បញ្ហា៖ ហេតុអ្វីត្រូវការស្ថាប័នឯករាជ្យ? A

អំពើពុករលួយក្នុងវិស័យសាធារណៈ ជាឧបសគ្គចម្បងមួយចំពោះការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច ព្រោះវាបំបែកទំនាក់ទំនងរវាងលទ្ធផលការងារ និងការទូទាត់រង្វាន់ ធ្វើឲ្យធនធានសាធារណៈហូរទៅរកអ្នកមានទំនាក់ទំនងជាជាងអ្នកមានសមត្ថភាព។ ប៉ុន្តែសំណួរស្នូលមួយដែលរដ្ឋាភិបាលជាច្រើនត្រូវប្រឈមគឺ៖ តើអង្គភាពណាមួយគួរទទួលបន្ទុកស៊ើបអង្កេត និងបង្ក្រាបអំពើពុករលួយ ក្នុងស្ថានភាពដែលអំពើពុករលួយខ្លួនឯងអាចជ្រៀតចូលទៅដល់អង្គភាពស៊ើបអង្កេតនោះផ្ទាល់?

ចម្លើយដែលហុងកុង និងសិង្ហបុរីជ្រើសរើស — ថ្វីត្បិតតែបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ និងគំរូស្ថាប័នខុសគ្នាក៏ដោយ — គឺការបង្កើតទីភ្នាក់ងារឯកទេសដាច់ដោយឡែកពីប៉ូលីស ដោយផ្តល់អំណាចផ្លូវច្បាប់ពិសេស (លើសពីអំណាចប៉ូលីសធម្មតា) ក្នុងការស៊ើបអង្កេតអំពើពុករលួយ។ គំនិតនេះកកើតចេញពីវិបត្តិសាធារណៈជាក់ស្តែងចំនួនពីរ ដែលធ្វើឲ្យប្រព័ន្ធប៉ូលីសខ្លួនឯងបាត់បង់ទំនុកចិត្តជាសាធារណៈទាំងស្រុង — ករណី Peter Godber នៅហុងកុងឆ្នាំ១៩៧៣ និងករណីអាភៀន Punggol Beach នៅសិង្ហបុរីឆ្នាំ១៩៥១។

អត្ថបទរបស់យើងស្តីពី ហេតុអ្វីបណ្ដាប្រទេសកាត់បន្ថយចំនួនក្រសួង? បង្ហាញថា ការកែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋភាគច្រើនសំដៅបង្កើនប្រសិទ្ធភាព និងកាត់បន្ថយការត្រួតស៊ីគ្នារវាងភារកិច្ច។ ករណី ICAC និង CPIB បង្ហាញផ្នែកម្ខាងទៀតនៃកាក់ដូចគ្នា៖ ពេលខ្លះ ចម្លើយចំពោះបញ្ហារដ្ឋបាលមិនមែនចំនួនតិចជាងនេះទេ គឺជា ស្ថាប័នថ្មីមួយមានអំណាចខុសពីអង្គភាពមានស្រាប់ទាំងស្រុង ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាដែលអង្គភាពចាស់មិនអាចដោះស្រាយបានដោយខ្លួនឯង។

ICAC៖ ការសាងសង់ក្រោយវិបត្តិ Godber (១៩៧៤) B

រហូតដល់ដើមទសវត្សរ៍១៩៧០ អំពើពុករលួយនៅហុងកុងមានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធនិងទូទៅ ជាពិសេសក្នុងកម្លាំងប៉ូលីស ដែលទទួលប្រាក់សូកប៉ាន់ជាប្រព័ន្ធពីអាជីវកម្មខុសច្បាប់ដូចជាការភ្នាល់ និងបញ្ជូនអាភៀន។ ចំណុចផ្ទុះគឺករណីរបស់ Peter Godber មន្ត្រីប៉ូលីសជាន់ខ្ពស់កម្រិត Chief Superintendent ដែលការស៊ើបអង្កេតឆ្នាំ១៩៧៣ រកឃើញថា លោកមានទ្រព្យសម្បត្តិលើសពី ៤,៣ លានដុល្លារហុងកុង ដែលមិនស្របនឹងប្រាក់ខែផ្លូវការឡើយ។ មុនពេលអាជ្ញាធរអាចរឹតបន្តឹងលោក Godber បានគេចខ្លួនចេញពីហុងកុងទៅចក្រភពអង់គ្លេសដោយជោគជ័យ — ព្រឹត្តិការណ៍នេះបង្កជាការតវ៉ាដ៏ធំរបស់សិស្សនិស្សិត និងប្រជាពលរដ្ឋក្រោមស្លោក «ប្រយុទ្ធនឹងអំពើពុករលួយ ចាប់ខ្លួន Godber»។

ក្នុងសុន្ទរកថាមុនច្បាប់ព្រឹទ្ធសភា (Legislative Council) ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៣ ទេសាភិបាល Sir Murray MacLehose បានប្រកាសបង្កើតគណៈកម្មការស៊ើបអង្កេតឯករាជ្យថ្មីមួយ ដោយពន្យល់ថា «សាធារណជននឹងមានទំនុកចិត្តខ្ពស់ជាងចំពោះអង្គភាពដែលឯករាជ្យទាំងស្រុង»។ សេចក្តីសម្រេចនេះក៏ផ្អែកលើអនុសាសន៍របស់ Blair-Kerr Commission of Inquiry ដែលចង្អុលបង្ហាញថា ការទុកឲ្យប៉ូលីសខ្លួនឯងស៊ើបអង្កេតអំពើពុករលួយក្នុងចំណោមខ្លួនឯង គឺជាការប៉ះទង្គិចផលប្រយោជន៍ (conflict of interest) ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ។ លទ្ធផលគឺការបង្កើត Independent Commission Against Corruption (ICAC) ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី១៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧៤។

រចនាសម្ព័ន្ធ និងអំណាចច្បាប់របស់ ICAC C

ICAC កាន់កាប់អំណាចផ្លូវច្បាប់ចេញពីច្បាប់ចម្បងបីច្បាប់៖ Independent Commission Against Corruption Ordinance (Cap. 204) ដែលបង្កើតស្ថាប័ន, Prevention of Bribery Ordinance (Cap. 201) ដែលកំណត់បទល្មើសសូកប៉ាន់ និង Elections (Corrupt and Illegal Conduct) Ordinance ស្តីពីអំពើពុករលួយក្នុងការបោះឆ្នោត។ តាមមាត្រា ៥៧ នៃច្បាប់មូលដ្ឋាន (Basic Law) ក្រោយឆ្នាំ១៩៩៧ គណៈកម្មការត្រូវទទួលខុសត្រូវផ្ទាល់ចំពោះប្រធានប្រតិបត្តិតែម្នាក់គត់ ដោយមិនស្ថិតក្រោមនាយកដ្ឋានណាមួយឡើយ។

ICAC មានបុគ្គលិកប្រមាណ ១,២០០ នាក់ (ឆ្នាំ២០០៧) ចែកជាបីនាយកដ្ឋានស្របតាមគំរូ «បីជើង»៖

ដើម្បីទប់ស្កាត់កុំឲ្យ ICAC «ត្រួតពិនិត្យខ្លួនឯង» គណៈកម្មការត្រូវស្ថិតក្រោមគណៈកម្មការប្រឹក្សាឯករាជ្យបួនក្រុម ដែលសមាជិកភាគច្រើនជាប្រជាពលរដ្ឋសាមញ្ញ មិនមែនមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលឡើយ៖ គណៈកម្មការត្រួតពិនិត្យប្រតិបត្តិការ (Operations Review Committee) ត្រួតពិនិត្យរាល់ករណីមុននឹងបិទសំណុំរឿង, គណៈកម្មការប្រឹក្សាបង្ការអំពើពុករលួយ, គណៈកម្មការប្រឹក្សាទំនាក់ទំនងសហគមន៍ និងគណៈកម្មការប្រឹក្សាទូទៅ។

កំណត់ត្រា ICAC៖ ជោគជ័យ និងវិវាទផ្ទៃក្នុង D

ករណីដំបូងបំផុតដែល ICAC ដោះស្រាយបានយ៉ាងច្បាស់ គឺករណីរបស់ Peter Godber ខ្លួនឯង — លោកត្រូវបានទាមទារជនល្មើសមកវិញពីចក្រភពអង់គ្លេសក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ កាត់ទោសពីបទរួមគំនិត និងទទួលសំណូក ជាប់ពន្ធនាគារ៤ឆ្នាំ។ ប៉ុន្តែផ្លូវរបស់ ICAC មិនមានលក្ខណៈរលូនទាំងស្រុងទេ។ ក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៧ ការស៊ើបអង្កេតរបស់ ICAC ទៅលើមន្ត្រីប៉ូលីសរាប់ពាន់នាក់ បង្កភាពតានតឹងដល់ចំណុចផ្ទុះ ដោយប៉ូលីសរាប់រយនាក់ធ្វើបាតុកម្មនិងវាយប្រហារការិយាល័យ ICAC ។ ដើម្បីជៀសវាងវិបត្តិសន្តិសុខធំជាងនេះ ទេសាភិបាល MacLehose សម្រេចផ្តល់ការលើកលែងទោសដោយផ្នែក — មិនចោទប្រកាន់បទល្មើសមុនឆ្នាំ១៩៧៧ លើកលែងតែករណីធ្ងន់ធ្ងរណាស់ — ជាការសម្របសម្រួលនយោបាយដ៏ចម្រូងចម្រាស ប៉ុន្តែអ្នកសិក្សាភាគច្រើនចាត់ទុកថាជាការសម្រេចចិត្តចាំបាច់ ដើម្បីឲ្យ ICAC អាចបន្តរស់រានមានជីវិតបានក្នុងរយៈពេលវែង។

ជាមួយពេលវេលា ICAC ក៏អាចទៅដល់គោលដៅជាន់ខ្ពស់បំផុតបាន។ ក្នុងឆ្នាំ២០១៤ អតីតលេខាធិការរដ្ឋបាល (Chief Secretary for Administration — មុខតំណែងលេខ២ក្នុងរដ្ឋាភិបាល) លោក Rafael Hui ត្រូវផ្តន្ទាទោសពីបទទទួលសំណូកពីក្រុមហ៊ុនអភិវឌ្ឍន៍អចលនទ្រព្យ Sun Hung Kai Properties ជាប់ពន្ធនាគារ ៧ឆ្នាំកន្លះ — ជាលើកដំបូងដែលមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់កម្រិតនេះត្រូវផ្តន្ទាទោសពីបទសូកប៉ាន់។ បន្ទាប់មកទៀត ក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៧ អតីតប្រធានប្រតិបត្តិលោក Donald Tsang ត្រូវផ្តន្ទាទោសពីបទប្រព្រឹត្តខុសក្នុងតួនាទីសាធារណៈ ដោយសារមិនបានបញ្ចេញព័ត៌មានអំពីការជួលផ្ទះទំនើបនៅសិចជិន ខណៈកំពុងអនុម័តអាជ្ញាប័ណ្ណផ្សាយវិទ្យុទូរទស្សន៍ឲ្យក្រុមហ៊ុនម្ចាស់ផ្ទះនោះ — ជាប់ពន្ធនាគារ២០ខែ ធ្វើឲ្យលោកក្លាយជាប្រធានប្រតិបត្តិដំបូងគេជាប់ពន្ធនាគារពាក់ព័ន្ធអំពើពុករលួយ។

ICAC ខ្លួនឯងក៏មិនរួចផុតពីការត្រួតពិនិត្យដែរ។ ក្នុងឆ្នាំ២០១៣ អតីតស្នងការ (Commissioner) លោក Timothy Tong ត្រូវរាយការណ៍ថា បានចំណាយថវិកាការទទួលភ្ញៀវលើសពីគោលការណ៍ណែនាំ អស់ជិត១,៣លានដុល្លារហុងកុងលើដំណើរទស្សនកិច្ចជាង៩០លើក — ការរិះគន់នេះបញ្ជាក់ថា សូម្បីតែស្ថាប័នប្រឆាំងអំពើពុករលួយខ្លួនឯង ក៏នៅតែត្រូវការភាពថ្លាភ្លឺជានិច្ច។ ចំនួនបណ្តឹងក៏បង្ហាញការផ្លាស់ប្តូរនិន្នាការ៖ ក្នុងឆ្នាំ២០០៨ ក្នុងចំណោមបណ្តឹង ៣,៣៧៧ សំណុំរឿង ៦៥% ជាប់ពាក់ព័ន្ធវិស័យឯកជន ២៨% រដ្ឋាភិបាល ៧%ស្ថាប័នសាធារណៈផ្សេង — បង្ហាញថា អំពើពុករលួយវិស័យសាធារណៈមូលដ្ឋានត្រូវបានគ្រប់គ្រងបានយ៉ាងសំខាន់ធៀបនឹងទសវត្សរ៍១៩៧០។

CPIB៖ ដើមកំណើតតាំងពីសម័យអាណានិគម (១៩៥២) E

ខុសពីហុងកុងដែលបង្កើតគំរូឯករាជ្យទាំងស្រុងឆ្ងាយពីរដ្ឋាភិបាល សិង្ហបុរីជ្រើសរើសផ្លូវផ្សេង។ ច្បាប់ប្រឆាំងអំពើពុករលួយដំបូងគឺ Prevention of Corruption Ordinance (POCO) ឆ្នាំ១៩៣៧ ប៉ុន្តែជាឯកសារខ្លីត្រឹមតែ១២មាត្រា កំណត់តែបទល្មើសសំខាន់ៗចំនួនបី ដែលមិនគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការទប់ស្កាត់អំពើពុករលួយបានឡើយ។ ចំណុចដែលធ្វើឲ្យរដ្ឋាភិបាលអាណានិគមកែទម្រង់ធ្ងន់ធ្ងរ គឺករណីលួចអាភៀនប្រមាណ១,៦០០ ចាទីនៅឆ្នេរ Punggol ក្នុងឆ្នាំ១៩៥១ ដែលទាក់ទងនឹងមន្ត្រីប៉ូលីសពុករលួយផ្ទាល់ — ក្រុមស៊ើបអង្កេតចាស់ក្រោមប៉ូលីស បង្ហាញអសមត្ថភាពយ៉ាងច្បាស់។

លទ្ធផលគឺការបង្កើត Corrupt Practices Investigation Bureau (CPIB) ជាផ្លូវការនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៥២ ដោយចាប់ផ្តើមមានមន្ត្រីតែ១៣នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ការផ្លាស់ប្តូរដ៏សំខាន់កើតឡើងក្រោយឆ្នាំ១៩៥៩ នៅពេលសិង្ហបុរីទទួលបានសិទ្ធិគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង និងគណបក្ស People’s Action Party (PAP) ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក Lee Kuan Yew ឡើងកាន់អំណាច។ រដ្ឋាភិបាលថ្មីចាត់ទុកការប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយជាអាទិភាពនយោបាយកំពូល ដោយបានអនុម័តច្បាប់ថ្មីទាំងស្រុងគឺ Prevention of Corruption Act (PCA) នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦០ ដែលពង្រីកអំណាចស៊ើបអង្កេតយ៉ាងសំខាន់ រួមទាំងសិទ្ធិពិនិត្យគណនីធនាគារ របាយការណ៍ពន្ធដារ និងឯកសារមូលនិធិសន្សំកម្មករជាតិ (CPF) របស់ជនសង្ស័យ។

ខាងផ្នែករចនាសម្ព័ន្ធអង្គភាព CPIB ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងផ្ទាល់របស់ការិយាល័យនាយករដ្ឋមន្ត្រី (Prime Minister’s Office) ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៦៩ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ ក្រោយពីធ្លាប់ផ្លាស់ប្តូរឆ្លងកាត់ការគ្រប់គ្រងរបស់អគ្គមេធាវី (Attorney-General’s Chambers) ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ១៩៦៥-១៩៦៩។ ការតម្រូវឲ្យ CPIB គ្រប់គ្រងផ្ទាល់ដោយការិយាល័យនាយករដ្ឋមន្ត្រី — ជាជាងបង្កើតជាគណៈកម្មការឯករាជ្យដាច់ដោយឡែកបែបហុងកុង — គឺជាចំណុចខុសគ្នាស្នូលមួយរវាងគំរូទាំងពីរ ដែលនឹងត្រូវពិភាក្សាលម្អិតជាងនេះនៅផ្នែកបន្ទាប់។

រចនាសម្ព័ន្ធ និងអំណាចច្បាប់របស់ CPIB F

CPIB ដំណើរការក្រោមច្បាប់ Prevention of Corruption Act (PCA) ដែលផ្តល់អំណាចស៊ើបអង្កេតទាំងវិស័យសាធារណៈ និងឯកជន គ្របដណ្តប់ទាំងសំណូកជាប្រាក់ និងអត្ថប្រយោជន៍ក្រៅពីប្រាក់។ មន្ត្រី CPIB មានអំណាចចាប់ខ្លួនដោយគ្មានដីកា ស្វែងរក និងឆែកឆេគណនីធនាគារ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងចំណាយរបស់ជនសង្ស័យព្រមទាំងសមាជិកគ្រួសារ។ ចំណុចពិសេសក្នុងច្បាប់ PCA គឺយន្តការការពារឯករាជ្យភាពនៅកម្រិតកំពូល៖ នាយក CPIB រាយការណ៍ផ្ទាល់ទៅនាយករដ្ឋមន្ត្រី ប៉ុន្តែក្នុងករណីនាយករដ្ឋមន្ត្រីបដិសេធការស៊ើបអង្កេត/ចោទប្រកាន់ អាចដាក់ជូនប្រធានាធិបតីដោយផ្ទាល់ — ជាយន្តការឆែកនិងតុល្យភាពទប់ស្កាត់ការជ្រៀតជ្រែកនយោបាយពីថ្នាក់ដឹកនាំកំពូលបំផុត។ ដូចហុងកុងដែរ CPIB មិនចោទប្រកាន់ដោយផ្ទាល់ទេ — ធ្វើតែការស៊ើបអង្កេត រួចបញ្ជូនទៅការិយាល័យអគ្គមេធាវីជាអ្នកសម្រេចចុងក្រោយ ជាការបំបែកអំណាចរួមមួយរវាងគំរូទាំងពីរ។

ខាងផ្នែកទំហំ CPIB មានទំហំតូចជាង ICAC ច្រើន ប៉ុន្តែបានវិវត្តន៍យ៉ាងខ្លាំងចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍១៩៦០ ដោយបន្ថែមកោសល្យវិច្ច័យបច្ចេកទេស ការធ្វើតេស្តភូតកុហក និងកិច្ចសហការអន្តរជាតិ។

កំណត់ត្រា CPIB៖ ចាប់ពីរដ្ឋមន្ត្រីរហូតដល់សព្វថ្ងៃ G

ចំណុចខ្លាំងបំផុតមួយរបស់ CPIB គឺកំណត់ត្រាដែលបង្ហាញថា គ្មានតួនាទីនយោបាយណាមួយអាចរួចផុតពីការស៊ើបអង្កេតបានឡើយ សូម្បីតែក្នុងសម័យដែលគណបក្សតែមួយកាន់អំណាចជាប់ជាច្រើនទសវត្សរ៍ក៏ដោយ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ លោក Wee Toon Boon រដ្ឋមន្ត្រីរដ្ឋខាងបរិស្ថាន ត្រូវផ្តន្ទាទោសពីបទសូកប៉ាន់ — ជាលើកដំបូងគេដែលរដ្ឋមន្ត្រីម្នាក់ត្រូវផ្តន្ទាទោសពីអំពើពុករលួយនៅសិង្ហបុរី។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៦ លោក Teh Cheang Wan រដ្ឋមន្ត្រីអភិវឌ្ឍន៍ជាតិ ជាមិត្តភក្តិជិតស្និទ្ធរបស់លោក Lee Kuan Yew ត្រូវ CPIB ស៊ើបអង្កេតលើករណីសំណូក ហើយសម្រេចចិត្តធ្វើអត្តឃាតជាជាងប្រឈមមុខនឹងការចោទប្រកាន់ជាផ្លូវការ — ព្រឹត្តិការណ៍ដែលបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា ទោះជាមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធនឹងអ្នកដឹកនាំកំពូលយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនអាចរួចផុតពីការស៊ើបអង្កេតបានដែរ។

ករណីថ្មីបំផុត និងគួរឲ្យកត់សម្គាល់បំផុត គឺករណីរបស់លោក S. Iswaran អតីតរដ្ឋមន្ត្រីដឹកជញ្ជូន ដែល CPIB បើកការស៊ើបអង្កេតតាំងពីឆ្នាំ២០២៣ មុននឹងចោទប្រកាន់ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី១៨ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៤ ក្នុងចំណោមបទចោទចំនួន២៧។ លោក Iswaran សារភាពកំហុសមួយផ្នែកនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៤ ចំពោះបទទទួលអត្ថប្រយោជន៍ក្នុងនាមមន្ត្រីរដ្ឋ និងរារាំងយុត្តិធម៌ ហើយត្រូវកាត់ទោសនៅថ្ងៃទី១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ ជាប់ពន្ធនាគារ១២ខែ — ជាអតីតរដ្ឋមន្ត្រីទីមួយក្នុងរយៈពេលច្រើនទសវត្សរ៍ដែលត្រូវផ្តន្ទាទោសបែបនេះ។ លោក Ong Beng Seng សេដ្ឋីអចលនទ្រព្យដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសំណុំរឿងដដែល ក៏សារភាពកំហុសនៅឆ្នាំ២០២៥ ចំពោះបទជួយរារាំងយុត្តិធម៌ ប៉ុន្តែត្រូវផាកពិន័យជាប្រាក់ជាជាងជាប់ពន្ធនាគារ — ភាពខុសគ្នានៃទណ្ឌកម្មនេះក៏ក្លាយជាចំណុចជជែកវែកញែកជាសាធារណៈផងដែរអំពីសមភាពនៃការអនុវត្តច្បាប់។

ប្រៀបធៀបគំរូទាំងពីរ៖ ដូចគ្នា និងខុសគ្នាត្រង់ណា? H

ទោះបីជាទាំង ICAC និង CPIB តែងត្រូវលើកឡើងជាគូគំរូជោគជ័យរួមគ្នាក៏ដោយ ក៏ពួកគេមានភាពខុសគ្នាស្នូលនៅក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធស្ថាប័នដែរ — បង្ហាញថា មិនមានផ្លូវតែមួយសម្រាប់សម្រេចលទ្ធផលស្រដៀងគ្នានោះទេ។

ចំណុចរួមដ៏សំខាន់បំផុតរបស់ទាំងពីរ គឺការមានឆន្ទៈនយោបាយពីថ្នាក់ដឹកនាំកំពូលក្នុងការផ្តល់អំណាចផ្លូវច្បាប់ពិសេស ការផ្តល់ធនធានគ្រប់គ្រាន់ និងការបំបែកអំណាចដាច់ដោយឡែករវាងស៊ើបអង្កេត និងចោទប្រកាន់។ ចំណុចខុសគ្នាសំខាន់គឺកម្រិតនៃការត្រួតពិនិត្យខាងក្រៅ (external oversight) — ដែលនឹងក្លាយជាចំណុចរិះគន់ស្នូលចំពោះគំរូសិង្ហបុរីនៅផ្នែកបន្ទាប់។

សន្ទស្សន៍ CPI ២០២៥ និងដែនកំណត់នៃការវាស់វែង I

តាមរបាយការណ៍ Corruption Perceptions Index (CPI) ២០២៥ របស់ Transparency International ដែលចាត់ថ្នាក់ប្រទេស/ដែនដីចំនួន១៨២ តាមមាត្រដ្ឋាន០ (ពុករលួយខ្លាំង) ដល់១០០ (ស្អាតបំផុត) សិង្ហបុរីនៅតែរក្សាចំណាត់ថ្នាក់លេខ៣លើពិភពលោក និងលេខ១លើកម្រិតតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក តាមការប្រកាសផ្ទាល់ពី គេហទំព័រផ្លូវការរបស់ CPIB ខណៈហុងកុងឡើងដល់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ១២ លើពិភពលោក។ សន្ទស្សន៍ CPI ជាមធ្យមភាគសកលចុះមកត្រឹម៤២ ដោយប្រទេសលើសពីពីរភាគបីមានពិន្ទុក្រោម៥០ — ជាការចង្អុលថា ការគ្រប់គ្រងអំពើពុករលួយបានល្អគឺជារឿងកម្រណាស់ជាសកល មិនមែនជារឿងធម្មតានោះទេ។

ទោះជាយ៉ាងណា និន្នាការតាំងពី CPI ចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់ឆ្នាំ១៩៩៥ បង្ហាញថា ចំណាត់ថ្នាក់ខ្ពស់ជាប់លាប់របស់ទាំងពីរដែនដីនេះ មិនមែនជាទិន្នន័យតែមួយឆ្នាំដែលអាចកើតឡើងដោយចៃដន្យនោះទេ — វាឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពជាប់លាប់នៃការអនុវត្តគោលនយោបាយអស់រយៈពេលច្រើនទសវត្សរ៍។

ការរិះគន់ និងសំណួរអំពីឯករាជ្យភាព J

ថ្វីត្បិតតែស្ថាប័នទាំងពីរទទួលបានការសរសើរយ៉ាងទូលំទូលាយក៏ដោយ ក៏អ្នកសិក្សាបានចង្អុលបង្ហាញចំណុចរិះគន់ជាក់លាក់មួយចំនួន។ ចំពោះ CPIB អ្នកសិក្សាខ្លះកត់សម្គាល់ថា ការដាក់អង្គភាពនេះស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងផ្ទាល់របស់ការិយាល័យនាយករដ្ឋមន្ត្រី — ជាជាងគណៈកម្មការឯករាជ្យមានប្រជាពលរដ្ឋត្រួតពិនិត្យដូចហុងកុង — បង្កើតសំណួរស្តីពីលទ្ធភាពត្រួតពិនិត្យខាងក្រៅ។ ការការពារតែមួយគត់ក្នុងច្បាប់ គឺសិទ្ធិនាយក CPIB ដាក់ជូនប្រធានាធិបតីក្នុងករណីនាយករដ្ឋមន្ត្រីបដិសេធ — ជាយន្តការពឹងផ្អែកលើភាពស្មោះត្រង់ផ្ទាល់ខ្លួន ជាជាងរចនាសម្ព័ន្ធត្រួតពិនិត្យខ្លួនឯងជានិច្ច។

ចំណែកឯ ICAC វិញ ការត្រួតពិនិត្យខាងក្រៅរឹងមាំជាងច្រើន ដោយសារគណៈកម្មការប្រជាពលរដ្ឋបួនក្រុម ប៉ុន្តែក៏ត្រូវប្រឈមមុខនឹងបញ្ហារបស់ខ្លួនផ្ទាល់ដែរ ដូចករណី Timothy Tong ដែលបានលើកឡើងខាងលើ។ អ្នកសិក្សាមួយចំនួនក៏បានចង្អុលបង្ហាញថា ការតែងតាំងស្នងការក្រោយឆ្នាំ១៩៩៧ ធ្វើឡើងផ្ទាល់ដោយប្រធានប្រតិបត្តិ បង្កការព្រួយបារម្ភខ្លះអំពីភាពជាប់ទាក់ទងនយោបាយ។ ចំណុចនេះជាការរំលឹកថា «ឯករាជ្យភាពស្ថាប័ន» មិនមែនស្ថានភាពថេរដែលធានាបានជារៀងរហូតឡើយ — វាតម្រូវឲ្យមានការការពារជាប់លាប់។

សំណួរធំជាងនេះទៀត ដែលអ្នកសិក្សានយោបាយប្រៀបធៀបតែងលើកឡើងជានិច្ច គឺថាតើគំរូ ICAC/CPIB អាចត្រូវលកចេញ (export) ទៅប្រទេសផ្សេងបានឬទេ។ ចម្លើយភាគច្រើនគឺទំនងជាមិនងាយស្រួលនោះទេ — ព្រោះជោគជ័យរបស់ទាំងពីរនេះកើតឡើងចេញពីលក្ខខណ្ឌពិសេសមួយចំនួន៖ ជាក្រុងរដ្ឋតូចមានចំណូលខ្ពស់ ប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលមានប្រសិទ្ធភាពរួចទៅហើយ និងឆន្ទៈនយោបាយពីថ្នាក់ដឹកនាំកំពូលពិតប្រាកដ។ ការចម្លងគំរូឯកសារច្បាប់ ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌគាំទ្រទាំងនេះ ច្រើនតែឲ្យលទ្ធផលខុសពីការរំពឹងទុក។

មេរៀនសម្រាប់ការកសាងស្ថាប័ន K

ការវិភាគប្រៀបធៀបករណីទាំងពីរនាំឲ្យអ្នកសិក្សានិងអង្គការអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិដកមេរៀនស្នូលមួយចំនួន ដែលទោះមិនធានាជោគជ័យទាំងស្រុងក៏ដោយ តែហាក់ជាកត្តាចាំបាច់ទូទៅ៖

• អំណាចផ្លូវច្បាប់ពិសេស ជាងអំណាចប៉ូលីសធម្មតា — ជាពិសេសបទល្មើសទ្រព្យសម្បត្តិមិនអាចពន្យល់បាន ដែលផ្ទេរបន្ទុកបញ្ជាក់ទៅឲ្យជនសង្ស័យ ជាឧបករណ៍ដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតមួយចំពោះករណីអំពើពុករលួយកម្រិតខ្ពស់ដែលភស្តុតាងផ្ទាល់រកបានពិបាក
• ការបំបែកអំណាចស៊ើបអង្កេត និងចោទប្រកាន់ — ទាំង ICAC និង CPIB មិនអាចចោទប្រកាន់ដោយខ្លួនឯងបានទេ ត្រូវឆ្លងកាត់ស្ថាប័នយុត្តិធម៌ដាច់ដោយឡែក ជាការទប់ស្កាត់ការប្រើអំណាចលើសកម្រិត
• ការគាំទ្រពីថ្នាក់ដឹកនាំកំពូលក្នុងអំឡុងពេលបង្កើត — ទាំង MacLehose និង Lee Kuan Yew ផ្ទាល់សម្រេចចិត្តគាំទ្រការកែទម្រង់ធ្ងន់ធ្ងរ មិនមែនត្រឹមកែសម្រួលបន្តិចបន្តួចនោះទេ
• ចំហៀងបង្ការ និងអប់រំ មិនមែនត្រឹមតែស៊ើបអង្កេត — ICAC បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា ការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធការងារ (កាត់បន្ថយឱកាសពុករលួយ) និងការផ្លាស់ប្តូរអាកប្បកិរិយាសង្គម មានសារៈសំខាន់ស្មើនឹងការចាប់ខ្លួន
• ការត្រួតពិនិត្យខាងក្រៅជាប់លាប់ចំពោះស្ថាប័នខ្លួនឯង — ករណី Timothy Tong បង្ហាញថា ស្ថាប័នប្រឆាំងអំពើពុករលួយក៏អាចប្រព្រឹត្តខុសបានដែរ ប្រសិនបើគ្មានយន្តការត្រួតពិនិត្យខាងក្រៅរឹងមាំ

សំណួរញឹកញាប់ L

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ M