ជំងឺត្រូពិចមិនសូវមានគេចាប់អារម្មណ៍ (NTDs)៖ ហេតុអ្វី WHO កំណត់គោលដៅលុបបំបាត់ត្រឹមឆ្នាំ២០៣០ ខណៈក្រុមហ៊ុនឱសថពិភពលោកបរិច្ចាគថ្នាំរាប់ពាន់លានដូសរៀងរាល់ឆ្នាំ?
ជំងឺត្រូពិចមិនសូវមានគេចាប់អារម្មណ៍ (neglected tropical diseases — NTDs) សំដៅលើក្រុមជំងឺឆ្លង និងស្ថានភាពសុខភាពប្រមាណ ២០ ប្រភេទ ដែលអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ចាត់ថ្នាក់ថាប៉ះពាល់ជាចម្បងដល់សហគមន៍ក្រីក្រនៅតំបន់ត្រូពិច និងពាក់កណ្តាលត្រូពិច ជាទូទៅមានលទ្ធភាពទទួលបានទឹកស្អាត អនាម័យ និងសេវាសុខភាពមានកម្រិត។ ក្នុងខែមករា ២០២១ WHO បានចេញផ្សាយផែនទីបង្ហាញផ្លូវថ្មីមួយ សម្រាប់រយៈពេលដប់ឆ្នាំ ២០២១-២០៣០ កំណត់គោលដៅជាក់លាក់ រួមទាំងផែនការលុបបំបាត់ជំងឺពីរប្រភេទឲ្យផុតពូជទាំងស្រុង។ អត្ថបទនេះពិពណ៌នាអំពីរចនាសម្ព័ន្ធនៃផែនទីបង្ហាញផ្លូវនេះ យន្តការចែកចាយថ្នាំដ៏ធំបំផុតមួយក្នុងវិស័យសុខភាពសាធារណៈ (mass drug administration) កម្មវិធីបរិច្ចាគឱសថដោយក្រុមហ៊ុនឱសថពិភពលោក និងស្ថាប័នសម្របសម្រួល ព្រមទាំងវិធីដែល WHO ខ្លួនឯងតាមដាន-ផ្ទៀងផ្ទាត់វឌ្ឍនភាព ដោយបែងចែកឲ្យច្បាស់រវាងតួលេខអះអាងដោយកម្មវិធីខ្លួនឯង និងការបញ្ជាក់ដោយឯករាជ្យរបស់ WHO។ អត្ថបទនេះជារបាយការណ៍ស្ថាប័ន-គោលនយោបាយប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាដំបូន្មានវេជ្ជសាស្ត្រ ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ ឬអនុសាសន៍ព្យាបាលផ្ទាល់ខ្លួនឡើយ។
ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ តើ NTDs ជាអ្វី? A
ជំងឺត្រូពិចមិនសូវមានគេចាប់អារម្មណ៍ (neglected tropical diseases — NTDs) មិនមែនជាជំងឺតែមួយប្រភេទទេ ប៉ុន្តែជាក្រុមស្ថានភាពសុខភាពប្រមាណ ២០ ប្រភេទ ដែល WHO ដាក់ក្នុងចំណាត់ថ្នាក់រួម ព្រោះមានលក្ខណៈរួមគ្នាមួយចំនួន។ ក្នុងចំណោមទាំងនេះ រួមមាន ជំងឺរីកសាច់ស្បែក/ជើងហើម (lymphatic filariasis) ជំងឺពស់ដកឈាម (schistosomiasis) ជំងឺទ្រុឌទ្រោមភ្នែក (trachoma) ដង្កូវក្នុងពោះវៀនឆ្លងតាមដី (soil-transmitted helminthiases) ជំងឺពិការភ្នែកទន្លេ (onchocerciasis) ជំងឺដង្កូវហ្គីណេ (dracunculiasis) ជំងឺឃ្លង់ (leprosy) ជំងឺឆាហ្គាស (Chagas disease) ជំងឺគេងច្រើនអាហ្វ្រិក (human African trypanosomiasis) ជំងឺលីស្មានញ៉ូស៊ីស (leishmaniasis) ជំងឺជាំង (rabies) ការខាំពីពស់ពិសដែលបណ្តាលឲ្យពិការ (snakebite envenoming) និងជំងឺយ៉ស (yaws) — តាមបញ្ជីផ្លូវការរបស់ WHO ខ្លួនឯង។
លក្ខណៈរួមចម្បងបីយ៉ាងតាមការពិពណ៌នារបស់ WHO គឺ៖ (១) ប៉ះពាល់ជាចម្បងដល់សហគមន៍រស់នៅក្នុងភាពក្រីក្រ ជាទូទៅមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធនឹងសត្វចិញ្ចឹម សត្វល្អិតកាត់ជំងឺ ឬប្រភពទឹកមិនស្អាត (២) ជាមូលហេតុសំខាន់នៃពិការភាព ភាពខ្វិន ការខូចរូបរាង ឬការមាក់ងាយសង្គម ប៉ុន្តែទទួលបានថវិកា និងការចាប់អារម្មណ៍ពីសាធារណជនតិចជាងជំងឺដូចជា ជំងឺអេដស៍ របេង ឬគ្រុនចាញ់ (៣) ភាគច្រើនអាចការពារ ឬព្យាបាលបានដោយឧបករណ៍ដែលមានស្រាប់ រួមមានការចែកចាយថ្នាំដ៏ធំទូលាយ ការត្រួតត្រាសត្វកាត់ជំងឺ ការកែលម្អទឹក-អនាម័យ ការវះកាត់ និងការគ្រប់គ្រងករណីជំងឺ។
| និយមន័យសង្ខេប | ក្រុមស្ថានភាពសុខភាពប្រមាណ ២០ ប្រភេទ ចាត់ថ្នាក់រួមដោយ WHO មិនមែនជំងឺតែមួយទេ |
|---|---|
| តំបន់ប៉ះពាល់ចម្បង | សហគមន៍ក្រីក្រនៅតំបន់ត្រូពិច/ពាក់កណ្តាលត្រូពិចនៃអាហ្វ្រិក អាស៊ីខាងត្បូង និងអាមេរិកឡាទីន |
| ឧទាហរណ៍ជំងឺ | រីកសាច់ស្បែក ពស់ដកឈាម ទ្រុឌទ្រោមភ្នែក ដង្កូវឆ្លងតាមដី ពិការភ្នែកទន្លេ ដង្កូវហ្គីណេ ឃ្លង់ |
| ឧបករណ៍ត្រួតត្រាចម្បង | ការចែកចាយថ្នាំដ៏ធំទូលាយ (MDA) ត្រួតត្រាសត្វកាត់ជំងឺ ទឹក-អនាម័យ វះកាត់ គ្រប់គ្រងករណី |
ប្រវត្តិ និងរចនាសម្ព័ន្ធនៃផែនទីបង្ហាញផ្លូវ WHO ២០២១-២០៣០ B
ការចាត់ថ្នាក់ជាផ្លូវការនៃ NTDs ចាប់ផ្តើមរីកចម្រើនក្រោយផែនទីបង្ហាញផ្លូវដំបូងរបស់ WHO ក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ដែលនាំឲ្យកើតមាន សេចក្តីប្រកាសទីក្រុងឡុងដ៍ស្តីពី NTDs (London Declaration on NTDs) ចុះហត្ថលេខាថ្ងៃទី ៣០ មករា ២០១២ ទីក្រុងឡុងដ៍ ដោយអង្គការ-ស្ថាប័នចម្រុះ រួមមាន WHO ធនាគារពិភពលោក មូលនិធិ Bill & Melinda Gates ភ្នាក់ងារជំនួយសហរដ្ឋអាមេរិក-អង់គ្លេស និងក្រុមហ៊ុនឱសថពិភពលោកជាច្រើន — តាមកំណត់ត្រារបស់សេចក្តីប្រកាសនេះ។ ក្រោយមក សម្ព័ន្ធភាព Uniting to Combat NTDs ត្រូវបានបង្កើតជាវេទិកាសម្របសម្រួល។
ខែមករា ២០២១ WHO បានចេញផ្សាយឯកសារ “Ending the Neglect to Attain the Sustainable Development Goals — a Road Map for Neglected Tropical Diseases 2021-2030” កំណត់គោលដៅសកលថ្មីៗ រួមមាន៖ កាត់បន្ថយចំនួនមនុស្សត្រូវការអន្តរាគមន៍ NTDs ចុះ ៩០% បើធៀបនឹងឆ្នាំមូលដ្ឋាន កាត់បន្ថយចំនួនឆ្នាំជីវិតដែលបាត់បង់ដោយសារ NTDs (DALYs) ចុះ ៧៥% លុបបំបាត់ជំងឺពីរប្រភេទឲ្យផុតពូជទាំងស្រុង (ដង្កូវហ្គីណេ និងយ៉ស) ព្រមទាំងធ្វើឲ្យប្រទេសយ៉ាងតិច ១០០ ប្រទេស លុបបំបាត់ជំងឺយ៉ាងតិចមួយប្រភេទជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈ — តាមឯកសាររបស់ WHO។
ផែនទីបង្ហាញផ្លូវនេះកសាងលើចំណុចយុទ្ធសាស្ត្រចម្បងបួន៖ បង្កើនល្បឿនសកម្មភាពកម្មវិធីនានា ពង្រឹងវិធីសាស្ត្រឆ្លងវិស័យ (សមាហរណកម្មជាមួយទឹក-អនាម័យ និងប្រព័ន្ធសុខភាពទូទៅ) ផ្លាស់ប្តូររចនាបទប្រតិបត្តិការឲ្យប្រទេសកាន់កាប់កម្មសិទ្ធិកម្មវិធីខ្លួនឯង និងធានាថវិកានិរន្តរភាព — តាម WHO។
| ឯកសារបញ្ជាការ | WHO Road Map for NTDs 2021-2030 ចេញផ្សាយ មករា ២០២១ |
|---|---|
| ស្ថាប័នដើម | ស្ថាបនាលើផែនទីបង្ហាញផ្លូវ WHO ២០១២ និងសេចក្តីប្រកាសទីក្រុងឡុងដ៍ ២០១២ |
| គោលដៅសកលសំខាន់ | កាត់បន្ថយអ្នកត្រូវការអន្តរាគមន៍ ៩០% លុបបំបាត់ជំងឺពីរប្រភេទឲ្យផុតពូជ |
| ចំណុចយុទ្ធសាស្ត្រ | បង្កើនល្បឿនកម្មវិធី ធ្វើសមាហរណកម្មឆ្លងវិស័យ កម្មសិទ្ធិប្រទេស ថវិកានិរន្តរភាព |
យន្តការចែកចាយថ្នាំដ៏ទូលំទូលាយ (Mass Drug Administration) C
យុទ្ធសាស្ត្រស្នូលសម្រាប់ជំងឺ NTDs ចំនួនប្រាំប្រភេទ — រីកសាច់ស្បែក ពិការភ្នែកទន្លេ ពស់ដកឈាម ដង្កូវឆ្លងតាមដី និងទ្រុឌទ្រោមភ្នែក — ហៅថា ការព្យាបាលបង្ការទូលំទូលាយ (preventive chemotherapy — PC) ដែលអនុវត្តតាមរយៈការចែកចាយថ្នាំដ៏ធំទូលាយ (mass drug administration — MDA)។ ខុសពីការព្យាបាលធម្មតាដែលព្យាបាលតែអ្នកជំងឺជាក់លាក់ MDA ចែកចាយថ្នាំសុវត្ថិភាព-តម្លៃទាបដល់ប្រជាជនទាំងអស់ក្នុងតំបន់ប្រថុយប្រថាន មិនគិតពីស្ថានភាពឆ្លងជំងឺផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ម្នាក់ៗទេ — តាមការពិពណ៌នារបស់ WHO។
WHO រក្សាទុកមូលដ្ឋានទិន្នន័យព្យាបាលបង្ការ (PCT Databank) តាមដានប្រទេសណាត្រូវការ និងទទួលបានការព្យាបាលបង្ការសម្រាប់ជំងឺទាំងប្រាំនេះ។ ការចែកចាយភាគច្រើនអនុវត្តតាមរយៈអ្នកចែកចាយថ្នាំសហគមន៍ស្ម័គ្រចិត្ត ឬវេទិកាសាលារៀន (school-based deworming) ដោយសហការជាមួយក្រសួងសុខាភិបាលថ្នាក់ជាតិ និងគាំទ្រដោយអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលអន្តរជាតិជាច្រើន។
- ចាប់ផ្តើមស្ទង់មតិផែនទី៖ ស្ទង់អត្រាប្រេវ៉ាឡង់ជំងឺតាមតំបន់ ដើម្បីកំណត់ថាតើត្រូវការអន្តរាគមន៍ដែរឬទេ
- កំណត់យុទ្ធសាស្ត្រព្យាបាល៖ ជ្រើសរើសបន្សំថ្នាំ និងភាពញឹកញាប់នៃការចែកចាយតាមប្រភេទជំងឺ
- ដំណើរការចែកចាយថ្នាំ (MDA round)៖ ចែកចាយថ្នាំដល់ប្រជាជនទាំងអស់ក្នុងតំបន់ប្រថុយប្រថានប្រចាំឆ្នាំ ឬរៀងរាល់ពីរដង
- តាមដាន-វាយតម្លៃផលប៉ះពាល់៖ ធ្វើការស្ទង់មតិម្តងទៀត ដើម្បីវាស់ស្ទង់ការថយចុះនៃប្រេវ៉ាឡង់ជំងឺ
- ផ្លាស់ប្តូរទៅការឃ្លាំមើល៖ នៅពេលឈានដល់កម្រិតកំណត់ បញ្ឈប់ MDA ហើយចាប់ផ្តើមការឃ្លាំមើលឆ្ពោះទៅការផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយ WHO
| ជំងឺដែលអនុវត្ត PC/MDA | រីកសាច់ស្បែក ពិការភ្នែកទន្លេ ពស់ដកឈាម ដង្កូវឆ្លងតាមដី ទ្រុឌទ្រោមភ្នែក |
|---|---|
| យន្តការចែកចាយ | អ្នកចែកចាយថ្នាំសហគមន៍ស្ម័គ្រចិត្ត និងវេទិកាសាលារៀន |
| តួនាទី WHO | រក្សា PCT Databank កំណត់ខ្សែការណែនាំបច្ចេកទេស តាមដានតម្រូវការតាមប្រទេស |
កម្មវិធីបរិច្ចាគឱសថ៖ ក្រុមហ៊ុន និងស្ថាប័នសម្របសម្រួល D
ធាតុផ្សំមួយដែលធ្វើឲ្យ MDA ធ្វើទៅបានលើទំហំធំបែបនេះ គឺកម្មវិធីបរិច្ចាគឱសថរយៈពេលវែងរបស់ក្រុមហ៊ុនឱសថពិភពលោក ដែលផ្គត់ផ្គង់ថ្នាំដោយឥតគិតថ្លៃដល់ប្រទេសមានជំងឺរាតត្បាត — ខុសពីការទិញឱសថតាមតម្លៃទីផ្សារធម្មតា។ តាមការចងក្រងរបស់ WHO និង Uniting to Combat NTDs កម្មវិធីទាំងនេះជាធាតុផ្សំហិរញ្ញវត្ថុស្នូលនៃការអនុវត្តផែនទីបង្ហាញផ្លូវ ២០២១-២០៣០។
ក្រុមហ៊ុន GSK បរិច្ចាគថ្នាំ albendazole សម្រាប់ជំងឺរីកសាច់ស្បែក និងដង្កូវឆ្លងតាមដី តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៨។ ក្រុមហ៊ុន Merck & Co. (ស្គាល់ថា MSD នៅក្រៅសហរដ្ឋអាមេរិក-កាណាដា) បរិច្ចាគថ្នាំ Mectizan (ivermectin) សម្រាប់ជំងឺពិការភ្នែកទន្លេ តាមរយៈ Mectizan Donation Program តាំងពី ១៩៨៧ ព្រមទាំងពង្រីកបន្ថែមសម្រាប់ជំងឺរីកសាច់ស្បែកនៅអាហ្វ្រិកតាំងពី ១៩៩៨។ ក្រុមហ៊ុន Merck KGaA (អាល្លឺម៉ង់ ក្រុមហ៊ុនដាច់ដោយឡែកពី Merck & Co.) បរិច្ចាគថ្នាំ praziquantel សម្រាប់ជំងឺពស់ដកឈាម រួមទាំងទម្រង់សម្រាប់កុមារតូច។
ក្រុមហ៊ុន Johnson & Johnson បរិច្ចាគថ្នាំ mebendazole សម្រាប់ដង្កូវឆ្លងតាមដី។ ក្រុមហ៊ុន Pfizer បរិច្ចាគថ្នាំ Zithromax (azithromycin) សម្រាប់ជំងឺទ្រុឌទ្រោមភ្នែក តាមរយៈ International Trachoma Initiative (ITI)។ ក្រុមហ៊ុន Eisai បរិច្ចាគថ្នាំ diethylcarbamazine (DEC) សម្រាប់ជំងឺរីកសាច់ស្បែក ខណៈក្រុមហ៊ុន Novartis បរិច្ចាគថ្នាំបន្សំព្យាបាលឃ្លង់ (MDT) ដល់ WHO សម្រាប់ចែកចាយឥតគិតថ្លៃដល់អ្នកជំងឺឃ្លង់ទូទាំងពិភពលោក។ កម្មវិធីភាគច្រើនស្ថិតក្រោមការសម្របសម្រួលរបស់ Task Force for Global Health ខណៈ WHO កំណត់តម្រូវការជាតិ និងចែកចាយថ្នាំបន្តទៅរដ្ឋាភិបាលនីមួយៗ។
ករណីសិក្សា៖ ជំងឺពិការភ្នែកទន្លេ និង Mectizan E
ជំងឺពិការភ្នែកទន្លេ (onchocerciasis ហៅផងថា river blindness) ឆ្លងតាមរយៈមូសខាំពីត្រកូល blackfly ដែលបន្តពូជក្បែរទន្លេហូរខ្លាំង អាចបណ្តាលឲ្យខូចភ្នែកដល់ពិការភ្នែក និងជំងឺស្បែករ៉ាំរ៉ៃធ្ងន់ធ្ងរ។ ជំងឺនេះធ្លាប់ជារាតត្បាតខ្លាំងក្នុងផ្នែកសំខាន់ៗនៃអាហ្វ្រិកខាងលិច កណ្តាល និងខាងកើត ព្រមទាំងតំបន់តូចៗនៅអាមេរិកឡាទីន និងយេម៉ែន — តាមទិន្នន័យរបស់ WHO។
ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៧ ក្រុមហ៊ុន Merck & Co. បានប្រកាសសន្យាបរិច្ចាគថ្នាំ Mectizan (ivermectin) “ច្រើនតាមតម្រូវការ រហូតតាមតម្រូវការ” (as much as needed, for as long as needed) — ជាកម្មវិធីបរិច្ចាគឱសថឯកជនយូរបំផុតមួយក្នុងវិស័យសុខភាពសាធារណៈ។ កម្មវិធីនេះស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់គណៈកម្មាធិការឯកទេស Mectizan ដែលជាស្ថាប័នឯករាជ្យ មិនស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងផ្ទាល់របស់ក្រុមហ៊ុនទេ។
ដំណើរការចែកចាយវិវត្តតាមពេលវេលា៖ ចាប់ផ្តើមតាមរយៈកម្មវិធីត្រួតត្រាពិការភ្នែកទន្លេ (Onchocerciasis Control Programme — OCP) នៅអាហ្វ្រិកខាងលិច (១៩៧៤-២០០២ ប្រើវិធីត្រួតត្រាមូសមុន រួចបន្ថែម ivermectin) បន្ទាប់មកកម្មវិធីអាហ្វ្រិកសម្រាប់ត្រួតត្រាពិការភ្នែកទន្លេ (APOC ១៩៩៥-២០១៥) ពង្រីកទៅ MDA ទូទាំងទ្វីប។ បច្ចុប្បន្នការសម្របសម្រួលធ្លាក់ក្រោម WHO ESPEN ដែលបង្កើតឡើងឆ្នាំ ២០១៦ សម្របសម្រួល PC-NTDs ច្រើនប្រភេទក្នុងតំបន់អាហ្វ្រិក។
នៅអាមេរិកឡាទីន កម្មវិធីដាច់ដោយឡែក OEPA (Onchocerciasis Elimination Program for the Americas) នាំឲ្យ WHO ផ្ទៀងផ្ទាត់ការបញ្ឈប់ការឆ្លងជំងឺនៅកូឡុំប៊ី (២០១៣) អេក្វាឌ័រ (២០១៤) ម៉ិកស៊ិក (២០១៥) និងហ្គាតេម៉ាឡា (២០១៦)។ នៅអាហ្វ្រិក WHO បានប្រកាសក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ ថាទឹកដីនីហ្សេរ៍ ដែលធ្លាប់រងផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរ ទទួលបានការផ្ទៀងផ្ទាត់ថាបានបញ្ឈប់ការឆ្លងជំងឺ — ជាការផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយ WHO ខ្លួនឯង មិនមែនអះអាងរបស់កម្មវិធីទេ។
| មូលហេតុជំងឺ | ដង្កូវពពួក Onchocerca volvulus ឆ្លងតាមមូស blackfly ក្បែរទន្លេហូរខ្លាំង |
|---|---|
| កម្មវិធីបរិច្ចាគ | Mectizan Donation Program (Merck & Co.) តាំងពី ១៩៨៧ — គ្រប់គ្រងដោយគណៈកម្មាធិការឯករាជ្យ |
| ការសម្របសម្រួលបច្ចុប្បន្ន | WHO ESPEN (អាហ្វ្រិក) និង OEPA (អាមេរិកឡាទីន) |
| ការផ្ទៀងផ្ទាត់ WHO | កូឡុំប៊ី អេក្វាឌ័រ ម៉ិកស៊ិក ហ្គាតេម៉ាឡា និងនីហ្សេរ៍ (២០២៤) |
ករណីសិក្សា៖ ជំងឺទ្រុឌទ្រោមភ្នែក (Trachoma) និងយុទ្ធសាស្ត្រ SAFE F
ជំងឺទ្រុឌទ្រោមភ្នែក (trachoma) បណ្តាលមកពីបាក់តេរី Chlamydia trachomatis ឆ្លងតាមដៃ រុយ ឬការប៉ះពាល់ផ្ទាល់ ជាពិសេសក្នុងចំណោមកុមារតូច។ ការឆ្លងម្តងហើយម្តងទៀតបណ្តាលឲ្យស្នាមមុខរបកត្របកភ្នែក ធ្វើឲ្យរោមភ្នែកបត់ចូលក្នុង កោសកញ្ចក់ភ្នែក ហើយចុងក្រោយបណ្តាលឲ្យពិការភ្នែកនៅវ័យចាស់ — តាមការពិពណ៌នារបស់ WHO ដែលចាត់ទុកជំងឺនេះជាមូលហេតុឆ្លងចម្បងបំផុតនៃពិការភ្នែកទូទាំងពិភពលោក។
យុទ្ធសាស្ត្រត្រួតត្រាហៅថា SAFE — Surgery (វះកាត់ត្របកភ្នែកបត់ចូល) Antibiotics (ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិក azithromycin ក្នុងឈ្មោះពាណិជ្ជកម្ម Zithromax បរិច្ចាគដោយ Pfizer តាមរយៈ International Trachoma Initiative) Facial cleanliness (អនាម័យមុខ) Environmental improvement (កែលម្អទឹក-អនាម័យ) — បញ្ចូលគ្នារវាង MDA ការវះកាត់ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ក្រោម WHO Alliance for the Global Elimination of Trachoma ដែលដើមឡើយកំណត់គោលដៅត្រឹម ២០២០ រួចត្រូវពន្យារពេលបន្ត។
ដំណើរការផ្ទៀងផ្ទាត់របស់ WHO តម្រូវឲ្យប្រទេសបង្ហាញថាអត្រាប្រេវ៉ាឡង់ត្របកភ្នែកបត់ចូលមិនទាន់ដឹងក្នុងប្រព័ន្ធសុខភាព និងអត្រាឆ្លងក្នុងកុមារនៅក្រោមកម្រិតកំណត់ ព្រមទាំងមានផែនការនិរន្តរភាពក្រោយបញ្ឈប់ MDA។
ប្រទេសហ្គាណា ទទួលបានការផ្ទៀងផ្ទាត់ពី WHO ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨ ថាបានលុបបំបាត់ជំងឺទ្រុឌទ្រោមភ្នែកជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈ — ជាប្រទេសដំបូងៗនៅតំបន់អាហ្វ្រិកខាងត្បូងសាហារ៉ាដែលទទួលបានការទទួលស្គាល់នេះ។ ប្រទេសនេប៉ាល់ ក៏ទទួលបានការផ្ទៀងផ្ទាត់ស្រដៀងគ្នាក្នុងឆ្នាំ ២០១៨ តំណាងឲ្យតំបន់អាស៊ីខាងត្បូង — តាមប្រកាសរបស់ WHO ខ្លួនឯង។
- S — Surgery៖ វះកាត់ត្របកភ្នែកសម្រាប់ករណីត្រូវការបន្ទាន់ ការពារពិការភ្នែក
- A — Antibiotics៖ ចែកចាយ Zithromax (azithromycin) ដល់សហគមន៍ប្រថុយប្រថាន
- F — Facial cleanliness៖ លើកកម្ពស់អនាម័យមុខ ជាពិសេសក្នុងចំណោមកុមារ
- E — Environmental improvement៖ កែលម្អទឹកស្អាត និងអនាម័យមូលដ្ឋាន
| មូលហេតុជំងឺ | បាក់តេរី Chlamydia trachomatis ឆ្លងតាមដៃ រុយ ការប៉ះពាល់ផ្ទាល់ |
|---|---|
| កម្មវិធីបរិច្ចាគ | Zithromax (Pfizer) តាមរយៈ International Trachoma Initiative |
| ប្រទេសផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយ WHO | ហ្គាណា (២០១៨) និងនេប៉ាល់ (២០១៨) ក្នុងចំណោមប្រទេសជាច្រើនទៀត |
ជិតដល់ការលុបបំបាត់ស្រុង៖ ជំងឺដង្កូវហ្គីណេ G
ជំងឺដង្កូវហ្គីណេ (dracunculiasis) ខុសពី NTDs ភាគច្រើនត្រង់ថាមិនអាចត្រួតត្រាដោយថ្នាំបានទេ — ជំងឺនេះឆ្លងតាមការផឹកទឹកមានផ្ទុកសត្វល្អិតតូចមួយប្រភេទ (copepod) ដែលផ្ទុកកូនដង្កូវ។ ឧបករណ៍ត្រួតត្រាតែមួយគត់គឺ ការរកឃើញ និងគ្រប់គ្រងករណីជាមុន (ការពារអ្នកជំងឺមិនឲ្យចុះទឹក) ការត្រងទឹកផឹកឲ្យស្អាត និងការឃ្លាំមើលសហគមន៍ដោយអ្នកស្ម័គ្រចិត្ត — ដឹកនាំដោយ The Carter Center ជាដៃគូជាមួយ WHO CDC និង UNICEF។
ចំនួនករណីជំងឺថយចុះយ៉ាងខ្លាំង៖ ពីការប៉ាន់ស្មានប្រមាណ ៣,៥ លាននាក់ក្នុង ២០ ប្រទេសក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៦ មកនៅត្រឹមករណីមនុស្សតិចជាងម្ភៃនាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយ — តាមរបាយការណ៍រួមរបស់ The Carter Center និង WHO។ ជំងឺនេះជាបេក្ខភាពជិតបំផុតចំពោះស្ថានភាព “ផុតពូជពិភពលោក” ក្រោយជំងឺអុសអុត (smallpox) ប្រសិនបើសម្រេចបាន។
ការឆ្ពោះទៅផុតពូជស្រុងជួបឧបសគ្គថ្មីតាំងពីប្រមាណឆ្នាំ ២០១២ នៅពេលរកឃើញការឆ្លងតាមរយៈសត្វឆ្កែនៅប្រទេសឆាដ ដែលធ្វើឲ្យផែនការលុបបំបាត់ស្មុគស្មាញជាងមុន — តាមរបាយការណ៍របស់ The Carter Center។ ប្រទេសដែលនៅមានជំងឺរាតត្បាតសព្វថ្ងៃ រួមមាន ឆាដ ស៊ូដង់ខាងត្បូង ម៉ាលី និងអេត្យូពី។
ដំណើរការផ្ទៀងផ្ទាត់ “ផុតពូជ” របស់ WHO តម្រូវឲ្យប្រទេសរាយការណ៍សូន្យករណីក្នុងស្រុករយៈពេលយ៉ាងតិចបីឆ្នាំជាប់គ្នា ព្រមទាំងឆ្លងកាត់ការត្រួតពិនិត្យគុណភាពការឃ្លាំមើលដោយគណៈកម្មការអន្តរជាតិឯករាជ្យ (ICCDE) មុននឹង WHO ធ្វើការបញ្ជាក់ជាផ្លូវការ — ប្រទេសភាគច្រើនលើពិភពលោកទទួលបានការបញ្ជាក់រួចហើយ សល់តែចំនួនតិចតួចប៉ុណ្ណោះ។
| យន្តការឆ្លង | ទឹកផឹកមានផ្ទុកសត្វល្អិត copepod កាន់កូនដង្កូវ — មិនមែនតាមរយៈមូស/សត្វខាំទេ |
|---|---|
| ឧបករណ៍ត្រួតត្រា | គ្រប់គ្រងករណី ត្រងទឹក ឃ្លាំមើលសហគមន៍ — មិនមែនថ្នាំ ឬវ៉ាក់សាំងទេ |
| អ្នកដឹកនាំកម្មវិធី | The Carter Center ជាដៃគូជាមួយ WHO CDC និង UNICEF |
| ប្រទេសនៅសល់ | ឆាដ ស៊ូដង់ខាងត្បូង ម៉ាលី អេត្យូពី (មិនទាន់ទទួលការបញ្ជាក់) |
វឌ្ឍនភាព៖ អះអាងផ្ទាល់ខ្លួន ធៀបនឹងការផ្ទៀងផ្ទាត់របស់ WHO H
WHO ចេញផ្សាយ “Global Report on Neglected Tropical Diseases” ជាកាលកំណត់ តាមដានវឌ្ឍនភាពធៀបនឹងឆ្នាំមូលដ្ឋាន។ ឯកសារ Road Map ២០២១ ខ្លួនឯងកត់ត្រាថា ជាង ១,៧ ពាន់លាននាក់ ត្រូវការអន្តរាគមន៍យ៉ាងតិចមួយប្រភេទ NTD គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០១៩ — ជាចំណុចចាប់ផ្តើមសម្រាប់វាស់ស្ទង់ការថយចុះឆ្ពោះទៅគោលដៅ ៩០% ត្រឹមឆ្នាំ ២០៣០។
ចំណុចសំខាន់ដែលអត្ថបទនេះសង្កត់ធ្ងន់៖ តួលេខភាគច្រើនអំពី “ចំនួនដូសបានចែកចាយ” ដែលរាយការណ៍ជាសាធារណៈ (ឧទាហរណ៍ ការអះអាងផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ Merck & Co./Mectizan Donation Program ថាបានចែកចាយថ្នាំរាប់ពាន់លានដូសចាប់តាំងពី ១៩៨៧ ឬការអះអាងស្រដៀងគ្នារបស់ GSK ចំពោះ albendazole) គឺជា តួលេខអះអាងផ្ទាល់ខ្លួនរបស់កម្មវិធី មិនមែនការផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយឯករាជ្យទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការ ផ្ទៀងផ្ទាត់/ការធានាការលុបបំបាត់ ជាដំណើរការឯករាជ្យរបស់ WHO ខ្លួនឯង ដែលពិនិត្យទិន្នន័យរោគរាតត្បាតតាមកម្រិតកំណត់ជាក់លាក់ មុននឹងប្រកាសជាផ្លូវការ (ដូចករណីហ្គាណា នេប៉ាល់ តូហ្គោ និងនីហ្សេរ៍ខាងលើ)។
WHO ខ្លួនឯងក៏បានកត់សម្គាល់ក្នុងរបាយការណ៍វឌ្ឍនភាពថា គោលដៅមួយចំនួនក្នុងចំណោមទាំង១០ គោលដៅរបស់ផែនទីបង្ហាញផ្លូវ ២០២១-២០៣០ នៅតែយឺតជាងកាលវិភាគគំរូ ជាពិសេសផ្នែកលុបបំបាត់ជំងឺពីរប្រភេទឲ្យផុតពូជស្រុង (ផ្នែក G) — មិនមែនរឿងដែលអត្ថបទនេះវាយតម្លៃខ្លួនឯងទេ ប៉ុន្តែជាការសង្កេតផ្ទាល់របស់ WHO។
ឧបសគ្គ និងចន្លោះខ្វះខាត I
ទោះបីជាឱសថត្រូវបានបរិច្ចាគដោយឥតគិតថ្លៃក៏ដោយ ការអនុវត្ត MDA ជាក់ស្តែងនៅតែទាមទារថវិកាសម្រាប់ការដឹកជញ្ជូន ការបណ្តុះបណ្តាលបុគ្គលិកសហគមន៍ ការប្រមូលទិន្នន័យ និងការស្ទង់មតិតាមដាន — ថវិកាទាំងនេះមកពីអ្នកជំនួយទ្វេភាគី (ដូចជា USAID ជំនួយអង់គ្លេស) និងអង្គការមូលនិធិឯកជន (ដូចជា END Fund) ជាចម្បង។ Uniting to Combat NTDs បានលើកឡើងម្តងហើយម្តងទៀតថា គម្លាតថវិកាអនុវត្តន៍នៅតែជាឧបសគ្គចម្បង ខណៈតម្លៃឱសថខ្លួនឯងមិនមែនជាឧបសគ្គទៀតទេ។
សម្រាប់ជំងឺដែលទាក់ទងនឹងទឹក-អនាម័យដូចជា ពស់ដកឈាម ទ្រុឌទ្រោមភ្នែក ដង្កូវឆ្លងតាមដី និងដង្កូវហ្គីណេ MDA គ្រាន់តែកាត់បន្ថយបន្ទុកជំងឺបណ្តោះអាសន្នប៉ុណ្ណោះ ការការពារនិរន្តរភាពទាមទារវិនិយោគហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទឹក-អនាម័យផងដែរ — កម្មវិធីត្រួតពិនិត្យរួម WHO/UNICEF (Joint Monitoring Programme) នៅតែកត់ត្រាគម្លាតធំក្នុងលទ្ធភាពទទួលបានទឹកស្អាតនៅតំបន់ជនបទជាច្រើន។
ការផ្លាស់ប្តូរអាកាសធាតុអាចប៉ះពាល់ដល់ដែនកំណត់ភូមិសាស្ត្ររបស់សត្វល្អិត-សត្វកាត់ជំងឺ — ជាតំបន់ស្រាវជ្រាវកំពុងបន្ត WHO មិនទាន់ចេញការព្យាករណ៍ច្បាស់លាស់។ តំបន់ជាប់ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ឬមានចលនាភៀសខ្លួនច្រើន ក៏ជាឧបសគ្គជាក់ស្តែងចំពោះការបន្ត MDA ជាប្រចាំ — WHO រាយការណ៍ថាប្រទេសមួយចំនួនធ្លាក់ក្រោយកាលវិភាគដោយសារបញ្ហាសន្តិសុខ។
- ភាពពឹងផ្អែកលើកម្មវិធីបរិច្ចាគរយៈពេលវែងពីក្រុមហ៊ុនតែមួយចំនួន ជាជាងសមត្ថភាពផលិតកម្មទូទៅ
- ការត្រួតពិនិត្យលទ្ធភាពធន់ថ្នាំរបស់ដង្កូវក្នុងចំណោមប្រជាជនទទួល MDA រយៈពេលវែង — ជាតំបន់ស្រាវជ្រាវកំពុងបន្ត
- ចន្លោះទិន្នន័យ-ការរាយការណ៍ក្នុងតំបន់ដាច់ស្រយាល ធ្វើឲ្យការវាស់ស្ទង់វឌ្ឍនភាពពិបាកជាងធម្មតា
- ការធ្វើសមាហរណកម្មចូល UHC (universal health coverage) នៅតែជាដំណើរការមិនទាន់ពេញលេញ
ខុសពីអត្ថបទផ្សេងទៀត និងវិសាលភាព J
ដើម្បីជៀសវាងការជាន់គ្នាជាមួយអត្ថបទផ្សេងទៀតក្នុងស៊េរីនេះ៖ អត្ថបទស្តីពីអភិបាលកិច្ចសុវត្ថិភាពសុខភាពពិភពលោក គ្របដណ្តប់ IHR ២០០៥ និងកិច្ចព្រមព្រៀងជំងឺរាតត្បាតរបស់ WHO ដែលផ្តោតលើជំងឺឆ្លងបន្ទាន់មានសក្តានុពលរាតត្បាតឆ្លងកាត់ព្រំដែន — ខុសពី NTDs ដែលជាជំងឺរ៉ាំរ៉ៃភ្ជាប់នឹងភាពក្រីក្រនិងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ មិនមែនហានិភ័យរាតត្បាតបន្ទាន់ទេ។ អត្ថបទស្តីពីភាពធន់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិក (AMR) និង WHO GLASS គ្របដណ្តប់បញ្ហាធន់ថ្នាំឆ្លងគ្រប់ជំងឺឆ្លងទូទៅ ខណៈអត្ថបទបច្ចុប្បន្ននេះលើកឡើងតែការត្រួតពិនិត្យលទ្ធភាពធន់ថ្នាំក្នុងបរិបទ NTD ជាក់លាក់ប៉ុណ្ណោះ (ផ្នែក I)។
អត្ថបទស្តីពី COVAX និងមជ្ឈមណ្ឌល mRNA របស់ WHO គ្របដណ្តប់ស្ថាបត្យកម្មផលិត-ចែកចាយវ៉ាក់សាំង ជាគំរូខុសពិសេសពីគំរូបរិច្ចាគឱសថគ្រាប់តម្លៃទាបដែលអត្ថបទនេះលើកឡើង (ផ្នែក D)។ អត្ថបទស្តីពីការស្វែងរកឱសថដោយ AI គ្របដណ្តប់ជីវសាស្ត្រគណនាសម្រាប់រកម៉ូលេគុលឱសថថ្មី ខណៈអត្ថបទបច្ចុប្បន្ននេះផ្តោតលើឧបករណ៍ចាស់ៗដែលមានស្រាប់រួចហើយជាច្រើនទសវត្សរ៍ ប៉ុន្តែជួបឧបសគ្គចែកចាយ-លទ្ធភាពទទួលបាន មិនមែនឧបសគ្គវិទ្យាសាស្ត្រថ្មីទេ — ជាមុំវិភាគស្ថាប័ន-ចែកចាយដាច់ដោយឡែក។
ទស្សនវិស័យឆ្ពោះទៅ ២០៣០ K
ចំណុចកណ្តាលនៃទសវត្សរ៍ផែនទីបង្ហាញផ្លូវ ២០២១-២០៣០ បង្ហាញលទ្ធផលចម្រុះ៖ ចំណុចខ្លះឈានទៅមុខលឿនជាងគំរូ (ចំនួនករណីជំងឺដង្កូវហ្គីណេនៅតែទាបជាប់លាប់ ប្រទេសជាច្រើនទទួលបានការផ្ទៀងផ្ទាត់លុបបំបាត់ជំងឺយ៉ាងតិចមួយប្រភេទ) ខណៈចំណុចខ្លះទៀតយឺតជាងគំរូ ជាពិសេសផ្នែកលុបបំបាត់ជំងឺឲ្យផុតពូជទាំងស្រុងទាំងពីរប្រភេទ និងគម្លាតថវិកាអនុវត្តន៍ដែល WHO និង Uniting to Combat NTDs បន្តលើកឡើងជាប្រចាំ (ផ្នែក H-I)។
ជារួម គំរូបរិច្ចាគឱសថដោយក្រុមហ៊ុនឯកជន បន្សំជាមួយការសម្របសម្រួលបច្ចេកទេសរបស់ WHO នៅតែជាឆ្អឹងខ្នងចម្បងនៃការត្រួតត្រា NTDs ភាគច្រើន — ដោយគម្លាតសំខាន់មិនមែននៅត្រង់តម្លៃឱសថទេ ប៉ុន្តែនៅត្រង់ថវិកាអនុវត្តន៍ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទឹក-អនាម័យ និងតំបន់ជាប់ជម្លោះ។ ការបែងចែកតួលេខអះអាងផ្ទាល់ខ្លួនរបស់កម្មវិធីពីការផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយឯករាជ្យរបស់ WHO (ផ្នែក H) នៅតែជាមធ្យោបាយសំខាន់ក្នុងការអានព័ត៌មានវឌ្ឍនភាព NTD នាពេលអនាគត។ ស្ថានភាពអាចផ្លាស់ប្តូរបន្ទាប់ពីថ្ងៃបោះពុម្ព — សូមតាមដាន WHO ដោយផ្ទាល់សម្រាប់ព័ត៌មានចុងក្រោយ។