងស្រុកជាបន្តបន្ទាប់រយៈពេលយូរគ្រប់ខ្ចាត់ខ្ចាយ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ — ជាកម្រិតផ្ទៀងផ្ទាត់ខ្ពស់ជាងការអះអាងជាភាគរយសរុបខាងលើ ព្រោះ WHO ជាអ្នកចេញលិខិតបញ្ជាក់ដោយឯករាជ្យ មិនមែន Global Fund ខ្លួនឯងទេ។
| ការអះអាងផ្ទាល់ Global Fund | ជីវិតសង្គ្រោះ ៧០ លាន · មរណភាពថយ ៦៣% · ចំណែកថវិកា ២៦%/៧៣%/៥៩% |
|---|---|
| កម្រិតផ្ទៀងផ្ទាត់ | តួលេខផ្ទាល់ខ្លួន — មិនមែនសវនកម្មទីបីខាងក្រៅឯករាជ្យ |
| ការបញ្ជាក់ឯករាជ្យពិត | WHO ចេញវិញ្ញាបនបត្រ “គ្មានគ្រុនចាញ់” ជូនស៊ូរីណាម+ទីម័រខាងកើត (២០២៥) |
បញ្ហាប្រឈមហិរញ្ញវត្ថុបច្ចុប្បន្ន J
សហរដ្ឋអាមេរិកជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ធ្លាប់ជាម្ចាស់ជំនួយធំបំផុតតែម្នាក់ របស់ Global Fund ផ្តល់ថវិកាប្រមាណមួយភាគបីនៃថវិកាសរុប — ជិត ១,៦៥ ពាន់លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំសារពើពន្ធ ២០២៤ តាមការវិភាគរបស់ KFF។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ រដ្ឋបាល Trump បានស្នើសុំថវិកាតិចជាងកម្រិតប្រវត្តិសាស្ត្រយ៉ាងខ្លាំង ក្នុងកម្មវិធីត្រួតពិនិត្យជំនួយបរទេស ហើយមិនបានផ្ទេរប្រាក់សន្យា/អនុម័តទាំងអស់សម្រាប់លើកបំពេញបន្ថែមទី៧ទេ — ថ្វីត្បិតរដ្ឋសភាបានបន្តអនុម័តថវិកា រួមទាំង ១,២៥ ពាន់លានដុល្លារសម្រាប់ឆ្នាំសារពើពន្ធ ២០២៦ ក៏ដោយ តាមរបាយការណ៍ KFF ។
ផលប៉ះពាល់ជាក់ស្តែងកើតឡើងច្បាស់បំផុតលើកម្មវិធីគ្រុនចាញ់៖ តាមរបាយការណ៍គ្រុនចាញ់សកលរបស់ WHO ២០២៥ ការវិនិយោគសរុបលើគ្រុនចាញ់ពិភពលោកឆ្នាំ ២០២៥ សម្រេចបានតែ ៣,៩ ពាន់លានដុល្លារ ធៀបនឹងគោលដៅ ៩,៣ ពាន់លានដុល្លារ — ស្មើនឹងតែ ៤២% នៃតម្រូវការ ខណៈជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ផ្លូវការ (ODA) សម្រាប់គ្រុនចាញ់ធ្លាក់ចុះ ២១% ចន្លោះ ២០២៤-២០២៥ បណ្តាលមកពីការកាត់បន្ថយជំនួយសហរដ្ឋអាមេរិកជាចម្បង — ជាហេតុនាំឲ្យមានការលុបចោលការស្ទង់មតិ ខ្វះខាតស្តុកថ្នាំ និងពន្យារពេលយុទ្ធនាការចែកជាលមូស តាម WHO។ ស្ថាប័ន UNAIDS ក៏បានចងក្រងផលប៉ះពាល់នៅប្រទេសជាក់លាក់៖ អ៊ូហ្គង់ដា (ប្រព័ន្ធសុខភាពសហគមន៍ត្រូវរំខាន) ហ្គាណា (វឌ្ឍនភាពកាត់បន្ថយការរើសអើងជំងឺជាប់គាំង) អេត្យូពី (ហានិភ័យរំខានសេវា) ខេនយ៉ា (យុវជនផ្ទុកមេរោគរងផលប៉ះពាល់ពីការផ្អាកថវិកា USAID) និងអាហ្រ្វិកខាងត្បូង (មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវ ៣៩ កន្លែងប្រឈមហានិភ័យបិទ)។
Global Fund ខ្លួនឯងក៏ចាត់ថ្នាក់ហានិភ័យបន្ថែម៖ ស្ថានភាពជម្លោះ-បម្លាស់ទីលំនៅ ដែលប៉ះពាល់ដល់ ១៦% នៃប្រជាជនពិភពលោក ទទួលបន្ទុកជំងឺមិនសមាមាត្រ ព្រមទាំងហានិភ័យកើនឡើងនៃភាពធន់ថ្នាំ និងភាពធន់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត។ កញ្ចប់ថវិកាបន្ទាន់ (Emergency Fund) របស់ខ្លួនក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ បានផ្តល់ជូនចំនួនធំបំផុតទៅកាន់អាហ្គានីស្ថាន បង់ក្លាដែស អេត្យូពី ហៃទី និងម៉ូហ្សាំប៊ិក — តាមទិន្នន័យផ្ទាល់របស់ Global Fund។
| ចំណែកសហរដ្ឋអាមេរិកជាប្រវត្តិសាស្ត្រ | ~១/៣ នៃថវិកាសរុប — ១,៦៥ ពាន់លានដុល្លារ (ឆ្នាំសារពើពន្ធ ២០២៤) |
|---|---|
| គម្លាតហិរញ្ញប្បទានគ្រុនចាញ់ ២០២៥ | វិនិយោគ ៣,៩ ធៀបនឹងគោលដៅ ៩,៣ ពាន់លានដុល្លារ — ៤២% តែប៉ុណ្ណោះ (WHO) |
| ODA គ្រុនចាញ់ | ធ្លាក់ចុះ ២១% ២០២៤-២០២៥ — ជាចម្បងពីការកាត់បន្ថយអាមេរិក |
| ប្រទេសរងផលប៉ះពាល់ដែល UNAIDS រាយការណ៍ | អ៊ូហ្គង់ដា ហ្គាណា អេត្យូពី ខេនយ៉ា អាហ្រ្វិកខាងត្បូង |
អាណត្តិចងកាតព្វកិច្ច ធៀបនឹងគោលដៅមហិច្ឆតា K
ចំណុចត្រូវបំបែកឲ្យច្បាស់៖ Global Fund ខ្លួនឯងគ្មានឧបករណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិចងកាតព្វកិច្ចលើរដ្ឋសមាជិកទេ — ខុសពីបទបញ្ញត្តិសុខភាពអន្តរជាតិ (International Health Regulations — IHR 2005) របស់ WHO ដែលចងកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់ពិតប្រាកដ និងបានលើកឡើងលម្អិតក្នុងអត្ថបទស៊េរីនេះស្តីពីអភិបាលកិច្ចសុវត្ថិភាពសុខភាពពិភពលោក។ អ្វីដែលចងកាតព្វកិច្ចជាក់ស្តែងសម្រាប់ Global Fund គឺកិច្ចព្រមព្រៀងផ្តល់ថវិកា (grant agreement) រវាងលេខាធិការដ្ឋាន និង Principal Recipient នីមួយៗ — ជាកិច្ចសន្យាផ្លូវច្បាប់ដែលអាចនាំឲ្យផ្អាកថវិកា ឬទាមទារសងប្រាក់ត្រឡប់ ប្រសិនបើលក្ខខណ្ឌសមិទ្ធផល ឬលក្ខខណ្ឌរួម-ហិរញ្ញប្បទាន (ផ្នែក D) មិនបានបំពេញ។
ផ្ទុយទៅវិញ គោលដៅដូចជា “សង្គ្រោះជីវិត ២៣ លាននាក់” “ថយចុះមរណភាព ៦៤%” ឬសូម្បីតែគោលដៅសរុប ១៨ ពាន់លានដុល្លារខ្លួនឯង សុទ្ធតែជាការព្យាករណ៍មហិច្ឆតាក្នុង Investment Case មិនមែនកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់ណាមួយឡើយ — ការសន្យារបស់រដ្ឋាភិបាលនៅសន្និសីទក៏មិនចងកាតព្វកិច្ចអន្តរជាតិដែរ (ផ្នែក E)។ ដើម្បីជៀសវាងការច្រឡំជាមួយអត្ថបទផ្សេងទៀតក្នុងស៊េរីនេះ៖ Gavi (Vaccine Alliance) ជាស្ថាប័នផ្សេងដាច់ដោយឡែក ប្រើគំរូបំពេញបន្ថែមថវិកាស្រដៀងគ្នា ប៉ុន្តែផ្តោតលើការចាក់វ៉ាក់សាំងកុមារ (ជាប់ទាក់ទងអត្ថបទស៊េរីនេះស្តីពី COVAX/ការផលិតវ៉ាក់សាំង mRNA) ខណៈអត្ថបទស្តីពីតម្លៃថ្នាំព្យាបាលហ្សែន (gene therapy pricing) ផ្តោតលើទីផ្សារឱសថឯកជន មិនមែនហិរញ្ញប្បទានជំនួយឡើយ — អត្ថបទបច្ចុប្បន្នផ្តោតតែលើយន្តការហិរញ្ញប្បទាន-អភិបាលកិច្ចរបស់ Global Fund ខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ។