រូបភាព៖ U.S. Navy photo by Photographer’s Mate 2nd Class Elizabeth Williams, ២០០៦ (Public domain — work of the U.S. federal government) · Wikimedia Commonsសម្ភាសន៍ និងក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំ (Interviews & Focus Groups)៖ ពីការរចនាសំណួរ រហូតដល់ភាពឆ្អែតទិន្នន័យ
កម្រងសំណួរបិទជិតអាចប្រាប់អ្នកថា «ប៉ុន្មាន» ប៉ុន្តែវាមិនអាចប្រាប់អ្នកថា «ហេតុអ្វី» ឬ «យ៉ាងដូចម្ដេច» បានល្អនោះទេ។ នោះជាកន្លែងដែលសម្ភាសន៍ និងក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំ (focus group) ចូលមកដើរតួ — ប៉ុន្តែទិន្នន័យទាំងនេះមានតម្លៃវិទ្យាសាស្ត្រ លុះត្រាតែការណែនាំសម្ភាសន៍ត្រូវបានរចនាដោយប្រុងប្រយ័ត្ន ការសួរតាម (probing) មិននាំមុខចម្លើយ ក្រុមប្រមូលផ្តុំត្រូវបានសម្របសម្រួលឱ្យសមតុល្យ ហើយអ្នកស្រាវជ្រាវដឹងច្បាស់ថាពេលណាត្រូវបញ្ឈប់ការប្រមូលទិន្នន័យ។ មេរៀននេះដើរតាមប្រភេទសម្ភាសន៍ទាំងបី ការរចនាការណែនាំសម្ភាសន៍ បច្ចេកទេសសួរតាម ការរចនាក្រុមប្រមូលផ្តុំ ភាពឆ្អែតទិន្នន័យ (data saturation) ស្តង់ដារចម្លងសំឡេង (transcription) និងការផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយអ្នកចូលរួម (member checking) ជាជំហានៗ។
🎯 គោលបំណងនៃមេរៀន — បន្ទាប់ពីអានចប់ អ្នកនឹងអាច៖
- សម្គាល់ភាពខុសគ្នារវាងសម្ភាសន៍រចនាសម្ព័ន្ធ (structured) កម្រិតពាក់កណ្ដាល (semi-structured) និងគ្មានរចនាសម្ព័ន្ធ (unstructured) ហើយជ្រើសប្រភេទដែលសមនឹងសំណួរស្រាវជ្រាវរបស់អ្នក។
- រចនាការណែនាំសម្ភាសន៍ (interview guide) ដែលមានផ្នែកបើក ស្នូល សួរតាម និងបិទ ដោយជៀសវាងសំណួរនាំមុខ។
- អនុវត្តបច្ចេកទេសសួរតាម (probing) ដែលជំរុញឱ្យអ្នកចូលរួមពន្យល់បន្ថែម ដោយមិនផ្ដល់ចម្លើយជំនួសគាត់។
- រចនា និងសម្របសម្រួលក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំ (focus group) — ទំហំក្រុម សមាសភាពអ្នកចូលរួម តួនាទីអ្នកសម្របសម្រួល និងការដោះស្រាយអ្នកនិយាយលេចធ្លោ (dominant voice)។
- សម្គាល់ភាពឆ្អែតទិន្នន័យ (data/thematic saturation) ហើយសម្រេចចិត្តដោយមានហេតុផលថាពេលណាត្រូវបញ្ឈប់ការជ្រើសរើសអ្នកចូលរួមថែមទៀត។
- អនុវត្តស្តង់ដារចម្លងសំឡេង (verbatim ទល់នឹង intelligent verbatim) និងបច្ចេកទេសផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយអ្នកចូលរួម (member checking) ជាវិធានការបង្កើនភាពគួរឱ្យទុកចិត្ត។
⚡ សង្ខេបក្នុង ៣០ វិនាទី
- សម្ភាសន៍មានបីប្រភេទ៖ រចនាសម្ព័ន្ធ (structured) ពាក់កណ្ដាលរចនាសម្ព័ន្ធ (semi-structured) និងគ្មានរចនាសម្ព័ន្ធ (unstructured) — ជ្រើសតាមថាអ្នកចង់បានភាពប្រៀបធៀបបាន ឬភាពជ្រៅជ្រះ។
- ការណែនាំសម្ភាសន៍ល្អ មានផ្នែកបើក ស្នូល សួរតាម និងបិទ — ហើយជៀសវាងសំណួរនាំមុខ និងសំណួរពីរក្នុងមួយ។
- ការសួរតាម (probing) ត្រូវបើកចំហ មិនផ្ដល់ចម្លើយជំនួស — បច្ចេកទេសសំខាន់គឺពង្រីក សុខុម និងនៅស្ងៀម។
- ក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំ ប្រើអន្តរកម្មក្រុម — ទំហំ ៦–១០ នាក់ សមាសភាពដូចគ្នាល្មម ហើយអ្នកសម្របសម្រួលត្រូវគ្រប់គ្រងអ្នកនិយាយលេចធ្លោ។
- ភាពឆ្អែតទិន្នន័យ (saturation) មិនមែនចំនួនជាក់លាក់ទេ — វាកើតឡើងនៅពេលគំនិតថ្មីលែងលេចឡើង ហើយត្រូវរាយការណ៍ដោយមានហេតុផល មិនមែនអះអាងទេ។
- ចម្លងសំឡេង + ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយអ្នកចូលរួម ជាវិធានការបង្កើនភាពគួរឱ្យទុកចិត្ត ដែលគណៈកម្មការនិក្ខេបបទរំពឹងឱ្យឃើញក្នុងជំពូកវិធីសាស្ត្រ។
០១ · ហេតុអ្វីសំខាន់ហេតុអ្វីកម្រងសំណួរបិទជិតតែម្នាក់ឯង មិនអាចប្រាប់អ្នកបាននូវរឿងសំខាន់បំផុត
មេរៀនមុននេះ (មេរៀនទី ១១) បានបង្ហាញថា ទោះបីធាតុសំណួរមួយត្រូវបានរចនា និងបកប្រែដោយប្រុងប្រយ័ត្នយ៉ាងណាក៏ដោយ វាគ្រាន់តែអាចប្រាប់អ្នកថាអ្នកចូលរួមយល់ស្របកម្រិតណាចំពោះសេចក្ដីថ្លែងដែលអ្នកខ្លួនឯងសរសេរទុកជាមុនប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើបទពិសោធន៍ជាក់ស្ដែងរបស់អ្នកចូលរួមមិនត្រូវនឹងប្រអប់ចម្លើយណាមួយដែលអ្នកបានរៀបចំទុកនោះទេ ទិន្នន័យនោះនឹងបាត់បង់ជារៀងរហូត។ Patton (២០១៥) ក្នុងសៀវភៅ Qualitative Research & Evaluation Methods សង្កត់ធ្ងន់ថា វិធីសាស្ត្រគុណភាព — ជាពិសេសសម្ភាសន៍ — ចូលមកបំពេញចន្លោះនោះ៖ វាអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកចូលរួមពិពណ៌នាពិភពរបស់ខ្លួនដោយពាក្យផ្ទាល់ខ្លួន ជាជាងជ្រើសប្រអប់មួយក្នុងចំណោមប្រអប់ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវបានកំណត់ទុកមុន។
ប៉ុន្តែសេរីភាពនេះមានតម្លៃត្រូវសង។ សម្ភាសន៍ និងក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំ មិនមានសំណួរដែលមានចម្លើយត្រឹមត្រូវស្រាប់ឲ្យត្រួតពិនិត្យបានភ្លាមៗដូចមាត្រដ្ឋានលេខនោះទេ — ភាពរឹងមាំរបស់ទិន្នន័យអាស្រ័យលើការរចនាវិធីសាស្ត្រ៖ តើសំណួរណានាំមុខចម្លើយដែរឬទេ? តើអ្នកសម្ភាសន៍ធ្វើឱ្យអ្នកចូលរួមមានទំនុកចិត្តគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីនិយាយដោយស្មោះត្រង់ដែរឬទេ? ក្នុងក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំ តើសំឡេងម្នាក់មិនបានគ្របដណ្ដប់លើសំឡេងអ្នកដទៃឬ? ហើយតើអ្នកដឹងដោយរបៀបណាថាបានប្រមូលទិន្នន័យគ្រប់គ្រាន់ហើយ ជាជាងគ្រាន់តែអស់ថវិកា ឬអស់ពេលវេលា? Kvale & Brinkmann (២០០៩) ក្នុងសៀវភៅ InterViews ពណ៌នាសម្ភាសន៍ស្រាវជ្រាវថាជា «សិប្បកម្ម» (craft) ដែលត្រូវការការហ្វឹកហ្វឺន មិនមែនជាជំនាញដែលមានដោយធម្មជាតិឡើយ។
⚠️ ហេតុអ្វីនេះសំខាន់ចំពោះនិក្ខេបបទ
គណៈកម្មការការពារនិក្ខេបបទដែលធ្លាប់ត្រួតពិនិត្យការសិក្សាគុណភាព ដឹងច្បាស់ពីចំណុចទន់ខ្សោយទូទៅ៖ ការណែនាំសម្ភាសន៍ដែលមានសំណួរនាំមុខ ការអះអាង «ឆ្អែតទិន្នន័យ» ដោយគ្មានភស្តុតាង ឬការរៀបរាប់ពីការចម្លងសំឡេងដោយគ្មានលម្អិត។ សំណួរដូចជា «តើអ្នកដឹងដោយរបៀបណាថាបានសម្ភាសន៍គ្រប់គ្រាន់ហើយ?» ឬ «តើអ្នកធានាបានដោយរបៀបណាថាការបកស្រាយរបស់អ្នក ឆ្លុះបញ្ចាំងពីអ្វីដែលអ្នកចូលរួមមានន័យពិតប្រាកដ?» ជាសំណួរដែលសួរញឹកញាប់បំផុត។
០២ · និយមន័យ និងប្រវត្តិសង្ខេបពីសម្ភាសន៍ផ្ដោត (focused interview) របស់ Merton ដល់ស្តង់ដារគុណភាពសព្វថ្ងៃ
សម្ភាសន៍ស្រាវជ្រាវ (research interview) ជាការសន្ទនាមានគោលបំណង រវាងអ្នកស្រាវជ្រាវ និងអ្នកចូលរួមម្នាក់ ដែលរៀបចំឡើងដើម្បីទាញយកទស្សនៈ បទពិសោធន៍ ឬអត្ថន័យរបស់អ្នកចូលរួមចំពោះប្រធានបទណាមួយ។ ក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំ (focus group) ជាទម្រង់ជាក់លាក់មួយ ដែលប្រមូលផ្ដុំអ្នកចូលរួមច្រើននាក់ឲ្យពិភាក្សាគ្នាក្រោមការសម្របសម្រួលរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវ ដោយចេតនាទាញយក អន្តរកម្មរវាងអ្នកចូលរួម ជាប្រភពទិន្នន័យ — មិនមែនត្រឹមតែចម្លើយបុគ្គលម្នាក់ៗទេ។
ប្រភពប្រវត្តិសាស្ត្រចូលជិតគ្នារវាងទម្រង់ទាំងពីរនេះគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍។ ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ Robert Merton និង Patricia Kendall នៅសាកលវិទ្យាល័យ Columbia បានអភិវឌ្ឍ «សម្ភាសន៍ផ្ដោត» (focused interview) ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃខ្សែភាពយន្តផ្សព្វផ្សាយរបស់កងទ័ពអាមេរិក — បច្ចេកទេសនេះក្រោយមក ត្រូវបានចែងជាផ្លូវការក្នុងសៀវភៅ The Focused Interview: A Manual of Problems and Procedures (Merton, Fiske & Kendall, ១៩៥៦) ហើយក្លាយជាគ្រឹះនៃសម្ភាសន៍ពាក់កណ្ដាលរចនាសម្ព័ន្ធដែលប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយសព្វថ្ងៃ។ ក្រុម Columbia ក៏ជាអ្នកដែលធ្វើការសន្ទនាជាក្រុមដំបូងៗសម្រាប់ស្រាវជ្រាវសង្គម — ប៉ុន្តែទម្រង់ក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំត្រូវបានទាញយកប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយដំបូងក្នុងឧស្សាហកម្មផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម (market research) ក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៥០–១៩៨០ ដើម្បីសាកល្បងប្រតិកម្មអ្នកប្រើប្រាស់ចំពោះផលិតផល។
ក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំត្រឡប់មកវិស័យសិក្សាសង្គម និងសុខភាពវិញយ៉ាងសំខាន់ក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៩០ — Jenny Kitzinger (១៩៩៥) បោះពុម្ពអត្ថបទ «Qualitative Research: Introducing Focus Groups» ក្នុង BMJ ដែលក្លាយជាសេចក្ដីផ្ដើមដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតសម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវសុខភាព ហើយ David Morgan (១៩៩៦) បោះពុម្ពការពិនិត្យឡើងវិញដ៏ទូលំទូលាយក្នុង Annual Review of Sociology។ ទន្ទឹមនោះ ក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៦០–១៩៧០ ការលេចឡើងនៃ «ទ្រឹស្ដីដែលមានមូលដ្ឋានលើទិន្នន័យ» (grounded theory, Glaser & Strauss, ១៩៦៧) បានណែនាំគំនិតស្នូលមួយដែលមេរៀននេះនឹងឈានដល់ចាប់ពីផ្នែកទី ៨ តទៅ៖ ភាពឆ្អែតទិន្នន័យ (data saturation) — គោលការណ៍ថាការប្រមូលទិន្នន័យអាចបញ្ឈប់បាន នៅពេលគំនិតថ្មីលែងលេចឡើងទៀត។
០៣ · ប្រភេទសម្ភាសន៍សម្ភាសន៍រចនាសម្ព័ន្ធ ទល់នឹង ពាក់កណ្ដាល ទល់នឹង គ្មានរចនាសម្ព័ន្ធ
អ្នកវិធីសាស្ត្រគុណភាពបែងចែកសម្ភាសន៍តាមកម្រិតនៃការគ្រប់គ្រងសំណួរជាមុន (Kvale & Brinkmann, ២០០៩; Rubin & Rubin, ២០១២)។ ជ្រើសប្រភេទដោយផ្អែកលើថាសំណួរស្រាវជ្រាវរបស់អ្នកទាមទារភាពប្រៀបធៀបបាន ឬភាពជ្រៅជ្រះនៃបទពិសោធន៍បុគ្គល។
| ប្រភេទ | របៀបដំណើរការ | ប្រើសម្រាប់ | គុណវិបត្តិសំខាន់ |
|---|---|---|---|
| រចនាសម្ព័ន្ធ (Structured) | សំណួរដូចគ្នាបេះបិទ តាមលំដាប់ដូចគ្នា ចំពោះអ្នកចូលរួមគ្រប់គ្នា — ជិតដូចកម្រងសំណួរដែលសួរដោយផ្ទាល់មុខ | ប្រៀបធៀបចម្លើយរវាងអ្នកចូលរួមច្រើននាក់ ឬជាផ្នែកបន្ថែមក្នុងការសិក្សាវិធីសាស្ត្រចម្រុះ | តឹងរឹងពេក — មិនអាចតាមដានចំណុចថ្មីគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ដែលមិនបានរំពឹងទុក |
| ពាក់កណ្ដាលរចនាសម្ព័ន្ធ (Semi-structured) | មានការណែនាំសំណួរស្នូល ប៉ុន្តែអនុញ្ញាតឱ្យផ្លាស់លំដាប់ សួរតាម និងបន្ថែមសំណួរដោយឯកឯង តាមចម្លើយអ្នកចូលរួម | ភាគច្រើននៃការសិក្សាគុណភាពថ្នាក់អនុបណ្ឌិត/បណ្ឌិត — តុល្យភាពល្អរវាងភាពប្រៀបធៀបបាន និងភាពជ្រៅជ្រះ | ត្រូវការជំនាញអ្នកសម្ភាសន៍ខ្ពស់ជាង ដើម្បីកំណត់ពេលសួរតាម ដោយមិនភាន់ចេញពីប្រធានបទ |
| គ្មានរចនាសម្ព័ន្ធ (Unstructured) | ចាប់ផ្ដើមតែពីប្រធានបទទូលំទូលាយមួយ ឬសំណួរបើកតែមួយ ហើយឱ្យការសន្ទនាវិវត្តតាមអ្នកចូលរួមទាំងស្រុង | ការសិក្សាវេនវប្បធម៌ (ethnography) ឬដំណាក់កាលដំបូងនៃការស្វែងយល់ប្រធានបទថ្មីដែលអ្នកស្រាវជ្រាវមិនទាន់ដឹងច្បាស់ពីវិមាត្រសំខាន់ៗ | ប្រៀបធៀបរវាងអ្នកចូលរួមពិបាក ត្រូវការពេលវេលាវិភាគច្រើន ហើយអាចឆ្ងាយពីប្រធានបទស្រាវជ្រាវ |
ភាគច្រើននៃការណែនាំជាក់ស្ដែងក្នុងមេរៀននេះ — ដូចជាការសួរតាម និងការរចនាការណែនាំសម្ភាសន៍ (ផ្នែកទី ៤–៦) — ផ្ដោតលើសម្ភាសន៍ពាក់កណ្ដាលរចនាសម្ព័ន្ធ ព្រោះវាជាទម្រង់ដែលនិស្សិតអនុបណ្ឌិត/បណ្ឌិតប្រើច្រើនជាងគេ។ ប៉ុន្តែគោលការណ៍ជៀសវាងសំណួរនាំមុខ និងការសួរតាមដោយបើកចំហ អនុវត្តបានដូចគ្នាចំពោះទម្រង់ទាំងបី។
០៤ · ការរចនាការណែនាំសម្ភាសន៍រចនាសម្ព័ន្ធការណែនាំ៖ បើក · ស្នូល · សួរតាម · បិទ — និងកំហុស ៥ យ៉ាងដែលត្រូវជៀសវាង
ការណែនាំសម្ភាសន៍ (interview guide) មិនមែនជាសេចក្ដីថ្លែងដែលត្រូវអានតែម្ដងទេ — វាជាស្លឹកផែនទី។ រចនាសម្ព័ន្ធដែលប្រើទូទៅមានបួនផ្នែក៖ (១) ការបើក — សំណួរងាយ មិនផ្ទុកអារម្មណ៍ ដើម្បីកសាងទំនុកចិត្ត និងបង្កលំហូរនៃការសន្ទនា (ឧ. «សូមប្រាប់ខ្ញុំអំពីការងាររបស់អ្នកបន្តិច»); (២) ស្នូល — សំណួរចំទៅប្រធានបទស្រាវជ្រាវសំខាន់ៗ ជាធម្មតារៀបតាមលំដាប់ត្រមាង (ចាកពីទូទៅទៅចំពោះ); (៣) សួរតាម — ចំណុចដែលបានរៀបចំទុកជាមុនសម្រាប់ជម្រៅបន្ថែម ប្រសិនបើអ្នកចូលរួមមិនលើកឡើងដោយខ្លួនឯង; និង (៤) ការបិទ — ឱកាសសុំឱ្យអ្នកចូលរួមបន្ថែមអ្វីដែលមិនបានសួរ ហើយបញ្ចប់ដោយការថ្លែងអំណរគុណនិងពន្យល់ពីជំហានបន្ទាប់ (Kvale & Brinkmann, ២០០៩)។
ឧទាហរណ៍ខាងក្រោមទាំងអស់ សន្មតជាផ្នែកនៃការរចនាការណែនាំសម្ភាសន៍ថ្មីមួយ សម្រាប់ការសិក្សាអំពីបទពិសោធន៍គិលានុបដ្ឋាយិកានៅមណ្ឌលថែទាំអ្នកជំងឺធ្ងន់ (ICU) មួយនៅប្រទេសហូឡង់ ទាក់ទងនឹងការអស់កម្លាំងផ្លូវចិត្ត (burnout) បន្ទាប់ពីគម្រប់ការធ្វើការលើសម៉ោងយូរ។
❌ សំណួរនាំមុខ (Leading question)
«យើងដឹងថាគិលានុបដ្ឋាយិកាភាគច្រើនមានអារម្មណ៍ហត់នឿយខ្លាំងនឹងកិច្ចការលើសម៉ោង។ តើអ្នកក៏មានអារម្មណ៍នោះដែរឬទេ?» — សំណួរនេះប្រាប់ចម្លើយទៅអ្នកចូលរួមរួចទៅហើយ មុនគាត់បានឆ្លើយផង។
✅ ជំនួស
«សូមប្រាប់ខ្ញុំអំពីដំណើរការការងាររបស់អ្នកក្នុងសប្ដាហ៍ទូទៅមួយ — តើមានអ្វីខ្លះដែលធ្វើឱ្យអ្នកពេញចិត្ត ហើយមានអ្វីខ្លះដែលធ្វើឱ្យអ្នកហត់នឿយ?» — បើកចំហ ទុកលំហឱ្យអ្នកចូលរួមកំណត់អត្ថន័យខ្លួនឯង។
❌ សំណួរបិទជិតពេក (Closed too early)
«តើអ្នកពេញចិត្តនឹងកាលវិភាគវេនការងាររបស់អ្នកដែរឬទេ?» — ចម្លើយអាចមានតែ «បាទ/ចាស» ឬ «ទេ» ដែលផ្ដាច់ផ្លូវសម្រាប់ការបកស្រាយបន្ថែម។
✅ ជំនួស
«តើកាលវិភាគវេនការងាររបស់អ្នក ប៉ះពាល់ដល់ជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់អ្នកដោយរបៀបណា?» — អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកចូលរួមពន្យល់ទាំងទិដ្ឋភាពវិជ្ជមាន និងអវិជ្ជមាន។
❌ សំណួរពីរក្នុងមួយ (Double-barreled)
«តើការគាំទ្រពីថ្នាក់គ្រប់គ្រង និងសហការីរបស់អ្នក គ្រប់គ្រាន់ដែរឬទេ?» — ប្រសិនបើថ្នាក់គ្រប់គ្រងល្អ ប៉ុន្តែសហការីមិនល្អ អ្នកចូលរួមមិនដឹងត្រូវឆ្លើយទៅផ្នែកណា។
✅ ជំនួស
បំបែកជាសំណួរពីរដាច់ដោយឡែក៖ (១) «តើអ្នកមានអារម្មណ៍ថាបានទទួលការគាំទ្រពីថ្នាក់គ្រប់គ្រងកម្រិតណា?» (២) «ចុះការគាំទ្រពីសហការីវេនដូចគ្នាវិញ?»
❌ ចាត់ទុកថាគ្មានពាក្យបច្ចេកទេសទាំងអស់ច្បាស់ន័យដូចគ្នា
«តើអ្នកមានអារម្មណ៍ burnout ដែរឬទេ?» — ពាក្យ «burnout» មានអត្ថន័យផ្លូវការក្នុងអក្សរសិល្ប៍សិក្សា ប៉ុន្តែអ្នកចូលរួមម្នាក់ៗអាចយល់ន័យខុសគ្នា ហើយអាចឆ្លើយតាមអ្វីដែលគាត់គិតថាអ្នកសម្ភាសន៍ចង់ឮ។
✅ ជំនួស
សួរអំពីអារម្មណ៍ និងអាកប្បកិរិយាជាក់ស្ដែងជំនួសវិញ៖ «ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានខែចុងក្រោយនេះ តើមានពេលណាខ្លះដែលអ្នកមានអារម្មណ៍ហត់នឿយខ្លាំងផ្លូវចិត្ត រហូតដល់ពិបាកនឹងបន្តការងារ? សូមប្រាប់ខ្ញុំអំពីពេលមួយនោះ»។
❌ មិនទុកលំហសម្រាប់ប្រធានបទរសើប
ចូលទៅសួរផ្ទាល់អំពីកំហុសក្នុងការងារ ឬទំនាស់ជាមួយសហការីតាំងពីដើមសម្ភាសន៍ ដោយមិនកសាងទំនុកចិត្តជាមុន — អ្នកចូលរួមអាចការពារខ្លួន ឬឆ្លើយតាមទម្លាប់សង្គម (social desirability, សូមមើលមេរៀនទី ១១ ផ្នែកទី ៤)។
💡 គោលការណ៍រួម
Kvale & Brinkmann (២០០៩) ស្នើថា សំណួរល្អក្នុងសម្ភាសន៍ត្រូវមានទាំង «វិមាត្រប្រធានបទ» (thematic dimension — ទាក់ទងនឹងអ្វីដែលអ្នកចង់ដឹង) និង «វិមាត្រថាមវន្ត» (dynamic dimension — ជំរុញឱ្យអ្នកចូលរួមចង់និយាយបន្ត)។ សំណួរដែលត្រឹមត្រូវតាមទ្រឹស្ដី ប៉ុន្តែធ្វើឱ្យអ្នកចូលរួមមិនស្រួលចិត្ត នឹងបង្កឱ្យទិន្នន័យខ្វះជម្រៅ។
០៥ · ការសួរតាមបចេ្ចកទេសសួរតាម ៣ យ៉ាង ដែលមិននាំមុខចម្លើយ
(១) ការសួរពង្រីក (elaboration probe): ជំរុញឱ្យអ្នកចូលរួមពន្យល់បន្ថែមដោយមិនកំណត់ទិសដៅចម្លើយ — ឧ. «សូមប្រាប់ខ្ញុំបន្ថែមអំពីរឿងនោះ» ឬ «តើមានន័យយ៉ាងដូចម្ដេចសម្រាប់អ្នក?»។ (២) ការសួរត្រឡប់ពាក្យ (echo/reflective probe): អ្នកសម្ភាសន៍និយាយឡើងវិញនូវពាក្យគន្លឹះដែលអ្នកចូលរួមប្រើ ដើម្បីជំរុញឱ្យគាត់ពន្យល់ជម្រៅជាងមុន ដោយមិនបញ្ចូលការបកស្រាយផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកសម្ភាសន៍ — ឧ. អ្នកចូលរួមនិយាយថា «វាដូចជាខ្ញុំជាមនុស្សរូបយន្ត» អ្នកសម្ភាសន៍អាចសួរថា «អ្នកនិយាយថា ‹រូបយន្ត› — សូមប្រាប់ខ្ញុំបន្ថែម តើវាមានអារម្មណ៍យ៉ាងណា?»។ (៣) បច្ចេកទេសនៅស្ងៀម (silence/pause): បន្ទាប់ពីអ្នកចូលរួមឆ្លើយបន្តិច អ្នកសម្ភាសន៍រង់ចាំពីរបីវិនាទីដោយមិនបំពាក់ទម្លាប់បំពេញភាពស្ងប់ភ្លាមៗ — ច្រើនដងអ្នកចូលរួមបន្តនិយាយបន្ថែមដោយឯកឯង ជាគំនិតដែលមានតម្លៃបំផុត (Rubin & Rubin, ២០១២)។
🔍 ឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដែង៖ ការសួរតាមក្នុងការសិក្សាការងើបឡើងវិញក្រោយវះកាត់ជង្គង់ នៅប្រទេសកាណាដា
ក្នុងការសិក្សាមួយអំពីបទពិសោធន៍អ្នកជំងឺក្រោយវះកាត់ដូរជង្គង់ (knee replacement) នៅមណ្ឌលព្យាបាលជង្គង់ដងខ្លួនមួយនៅកាណាដា អ្នកចូលរួមម្នាក់និយាយថា «ខ្ញុំគ្រាន់តែចូលចិត្តមើលទូរទស្សន៍វិញ»។ អ្នកសម្ភាសន៍ប្រើការសួរត្រឡប់ពាក្យ៖ «អ្នកនិយាយថា ‹វិញ› — តើមុនពេលវះកាត់ ជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់អ្នកខុសគ្នាដោយរបៀបណា?»។ ចម្លើយដែលធ្លាប់គិតថាមិនសំខាន់នោះ ក្លាយជាទ្វារចូលទៅកាន់ប្រធានបទធំមួយដែលអ្នកស្រាវជ្រាវមិនបានរំពឹងទុក៖ ការបាត់បង់អត្តសញ្ញាណសង្គមមុនជំងឺ (ឧ. ការអាចដើរលេងជាមួយក្រុមគ្រួសារនៅថ្ងៃចុងសប្ដាហ៍) — ជាប្រធានបទដែលក្លាយជាក្រុមប្រធានបទ (theme) ចំបងនៃការសិក្សា។
💡 គន្លឹះ៖ ប្រាំវិនាទីនៃភាពស្ងប់
Kvale & Brinkmann (២០០៩) កត់សម្គាល់ថា អ្នកសម្ភាសន៍ចាប់ផ្ដើមថ្មីភាគច្រើន មានទំនោរបំពេញភាពស្ងប់ឆាប់ពេក ដោយខ្លាចថាភាពស្ងប់នោះជាសញ្ញានៃសំណួរមិនល្អ។ ការហ្វឹកហ្វឺនអនុញ្ញាតឱ្យមានភាពស្ងប់ ៣–៥ វិនាទី ជារឿងដែលត្រូវការការអនុវត្តន៍ដូចជំនាញផ្សេងទៀត។
០៦ · ហេតុអ្វីសំណួរនាំមុខបរាជ័យហេតុអ្វីការសួរតាមដែលផ្ដល់ចម្លើយជំនួស ធ្វើឱ្យទិន្នន័យខូច
សំណួរនាំមុខមិនត្រឹមតែបង្កសម្ពាធសង្គមទេ (សូមមើលមេរៀនទី ១១ ផ្នែកទី ៤) — ក្នុងបរិបទសម្ភាសន៍ វាបង្កបន្ថែម «ឥទ្ធិពលការបញ្ជាក់» (confirmation effect)៖ នៅពេលអ្នកសម្ភាសន៍ចង្អុលបង្ហាញចម្លើយដែលខ្លួនរំពឹងទុក អ្នកចូលរួមច្រើនតែយល់ព្រមតាម ដើម្បីរក្សាភាពរលូននៃការសន្ទនា ឬដោយគិតថានោះជាអ្វីដែលអ្នកសម្ភាសន៍ចង់ឮ — ទោះបីបទពិសោធន៍ជាក់ស្ដែងរបស់គាត់ខុសគ្នាក៏ដោយ។
⚠️ ឧទាហរណ៍សួរតាមនាំមុខ៖ «ការព្យាបាលនោះជួយអ្នកឱ្យមានអារម្មណ៍ល្អប្រសើរឡើង មែនទេ?»
ក្នុងការសិក្សាមួយអំពីបទពិសោធន៍អ្នកជំងឺក្រោយទទួលការព្យាបាលផ្លូវចិត្ត អ្នកសម្ភាសន៍ម្នាក់សួរតាមថា «ការព្យាបាលនោះជួយអ្នកឱ្យមានអារម្មណ៍ល្អប្រសើរឡើង មែនទេ?» បន្ទាប់ពីអ្នកចូលរួមពណ៌នាអំពីវគ្គព្យាបាលមួយដោយមិនច្បាស់ន័យ។ អ្នកចូលរួមឆ្លើយថា «បាទ ប្រហែលជាបាទ» — ប៉ុន្តែការចម្លងសំឡេងឡើងវិញ បង្ហាញថាសម្លេងគាត់មានការស្ទាក់ស្ទើរ ហើយការសួរតាមបើកចំហម្ដងទៀតនៅចុងសម្ភាសន៍ («សូមពណ៌នាឡើងវិញពីអារម្មណ៍របស់អ្នកក្រោយវគ្គនោះ») បង្ហាញថាគាត់ពិតជាមានអារម្មណ៍ច្របូកច្របល់ មិនមែនល្អប្រសើរឡើងច្បាស់លាស់ដូចការសួរតាមលើកទីមួយបានបង្ហាញឡើយ។
នេះជាមូលហេតុដែលការសួរតាមត្រូវកាន់ភាពបើកចំហ — ការពង្រីក ការសួរត្រឡប់ពាក្យ និងភាពស្ងប់ (ផ្នែកទី ៥) — ជាជាងសួរដែលផ្ទុកការបញ្ជាក់ ឬចម្លើយជំនួសទុកជាមុន៖ ទិន្នន័យដែលទទួលបានតាមវិធីនាំមុខ មិនមែនជាសំឡេងពិតរបស់អ្នកចូលរួមទេ វាជាសំឡេងអ្នកសម្ភាសន៍ដែលអ្នកចូលរួមយល់ព្រមតាម។
០៧ · ក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំការរចនាក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំ (Focus Group) — ទំហំ សមាសភាព និងតួនាទីអ្នកសម្របសម្រួល
ក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំខុសពីការធ្វើសម្ភាសន៍ម្នាក់ៗច្រើនដង៖ Rabiee (២០០៤) និង Krueger & Casey (២០១៥) បង្ហាញថា តម្លៃពិសេសរបស់វាកើតចេញពី អន្តរកម្មក្រុម — អ្នកចូលរួមមួយរូបអាចជំរុញឱ្យអ្នកដទៃចាំ ឬខ្វែងគំនិតគ្នា បង្ហាញពីបន្ទាត់ព្រំដែននៃទស្សនៈរួម ដែលសម្ភាសន៍ម្នាក់ៗមិនអាចបង្ហាញបាន។
ទំហំ និងសមាសភាព៖ Krueger & Casey (២០១៥) ស្នើទំហំក្រុម ៦–១០ នាក់ — តូចជាងនេះ ការសន្ទនាអាចខ្វះថាមវន្ត ធំជាងនេះ អ្នកខ្លះមិនទទួលបានឱកាសចូលរួម។ សមាសភាពត្រូវដូចគ្នាល្មម (homogeneous enough) ដើម្បីឱ្យអ្នកចូលរួមមានអារម្មណ៍ស្រួលចិត្តចំហជាមួយគ្នា (ឧ. គ្រប់គ្នាមានតំណែងការងារស្រដៀងគ្នា) ប៉ុន្តែចម្រុះគ្រប់គ្រាន់ (heterogeneous enough) ដើម្បីទទួលបានជួរគំនិតផ្សេងៗ។
តួនាទីអ្នកសម្របសម្រួល (moderator): ខុសពីអ្នកសម្ភាសន៍ម្នាក់ៗ អ្នកសម្របសម្រួលមិនមែនជាគូសន្ទនាចំណុចកណ្ដាលទេ — តួនាទីគឺសម្របសម្រួលឱ្យអ្នកចូលរួមនិយាយទៅគ្នា រក្សាការសន្ទនាឱ្យនៅលើប្រធានបទ និងធានាថាសំឡេងច្រើនជាងមួយត្រូវបានស្ដាប់។
🔍 ឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដែង៖ ក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំនិស្សិតសាកលវិទ្យាល័យ នៅប្រទេសអូស្ត្រាលី
ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវសិក្សាបទពិសោធន៍និស្សិតចំពោះការសិក្សាតាមអនឡាញក្នុងអំឡុងឆមាសបិទសាលា នៅសាកលវិទ្យាល័យមួយនៅអូស្ត្រាលី។ ក្នុងក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំទី ២ និស្សិតម្នាក់និយាយលឿន និងច្រើនជាងគេ ដោយលើកទឹកចិត្តជាវិជ្ជមានចំពោះការសិក្សាអនឡាញ ហើយអ្នកចូលរួមផ្សេងទៀតចាប់ផ្ដើមនិយាយតិចជាងមុន។ អ្នកសម្របសម្រួលប្រើបច្ចេកទេសផ្លាស់ប្ដូរការចុច៖ «សូមអរគុណ — ចំណុចនោះគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍។ ចុះអ្នកដែលមិនទាន់បានចូលរួមថ្មីៗនេះ តើមានទស្សនៈខុសគ្នាដែរឬទេ?» ជាការបើកទ្វារសម្រាប់និស្សិតដែលមានបទពិសោធន៍អវិជ្ជមានឱ្យមានឱកាសនិយាយ ដោយមិនធ្វើឱ្យអ្នកនិយាយលេចធ្លោដំបូងមានអារម្មណ៍ត្រូវកែតម្រូវផ្ទាល់។
០៨ · ភាពឆ្អែតទិន្នន័យភាពឆ្អែតទិន្នន័យ (Data/Thematic Saturation) — តើដឹងដោយរបៀបណាថាត្រូវបញ្ឈប់?
គំនិត «ភាពឆ្អែត» (saturation) មានដើមកំណើតពីទ្រឹស្ដីដែលមានមូលដ្ឋានលើទិន្នន័យ (Glaser & Strauss, ១៩៦៧)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបន្តប្រមូលទិន្នន័យ (សម្ភាសន៍ ឬក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំ) រហូតដល់ទិន្នន័យថ្មីលែងបង្ហាញគំនិត ប្រធានបទ ឬកូដវិភាគថ្មីទៀត។ Hennink, Kaiser & Marconi (២០១៧) ជ្រាបថាសំខាន់ត្រូវបែងចែកវាជាពីរកម្រិត៖ ភាពឆ្អែតកូដ (code saturation) — មិនមានកូដវិភាគថ្មីទៀត — ច្រើនកើតឡើងលឿនជាង; និង ភាពឆ្អែតអត្ថន័យ (meaning saturation) — យល់ច្បាស់ពីវិមាត្រ និងភាពខុសគ្នានៃគំនិតនីមួយៗពេញលេញ — ត្រូវការសម្ភាសន៍ច្រើនជាង។ ការសិក្សារបស់ពួកគេបង្ហាញថា ភាពឆ្អែតកូដអាចកើតឡើងនៅការសម្ភាសន៍ទី ៩ ប៉ុន្តែភាពឆ្អែតអត្ថន័យពេញលេញអាចតម្រូវសម្ភាសន៍រហូតដល់ទី ១៦–២៤។
Guest, Bunce & Johnson (២០០៦) ធ្វើការសិក្សាពិសោធន៍មួយ ដោយវិភាគសម្ភាសន៍ ៦០ លើកនៅសហគមន៍ដូចគ្នា ហើយរកឃើញថាប្រធានបទ (theme) សំខាន់ៗភាគច្រើនលេចឡើងរួចតាំងពីសម្ភាសន៍ទី ១២ — ជាលេខដែលត្រូវបានដកស្រង់យ៉ាងទូលំទូលាយ។ ប៉ុន្តែ Saunders, Sim, Kingstone និងសហការី (២០១៨) ក្នុងការពិនិត្យឡើងវិញក្នុង Quality & Quantity ព្រមានថា ចំនួននេះ មិនមែនជាលេខវេទមន្តទេ — ភាពឆ្អែតអាស្រ័យលើភាពចម្រុះនៃប្រជាជនសិក្សា ភាពស្មុគស្មាញនៃប្រធានបទ និងទ្រឹស្ដីដែលផ្ដល់ព័ត៌មានដល់ការសិក្សា។ ការសិក្សាលើប្រជាជនចម្រុះទូលំទូលាយ អាចត្រូវការសម្ភាសន៍ ២០–៣០ ឬច្រើនជាងនេះ ដើម្បីដល់ភាពឆ្អែត ខណៈការសិក្សាលើប្រជាជនតូច និងប្រធានបទតឹងរឹង អាចដល់ភាពឆ្អែតលឿនជាងនេះ។
🔍 ឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដែង៖ ការកត់ត្រាភាពឆ្អែតក្នុងការសិក្សាអ្នកថែទាំអ្នកជំងឺឈប់ឈរ នៅចក្រភពអង់គ្លេស
ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវសិក្សាបទពិសោធន៍អ្នកថែទាំគ្រួសារ (family caregivers) របស់អ្នកជំងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល ក្នុងដំណាក់កាលផ្លាស់ប្ដូរពីមន្ទីរពេទ្យទៅផ្ទះ នៅចក្រភពអង់គ្លេស។ ក្រុមការងារកត់ត្រាកូដថ្មីក្នុងសៀវភៅកំណត់ហេតុសម្ភាសន៍ (field notes) បន្ទាប់ពីគ្រប់សម្ភាសន៍ ហើយបង្កើតតារាង «កូដថ្មី ទល់នឹង លេខសម្ភាសន៍»។ ក្រាបនេះបង្ហាញថា មិនមានកូដថ្មីកើតឡើងចាប់ពីសម្ភាសន៍ទី ១៤ ដល់ទី ១៧ (បីសម្ភាសន៍ជាប់គ្នា) — ក្រុមការងារប្រកាសថាបានដល់ភាពឆ្អែតកូដនៅការសម្ភាសន៍ទី ១៧ ហើយកត់ត្រាលម្អិតនេះជាឯកសារភ្ជាប់ក្នុងនិក្ខេបបទ ជំនួសការអះអាងមិនមានភស្តុតាង។
💡 របាយការណ៍ភាពឆ្អែតមិនមែនជាលេខតែមួយ
Saunders et al. (២០១៨) ណែនាំឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវរាយការណ៍ របៀបកំណត់ ភាពឆ្អែត (ឧ. តារាងកូដថ្មីតាមលេខសម្ភាសន៍) មិនមែនត្រឹមតែចំនួនសម្ភាសន៍ចុងក្រោយទេ — គណៈកម្មការនិក្ខេបបទចាប់អារម្មណ៍នឹងដំណើរការ ច្រើនជាងលេខ។
០៩ · ប្រៀបធៀបតារាងប្រៀបធៀប៖ សម្ភាសន៍ម្នាក់ៗ ទល់នឹង ក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំ
តារាងនេះសង្ខេបថាតើវិធីសាស្ត្រណាសមនឹងសំណួរស្រាវជ្រាវប្រភេទណា។
| វិធីសាស្ត្រ | ជម្រៅក្នុងមួយអ្នកចូលរួម | អន្តរកម្មក្រុម | ធនធាន/ពេលវេលា | សមស្របសម្រាប់ |
|---|---|---|---|---|
| សម្ភាសន៍រចនាសម្ព័ន្ធ | ទាប — ចំលើយខ្លីទៅតាមប្រអប់ | គ្មាន | ទាបបំផុតក្នុងមួយអ្នកចូលរួម ប៉ុន្តែត្រូវការគំរូធំ | ប្រៀបធៀបចំលើយបរិមាណ ឬផ្នែកបន្ថែមវិធីសាស្ត្រចម្រុះ |
| សម្ភាសន៍ពាក់កណ្ដាលរចនាសម្ព័ន្ធ | ខ្ពស់ — អនុញ្ញាតឱ្យជ្រៅតាមបទពិសោធន៍បុគ្គល | គ្មាន (ឯកបុគ្គល) | មធ្យម-ខ្ពស់ក្នុងមួយអ្នកចូលរួម | ស្វែងយល់បទពិសោធន៍ជ្រៅ ប្រធានបទរសើប ដែលទាមទារសម្ងាត់ |
| សម្ភាសន៍គ្មានរចនាសម្ព័ន្ធ | ខ្ពស់បំផុត — តាមអ្នកចូលរួមទាំងស្រុង | គ្មាន | ខ្ពស់ — ការវិភាគស្មុគស្មាញ | ស្វែងយល់ដំបូងលើប្រធានបទថ្មី ឬការសិក្សាវេនវប្បធម៌ |
| ក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំ | មធ្យម — ពេលវេលាចែកគ្នារវាងអ្នកចូលរួមច្រើននាក់ | ខ្ពស់ — ជាគោលបំណងចំបង | មធ្យមក្នុងមួយអ្នកចូលរួម ប៉ុន្តែទាមទារការសម្របសម្រួលជំនាញ | ស្វែងយល់បទដ្ឋានសង្គមរួម ឬប្រតិកម្មដែលកើតចេញពីការពិភាក្សាគ្នា — មិនសមនឹងប្រធានបទឯកជនខ្លាំង (ឧ. បទពិសោធន៍ឈឺចាប់ផ្ទាល់ខ្លួន) |
១០ · ករណីសិក្សាករណីសិក្សា៖ ដាននៃសំណួរស្រាវជ្រាវតែមួយ ឆ្លងកាត់វិធីសាស្ត្រផ្សេងៗ
ករណីនេះតាមដានសំណួរស្រាវជ្រាវតែមួយ — «តើអ្នកថែទាំគ្រួសារលើកដំបូងរបស់អ្នកជំងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល មានបទពិសោធន៍យ៉ាងណាក្នុងដំណាក់កាលផ្លាស់ប្ដូរពីមន្ទីរពេទ្យទៅផ្ទះ?» — ឆ្លងកាត់ជម្រើសវិធីសាស្ត្រជាបន្តបន្ទាប់ ក្នុងគម្រោងសិក្សាមួយនៅចក្រភពអង់គ្លេស។
ជំហាន ១ — ការសាកល្បងដោយកម្រងសំណួរបិទជិត
ក្រុមការងារដំបូងសាកល្បងកម្រងសំណួរវាស់ «ភាពតានតឹងអ្នកថែទាំ» (caregiver burden scale) ។ លទ្ធផលបង្ហាញពិន្ទុខ្ពស់ ប៉ុន្តែមិនបានប្រាប់ថា ហេតុអ្វី ឬក្នុងស្ថានភាពណាដែលភាពតានតឹងកើតឡើងខ្លាំងបំផុត។
ជំហាន ២ — ប្ដូរទៅសម្ភាសន៍ពាក់កណ្ដាលរចនាសម្ព័ន្ធ
ក្រុមការងាររចនាការណែនាំសម្ភាសន៍ថ្មី ដោយផ្ដោតលើប្រព្រឹត្តិការណ៍ជាក់លាក់ («សូមប្រាប់ខ្ញុំអំពីថ្ងៃទីមួយបន្ទាប់ពីគាត់មកដល់ផ្ទះ») ជំនួសសំណួរទូទៅ។
ជំហាន ៣ — ការសួរតាមលាតត្រដាងប្រធានបទថ្មី
ដោយប្រើការសួរត្រឡប់ពាក្យ (ផ្នែកទី ៥) អ្នកចូលរួមជាច្រើនលើកឡើងពីអារម្មណ៍ «កំហុស» (guilt) ដែលមិនមានក្នុងកម្រងសំណួរដើម — ថាគាត់មិនអាចថែទាំបានល្អគ្រប់គ្រាន់ ទោះបីគិលានុបដ្ឋាយិកាបានវាយតម្លៃថាគាត់ធ្វើបានល្អ។
ជំហាន ៤ — ក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំ ដើម្បីតេស្តភាពរួម
ដើម្បីដឹងថាអារម្មណ៍កំហុសនេះជារឿងទូទៅ ឬជាករណីពិសេសបុគ្គល ក្រុមការងារធ្វើក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំពីរក្រុម (៧ និង ៨ នាក់)។ អន្តរកម្មក្រុមបង្ហាញថា អ្នកចូលរួមជាច្រើនជួយបញ្ជាក់គ្នាទៅវិញទៅមកថា «ខ្ញុំក៏មានអារម្មណ៍នោះដែរ!» — បង្ហាញថាកំហុសជាបទដ្ឋានរួមរបស់ក្រុម មិនមែនករណីពិសេសទេ។
ជំហានចុងក្រោយ — ភាពឆ្អែត និងការសន្និដ្ឋាន
ក្រុមការងារប្រកាសភាពឆ្អែតកូដនៅការសម្ភាសន៍ទី ១៥ (គ្មានកូដថ្មីក្នុងបីសម្ភាសន៍ជាប់គ្នា) ប៉ុន្តែបន្តធ្វើក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំពីរក្រុមបន្ថែម ដើម្បីដល់ភាពឆ្អែតអត្ថន័យលើប្រធានបទ «អារម្មណ៍កំហុស» ដែលស្មុគស្មាញជាងគេ។
១១ · ការសម្រេចចិត្តតើគួរប្រើសម្ភាសន៍ម្នាក់ៗ ឬក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំ?
សូមសួរខ្លួនឯងតាមលំដាប់ខាងក្រោម មុននឹងជ្រើសវិធីសាស្ត្រប្រមូលទិន្នន័យ។
សំណួរទី ១៖ តើប្រធានបទនេះរសើបកម្រិតណា?
ប្រសិនបើប្រធានបទជាឯកជនខ្លាំង (ឧ. ការឈឺចាប់ផ្ទាល់ខ្លួន ប្រវត្តិជំងឺ) → សម្ភាសន៍ម្នាក់ៗ (ពាក់កណ្ដាលរចនាសម្ព័ន្ធ ឬគ្មានរចនាសម្ព័ន្ធ) ផ្ដល់លំហសុវត្ថិភាពជាងសម្រាប់ការបើកចំហ។
សំណួរទី ២៖ តើអ្នកចង់យល់អំពីបទដ្ឋានរួម ឬបទពិសោធន៍ឯកត្តជន?
ប្រសិនបើសំណួរស្រាវជ្រាវសួរអំពីទស្សនៈរួមរបស់ក្រុម ឬរបៀបដែលមនុស្សពិភាក្សាគ្នាចំពោះប្រធានបទណាមួយ (ឧ. បទដ្ឋានសង្គមលើប្រធានបទណាមួយ) → ក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំទាញយកអន្តរកម្មក្រុមបានល្អជាង។
សំណួរទី ៣៖ តើអ្នកមានជំនាញ និងធនធានសម្រាប់សម្របសម្រួលក្រុមដែរឬទេ?
ក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំត្រូវការជំនាញសម្របសម្រួលខ្ពស់ជាង ដើម្បីគ្រប់គ្រងអ្នកនិយាយលេចធ្លោ (ផ្នែកទី ៧) — ប្រសិនបើគ្មានជំនាញនេះ សម្ភាសន៍ម្នាក់ៗមានភាពងាយគ្រប់គ្រងជាង។
សំណួរទី ៤៖ តើអ្នកចូលរួមអាចជួបជុំគ្នាបានដោយងាយ ហើយមានតារាងពេលវេលាដូចគ្នាដែរឬទេ?
ក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំទាមទារឱ្យអ្នកចូលរួមច្រើននាក់ ជួបគ្នាក្នុងពេលវេលា និងទីកន្លែងដូចគ្នា — ប្រសិនបើភាពចាស់ទុំតារាងពេលវេលាលំបាក សម្ភាសន៍ម្នាក់ៗងាយរៀបចំជាង។
ជំហានចុងក្រោយ៖ តែងតែសាកល្បងការណែនាំសម្ភាសន៍
ទោះជ្រើសវិធីសាស្ត្រណាក៏ដោយ ត្រូវសាកល្បងការណែនាំសម្ភាសន៍ជាមួយអ្នកចូលរួម ១–២ នាក់ជាមុន (ស្រដៀងនឹងការសម្ភាសន៍គំនិតនៅមេរៀនទី ១១) ដើម្បីរកសំណួរមិនច្បាស់ន័យ ឬចំណាយពេលយូរពេកមុនការប្រមូលទិន្នន័យពិត។
១២ · ការសរសេររបៀបសរសេរផ្នែក «ការប្រមូល និងការរៀបចំទិន្នន័យ» ក្នុងនិក្ខេបបទ
ផ្នែកនេះ ជាទូទៅស្ថិតនៅក្នុងជំពូកវិធីសាស្ត្រ ក្រោមចំណងជើងដូចជា «Data Collection», «Interview Procedures» ឬ «Trustworthiness»។ មុននឹងសរសេរ ត្រូវយល់ច្បាស់ពីពាក្យពីរគូសំខាន់៖ (១) ស្តង់ដារចម្លងសំឡេង — McLellan, MacQueen & Neidig (២០០៣) បែងចែក verbatim transcription ពេញលេញ (កត់ត្រាគ្រប់សម្លេង រួមទាំង «អឺ» ការស្ទាក់ស្ទើរ ភាពស្ងប់ និងសម្លេងសកម្មភាពដូចជាសំណើច) ពី intelligent verbatim (ដកពាក្យបំពេញ និងកំហុសវេយ្យាករណ៍តូចតាចចេញ ដើម្បីងាយអាន ប៉ុន្តែរក្សាន័យពេញលេញ) — ជ្រើសតាមថាការវិភាគរបស់អ្នកត្រូវការព័ត៌មានភាសាសាស្ត្រលម្អិត (ឧ. ការវិភាគការសន្ទនា) ឬគ្រាន់តែត្រូវការខ្លឹមសារ (ឧ. ការវិភាគប្រធានបទ); និង (២) ការផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយអ្នកចូលរួម (member checking) — Lincoln & Guba (១៩៨៥) ស្នើឱ្យយកការសង្ខេប ឬការបកស្រាយត្រឡប់ទៅអ្នកចូលរួមវិញ ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ថាការបកស្រាយរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវត្រឹមត្រូវតាមទស្សនៈគាត់។
ប៉ុន្តែ Birt, Scott, Cavers, Campbell & Walter (២០១៦) ក្នុង Qualitative Health Research ព្រមានថា member checking មិនមែនជាគន្លឹះវេទមន្តធានាសុពលភាពទេ — អ្នកចូលរួមអាចមិនយល់ស្របនឹងការបកស្រាយកម្រិតទ្រឹស្ដីកម្រិតខ្ពស់ ព្រោះការបកស្រាយនោះជាការសំយោគឆ្លងកាត់អ្នកចូលរួមច្រើននាក់ ដែលជារឿងសមហេតុសមផល។ ពួកគាត់ស្នើឱ្យជ្រើសទម្រង់ member checking ដែលសមនឹងគោលបំណង (ឧ. ត្រឡប់តែសេចក្ដីសង្ខេបសម្ភាសន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ជាជាងការបកស្រាយកម្រិតគម្រោងទាំងមូល) ហើយរាយការណ៍ពីវិធីដោះស្រាយករណីមានការខ្វែងគំនិត ជាជាងលាក់វា។
គំរូ ៥ ជំហាន
📝 រចនាសម្ព័ន្ធផ្នែកការប្រមូល និងការរៀបចំទិន្នន័យ
ជំហានទី ១ ប្រាប់ប្រភេទសម្ភាសន៍ (រចនាសម្ព័ន្ធ/ពាក់កណ្ដាល/គ្មានរចនាសម្ព័ន្ធ ឬក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំ) ហើយពន្យល់ហេតុផលជ្រើស។
ជំហានទី ២ ពន្យល់ការអភិវឌ្ឍ និងការសាកល្បងការណែនាំសម្ភាសន៍ រួមទាំងចំនួនអ្នកចូលរួមសាកល្បង។
ជំហានទី ៣ រៀបរាប់ពីការអនុវត្តជាក់ស្ដែង — ទីកន្លែង ថិរវេលាជាមធ្យម វិធីថតសំឡេង និង (ចំពោះក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំ) ទំហំ និងសមាសភាពក្រុម។
ជំហានទី ៤ ប្រាប់ស្តង់ដារចម្លងសំឡេងដែលប្រើ (verbatim ឬ intelligent verbatim) និងអ្នកណាចម្លង — ខ្លួនឯង ឬក្រុមហ៊ុនជំនាញ។
ជំហានទី ៥ (បើមាន) រាយការណ៍ភាពឆ្អែតទិន្នន័យ និងការផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយអ្នកចូលរួម — រួមទាំងករណីខ្វែងគំនិត ប្រសិនបើមាន។
កថាខណ្ឌគំរូ (ភាសាអង់គ្លេស)
ខាងក្រោមនេះជាកថាខណ្ឌគំរូដែល Eksastra សរសេរឡើងសម្រាប់ជាឧទាហរណ៍ (សម្រាប់ករណីសិក្សាផ្នែកទី ១០ ខាងលើ)។ កុំចម្លងទាំងស្រុង — ត្រូវសរសេរឡើងវិញតាមការសិក្សារបស់អ្នក។
MODEL PARAGRAPH · INTERVIEW PROCEDURES & TRANSCRIPTION
Semi-structured individual interviews were conducted with fifteen first-time family caregivers, using an interview guide developed from the relevant literature and piloted with two caregivers not included in the final sample. Interviews lasted 45–70 minutes, were audio-recorded with consent, and took place in participants’ homes. Recordings were transcribed using an intelligent verbatim standard: filler words and false starts were removed for readability while all substantive content was retained verbatim. Code saturation was judged to have been reached at interview 15, after three consecutive interviews produced no new codes in the coding log; two subsequent focus groups were conducted to explore the depth of the emergent “caregiver guilt” theme further. A summary of each participant’s individual interview was returned to them by email for member checking; two participants requested minor clarifications to how their words had been summarised, which were incorporated, and this process is documented in Appendix [X].
ហេតុអ្វីកថាខណ្ឌនេះល្អ? (១) ចង្អុលទំហំគំរូ និងប្រភេទសម្ភាសន៍ច្បាស់លាស់។ (២) រាយការណ៍ការសាកល្បងការណែនាំសម្ភាសន៍។ (៣) ប្រាប់ស្តង់ដារចម្លងសំឡេងច្បាស់ ជាមួយហេតុផល។ (៤) រាយការណ៍ភាពឆ្អែតដោយរបៀបកំណត់ច្បាស់លាស់ មិនមែនអះអាងទេ។ (៥) រាយការណ៍ member checking រួមទាំងករណីខ្វែងគំនិត ជាជាងលាក់វា។
១៣ · ជៀសវាងកំហុស ៨ យ៉ាងដែលគណៈកម្មការឃើញញឹកញាប់
មិនបានសាកល្បងការណែនាំសម្ភាសន៍ជាមុន
សំណួរដែលមើលទៅល្អលើក្រដាស ជួនកាលចំលែកក្នុងការសន្ទនាជាក់ស្ដែង។ ដំណោះស្រាយ៖ សាកល្បងជាមួយអ្នកចូលរួម ១–២ នាក់ ជាមុនជានិច្ច (ផ្នែកទី ១១)។
ការណែនាំសម្ភាសន៍មានសំណួរនាំមុខ ដែលមិនបានកត់សម្គាល់
អ្នកនិពន្ធមិនកត់សម្គាល់ថាសំណួររបស់ខ្លួននាំមុខ ព្រោះខ្លួនជាអ្នកសរសេរ។ ដំណោះស្រាយ៖ ឱ្យសហការី ឬគ្រូណែនាំពិនិត្យការណែនាំសម្ភាសន៍ ដើម្បីរកសំណួរនាំមុខដែលខ្លួនមិនឃើញ (ផ្នែកទី ៤)។
អះអាងថា «ឆ្អែតទិន្នន័យ» ដោយគ្មានភស្តុតាង
សរសេរត្រឹមតែ «ការសម្ភាសន៍បានឆ្អែតទិន្នន័យ» ដោយគ្មានលម្អិត។ ដំណោះស្រាយ៖ រាយតារាងកូដថ្មីតាមលេខសម្ភាសន៍ ហើយកំណត់ចំណុចច្បាស់លាស់ (ផ្នែកទី ៨)។
ក្នុងក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំ មិនកត់ត្រាថាអ្នកណានិយោជលេចធ្លោ
ទិន្នន័យចម្លងសំឡេងបង្ហាញតែខ្លឹមសារ ដោយមិនកត់ត្រាថាប្រយោគនីមួយៗចេញពីអ្នកណា ឬតើមានការឆ្លើយតបពីអ្នកដទៃឬទេ។ ដំណោះស្រាយ៖ កត់ត្រាលេខសម្គាល់អ្នកនិយាយ និងលំនាំអន្តរកម្មក្រុម មិនត្រឹមតែខ្លឹមសារទេ (ផ្នែកទី ៧)។
មិនបានពន្យល់ស្តង់ដារចម្លងសំឡេងដែលប្រើ
និក្ខេបបទរាយការណ៍តែថា «សម្ភាសន៍ត្រូវបានចម្លង» គ្មានលម្អិត។ ដំណោះស្រាយ៖ ប្រាប់ច្បាស់ថាប្រើ verbatim ឬ intelligent verbatim ហើយអ្នកណាចម្លង (ផ្នែកទី ១២)។
ធ្វើ member checking ប៉ុន្តែមិនរាយការណ៍ករណីខ្វែងគំនិត
សរសេរថាបានធ្វើ member checking ដោយមិនប្រាប់ថាតើអ្នកចូលរួមយល់ស្របនឹងការបកស្រាយទាំងអស់ដែរឬទេ។ ដំណោះស្រាយ៖ រាយការណ៍ចំនួនការខ្វែងគំនិត និងរបៀបដោះស្រាយ (Birt et al., ២០១៦)។
ច្រឡំការសួរតាមជាមួយការពន្យល់ប្រាប់
នៅពេលអ្នកចូលរួមមិនឆ្លើយតាមការរំពឹងទុក អ្នកសម្ភាសន៍ពន្យល់គំនិតខ្លួនឯងឱ្យអ្នកចូលរួមយល់ស្រប ជំនួសការសួរតាមបើកចំហ។ ដំណោះស្រាយ៖ ប្រើការសួរត្រឡប់ពាក្យ ឬភាពស្ងប់ជំនួស (ផ្នែកទី ៥–៦)។
ចាត់ទុកការសម្ភាសន៍ទីមួយ និងចុងក្រោយ ប្រើវិធីសាស្ត្រដូចគ្នាទាំងស្រុង ទោះជំនាញកំពុងកើនឡើង
ទម្លាប់អ្នកសម្ភាសន៍ភាគច្រើនប្រសើរឡើងនៅពាក់កណ្ដាលគម្រោង ប៉ុន្តែមិនបានកត់សម្គាល់ថាសម្ភាសន៍ដំបូងអាចមានភាពទន់ខ្សោយជាង។ ដំណោះស្រាយ៖ កត់ត្រាកំណត់ហេតុឆន្ទានុភាព (reflexive journal) ទាំងមូលគម្រោង ហើយរំពឹងថានេះជាចំណុចកំណត់ដែលត្រូវលើកឡើង។
១៤ · ការការពារនិក្ខេបបទសំណួរ ៦ ដែលគណៈកម្មការតែងតែសួរ — និងរបៀបឆ្លើយ
«ហេតុអ្វីអ្នកជ្រើសសម្ភាសន៍ពាក់កណ្ដាលរចនាសម្ព័ន្ធ ជំនួសសម្ភាសន៍រចនាសម្ព័ន្ធ ឬគ្មានរចនាសម្ព័ន្ធ?»
គន្លឹះឆ្លើយ៖ ភ្ជាប់ការសម្រេចចិត្តទៅនឹងសំណួរស្រាវជ្រាវផ្ទាល់ (ផ្នែកទី ៣) — ឧ. ត្រូវការតុល្យភាពរវាងភាពប្រៀបធៀបបាន និងភាពជ្រៅជ្រះ។
«តើអ្នកធានាបានដោយរបៀបណាថាការសួរតាមរបស់អ្នក មិននាំមុខចម្លើយអ្នកចូលរួម?»
គន្លឹះឆ្លើយ៖ ពន្យល់ពីបច្ចេកទេសសួរតាមបើកចំហដែលប្រើ (ការពង្រីក ការសួរត្រឡប់ពាក្យ ភាពស្ងប់) ហើយផ្ដល់ឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដែងមួយពីទិន្នន័យផ្ទាល់ (ផ្នែកទី ៥–៦)។
«ក្នុងក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំរបស់អ្នក តើមានអ្នកនិយាយលេចធ្លោដែរឬទេ ហើយអ្នកដោះស្រាយដោយរបៀបណា?»
គន្លឹះឆ្លើយ៖ ទទួលស្គាល់ដោយស្មោះត្រង់ថាជារឿងធម្មតា ហើយរៀបរាប់ពីបច្ចេកទេសសម្របសម្រួលជាក់ស្ដែងដែលបានប្រើ (ផ្នែកទី ៧)។
«តើអ្នកដឹងដោយរបៀបណាថាបានដល់ភាពឆ្អែតទិន្នន័យ?»
គន្លឹះឆ្លើយ៖ បង្ហាញភស្តុតាងច្បាស់លាស់ (ឧ. តារាងកូដថ្មីតាមលេខសម្ភាសន៍) ជំនួសការអះអាង ហើយសម្គាល់ថាជា code saturation ឬ meaning saturation (ផ្នែកទី ៨)។
«តើអ្នកប្រើស្តង់ដារចម្លងសំឡេងអ្វី ហើយហេតុអ្វីជ្រើសវា?»
គន្លឹះឆ្លើយ៖ ភ្ជាប់ជម្រើស verbatim/intelligent verbatim ទៅនឹងវិធីវិភាគ (ឧ. ការវិភាគប្រធានបទមិនត្រូវការកម្រិតលម្អិតដូចការវិភាគការសន្ទនា) (ផ្នែកទី ១២)។
«តើអ្នកធ្វើ member checking ដែរឬទេ ហើយបើមានករណីអ្នកចូលរួមមិនយល់ស្របនឹងការបកស្រាយរបស់អ្នក តើអ្នកធ្វើយ៉ាងណា?»
គន្លឹះឆ្លើយ៖ ពន្យល់ទម្រង់ member checking ដែលប្រើ ហើយទទួលស្គាល់ដោយស្មោះត្រង់ថាការខ្វែងគំនិតអាចកើតឡើង ជាពិសេសចំពោះការបកស្រាយកម្រិតទ្រឹស្ដីខ្ពស់ (Birt et al., ២០១៦ — ផ្នែកទី ១២)។
១៥ · ប្រវត្តិពីសម្ភាសន៍ផ្ដោតរបស់ Merton ដល់ស្តង់ដារភាពឆ្អែតសព្វថ្ងៃ៖ ពេលវេលាសំខាន់ៗ
តារាងពេលវេលាខាងក្រោម តាមដានការវិវត្តន៍នៃវិធីសាស្ត្រសម្ភាសន៍ និងក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំ ដែលបានពន្យល់ក្នុងមេរៀននេះ។
Robert Merton & Patricia Kendall អភិវឌ្ឍ «សម្ភាសន៍ផ្ដោត» (focused interview) នៅសាកលវិទ្យាល័យ Columbia ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពខ្សែភាពយន្តផ្សព្វផ្សាយកងទ័ព។
Merton, Fiske & Kendall បោះពុម្ពសៀវភៅ The Focused Interview: A Manual of Problems and Procedures — គ្រឹះនៃសម្ភាសន៍ពាក់កណ្ដាលរចនាសម្ព័ន្ធសព្វថ្ងៃ។
Barney Glaser & Anselm Strauss បោះពុម្ព The Discovery of Grounded Theory — ណែនាំគំនិតស្នូល «ភាពឆ្អែតទិន្នន័យ» (saturation)។
Jenny Kitzinger បោះពុម្ពអត្ថបទ «Introducing Focus Groups» ក្នុង BMJ — ជាសេចក្ដីផ្ដើមដ៏មានឥទ្ធិពលសម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវសុខភាព។
David Morgan បោះពុម្ពការពិនិត្យឡើងវិញ «Focus Groups» ក្នុង Annual Review of Sociology។
McLellan, MacQueen & Neidig បោះពុម្ពស្តង់ដារចម្លងសំឡេង verbatim ទល់នឹង intelligent verbatim ក្នុង Field Methods។
Fatemeh Rabiee បោះពុម្ពមគ្គុទេសក៍ការវិភាគក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំ ក្នុង Proceedings of the Nutrition Society។
Guest, Bunce & Johnson បោះពុម្ពការសិក្សាពិសោធន៍ស្ដីពីភាពឆ្អែតទិន្នន័យ ក្នុង Field Methods (សម្ភាសន៍ទី ១២ ជាលេខដែលត្រូវបានដកស្រង់ទូលំទូលាយ)។
Kvale & Brinkmann បោះពុម្ពសៀវភៅ InterViews ជំនាន់ទី ២ — ពន្យល់លម្អិតនូវការសួរតាម និងសិប្បកម្មសម្ភាសន៍។
Birt, Scott, Cavers, Campbell & Walter បោះពុម្ពការពិនិត្យឡើងវិញស្ដីពី member checking ក្នុង Qualitative Health Research។
Hennink, Kaiser & Marconi បែងចែក code saturation ទល់នឹង meaning saturation ក្នុង Qualitative Health Research។
Saunders et al. (២០១៨) ជំរុញឱ្យរាយការណ៍ភាពឆ្អែតដោយបែបបទ មិនមែនលេខជាក់ស្ដែង — ជាស្តង់ដារដែលទិនានុប្បវត្តិសុខភាព និងសង្គមវិទ្យាសព្វថ្ងៃទាមទារ។
១៦ · តេស្តខ្លួនឯងសំណួរត្រួតពិនិត្យការយល់ដឹង (ចុចដើម្បីមើលចម្លើយ)
១. សម្ភាសន៍ប្រភេទណា ដែលមានសំណួរដូចគ្នាបេះបិទ តាមលំដាប់ដូចគ្នា ចំពោះអ្នកចូលរួមគ្រប់គ្នា?
ចម្លើយ៖ សម្ភាសន៍រចនាសម្ព័ន្ធ (structured interview)។
២. តើការណែនាំសម្ភាសន៍ល្អ គួរមានផ្នែកសំខាន់អ្វីខ្លះ?
ចម្លើយ៖ ការបើក ស្នូល សួរតាម និងបិទ (opening, core, probing, closing)។
៣. ចូរលើកឧទាហរណ៍បច្ចេកទេសសួរតាមមួយ ដែលមិនបញ្ចូលការបកស្រាយផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកសម្ភាសន៍?
ចម្លើយ៖ ការសួរត្រឡប់ពាក្យ (echo/reflective probe) — និយាយឡើងវិញនូវពាក្យគន្លឹះដែលអ្នកចូលរួមប្រើ ដោយមិនបញ្ចូលការបកស្រាយថ្មី។
៤. តើទំហំក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំដែលល្អបំផុតមានប៉ុន្មាននាក់ តាម Krueger & Casey (២០១៥)?
ចម្លើយ៖ ៦–១០ នាក់។
៥. ភាពឆ្អែតកូដ (code saturation) ខុសពីភាពឆ្អែតអត្ថន័យ (meaning saturation) យ៉ាងដូចម្ដេច?
ចម្លើយ៖ ភាពឆ្អែតកូដមានន័យថាគ្មានកូដវិភាគថ្មីទៀត ហើយកើតឡើងលឿនជាង ខណៈភាពឆ្អែតអត្ថន័យមានន័យថាយល់ច្បាស់ពីវិមាត្រនៃគំនិតនីមួយៗពេញលេញ ហើយត្រូវការសម្ភាសន៍ច្រើនជាង (Hennink et al., ២០១៧)។
៦. ហេតុអ្វី Saunders et al. (២០១៨) ព្រមានមិនឱ្យប្រើលេខ ១២ ជាគោលការណ៍ទូទៅសម្រាប់ចំនួនសម្ភាសន៍?
ចម្លើយ៖ ភាពឆ្អែតអាស្រ័យលើភាពចម្រុះនៃប្រជាជនសិក្សា ភាពស្មុគស្មាញនៃប្រធានបទ និងទ្រឹស្ដីដែលផ្ដល់ព័ត៌មានដល់ការសិក្សា — មិនមែនលេខថេរទេ។
៧. ភាពខុសគ្នារវាង verbatim transcription និង intelligent verbatim transcription មានអ្វីខ្លះ?
ចម្លើយ៖ Verbatim កត់ត្រាគ្រប់សម្លេងទាំងអស់ រួមទាំងពាក្យបំពេញ និងការស្ទាក់ស្ទើរ ខណៈ intelligent verbatim ដកពាក្យបំពេញចេញ ដើម្បីងាយអាន ប៉ុន្តែរក្សាន័យពេញលេញ (McLellan et al., ២០០៣)។
៨. លំហាត់អនុវត្ត៖ សរសេរសំណួរសម្ភាសន៍មួយ ហើយកំណត់ថាវានាំមុខ ឬមិននាំមុខ តាមលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យផ្នែកទី ៤
ការណែនាំ៖ ចំអាលជាពិសេសចំពោះសេចក្ដីថ្លែងឬសន្មតនៅពីមុខសំណួរ (ឧ. «យើងដឹងថា…») — នោះជាសញ្ញាច្បាស់នៃសំណួរនាំមុខ។ សូមឱ្យមិត្តរួមថ្នាក់អានហើយសួរថាគាត់គិតថាសំណួរនោះនាំមុខដែរឬទេ។
១៧ · វាក្យសព្ទវាក្យសព្ទសំខាន់ ខ្មែរ–អង់គ្លេស
| English | ខ្មែរ | ន័យសង្ខេប |
|---|---|---|
| Structured interview | សម្ភាសន៍រចនាសម្ព័ន្ធ | សំណួរដូចគ្នាបេះបិទ តាមលំដាប់ដូចគ្នា |
| Semi-structured interview | សម្ភាសន៍ពាក់កណ្ដាលរចនាសម្ព័ន្ធ | មានសំណួរស្នូល ប៉ុន្តែអនុញ្ញាតឱ្យសួរតាមដោយឯកឯង |
| Unstructured interview | សម្ភាសន៍គ្មានរចនាសម្ព័ន្ធ | ចាប់ផ្ដើមតែពីប្រធានបទទូលំទូលាយ ឱ្យការសន្ទនាវិវត្តតាមអ្នកចូលរួម |
| Interview guide | ការណែនាំសម្ភាសន៍ | ឯកសាររៀបចំសំណួរបើក ស្នូល សួរតាម និងបិទ |
| Probe / probing | ការសួរតាម | សំណួរបន្ថែមដើម្បីជម្រៅចម្លើយ |
| Leading question | សំណួរនាំមុខ | សំណួរដែលបង្ខិតបង្ខំចម្លើយ |
| Focus group | ក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំ | ការពិភាក្សាជាក្រុម ក្រោមការសម្របសម្រួល ដែលទាញយកអន្តរកម្មក្រុម |
| Moderator | អ្នកសម្របសម្រួល | អ្នកដឹកនាំការពិភាក្សាក្រុម |
| Dominant participant | អ្នកនិយាយលេចធ្លោ | អ្នកចូលរួមដែលនិយាយច្រើន ឬគ្របដណ្ដប់ក្រុម |
| Data saturation | ភាពឆ្អែតទិន្នន័យ | ចំណុចដែលទិន្នន័យថ្មីលែងបង្ហាញគំនិតថ្មី |
| Code saturation | ភាពឆ្អែតកូដ | គ្មានកូដវិភាគថ្មីទៀត |
| Meaning saturation | ភាពឆ្អែតអត្ថន័យ | យល់ច្បាស់ពីវិមាត្រនៃគំនិតនីមួយៗពេញលេញ |
| Verbatim transcription | ការចម្លងសំឡេងពេញលេញ | កត់ត្រាគ្រប់សម្លេង រួមទាំងពាក្យបំពេញ និងការស្ទាក់ស្ទើរ |
| Intelligent verbatim | ការចម្លងសំឡេងបន្សុតអាន | ដកពាក្យបំពេញចេញ ប៉ុន្តែរក្សាន័យពេញលេញ |
| Member checking | ការផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយអ្នកចូលរួម | ត្រឡប់ការសង្ខេប/ការបកស្រាយទៅអ្នកចូលរួមវិញ ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ |
| Respondent validation | ការបញ្ជាក់ដោយអ្នកឆ្លើយ | ឈ្មោះមួយទៀតនៃ member checking |
| Reflexivity | ឆន្ទានុភាព (ការពិចារណាលើឥទ្ធិពលខ្លួនឯង) | ការកត់សម្គាល់ពីរបៀបដែលជំនាញ/គំនិតអ្នកស្រាវជ្រាវអាចប៉ះពាល់ទិន្នន័យ |
📌 ពាក្យបច្ចេកទេសខ្មែរមួយចំនួនមិនទាន់មានស្តង់ដារឯកភាពនៅឡើយ។ ក្នុងនិក្ខេបបទជាភាសាខ្មែរ ត្រូវសរសេរពាក្យអង់គ្លេសក្នុងវង់ក្រចកនៅពេលប្រើលើកដំបូង ហើយប្រើពាក្យដដែលឱ្យស៊ីសង្វាក់។
១៨ · អានបន្ថែមឯកសារគួរអាន — ពីមូលដ្ឋានដល់កម្រិតខ្ពស់
📗 អានមុនគេ (សម្រាប់អនុបណ្ឌិត និងបណ្ឌិតឆ្នាំទី ១)
- Kvale, S., & Brinkmann, S. (២០០៩), InterViews — សៀវភៅណែនាំជាក់ស្ដែងបំផុតសម្រាប់សិប្បកម្មសម្ភាសន៍ និងការសួរតាម។
- Kitzinger, J. (១៩៩៥) — អត្ថបទខ្លីដ៏ល្អចុងដំបូងសម្រាប់ចេះពីក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំ (BMJ, ចូលប្រើបានឥតគិតថ្លៃតាម PMC)។
- Krueger, R. A., & Casey, M. A. (២០១៥), Focus Groups — មគ្គុទេសក៍ជាក់ស្ដែងសម្រាប់រចនា និងសម្របសម្រួលក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំដំបូង។
📕 កម្រិតខ្ពស់ (សម្រាប់បណ្ឌិត)
- Rubin, H. J., & Rubin, I. S. (២០១២), Qualitative Interviewing — ជម្រៅបន្ថែមលើបច្ចេកទេសសួរតាម និងទ្រឹស្ដីពីក្រោយសិប្បកម្មសម្ភាសន៍។
- Saunders, B., et al. (២០១៨) — ការពិភាក្សាដ៏សំខាន់ស្ដីពីការកំណត់និយមន័យ និងការរាយការណ៍ភាពឆ្អែតទិន្នន័យ (Quality & Quantity)។
- Hennink, M., Kaiser, B. N., & Marconi, V. C. (២០១៧) — បែងចែក code saturation ទល់នឹង meaning saturation ជាមួយទិន្នន័យជាក់ស្ដែង (Qualitative Health Research)។
- Birt, L., et al. (២០១៦) — ការពិភាក្សាដ៏សំខាន់ស្ដីដែនកំណត់របស់ member checking (Qualitative Health Research)។
- McLellan, E., MacQueen, K. M., & Neidig, J. L. (២០០៣) — ស្តង់ដារចម្លងសំឡេងពេញលេញសម្រាប់ការសិក្សាដ៏តឹងរឹង (Field Methods)។
១៩ · FAQសំណួរដែលសួរញឹកញាប់
តើខ្ញុំអាចប្រើសម្ភាសន៍ និងក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំទាំងពីរក្នុងការសិក្សាតែមួយបានទេ?
អាចបាន ហើយជាទូទៅល្អផង — ករណីសិក្សាផ្នែកទី ១០ បានបង្ហាញឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដែង។ សម្ភាសន៍ម្នាក់ៗអាចផ្ដល់ជម្រៅបទពិសោធន៍បុគ្គល ខណៈក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំអាចផ្ទៀងផ្ទាត់ថាតើប្រធានបទនោះជារឿងទូទៅក្នុងក្រុម ឬជាករណីពិសេស។ ត្រូវតែពន្យល់ហេតុផលនៃការប្រើវិធីសាស្ត្រចម្រុះនេះក្នុងជំពូកវិធីសាស្ត្រ។
តើការសម្ភាសន៍ត្រូវការចំនួនអ្នកចូលរួមប៉ុន្មាននាក់ទៅជាគ្រប់គ្រាន់?
គ្មានលេខថេរដែលត្រឹមត្រូវគ្រប់ករណីទេ (ផ្នែកទី ៨)។ Guest, Bunce & Johnson (២០០៦) រកឃើញភាពឆ្អែតនៅប្រហែលសម្ភាសន៍ទី ១២ ក្នុងបរិបទជាក់លាក់មួយ ប៉ុន្តែ Saunders et al. (២០១៨) បញ្ជាក់ថាចំនួនជាក់ស្ដែងអាស្រ័យលើភាពចម្រុះនៃប្រជាជន និងភាពស្មុគស្មាញនៃប្រធានបទ។ សូមរាយការណ៍ដំណើរការកំណត់ភាពឆ្អែត ជាជាងលេខតែម្នាក់ឯង។
តើក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំត្រូវការប៉ុន្មានក្រុម ហើយម្នាក់ៗប៉ុន្មាននាក់?
Krueger & Casey (២០១៥) ស្នើទំហំក្រុម ៦–១០ នាក់ ហើយជាទូទៅត្រូវការក្រុម ៣–៥ ក្រុម ដើម្បីចាប់យកភាពចម្រុះ និងពិនិត្យថាគំនិតដែលលេចឡើងក្នុងក្រុមមួយ កើតមានឡើងម្ដងទៀតក្នុងក្រុមផ្សេងដែរឬទេ។
តើការសួរតាមផ្ទាល់ («ហេតុអ្វី?») ល្អជាងសួរផ្លូវវែង («សូមប្រាប់ខ្ញុំអំពី…») ដែរឬទេ?
មិនចាំបាច់ទេ។ សំណួរ «ហេតុអ្វី?» ដដែលៗអាចធ្វើឱ្យអ្នកចូលរួមមានអារម្មណ៍ត្រូវការពារខ្លួន ឬគិតថាកំពុងត្រូវសួចសួរ (interrogate)។ ការសួរបើកចំហ «សូមប្រាប់ខ្ញុំអំពី…» ឬការសួរត្រឡប់ពាក្យ (ផ្នែកទី ៥) ច្រើនតែទទួលបានចម្លើយជ្រៅជាងដោយមិនបង្កភាពតានតឹង។
តើការចម្លងសំឡេងដោយកម្មវិធីស្វ័យប្រវត្តិ (automated transcription software) អាចប្រើជំនួសមនុស្សបានទេ?
អាចប្រើជាចំណុចចាប់ផ្ដើម ប៉ុន្តែត្រូវពិនិត្យ និងកែដោយមនុស្សជានិច្ច — ជាពិសេសចំពោះការបកប្រែពីភាសាខ្មែរ ឬភាសាដែលមិនមានជំនាញកម្មវិធីល្អ។ ត្រូវរាយការណ៍ច្បាស់ថាបានប្រើវិធីណា និងដំណាក់កាលត្រួតពិនិត្យអ្វីខ្លះ (ភ្ជាប់ជាមួយស្តង់ដារផ្នែកទី ១២)។
តើផ្នែកនេះទាក់ទងនឹងមេរៀន «កម្រងសំណួរ និងការបកប្រែឆ្លងវប្បធម៌» (មេរៀនទី ១១) យ៉ាងដូចម្ដេច?
ទាំងពីរជាវិធីសាស្ត្រប្រមូលទិន្នន័យ ប៉ុន្តែឆ្លើយតបនឹងប្រភេទសំណួរស្រាវជ្រាវផ្សេងគ្នា — កម្រងសំណួរវាស់ «ប៉ុន្មាន» ក្នុងទម្រង់ដែលប្រៀបធៀបបាន ខណៈសម្ភាសន៍ និងក្រុមសម្ភាសន៍ប្រមូលផ្តុំស្វែងយល់ «ហេតុអ្វី» និង «យ៉ាងដូចម្ដេច» ក្នុងទម្រង់បើកចំហ។ ការសិក្សាវិធីសាស្ត្រចម្រុះជាច្រើន ប្រើទាំងពីរបញ្ចូលគ្នា។
២០ · ប្រភពឯកសារយោង និងរូបភាព
- Merton, R. K., Fiske, M., & Kendall, P. L. (1956). The Focused Interview: A Manual of Problems and Procedures. Free Press.
- Kvale, S., & Brinkmann, S. (2009). InterViews: Learning the Craft of Qualitative Research Interviewing (2nd ed.). Sage.
- Rubin, H. J., & Rubin, I. S. (2012). Qualitative Interviewing: The Art of Hearing Data (3rd ed.). Sage.
- Patton, M. Q. (2015). Qualitative Research & Evaluation Methods (4th ed.). Sage.
- Morgan, D. L. (1996). Focus groups. Annual Review of Sociology, 22, 129–152. doi:10.1146/annurev.soc.22.1.129
- Kitzinger, J. (1995). Qualitative research: introducing focus groups. BMJ, 311(7000), 299–302. doi:10.1136/bmj.311.7000.299
- Krueger, R. A., & Casey, M. A. (2015). Focus Groups: A Practical Guide for Applied Research (5th ed.). Sage.
- Rabiee, F. (2004). Focus-group interview and data analysis. Proceedings of the Nutrition Society, 63(4), 655–660. doi:10.1017/S0029665104000874
- Glaser, B. G., & Strauss, A. L. (1967). The Discovery of Grounded Theory: Strategies for Qualitative Research. Aldine.
- Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? Field Methods, 18(1), 59–82. doi:10.1177/1525822X05279903
- Saunders, B., Sim, J., Kingstone, T., Baker, S., Waterfield, J., Bartlam, B., Burroughs, H., & Jinks, C. (2018). Saturation in qualitative research: exploring its conceptualization and operationalization. Quality & Quantity, 52(4), 1893–1907. doi:10.1007/s11135-017-0574-8
- McLellan, E., MacQueen, K. M., & Neidig, J. L. (2003). Beyond the qualitative interview: data preparation and transcription techniques for rigorous studies. Field Methods, 15(1), 63–84. doi:10.1177/1525822X02239573
- Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic Inquiry. Sage.
- Birt, L., Scott, S., Cavers, D., Campbell, C., & Walter, F. (2016). Member checking: a tool to enhance trustworthiness or merely a nod to validation? Qualitative Health Research, 26(13), 1802–1811. doi:10.1177/1049732316654870
- Hennink, M. M., Kaiser, B. N., & Marconi, V. C. (2017). Code saturation versus meaning saturation: how many interviews are enough? Qualitative Health Research, 27(4), 591–608. doi:10.1177/1049732316665344
📷 ឥណទានរូបភាព
រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ បង្ហោះនៅ Wikimedia Commons៖ U.S. Navy photo by Photographer’s Mate 2nd Class Elizabeth Williams, ២០០៦ (Public domain — work of the U.S. federal government)។ ចុចលើរូបភាពណាមួយ ដើម្បីមើលទំហំធំ។
🎓 អត្ថបទនេះជាឯកសារសិក្សាសម្រាប់ជាជំនួយ។ វាមិនជំនួសការណែនាំរបស់គ្រូណែនាំ ឬបទប្បញ្ញត្តិនិក្ខេបបទរបស់សាកលវិទ្យាល័យអ្នកឡើយ។ ឧទាហរណ៍ និងករណីសិក្សាទាំងអស់ក្នុងអត្ថបទនេះជារឿងប្រឌិតសម្រាប់គោលបំណងបង្រៀន — កថាខណ្ឌគំរូត្រូវបានសរសេរដោយ Eksastra សម្រាប់ជាឧទាហរណ៍ — សូមកុំចម្លងចូលក្នុងនិក្ខេបបទដោយផ្ទាល់។
🔬 ស៊េរីវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវ — ផែនការមេរៀនទាំង ២៤
ស៊េរីនេះរៀបចំសម្រាប់និស្សិតថ្នាក់អនុបណ្ឌិត និងបណ្ឌិត ពីមូលដ្ឋានទស្សនវិជ្ជា រហូតដល់ការបោះពុម្ព និងការការពារនិក្ខេបបទ។ មេរៀនថ្មីនឹងបន្ថែមជាបន្តបន្ទាប់។