០១ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ ហេតុអ្វីអេលីយូមមានលក្ខណៈយុទ្ធសាស្ត្រពិសេស

អេលីយូម (Helium) ជាធាតុគីមីស្រាលបំផុតទីពីរក្នុងចក្រវាឡ ហើយមានច្រើនណាស់នៅក្នុងផ្កាយ ប៉ុន្តែនៅលើផែនដីវាកម្រខ្លាំង។ ខុសពីធាតុឧស្សាហកម្មភាគច្រើន អេលីយូមមិនអាចផលិត ឬសំយោគឡើងតាមប្រតិកម្មគីមីបានឡើយ ព្រោះកកើតឡើងតែពីការបំបែកអាតូមវិទ្យុសកម្មនៃយូរ៉ានញូម និងថូរីញូមក្នុងជម្រៅផែនដី ហើយចំនួនតិចតួចលេចធ្លាយឡើងលើ ជាប់គាំងក្នុងស្រទាប់ថ្មរួមជាមួយឧស្ម័នធម្មជាតិ (natural gas) តែក្នុងតំបន់ភូគព្ភសាស្ត្រពិសេសមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះ។ តាមរបាយការណ៍ Mineral Commodity Summaries របស់ទីភ្នាក់ងារស្ទង់ភូគព្ភសាស្ត្រសហរដ្ឋអាមេរិក (US Geological Survey — USGS) ការទាញយកអេលីយូមតាមផ្លូវសេដ្ឋកិច្ចទាមទារឲ្យផ្ទុកឧស្ម័នធម្មជាតិមានកំហាប់អេលីយូមយ៉ាងតិចប្រមាណ ០,៣% ដោយបរិមាណ — ចំណុចនេះជាហេតុផលដែលមានតែប្រទេស និងចំណុចផលិតកម្មមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះនៅលើពិភពលោកអាចផលិតអេលីយូមក្នុងកម្រិតឧស្សាហកម្មបាន។

ចំណុចទីពីរដែលធ្វើឲ្យអេលីយូមខុសពីធនធានស្ទើរទាំងអស់ គឺនៅពេលបញ្ចេញ ឬបាត់បង់ទៅក្នុងបរិយាកាស វាមិនអាចប្រមូលយកមកវិញបានឡើយ។ ដោយសារអេលីយូមស្រាលជាងខ្យល់យ៉ាងខ្លាំង នៅពេលចេញផុតពីធុងផ្ទុក ឬលេចធ្លាយ វានឹងឡើងឆ្ពោះទៅស្រទាប់បរិយាកាសខាងលើ ហើយចុងក្រោយបាត់បង់ចេញពីទំនាញផែនដីទៅក្នុងលំហអវកាសជារៀងរហូត — ខុសពីឧស្ម័នឧស្សាហកម្មផ្សេងទៀតដូចជាអាហ្សូត (nitrogen) ឬអាហ្គុន (argon) ដែលអាចញែកយកមកវិញពីខ្យល់បរិយាកាសបានគ្រប់ពេល។ លក្ខណៈពិសេសទាំងពីរនេះ — ប្រភពដើមកម្រិត និងភាពមិនអាចប្រមូលមកវិញបាន — ធ្វើឲ្យអេលីយូមក្លាយជាធនធានយុទ្ធសាស្ត្រតែមួយគត់ក្នុងប្រភេទរបស់ខ្លួន។

០២ការប្រើប្រាស់ដែលគ្មានជម្រើសជំនួស៖ MRI សឹមីកុងដាក់ទ័រ អវកាស និងវិទ្យាសាស្ត្រ

តាមការចាត់ថ្នាក់របស់ USGS ការប្រើប្រាស់អេលីយូមមួយចំនួនធំមិនមានជម្រើសជំនួសឧស្សាហកម្មដែលអាចអនុវត្តបានក្នុងកម្រិតធំទូលាយឡើយ។ ការវះកាត់វេជ្ជសាស្ត្រដោយម៉ាស៊ីនស្កេន MRI (Magnetic Resonance Imaging) ពឹងផ្អែកលើអេលីយូមរាវ (liquid helium, ត្រជាក់ដល់ប្រមាណ ៤,២ K ឬ -២៦៩ អង្សាសេ) ដើម្បីរក្សាឲ្យខ្សែភ្លើងសឹមីកុងដាក់ទ័រ (superconducting magnet coil) ខាងក្នុងម៉ាស៊ីននៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពគ្មានភាពតទល់អគ្គិសនី។ ក្រុមហ៊ុនផលិតឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រធំៗដូចជា GE Healthcare និង Siemens Healthineers បានចេញបច្ចេកវិទ្យាកាត់បន្ថយបរិមាណអេលីយូមទាមទារ (ដូចជា BlueSeal ដែល GE Healthcare ខ្លួនឯងអះអាងថាកាត់បន្ថយអេលីយូមរាវត្រូវការបានយ៉ាងខ្លាំង) ប៉ុន្តែនេះជាការអះអាងរបស់ក្រុមហ៊ុនផ្ទាល់ មិនមែនជាការលុបបំបាត់តម្រូវការអេលីយូមទាំងស្រុងឡើយ។

ក្នុងវិស័យផលិតសឹមីកុងដាក់ទ័រ (semiconductor manufacturing) អេលីយូមប្រើជាឧស្ម័នចម្លងកម្ដៅ (heat-transfer gas) និងឧស្ម័នសម្អាត (purge gas) ក្នុងដំណើរការដាក់ស្រទាប់ចំហាយគីមី (chemical vapor deposition) ការចាក់អ៊ីយ៉ុង (ion implantation) និងការត្រួតពិនិត្យរកលេចធ្លាយ (leak detection) — តាមរបាយការណ៍ឧស្សាហកម្មពី SEMI (សមាគមឧបករណ៍ និងសម្ភារៈសឹមីកុងដាក់ទ័រ)។ រោងចក្រផលិតឈីបធំៗដូចជា TSMC Intel និង Samsung ត្រូវការការផ្គត់ផ្គង់អេលីយូមកម្រិតបរិសុទ្ធខ្ពស់ជាបន្តបន្ទាប់ ព្រោះការផ្អាកសូម្បីតែរយៈពេលខ្លីអាចធ្វើឲ្យខូចខាតដល់ដំណើរការផលិត។ ចំណែកឯវិស័យអវកាស (aerospace) ប្រើអេលីយូមជាឧស្ម័នសម្ពាធ (pressurant) សម្រាប់ធុងជាតិឥន្ធនៈចរន្ត (LOX/LH2) របស់មីស្សីល និងយានអវកាស ព្រោះវាមិនប្រតិកម្ម និងមិនប្រែទៅជារាវនៅសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ខ្លាំង — យោងតាមឯកសារបច្ចេកទេសរបស់ NASA។ ចុងក្រោយ ការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ/ក្រូយ៉ូជេនិក (cryogenics) ដូចជាម៉ាស៊ីនបង្កើនល្បឿនភាគល្អិត (particle accelerator) នៅមជ្ឈមណ្ឌល CERN និងកុំព្យូទ័រកង់ទិច (quantum computer) ក៏ត្រូវការអេលីយូមរាវសម្រាប់ត្រជាក់ខ្សែភ្លើងសឹមីកុងដាក់ទ័រកម្រិតទាបផងដែរ។

០៣ប្រវត្តិ៖ ទុនបម្រុងជាតិអេលីយូមសហរដ្ឋអាមេរិក និងអាម៉ារីឡូ តិចសាស

តាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ការិយាល័យគ្រប់គ្រងដីធ្លីសហព័ន្ធ (Bureau of Land Management — BLM) សហរដ្ឋអាមេរិកចាប់ផ្តើមចាត់ទុកអេលីយូមជាធនធានយុទ្ធសាស្ត្រតាំងពីដើមសតវត្សទី ២០ ដោយសារតម្រូវការសម្រាប់យានអវកាសយោធាបែបជើងគោល (airship) ដែលមិនងាយឆេះដូចអ៊ីដ្រូសែន។ ច្បាប់ Helium Act ឆ្នាំ ១៩២៥ បានបង្កើតកម្មវិធីផលិតអេលីយូមរបស់រដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធ ដោយសាងសង់រោងចក្រនៅជិតទីក្រុងអាម៉ារីឡូ (Amarillo) រដ្ឋតិចសាស ជិតតំបន់ដែលមានឧស្ម័នធម្មជាតិសម្បូរអេលីយូម (Hugoton-Panhandle field)។ ច្បាប់ Helium Act Amendments ឆ្នាំ ១៩៦០ បន្ថែមទៀត បានផ្តល់សិទ្ធិឲ្យរដ្ឋាភិបាលចុះកិច្ចសន្យារយៈពេលវែងទិញអេលីយូមឆៅពីក្រុមហ៊ុនឧស្ម័នធម្មជាតិឯកជន ហើយផ្ទុកទុកនៅអាង Cliffside field — អាងឧស្ម័នធម្មជាតិដែលបានប្រើអស់ ស្ថិតនៅជិតអាម៉ារីឡូ — ព្រមទាំងសាងសង់បំពង់បង្ហូរប្រវែងជាង ៤២៥ ម៉ាយ ភ្ជាប់រោងចក្រកែច្នៃឧស្ម័នធម្មជាតិជាច្រើននៅតំបន់ Panhandle-Hugoton ចូលគ្នា — បង្កើតជា “ទុនបម្រុងជាតិអេលីយូម” (Federal/National Helium Reserve)។

ក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ រដ្ឋាភិបាលទិញអេលីយូមក្នុងតម្លៃខ្ពស់ជាងទីផ្សារ ធានាតម្រូវការកម្មវិធីអវកាស/មីស្សីល ដែលធ្វើឲ្យបំណុលកើនដល់ប្រមាណ ១,៣ ពាន់លានដុល្លារ នឹងក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុត្រឹមទសវត្សរ៍ ១៩៩០ (Government Accountability Office — GAO)។ ដើម្បីដោះស្រាយបំណុលនេះ សភាកុងហ្គ្រេសបានអនុម័ត Helium Privatization Act ១៩៩៦ ដាក់កាតព្វកិច្ចឲ្យ BLM លក់ចេញទុនបម្រុងឆៅជាបណ្តើរៗ។ ក្រោយរបាយការណ៍ National Academies ព្រមានពីហានិភ័យលក់ចេញភ្លាមៗ សភាបានអនុម័ត Helium Stewardship Act ២០១៣ កែជាប្រព័ន្ធដេញថ្លៃប្រកួតប្រជែង។ តាមរបាយការណ៍ថ្មីៗរបស់ BLM ការផ្ទេរហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ (បំពង់បង្ហូរ + Cliffside) ទៅឯកជនពេញលេញបន្តជាដំណាក់កាល។

០៤រចនាសម្ព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់សកលដ៏កម្រិត៖ អេលីយូមជាផលិតផលរងឧស្ម័នធម្មជាតិ

ដោយសារអេលីយូមមិនអាចជីកយកដាច់ដោយឡែកបានក្នុងកម្រិតឧស្សាហកម្ម ការផលិតពិភពលោកកម្រិតនៅចំណុចមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះ ដែលមានស្រទាប់ឧស្ម័នធម្មជាតិសម្បូរអេលីយូមគ្រប់គ្រាន់។ លើសពីទុនបម្រុងជាតិនៅអាម៉ារីឡូ សហរដ្ឋអាមេរិកមានចំណុចផលិតឯកជនធំៗផ្សេងទៀត ដូចជារោងចក្រ Shute Creek របស់ក្រុមហ៊ុន ExxonMobil នៅតំបន់ LaBarge រដ្ឋ Wyoming — មួយក្នុងចំណោមប្រភពអេលីយូមតែមួយកន្លែងធំបំផុតលើពិភពលោក ដែលទាញយកជាផលិតផលរងពីការសម្អាតឧស្ម័នធម្មជាតិសម្បូរកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2)។ រោងចក្រកែច្នៃតូចជាងនេះនៅ Keyes រដ្ឋ Oklahoma និង Otis រដ្ឋ Kansas ក៏រួមចំណែកដល់ផលិតកម្មសរុបផងដែរ ដោយក្រុមហ៊ុនឧស្ម័នឧស្សាហកម្មធំៗដូចជា Air Products Linde និង Messer ជាអ្នកដំណើរការ ឬទិញលក់អេលីយូមចេញពីរោងចក្រទាំងនេះ។

តាម Mineral Commodity Summaries របស់ USGS ២០២៥ (ទិន្នន័យឆ្នាំ ២០២៤) សហរដ្ឋអាមេរិកកាន់ចំណែក ~៣៩% និងកាតា ~៣៦% នៃការផលិតពិភពលោក រុស្ស៊ី ~៩% អាល់ហ្សេរី ~៦% (Sonatrach, រោងចក្រ Arzew/Skikda) កាណាដា ~៣% ចិន និងប៉ូឡូញ ~២% គ្នា។ តង់ហ្សានី (អាង Rukwa — ផ្នែក H) ជាប្រភពថ្មីកំពុងអភិវឌ្ឍ។ USGS សង្កត់ធ្ងន់ថា ចំណែកទាំងនេះជាការប៉ាន់ស្មាន (2024e) ប្រែប្រួលរាល់ឆ្នាំតាមឧបទ្ទវហេតុរោងចក្រ។

០៥យន្តការឯកជនភាវូបនីយកម្មទុនបម្រុងសហរដ្ឋអាមេរិក

តាមឯកសារផ្លូវការរបស់ BLM យន្តការឯកជនភាវូបនីយកម្មធ្វើការដូចតទៅ៖ ក្រោមច្បាប់ Helium Stewardship Act ២០១៣ BLM រៀបចំដេញថ្លៃប្រកួតប្រជែងប្រចាំឆ្នាំ លក់អេលីយូមឆៅពីទុនបម្រុង Cliffside ទៅឲ្យក្រុមហ៊ុនកែច្នៃដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ ជំនួសការលក់ក្នុងតម្លៃថេរ ឬកិច្ចសន្យារយៈពេលវែងបែបចាស់។ គោលហេតុផ្លូវការដែល BLM និងសភាកុងហ្គ្រេសបានចែង គឺដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលបំភ្លៃទីផ្សាររបស់រដ្ឋាភិបាល (market distortion) ធានាការលក់ចេញជាដំណាក់កាលមានសណ្តាប់ធ្នាប់ ជៀសវាងការរំខានទីផ្សារភ្លាមៗ (បន្ទាប់ពីរបាយការណ៍ National Academies ព្រមានពីហានិភ័យនេះ) ព្រមទាំងឲ្យទីផ្សារឯកជនពេញលេញកំណត់តម្លៃ និងផ្គត់ផ្គង់ដោយខ្លួនឯងជាចុងក្រោយ។

ភាគីរិះគន់ និងអ្នកវិភាគមួយចំនួនបានលើកឡើងពីកង្វល់ខុសៗគ្នា។ GAO ខ្លួនឯង បានរិះគន់កម្មវិធីទិញអេលីយូមក្នុងតម្លៃខ្ពស់ជាងទីផ្សារកាលពីសង្គ្រាមត្រជាក់ ថាជាមូលហេតុចម្បងនៃបំណុលធំដែលបង្ខំឲ្យលក់ចេញនៅពេលក្រោយ។ លោក Phil Kornbluth (Kornbluth Helium Consulting) អ្នកវិភាគទីផ្សារដែលសារព័ត៌មានឧស្សាហកម្មយោងញឹកញាប់ បានលើកឡើងពីហានិភ័យនៃការបាត់បង់ “ស្តុកទុនបម្រុងយុទ្ធសាស្ត្រ” របស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅពេលទុនបម្រុងជាតិលក់អស់ទាំងស្រុង។ អត្ថបទនេះមិនវាយតម្លៃថាទស្សនៈណាត្រឹមត្រូវនោះទេ គ្រាន់តែបង្ហាញគោលហេតុរដ្ឋាភិបាល និងកង្វល់អ្នករិះគន់ដែលបានចែងជាសាធារណៈប៉ុណ្ណោះ។

០៦កាតា៖ រោងចក្រសាំង Ras Laffan និងភាពងាយរងគ្រោះពីវិបត្តិតំបន់

កាតាទាញយកអេលីយូមជាផលិតផលរងពីឧស្ម័នធម្មជាតិនៅអាង North Field — អាងឧស្ម័នធម្មជាតិតែមួយបំផុតធំបំផុតលើពិភពលោក ដែលចែករំលែកព្រំដែនក្រោមសមុទ្រជាមួយអាង South Pars របស់អ៊ីរ៉ង់។ ការទាញយកអេលីយូមធ្វើឡើងនៅរោងចក្រសាំង Ras Laffan Industrial City ដែលដំណើរការជាបន្តបន្ទាប់ដោយ Qatargas និង RasGas មុនពេលក្រុមហ៊ុនទាំងពីរនេះបញ្ចូលគ្នាទៅជា QatarEnergy LNG ក្នុងឆ្នាំ ២០២១។ រោងចក្រសាំង “Helium 1” ចាប់ផ្តើមដំណើរការឆ្នាំ ២០០៥ និង “Helium 2” ឆ្នាំ ២០១៣ ដោយធ្វើឲ្យកាតាក្លាយជាអ្នកផលិតអេលីយូមធំបំផុតទីពីរលើពិភពលោក បន្ទាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិក — តាមទិន្នន័យ USGS។

ភាពងាយរងគ្រោះនេះលេចធ្លោនៅឆ្នាំ ២០១៧ ពេលរដ្ឋអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម បារ៉ែន និងអេហ្ស៊ីប កាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងការទូត និងបិទផ្លូវគោក សមុទ្រ និងអាកាសមួយចំនួនជាមួយកាតា (Qatar diplomatic crisis ឬ Gulf blockade រហូតដល់ ២០២១)។ សារព័ត៌មានពាណិជ្ជកម្មឧស្ម័ន (រួមទាំង Gasworld) បានវិភាគថា ការតម្រូវឲ្យនាវាដឹកអេលីយូមកាតាបត់វិលកែផ្លូវឲ្យវែងជាង បានរួមចំណែកដល់ភាពតឹងតែងផ្គត់ផ្គង់ ដែលកើតឡើងស្របគ្នានឹង “Helium Shortage 3.0” (២០១៨-២០១៩ — ផ្នែក I)។ នេះជាការវិភាគសារព័ត៌មានឧស្សាហកម្ម មិនមែនការទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការពី QatarEnergy ខ្លួនឯងទេ។

០៧រុស្ស៊ី៖ រោងចក្រ Amur របស់ Gazprom និងឧបទ្ទវហេតុភ្លើងឆេះ

ក្រុមហ៊ុន Gazprom របស់រុស្ស៊ីបានសាងសង់រោងចក្រកែច្នៃឧស្ម័ន Amur នៅជិតទីក្រុង Svobodny ខេត្ត Amur Oblast ដោយទាញយកឧស្ម័នពីអាង Chayandinskoye និង Kovyktinskoye តាមរយៈបំពង់បង្ហូរឧស្ម័ន Power of Siberia ទៅកាន់ចិន។ តាមការចេញផ្សាយផ្លូវការរបស់ Gazprom ខ្លួនឯង រោងចក្រនេះត្រូវបានរចនាឡើងឲ្យក្លាយជាមួយក្នុងចំណោមកន្លែងផលិតអេលីយូមធំបំផុតលើពិភពលោកនៅពេលដំណើរការពេញលេញ — សូមកត់សម្គាល់ថា នេះជាការអះអាងរបស់ក្រុមហ៊ុនផ្ទាល់ មិនមែនជាការវាយតម្លៃឯករាជ្យទេ។ ការចាប់ផ្តើមផលិតអេលីយូមដើមឡើយត្រូវបានគ្រោងទុកនៅប្រមាណឆ្នាំ ២០២១។

ប៉ុន្តែផែនការនេះជួបឧបសគ្គជាបន្តបន្ទាប់។ ក្នុងខែតុលា ២០២១ ភ្លើងឆេះមួយបានបំផ្លាញផ្នែកញែកអេលីយូម (helium isolation unit) របស់រោងចក្រ Amur — រាយការណ៍ដោយទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានអន្តរជាតិថា បង្ខំឲ្យផ្អាកផលិតកម្មសម្រាប់ការជួសជុល ដោយឧបទ្ទវហេតុបន្ថែមមួយចំនួនត្រូវបានរាយការណ៍នៅឆ្នាំ ២០២២ ផងដែរ។ លទ្ធផលជាក់ស្តែង៖ អ្នកវិភាគទីផ្សារឯករាជ្យ (Kornbluth Helium Consulting) រាយការណ៍ថា ផលិតកម្មពិតប្រាកដយឺតយ៉ាវជាងផែនការដើមរបស់ Gazprom យ៉ាងសំខាន់ ធ្វើឲ្យរុស្ស៊ីនៅតែជាចំណែកតូចជាងការគ្រោងទុក។

០៨តង់ហ្សានី៖ ការរកឃើញអាង Rukwa និងប្រភពផ្គត់ផ្គង់ថ្មី

ក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវភូគព្ភសាស្ត្រពីសាកលវិទ្យាល័យ Oxford និង Durham សហការជាមួយក្រុមហ៊ុនស្វែងរក Helium One (ចុះបញ្ជីនៅផ្សារហ៊ុន London AIM និង Australian ASX) បានប្រកាសរកឃើញអាង Rukwa នៅភាគអាគ្នេយ៍តង់ហ្សានី ជាកន្លែងផ្ទុកអេលីយូមធម្មជាតិដ៏ធំមួយ។ ចំណុចថ្មីប្លែកនៃការរកឃើញនេះ គឺអេលីយូមមិនកកើតជាផលិតផលរងនៃប្រតិបត្តិការឧស្ម័នធម្មជាតិ ឬប្រេងឆៅដូចនៅកន្លែងភាគច្រើនលើពិភពលោកទេ ប៉ុន្តែកកើតឡើងតាមរយៈកម្ដៅភ្នំភ្លើងតំបន់ East African Rift ដែលបញ្ចេញអេលីយូម radiogenic ចេញពីថ្មបុរាណ ហើយជាប់គាំងនៅក្នុងអាងផ្ទុកឯករាជ្យ — ជាយន្តការភូគព្ភសាស្ត្រថ្មីខុសពីគំរូបែបប្រពៃណី។

ចាប់តាំងពីការរកឃើញដំបូង Helium One និងក្រុមហ៊ុនដៃគូ (រួមទាំង Noble Helium នៅតំបន់អាជ្ញាបណ្ណជិតៗគ្នា) បានស្វែងរក និងជីកគាស់អណ្តូងសាកល្បង (ដូចជា Itumbula West-1) ព្រមទាំងចេញផ្សាយការប៉ាន់ស្មានធនធានតាមរបាយការណ៍អ្នកជំនាញមានសមត្ថភាព (Competent Person’s Report — CPR)។ សូមកត់សម្គាល់ថា តួលេខទុនបម្រុងទាំងនេះមកពីក្រុមហ៊ុនស្វែងរកខ្លួនឯង — ភាគីមានផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ — មិនមែនការវាយតម្លៃដោយស្ថាប័នឯករាជ្យដូច USGS ទេ ហើយតំបន់នេះនៅតែក្នុងដំណាក់កាលអភិវឌ្ឍន៍ មុនផលិតកម្មពាណិជ្ជកម្មពេញលេញ។

• ការរកឃើញ៖ អាង Rukwa តង់ហ្សានី ប្រកាសឆ្នាំ ២០១៦ (Oxford, Durham, Helium One)
• យន្តការភូគព្ភសាស្ត្រ៖ អេលីយូម radiogenic ពីកម្ដៅភ្នំភ្លើង East African Rift — មិនមែនផលិតផលរងឧស្ម័នធម្មជាតិទេ
• ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន៖ ដំណាក់កាលអភិវឌ្ឍន៍/សាកល្បង តួលេខទុនបម្រុងមកពីក្រុមហ៊ុនខ្លួនឯង (Helium One CPR)

០៩វិបត្តិខ្វះខាត “Helium Shortage 3.0” និងផលប៉ះពាល់លើឧស្សាហកម្ម

សារព័ត៌មានពាណិជ្ជកម្មឧស្សាហកម្មឧស្ម័ន ជាពិសេស Gasworld បានប្រើពាក្យ “Helium Shortage 1.0” (២០០៦-២០០៧) “2.0” (២០១១-២០១៣) និង “3.0” (២០១៨-២០១៩) ពិពណ៌នារយៈពេលដែលការផ្គត់ផ្គង់ពិភពលោកតឹងតែងខ្លាំង។ វិបត្តិនីមួយៗកកើតពីការជួបគ្នារវាងការផ្អាកផលិតកម្មនៅចំណុចផលិតកម្មសំខាន់ៗច្រើនកន្លែងក្នុងពេលតែមួយ — វិបត្តិទី ៣ ការវិភាគភ្ជាប់ជាមួយវិបត្តិទូតកាតា (ផ្នែក F) រួមផ្សំជាមួយឧបទ្ទវហេតុនៅចំណុចផលិតកម្មផ្សេងទៀត។

ផលប៉ះពាល់ដែលឃើញច្បាស់បំផុតជាសាធារណៈ គឺលើអ្នកលក់ចេញឈូងសាច់ព័ត៌ (party-balloon retailers) — ដូចជាការរាយការណ៍របស់សារព័ត៌មានចម្បងជាច្រើនអំពីហាងលក់ឈូងធំៗនៅសហរដ្ឋអាមេរិកកម្រិត ឬបញ្ឈប់ការលក់ឈូងបំពងខ្យល់អេលីយូមបណ្តោះអាសន្ន — ក៏ដូចជាអ្នកផ្តល់សេវា MRI ដែលត្រូវការអេលីយូមរាវបន្ថែមជាទៀងទាត់សម្រាប់ការបំពេញឡើងវិញនូវម៉ាស៊ីនស្កេន។ ប៉ុន្តែអ្នកវិភាគឧស្សាហកម្មសង្កត់ធ្ងន់ថា ការប្រើប្រាស់សម្រាប់ឈូង/ការកម្សាន្ត កាន់តែជាចំណែកតូចនៃតម្រូវការសរុប ធៀបនឹងផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរជាងទៅលើខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ផលិតកម្មសឹមីកុងដាក់ទ័រ និងឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រ — ដែលទាមទារការផ្គត់ផ្គង់ជាបន្តបន្ទាប់ដោយគ្មានការរំខាន ហើយការខ្វះខាតអាចធ្វើឲ្យខូចខាតដល់កាលវិភាគផលិតកម្មទាំងមូល (SEMI, Kornbluth Helium Consulting)។

១០តម្លៃទីផ្សារ និងការប៉ាន់ស្មានទុនបម្រុងដែលមានវិវាទ

USGS ចេញផ្សាយទិន្នន័យតម្លៃអេលីយូមកម្រិត Grade A ជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅក្នុងរបាយការណ៍ Mineral Commodity Summaries របស់ខ្លួន ដែលបង្ហាញនិន្នាការតម្លៃកើនឡើងគួរឲ្យកត់សម្គាល់ក្នុងអំឡុងវិបត្តិខ្វះខាតនីមួយៗ (ផ្នែក I) មុននឹងធ្លាក់ចុះវិញនៅពេលការផ្គត់ផ្គង់ត្រឡប់មកធម្មតា។ ក្រុមហ៊ុនប្រឹក្សាឯករាជ្យ ដូចជា Kornbluth Helium Consulting ក៏ចេញផ្សាយរបាយការណ៍ទីផ្សារប្រចាំឆ្នាំដែលត្រូវបានយោងញឹកញាប់ដោយសារព័ត៌មានឧស្សាហកម្ម ព្រមទាំងក្រុមហ៊ុនធំៗដូចជា Air Products និង Linde ក៏ចេញផ្សាយសេចក្តីជូនដំណឹងអំពីតម្លៃ និងលក្ខខណ្ឌផ្គត់ផ្គង់ជូនអតិថិជនរបស់ខ្លួនផងដែរ — ជាប្រភពទិន្នន័យបន្ថែម ទោះជាមកពីភាគីមានផលប្រយោជន៍ពាណិជ្ជកម្មផ្ទាល់ក៏ដោយ។

ចំណុចមួយដែលមានវិវាទច្បាស់ គឺការប៉ាន់ស្មាន “អាយុកាលទុនបម្រុង” (reserve-life) — ទុនបម្រុងដឹងស្គាល់នឹងគ្រប់គ្រាន់ប្រើប្រាស់បានប៉ុន្មានឆ្នាំទៀត តាមអត្រាបច្ចុប្បន្ន។ តួលេខទាំងនេះខុសគ្នាតាមប្រភព៖ USGS ផ្អែកលើទុនបម្រុងបញ្ជាក់ (proved reserves) កំណត់តឹងរឹង ខណៈអ្នកវិភាគឯកជនមួយចំនួនប្រើគំរូរួមទុនបម្រុងសក្តានុពល (probable/possible) ដែលផ្តល់អាយុកាលវែងជាង ជាពិសេសនៅពេលរាប់បញ្ចូលការរកឃើញថ្មីដូចអាង Rukwa (ផ្នែក H)។ ក្រុមហ៊ុនស្វែងរកខ្លួនឯង (ដូចជា Helium One) មានទំនោរផ្សព្វផ្សាយការប៉ាន់ស្មានធំជាង ព្រោះជាភាគីមានផលប្រយោជន៍ក្នុងការទាក់ទាញការវិនិយោគ។ អត្ថបទនេះមិនអះអាងលេខអាយុកាលទុនបម្រុងជាក់លាក់ណាមួយថាជាការពិតទេ — លេខទាំងអស់ជាការប៉ាន់ស្មានមានវិវាទ អាស្រ័យលើវិធីសាស្ត្រ និងភាគីចេញផ្សាយ។

១១ការកែយល់ខុស៖ តើអេលីយូមអាចកែច្នៃប្រើឡើងវិញបានទេ?

ការសន្ទនាសាធារណៈអំពីវិបត្តិខ្វះខាតអេលីយូម ជាញឹកញាប់លាយបញ្ចូលគ្នារវាងលទ្ធភាពកែច្នៃឡើងវិញក្នុងប្រព័ន្ធបិទជិត និងលទ្ធភាពទាញយកមកវិញបន្ទាប់ពីបញ្ចេញទៅក្នុងបរិយាកាសបើកចំហ — ភាពខុសគ្នាដ៏សំខាន់ក្នុងការយល់ដឹងអំពីមូលហេតុពិតនៃភាពកម្រិត។

• មិនមែនការពិត៖ “អេលីយូមដែលប្រើប្រាស់រួច តែងតែបាត់បង់ជារៀងរហូត គ្មានលទ្ធភាពកែច្នៃប្រើឡើងវិញឡើយ”
• មិនមែនការពិត៖ “អាចទាញយកអេលីយូមមកវិញពីខ្យល់បរិយាកាសបានដូចអាហ្សូត ឬអុកស៊ីសែន ប្រសិនបើមានថវិកាគ្រប់គ្រាន់”

• ជាការពិត៖ ប្រព័ន្ធកែច្នៃ/ត្រជាក់ឡើងវិញ (recovery-reliquefaction) អាចចាប់យក និងប្រើអេលីយូមឡើងវិញបានពិតប្រាកដ ប្រសិនបើចាប់វាមុននឹងបញ្ចេញទៅបរិយាកាសបើកចំហ — ម៉ាស៊ីន MRI ទំនើប (រួម “BlueSeal” ដែល GE HealthCare អះអាង) និងមន្ទីរពិសោធន៍ក្រូយ៉ូជេនិកមួយចំនួន ប្រើប្រព័ន្ធនេះកាត់បន្ថយការខាតបង់
• ជាការពិត៖ នៅពេលអេលីយូមបញ្ចេញទៅបរិយាកាសបើកចំហដោយគ្មានចាប់យក វាបាត់បង់ជារៀងរហូត — ព្រោះមានកំហាប់ត្រឹមតែប្រមាណ ៥,២ ppm ក្នុងខ្យល់ ទាបពេកមិនអាចទាញយកមកវិញដោយសេដ្ឋកិច្ចទេ ខុសពីអាហ្សូត (~៧៨%) ឬអុកស៊ីសែន (~២១%) ដែលសម្បូរគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការញែកចេញពីខ្យល់វិញ

១២សំណួរញឹកញាប់

១៣ប្រភព

1. USGS — Mineral Commodity Summaries 2025: Helium
2. USGS — Mineral Commodity Summaries 2024: Helium
3. Bureau of Land Management — Federal Helium Program
4. Government Accountability Office — reports on the Federal Helium Reserve/Program
5. The National Academies — reports on selling the Federal Helium Reserve
6. QatarEnergy — official corporate site
7. Gazprom — Amur Gas Processing Plant (project page)
8. Helium One Global — Rukwa Basin, Tanzania (company site)
9. Gasworld — industrial gas industry news and analysis
10. Natural Gas World — energy sector news
11. Kornbluth Helium Consulting (Phil Kornbluth) — helium market analysis
12. SEMI — semiconductor industry association
13. GE HealthCare — MRI systems and BlueSeal magnet technology

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៣ ប្រភព