គ្រីបគ្រាហ្វីក្រោយក្វានតុម៖ ហេតុអ្វី RSA-ECC ជិតដល់ចំណុចប្រែប្រួល និងផែនការត្រៀមរបស់ពិភពលោក
គួរដឹង · បច្ចេកវិទ្យា-សន្តិសុខតាមអ៊ីនធឺណិត (Technology & Cybersecurity Policy)
⚡ សង្ខេបក្នុង ៣០ វិនាទី
ប្រព័ន្ធអ៊ិនគ្រីបគន្លឹះសាធារណៈ (public-key cryptography) ដូចជា RSA និងខ្សែកោងអេលីបទិក (elliptic curve cryptography, ECC) ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសុវត្ថិភាពអ៊ីនធឺណិតសព្វថ្ងៃ — ចាប់ពីការតភ្ជាប់ HTTPS ធនាគារឌីជីថល រហូតដល់កម្មវិធីផ្ញើសារអ៊ិនគ្រីប។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៤ អ្នកគណិតវិទូ Peter Shor បានរកឃើញថា កុំព្យូទ័រក្វានតុមដែលមានទំហំធំគ្រប់គ្រាន់ និងកែតម្រូវកំហុសបានល្អ អាចដោះស្រាយបញ្ហាគណិតវិទ្យាដែល RSA-ECC ពឹងផ្អែកលើក្នុងរយៈពេលខ្លីភ្លាមៗ ខុសពីកុំព្យូទ័របែបប្រពៃណីដែលត្រូវការពេលរាប់ពាន់ឆ្នាំ។ អត្ថបទនេះមិនពន្យល់មូលដ្ឋានគណិតវិទ្យា ឬវិធីវាយប្រហារជាក់ស្តែងណាមួយឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ ផ្តោតទាំងស្រុងលើកម្រិតគោលនយោបាយ និងស្តង់ដារ៖ ហានិភ័យ «ប្រមូលឥឡូវ ឌិគ្រីបពេលក្រោយ» (harvest now, decrypt later) ដំណើរការស្តង់ដារូបនីយកម្មរបស់ NIST និងក្បួនដោះស្រាយដែលបានជ្រើសរើស (ML-KEM/Kyber, ML-DSA/Dilithium, SLH-DSA/SPHINCS+) ពេលកំណត់ការផ្លាស់ប្តូររបស់រដ្ឋាភិបាលអាមេរិក (CNSA 2.0) និងសហភាពអឺរ៉ុប ព្រមទាំងការចាប់ផ្តើមដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ដោយក្រុមហ៊ុនធំៗ និងបញ្ហាប្រឈមក្នុងការផ្លាស់ប្តូរហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសកលទាំងមូល។ អង្គភាពសកលកំពុងប្រញាប់ធ្វើផែនការស្របគ្នា ថ្វីត្បិតគ្មានការធានាច្បាស់លាស់ថា កុំព្យូទ័រក្វានតុមកម្រិតគំរាមកំហែងនឹងមកដល់ពេលណាក៏ដោយ។
០១ហេតុអ្វី RSA-ECC ប្រឈមហានិភ័យពីកុំព្យូទ័រក្វានតុម
ស្ទើរតែគ្រប់ការតភ្ជាប់អ៊ិនធឺណិតដែលអ៊ិនគ្រីប — ការចូលគេហទំព័រតាម HTTPS ការផ្ទេរប្រាក់តាមធនាគារ កម្មវិធីផ្ញើសារឯកជន (Signal, WhatsApp, iMessage) បណ្តាញឯកជននិម្មិត (VPN) និងហត្ថលេខាឌីជីថលលើកម្មវិធីនិងកូដកម្មវិធី — ពឹងផ្អែកលើប្រព័ន្ធអ៊ិនគ្រីបគន្លឹះសាធារណៈពីរប្រភេទសំខាន់៖ RSA (Rivest-Shamir-Adleman បង្កើតឆ្នាំ ១៩៧៧) និងគ្រីបគ្រាហ្វីខ្សែកោងអេលីបទិក (ECC រួមទាំង Diffie-Hellman និង ECDSA)។ ប្រព័ន្ធទាំងពីរនេះមានសុវត្ថិភាព ដោយសារបញ្ហាគណិតវិទ្យាមួយចំនួន — ការញែកកត្តាចំនួនគត់ធំ (RSA) និងលោការីតដាច់ខាតលើខ្សែកោង (ECC) — ដែលកុំព្យូទ័របែបប្រពៃណីល្អបំផុតត្រូវការពេលយូរហួសពីអាយុកាលសកលលោក ដើម្បីដោះស្រាយសម្រាប់កូនសោទំហំប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែង (ឧ. RSA-2048)។
ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៤ Peter Shor ជាអ្នកគណិតវិទូនៅមន្ទីរពិសោធន៍ Bell Labs (ពេលនោះ) បានបោះពុម្ពក្បួនដោះស្រាយកង់ទិចមួយ ដែលអាចដោះស្រាយបញ្ហាទាំងពីរខាងលើក្នុងរយៈពេលខ្លីភ្លាមៗ ប្រសិនបើដំណើរការលើកុំព្យូទ័រក្វានតុមដែលមានទំហំធំគ្រប់គ្រាន់ និងអាចកែតម្រូវកំហុសបានល្អ (fault-tolerant quantum computer)។ នេះជាមូលហេតុសំខាន់ដែលរដ្ឋាភិបាល ធនាគារកណ្តាល និងក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាចាប់ផ្តើមរៀបចំផែនការផ្លាស់ប្តូរតាំងពីឆ្នាំ ២០១៦ រហូតដល់បច្ចុប្បន្ន ទោះបីជាកុំព្យូទ័រក្វានតុមដែលមានសមត្ថភាពនោះមិនទាន់មាននៅឡើយក៏ដោយ (មើលផ្នែក B)។
| RSA, Diffie-Hellman, ECC (ECDSA) | ប្រើប្រាស់ក្នុង HTTPS, VPN, ហត្ថលេខាឌីជីថល, គ្រីបធនរូបិយវត្ថុ; ប្រឈមហានិភ័យពេញលេញពីក្បួនដោះស្រាយ Shor — ត្រូវជំនួសទាំងស្រុង |
| AES-256, SHA-384/512 (គ្រីបគ្រាហ្វីស៊ីមេទ្រី) | ក្បួនដោះស្រាយ Grover របស់កុំព្យូទ័រក្វានតុម ផ្តល់តែល្បឿនកើនប្រភេទការ៉េ (quadratic) មិនមែនអិចស្ប៉ូណង់ស្យែលទេ — ការបង្កើនទំហំកូនសោគ្រប់គ្រាន់ទប់ទល់រួចហើយ |
| កាលបរិច្ឆេទស្នើក្បួនដោះស្រាយ Shor | ១៩៩៤ (Peter Shor, Bell Labs) |
| កំណត់ត្រា NIST ចាប់ផ្តើមផែនការ | ២០១៦ (សុំសំណើក្បួនដោះស្រាយកង់ទិចធន់) |
០២ក្បួនដោះស្រាយ Shor៖ អះអាង និងសមត្ថភាពជាក់ស្តែងបច្ចុប្បន្ន
កុំព្យូទ័រក្វានតុមសព្វថ្ងៃមានច្រើនប្រភេទសំណង់ — superconducting qubits ពី IBM និង Google, trapped-ion ពី IonQ និង Quantinuum, neutral atom ពី QuEra, Pasqal និង Atom Computing — ដែលនីមួយៗអះអាងវឌ្ឍនភាពខុសៗគ្នា។ IBM ប្រកាសសាងសង់ឈីប Condor ដែលមាន qubit ជាង ១.០០០ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ ខណៈ Google Quantum AI ធ្លាប់ប្រកាសសមិទ្ធផល «លើសពីកុំព្យូទ័រធម្មតា» លើកិច្ចការគណនាជាក់លាក់មួយចំនួន។ ប៉ុន្តែចំនួន qubit ដឹកនាំមិនស្មើនឹងសមត្ថភាពដំណើរការក្បួនដោះស្រាយ Shor លើកូនសោ RSA-ECC ជាក់ស្តែងឡើយ — qubit ទាំងនេះជា «noisy» (មានកំហុសខ្ពស់) ខណៈក្បួនដោះស្រាយ Shor តម្រូវ qubit ដែលកែតម្រូវកំហុសហើយ (logical/error-corrected qubits) ជាច្រើន។
ការប៉ាន់ស្មានសិក្សាដោយអ្នកស្រាវជ្រាវ Craig Gidney (Google) និង Martin Ekerå ដែលបោះពុម្ពដំបូងឆ្នាំ ២០១៩ និងធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពឆ្នាំ ២០២៥ រកឃើញថា ការញែកកត្តាកូនសោ RSA-2048 ក្នុងរយៈពេលប្រហែលមួយសប្តាហ៍ ទាមទារ qubit កែតម្រូវកំហុសរាប់ពាន់ ស្មើនឹង qubit ធាតុរូបវន្ត (physical qubits) រាប់លាន — ខ្ពស់ជាងកម្រិតបច្ចុប្បន្នរាប់រយដង។ គ្មានក្រុមស្រាវជ្រាវណាមួយធ្លាប់បង្ហាញជាសាធារណៈថា បានប្រើក្បួនដោះស្រាយ Shor ដើម្បីញែកកត្តាកូនសោ RSA ដែលប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងណាមួយឡើយ — ការសាកល្បងសាធារណៈធ្លាប់មានតែលើលេខតូចៗណាស់ ក្រោមលក្ខខណ្ឌល្អឥតខ្ចោះខុសពីពិភពជាក់ស្តែង។ ខែមករា ២០២៣ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវចិនបានបោះពុម្ពអះអាងថា រកឃើញវិធីវាយប្រហារកូនកាត់ចម្រុះ (hybrid classical-quantum) លើកូនសោ RSA ទំហំតូច ដែលអះអាងអាចពង្រីកបានក្នុងទ្រឹស្តី — ប៉ុន្តែអ្នកគ្រីបគ្រាហ្វីជាន់ខ្ពស់ជាច្រើន បានរិះគន់ជាសាធារណៈថា ការអះអាងនេះខ្វះភស្តុតាងគណិតវិទ្យាគ្រប់គ្រាន់ ហើយមិនទំនងអាចពង្រីកទៅកូនសោទំហំពិតប្រាកដបានទេ (មើលប្រភព)។
ការស្ទង់មតិអ្នកជំនាញប្រចាំឆ្នាំរបស់វិទ្យាស្ថាន Global Risk Institute (GRI) រកឃើញថា ការប៉ាន់ស្មានប្រូបាបដែលកុំព្យូទ័រក្វានតុមអាចបំបែក RSA-2048 ក្នុងរយៈពេល ១០ ឆ្នាំខាងមុខ មានចាប់ពី ១០% ទៅ ៥០% — ជួរធំទូលាយនេះខ្លួនឯង បញ្ជាក់ពីភាពមិនប្រាកដច្បាស់នៃការព្យាករណ៍។
🏢 ការអះអាងរបស់ក្រុមហ៊ុន (claims)
IBM ប្រកាសផែនការ (roadmap) សាងសង់ប្រព័ន្ធកែតម្រូវកំហុសពេញលេញឈ្មោះ Starling ត្រឹមឆ្នាំ ២០២៩ ខណៈ Google Quantum AI កំណត់គោលដៅសាងសង់ប្រព័ន្ធកែតម្រូវកំហុសកម្រិតធំស្រដៀងគ្នា។ ក្រុមហ៊ុនទាំងនេះខ្លួនឯងកំណត់ថា ជាគោលដៅផែនការ មិនមែនកាលបរិច្ឆេទធានាទេ។
🔬 ស្ថានភាពដែលបញ្ជាក់ឯករាជ្យបាន
គ្មានករណីណាមួយបញ្ជាក់ជាសាធារណៈថា ក្បួនដោះស្រាយ Shor បានញែកកត្តាកូនសោ RSA ដែលប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងឡើយ។ អ្នកជំនាញភាគច្រើនប៉ាន់ស្មានថា កុំព្យូទ័រក្វានតុមប្រភេទនេះ (cryptographically relevant quantum computer, CRQC) នៅតែឆ្ងាយពីបច្ចុប្បន្ន ប៉ុន្តែពេលវេលាពិតប្រាកដមិនប្រាកដច្បាស់។
០៣ហានិភ័យ «ប្រមូលឥឡូវ ឌិគ្រីបពេលក្រោយ»
គោលគំនិត «ប្រមូលឥឡូវ ឌិគ្រីបពេលក្រោយ» (harvest now, decrypt later, HNDL) សំដៅលើហានិភ័យដែលភាគីណាមួយ — រដ្ឋ ភ្នាក់ងារចារកម្ម ឬក្រុមឧក្រិដ្ឋកម្មតាមអ៊ីនធឺណិត — ស្តុកទុកចរាចរណ៍អ៊ិនគ្រីប ឬឯកសារឌីជីថលដែលកំពុងហូរកាត់បណ្តាញសព្វថ្ងៃ ដោយសង្ឃឹមថា កុំព្យូទ័រក្វានតុមដែលអាចដំណើរការក្បួនដោះស្រាយ Shor នឹងអាចឌិគ្រីបទិន្នន័យទាំងនោះឡើងវិញនាពេលអនាគត។ គន្លឹះនៃហានិភ័យនេះគឺ៖ ទោះកុំព្យូទ័រក្វានតុមប្រភេទនោះមិនទាន់មានក៏ដោយ ទិន្នន័យដែលមានតម្លៃសម្ងាត់យូរអង្វែង (រាប់ទសវត្សរ៍) ក៏នៅតែប្រឈមហានិភ័យស្រាប់ ចាប់ពីថ្ងៃណាដែលវាត្រូវបានស្តុកទុក មិនមែនចាប់ពីថ្ងៃដែលកុំព្យូទ័រក្វានតុមមកដល់នោះទេ។
ភ្នាក់ងារ CISA, NSA និង NIST របស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានចេញឯកសារណែនាំរួមមួយក្នុងខែសីហា ២០២៣ ដាក់ចំណងជើងផ្ទាល់ថា «Quantum-Readiness: Migration to Post-Quantum Cryptography» ដោយសង្កត់ធ្ងន់ថា ស្ថាប័នដែលកាន់កាប់ទិន្នន័យសម្ងាត់រយៈពេលវែង (ការសម្ងាត់រដ្ឋាភិបាល ទិន្នន័យហ្សែន កំណត់ត្រាសុខភាព កម្មសិទ្ធិបញ្ញា) គួរចាប់ផ្តើមសារពើភ័ណ្ឌប្រព័ន្ធគ្រីបគ្រាហ្វី និងគម្រោងផ្លាស់ប្តូរឥឡូវនេះ មិនមែនរង់ចាំដល់កុំព្យូទ័រក្វានតុមកម្រិតគំរាមកំហែងមកដល់ជាមុនសិននោះទេ។ របាយការណ៍សារព័ត៌មានជាច្រើនក៏កត់សម្គាល់ថា វិស័យទាំងឡាយណាដែលកិច្ចសន្យា ឬកំណត់ត្រាមានសុពលភាពជាច្រើនទសវត្សរ៍ — ការការពារជាតិ ការទូត ហិរញ្ញវត្ថុ សុខាភិបាល — ជាកម្មវត្ថុប្រថុយប្រថានខ្ពស់បំផុត។ អត្ថបទសារព័ត៌មានពាណិជ្ជកម្មជាច្រើនរាយការណ៍ថា ក្រុមហ៊ុនសន្តិសុខតាមអ៊ីនធឺណិតកំពុងសង្កេតឃើញគំរូចរាចរណ៍ដែលអាចស្របតាមយុទ្ធសាស្ត្រ HNDL ថ្វីត្បិតការបញ្ជាក់ជាក់លាក់នៅតែពិបាកធ្វើបានជាសាធារណៈ។
| ឯកសារចាត់ថ្នាក់សម្ងាត់រដ្ឋាភិបាល | ជាទូទៅត្រូវរក្សាការសម្ងាត់ ២៥-៥០ ឆ្នាំតាមច្បាប់ — ហានិភ័យខ្ពស់បំផុត |
| ទិន្នន័យហ្សែន/កំណត់ត្រាសុខភាព | តម្លៃឯកជនភាពមិនផុតកំណត់ពេញមួយជីវិតអ្នកជំងឺ និងកូនចៅ |
| ការទំនាក់ទំនងការទូត និងយោធា | ឯកសារជាច្រើនចាត់ថ្នាក់សម្ងាត់រយៈពេលវែងបំផុត |
| ប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុប្រចាំថ្ងៃ | តម្លៃសម្ងាត់ខ្លីជាង ប៉ុន្តែបរិមាណច្រើន ជាគោលដៅទូទៅ |
០៤ដំណើរការស្តង់ដារូបនីយកម្មរបស់ NIST
វិទ្យាស្ថានស្តង់ដារ និងបច្ចេកវិទ្យាជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក (NIST) បានប្រកាសដំណើរការស្តង់ដារូបនីយកម្មគ្រីបគ្រាហ្វីក្រោយក្វានតុម (Post-Quantum Cryptography Standardization Project) ជាផ្លូវការក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ ដោយអំពាវនាវឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវពិភពលោកដាក់សំណើក្បួនដោះស្រាយគ្រីបគ្រាហ្វីថ្មីៗ ដែលធន់នឹងការវាយប្រហារពីកុំព្យូទ័រក្វានតុម។ ត្រឹមកាលកំណត់ខែវិច្ឆិកា ២០១៧ NIST ទទួលបានសំណើសរុប ៦៩ ក្បួនដោះស្រាយ ដែលឆ្លងកាត់ការវាយតម្លៃជាច្រើនជុំសាធារណៈ៖ ជុំទី ១ (២០១៧) ជុំទី ២ (២០១៩ — នៅសល់ ២៦ សំណើ) និងជុំទី ៣ (២០២០ — ជ្រើសរើសបេក្ខភាពចុងក្រោយ ៧ និងបេក្ខភាពជំនួស ៨)។
ខែកក្កដា ២០២២ NIST ប្រកាសក្រុមក្បួនដោះស្រាយដំបូងដែលនឹងក្លាយជាស្តង់ដារ៖ CRYSTALS-Kyber សម្រាប់ការបង្កើតគន្លឹះ (key encapsulation) និងក្បួនដោះស្រាយហត្ថលេខាបីប្រភេទ — CRYSTALS-Dilithium, FALCON និង SPHINCS+។ ខែសីហា ២០២៤ NIST ចេញផ្សាយស្តង់ដារ FIPS ចុងក្រោយបីច្បាប់ជាផ្លូវការតាម Federal Register៖ FIPS 203 (ML-KEM ផ្អែកលើ Kyber), FIPS 204 (ML-DSA ផ្អែកលើ Dilithium) និង FIPS 205 (SLH-DSA ផ្អែកលើ SPHINCS+)។ ស្តង់ដារសម្រាប់ FALCON (ប្តូរឈ្មោះជា FN-DSA) នៅតែស្ថិតក្នុងសេចក្តីព្រាង។ ខែមីនា ២០២៥ NIST ជ្រើសរើស HQC (Hamming Quasi-Cyclic) ជាក្បួនដោះស្រាយបម្រុងទុកបន្ថែមមួយទៀតសម្រាប់ការបង្កើតគន្លឹះ — ផ្អែកលើគណិតវិទ្យាកូដ (code-based) ខុសពី Kyber ដែលផ្អែកលើឡាទីស (lattice-based) ដើម្បីធានាភាពចម្រុះក្នុងករណីមានការរកឃើញចំណុចខ្សោយនាពេលអនាគតលើក្រុមក្បួនដោះស្រាយឡាទីស។
០៥ក្បួនដោះស្រាយដែលបានជ្រើសរើស៖ ML-KEM, ML-DSA, SLH-DSA
ក្នុងចំណោមក្បួនដោះស្រាយទាំងប្រាំដែល NIST ជ្រើសរើស ភាគច្រើនផ្អែកលើគណិតវិទ្យាឡាទីស (lattice-based) ដែលចាត់ទុកថាមានតុល្យភាពល្អរវាងសុវត្ថិភាព ល្បឿន និងទំហំ ខណៈ SPHINCS+ ជ្រើសយកមូលដ្ឋានអភិរក្ស (conservative) ជាងគេគឺពឹងផ្អែកលើអនុគមន៍ hash តែប៉ុណ្ណោះ។
| ML-KEM — Kyber (FIPS 203) | ការបង្កើតគន្លឹះស្ថាបនា (key encapsulation); ផ្អែកលើឡាទីស; ស្តង់ដារផ្លូវការ សីហា ២០២៤; ជាក្បួនដោះស្រាយចម្បងសម្រាប់ TLS/HTTPS |
| ML-DSA — Dilithium (FIPS 204) | ហត្ថលេខាឌីជីថល; ផ្អែកលើឡាទីស; ស្តង់ដារផ្លូវការ សីហា ២០២៤; អនុសាសន៍ជាហត្ថលេខាលំនាំដើម |
| SLH-DSA — SPHINCS+ (FIPS 205) | ហត្ថលេខាឌីជីថល; ផ្អែកលើអនុគមន៍ hash តែប៉ុណ្ណោះ (conservative); ហត្ថលេខាទំហំធំជាង ល្បឿនយឺតជាង ប៉ុន្តែសន្មតសុវត្ថិភាពខ្ពស់ជាង; សមស្របសម្រាប់ហត្ថលេខាកម្មវិធីជាប់ជាមួយផ្នែករឹង (firmware) |
| FN-DSA — FALCON (សេចក្តីព្រាង FIPS 206) | ហត្ថលេខាឌីជីថល; ផ្អែកលើឡាទីស; ហត្ថលេខាទំហំតូចជាង Dilithium; ស្តង់ដារចុងក្រោយកំពុងរង់ចាំបោះពុម្ព |
| HQC (បម្រុងទុកជុំទី ៤ — ជ្រើសរើសមីនា ២០២៥) | ការបង្កើតគន្លឹះស្ថាបនា; ផ្អែកលើកូដកែកំហុស (code-based) — ខុសក្រុមគណិតវិទ្យាពី Kyber ដើម្បីភាពចម្រុះ |
ការរក្សាក្រុមក្បួនដោះស្រាយច្រើនប្រភេទ (ឡាទីស, hash-based, code-based) ជាយុទ្ធសាស្ត្រចៀសវាងហានិភ័យ «ស៊ុមស្ថិតលើផ្នែកតែមួយ» — បើមានចំណុចខ្សោយថ្មីលើគណិតវិទ្យាឡាទីស នៅតែមានជម្រើស HQC ឬ SPHINCS+ ជាបម្រុង។
០៦គោលនយោបាយសហរដ្ឋអាមេរិក៖ NSM-10 និង CNSA 2.0
ខែឧសភា ២០២២ ប្រធានាធិបតី Biden បានចុះហត្ថលេខាលើអនុស្សរណៈសន្តិសុខជាតិលេខ ១០ (National Security Memorandum 10, NSM-10) ដែលដឹកនាំឱ្យទីភ្នាក់ងារសហព័ន្ធទាំងអស់ត្រៀមខ្លួនផ្លាស់ប្តូរទៅប្រព័ន្ធគ្រីបគ្រាហ្វីធន់នឹងកុំព្យូទ័រក្វានតុម។ តាមរយៈអនុស្សរណៈ M-23-02 ខែវិច្ឆិកា ២០២២ ការិយាល័យគ្រប់គ្រង និងថវិកា (OMB) បានតម្រូវឱ្យទីភ្នាក់ងារនីមួយៗដាក់ស្នើសារពើភ័ណ្ឌប្រព័ន្ធគ្រីបគ្រាហ្វីគន្លឹះសាធារណៈដែលកំពុងប្រើប្រាស់ និងចាត់ចំណាត់ថ្នាក់អាទិភាពសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរ។
ស្របគ្នា ខែកញ្ញា ២០២២ ទីភ្នាក់ងារសន្តិសុខជាតិ (NSA) ប្រកាសកញ្ចប់ក្បួនដោះស្រាយសន្តិសុខជាតិពាណិជ្ជកម្មជំនាន់ទី ២ (Commercial National Security Algorithm Suite 2.0, CNSA 2.0) ជាកញ្ចប់ណែនាំកាតព្វកិច្ចសម្រាប់ប្រព័ន្ធសន្តិសុខជាតិអាមេរិក (National Security Systems, NSS) — រួមមាន ML-KEM-1024, ML-DSA-87 ព្រមទាំង LMS/XMSS (ហត្ថលេខាផ្អែកលើ hash) សម្រាប់ការចុះហត្ថលេខាកម្មវិធីបង្កប់ (firmware)។ ឯកសារកញ្ចប់នេះកំណត់កាលវិភាគច្បាស់លាស់តាមប្រភេទប្រព័ន្ធ៖
| ការចុះហត្ថលេខាកម្មវិធី/firmware | គាំទ្រត្រឹមឆ្នាំ ២០២៥ ប្រើប្រាស់ផ្តាច់មុខត្រឹមឆ្នាំ ២០៣០ |
| កម្មវិធីរុករក អ្នកបម្រើគេហទំព័រ សេវាកម្មពពក | គាំទ្រត្រឹមឆ្នាំ ២០២៥ ប្រើប្រាស់ផ្តាច់មុខត្រឹមឆ្នាំ ២០៣៣ |
| ឧបករណ៍បណ្តាញបែបប្រពៃណី (ឧ. VPN) | គាំទ្រត្រឹមឆ្នាំ ២០២៦ ប្រើប្រាស់ផ្តាច់មុខត្រឹមឆ្នាំ ២០៣០ |
| ប្រព័ន្ធសន្តិសុខជាតិទាំងមូល (NSS) | ត្រូវផ្លាស់ប្តូរពេញលេញត្រឹមឆ្នាំ ២០៣៣ |
០៧សហភាពអឺរ៉ុប និងទីភ្នាក់ងារជាតិផ្សេងទៀត
ខែមេសា ២០២៤ គណៈកម្មការអឺរ៉ុបប្រកាសអនុសាសន៍ផ្លូវការ (Commission Recommendation (EU) 2024/1101) ស្តីពី «ផែនទីបំព្រួញអនុវត្តរួម» (Coordinated Implementation Roadmap) សម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរទៅគ្រីបគ្រាហ្វីក្រោយក្វានតុម ដោយអំពាវនាវឱ្យរដ្ឋជាសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុបនីមួយៗបង្កើតផែនការជាតិផ្ទាល់ខ្លួន សម្រាប់ការការពារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗ។ គោលដៅទូទៅដែលទីភ្នាក់ងារសន្តិសុខអឺរ៉ុប (ENISA) ណែនាំ គឺឱ្យវិស័យសំខាន់ៗចាប់ផ្តើមផ្លាស់ប្តូរឱ្យបានច្រើនត្រឹមឆ្នាំ ២០៣០ និងបញ្ចប់ការផ្លាស់ប្តូរពេញលេញប្រមាណឆ្នាំ ២០៣៥។
ទីភ្នាក់ងារជាតិនីមួយៗនៅអឺរ៉ុបក៏ចេញផ្សាយគោលការណ៍ណែនាំផ្ទាល់ខ្លួនផងដែរ — ទីភ្នាក់ងារសន្តិសុខព័ត៌មានវិទ្យាសហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់ (BSI) និងទីភ្នាក់ងារជាតិសន្តិសុខប្រព័ន្ធព័ត៌មានបារាំង (ANSSI) ទាំងពីរណែនាំវិធីសាស្ត្រ «ចម្រុះ» (hybrid) ជាជំហានផ្លាស់ប្តូរដំបូង — គឺបញ្ចូលក្បួនដោះស្រាយក្រោយក្វានតុមរួមជាមួយក្បួនដោះស្រាយបុរាណ (ឧ. ECC) ក្នុងការតភ្ជាប់តែមួយ ដើម្បីទប់ទល់ហានិភ័យទាំងអំឡុងពេលក្បួនដោះស្រាយថ្មីមិនទាន់ត្រូវបានសិក្សាគ្រប់គ្រាន់ និងហានិភ័យពីកុំព្យូទ័រក្វានតុមអនាគត។ ភ្នាក់ងារសន្តិសុខតាមអ៊ីនធឺណិតជាតិចក្រភពអង់គ្លេស (NCSC) ក៏ចេញផែនការស្រដៀងគ្នា ដោយកំណត់គោលដៅបញ្ចប់ការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធសំខាន់ៗត្រឹមឆ្នាំ ២០៣៥ ដែរ។ ទីភ្នាក់ងារសន្តិសុខសញ្ញាណអូស្ត្រាលី (ASD) និងមជ្ឈមណ្ឌលសន្តិសុខអ៊ីនធឺណិតជាតិជប៉ុន (NISC) ក៏ចេញគោលការណ៍ណែនាំស្រដៀងគ្នាដែរ។
| សហភាពអឺរ៉ុប — ENISA/Commission Recommendation | ចាប់ផ្តើមផ្លាស់ប្តូរហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ត្រឹមឆ្នាំ ២០៣០ បញ្ចប់ប្រមាណឆ្នាំ ២០៣៥ |
| អាល្លឺម៉ង់ (BSI) / បារាំង (ANSSI) | ណែនាំវិធីសាស្ត្រចម្រុះ (hybrid) ជាដំណាក់កាលដំបូង |
| ចក្រភពអង់គ្លេស (NCSC) | គោលដៅបញ្ចប់ការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធសំខាន់ត្រឹមឆ្នាំ ២០៣៥ |
០៨ការដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ដោយក្រុមហ៊ុនធំៗ
ក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាធំៗចាប់ផ្តើមដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ក្បួនដោះស្រាយក្រោយក្វានតុមក្នុងទម្រង់ «ចម្រុះ» (hybrid) ជាមុនសិន មុនពេលក្បួនដោះស្រាយចាស់ត្រូវលុបចោលទាំងស្រុង។ Google បានបើកការគាំទ្រការផ្លាស់ប្តូរគន្លឹះចម្រុះ X25519Kyber768 (ក្រោយប្តូរឈ្មោះជា X25519MLKEM768 តាមស្តង់ដារចុងក្រោយ) ជាលំនាំដើមក្នុងកម្មវិធីរុករក Chrome ចាប់ពីខែមេសា ២០២៤ (កំណែ ១២៤)។ Cloudflare ជាដៃគូគាំទ្រការផ្លាស់ប្តូរនេះ ចាប់ផ្តើមគាំទ្រការតភ្ជាប់ TLS ចម្រុះក្រោយក្វានតុមតាំងពីឆ្នាំ ២០២២ ហើយតាមរបាយការណ៍ «State of the Post-Quantum Internet» ឆ្នាំ ២០២៥ របស់ខ្លួន ចរាចរណ៍មនុស្សភាគច្រើនតាមរយៈ Cloudflare ឥឡូវប្រើប្រាស់ការតភ្ជាប់ក្រោយក្វានតុមរួចហើយ ជាចម្បងដោយសារកម្មវិធីរុករក Chrome ដាក់ជាលំនាំដើម។
ក្រុមហ៊ុនកម្មវិធីផ្ញើសារក៏ផ្លាស់ប្តូរដែរ៖ Apple ប្រកាសពិធីការ PQ3 សម្រាប់ iMessage ខែកុម្ភៈ ២០២៤ ដោយប្រើ Kyber រួមផ្សំជាមួយក្បួនដោះស្រាយបុរាណ ខណៈ Signal ធ្លាប់ដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ពិធីការ PQXDH (Post-Quantum Extended Diffie-Hellman) ចាប់ពីខែកញ្ញា ២០២៣ រួមបញ្ចូល X25519 ជាមួយ ML-KEM ក្នុងពិធីការ Signal Protocol។ ក្រុមហ៊ុន Zoom ក៏ប្រកាសអ៊ិនគ្រីបចុងដល់ចុង (end-to-end) ក្រោយក្វានតុមសម្រាប់កិច្ចប្រជុំវីដេអូ ដោយប្រើ Kyber768 ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤។ ខាងសេវាកម្មពពក Amazon Web Services (AWS) បានបន្ថែមការគាំទ្រការតភ្ជាប់ TLS ចម្រុះក្រោយក្វានតុមក្នុងសេវាកម្ម Key Management Service (KMS) និង Certificate Manager ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៩ ហើយបន្តពង្រីកបន្ទាប់ពី NIST ចេញផ្សាយស្តង់ដារចុងក្រោយឆ្នាំ ២០២៤ ខណៈ Microsoft បន្ថែមការគាំទ្រទៅបណ្ណាល័យគ្រីបគ្រាហ្វី SymCrypt សម្រាប់ Windows និង Azure។ ក្រុមហ៊ុនរាយការណ៍ថា ភាគរយចរាចរណ៍ TLS ចម្រុះកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ក្រោយ Chrome ដាក់ជាលំនាំដើម ខណៈគេហទំព័រតូចៗជាច្រើននៅតែមិនទាន់គាំទ្រ។
០៩បញ្ហាប្រឈមក្នុងការផ្លាស់ប្តូរជាក់ស្តែង
ការផ្លាស់ប្តូរហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសកលទៅរកគ្រីបគ្រាហ្វីក្រោយក្វានតុម ជួបប្រទះបញ្ហាប្រឈមជាក់ស្តែងជាច្រើន លើសពីគ្រាន់តែប្តូរក្បួនដោះស្រាយ។ បញ្ហាដំបូងគឺ «ភាពបត់បែនគ្រីបគ្រាហ្វី» (crypto-agility) — ប្រព័ន្ធចាស់ៗជាច្រើនបានបង្កប់ក្បួនដោះស្រាយជាប់រឹងក្នុងកូដ ឬផ្នែករឹងផ្ទាល់ តម្រូវឱ្យរចនាឡើងវិញទាំងស្រុង មិនមែនគ្រាន់តែផ្លាស់ប្តូរការកំណត់តាមកម្មវិធីនោះទេ។
ទំហំកូនសោ និងហត្ថលេខាធំជាងចាស់ (មើលផ្នែក E) ក៏បង្កបញ្ហាដល់ឧបករណ៍ដែលមានធនធានកម្រិត — កាតឆ្លាតវៃ (smart cards), ឧបករណ៍អ៊ីនធឺណិតវត្ថុ (IoT), និងតំណភ្ជាប់ផ្កាយរណប ដែលមាន bandwidth ឬសមត្ថភាពគណនាទាប។ លើសពីនេះ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគន្លឹះសាធារណៈ (Public Key Infrastructure, PKI) — រួមទាំងអាជ្ញាធរផ្តល់វិញ្ញាបនប័ត្រ (Certificate Authorities) ទម្រង់វិញ្ញាបនប័ត្រ X.509 និងម៉ូឌុលសុវត្ថិភាពផ្នែករឹង (Hardware Security Modules, HSM) — ត្រូវការការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពកម្មវិធីបង្កប់ ហើយករណីខ្លះត្រូវការជំនួសផ្នែករឹងទាំងស្រុង។ បញ្ហាចម្បងបំផុតដែលអង្គភាពជាច្រើនជួបគឺ ការសារពើភ័ណ្ឌ — ការកំណត់ថាតើគ្រីបគ្រាហ្វីគន្លឹះសាធារណៈកំពុងប្រើនៅឯណាខ្លះក្នុងប្រព័ន្ធ ដែលជាញឹកញាប់មិនមានឯកសារកត់ត្រា ឬត្រូវបានបំភ្លេចរាប់ទសវត្សរ៍មកហើយ («បំណុលគ្រីបគ្រាហ្វី», cryptographic debt)។ ការសាកល្បង និងវិញ្ញាបនប័ត្រម៉ូឌុលគ្រីបគ្រាហ្វីថ្មីៗតាមកម្មវិធីវាយតម្លៃម៉ូឌុលគ្រីបគ្រាហ្វី (Cryptographic Module Validation Program, CMVP) របស់ NIST ក៏ត្រូវការពេលវេលាបន្ថែម ជាពិសេសសម្រាប់ស្ថាប័នដែលកាន់កាប់ប្រព័ន្ធរាប់ពាន់។
ជំហានទូទៅសម្រាប់អង្គភាពចាប់ផ្តើមផ្លាស់ប្តូរ
- សារពើភ័ណ្ឌគ្រីបគ្រាហ្វី — កំណត់ទីតាំង RSA/ECC ដែលកំពុងប្រើប្រាស់ទាំងអស់ក្នុងប្រព័ន្ធ រួមទាំងកូដកម្មវិធីចាស់ៗ
- ចាត់ចំណាត់ថ្នាក់អាទិភាព — ផ្តោតលើទិន្នន័យ ឬប្រព័ន្ធដែលមានហានិភ័យ HNDL ខ្ពស់បំផុតជាមុនសិន
- សាកល្បងការតភ្ជាប់ចម្រុះ (hybrid) — លើប្រព័ន្ធសាកល្បង មុនដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែង
- ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព PKI/HSM និងវិញ្ញាបនប័ត្រ — សម្របសម្រួលជាមួយអាជ្ញាធរផ្តល់វិញ្ញាបនប័ត្រ
- តាមដានវឌ្ឍនភាព និងលើកកម្ពស់ភាពបត់បែន — រៀបចំប្រព័ន្ធឱ្យអាចប្តូរក្បួនដោះស្រាយបានលឿននាពេលអនាគត
១០សំណួរញឹកញាប់
តើកុំព្យូទ័រក្វានតុមអាចបំបែក RSA ថ្ងៃនេះបានទេ?
អត់ទេ។ អ្នកជំនាញភាគច្រើនយល់ស្របថា កុំព្យូទ័រក្វានតុមបច្ចុប្បន្នមិនទាន់មានទំហំ qubit កែតម្រូវកំហុសបានគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីដំណើរការក្បួនដោះស្រាយ Shor លើកូនសោ RSA ទំហំប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងឡើយ (មើលផ្នែក B)។ គ្មានករណីណាមួយបញ្ជាក់ជាសាធារណៈថា បានធ្វើដូច្នេះបានទេ។
បើដូច្នេះ ហេតុអ្វីត្រូវប្តូរឥឡូវនេះ?
ដោយសារហានិភ័យ «ប្រមូលឥឡូវ ឌិគ្រីបពេលក្រោយ» (HNDL) — ទិន្នន័យសម្ងាត់ដែលកំពុងផ្ញើថ្ងៃនេះអាចត្រូវបានស្តុកទុក ហើយឌិគ្រីបនៅពេលកុំព្យូទ័រក្វានតុមមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់នាពេលអនាគត (មើលផ្នែក C)។ ទិន្នន័យដែលត្រូវការសម្ងាត់ជាច្រើនទសវត្សរ៍ប្រថុយប្រថានបំផុត។
តើ Kyber, Dilithium និង SPHINCS+ ខុសពី ML-KEM, ML-DSA, SLH-DSA យ៉ាងណា?
ជាឈ្មោះដូចគ្នា — Kyber, Dilithium និង SPHINCS+ ជាឈ្មោះដើមរបស់ក្រុមអ្នកបង្កើត ខណៈ ML-KEM (FIPS 203), ML-DSA (FIPS 204) និង SLH-DSA (FIPS 205) ជាឈ្មោះផ្លូវការដែល NIST ប្រើក្នុងស្តង់ដារចុងក្រោយឆ្នាំ ២០២៤ (មើលផ្នែក D-E)។
តើ AES ត្រូវផ្លាស់ប្តូរដែរឬទេ?
មិនចាំបាច់ជំនួសទាំងស្រុងទេ — ក្បួនដោះស្រាយកង់ទិច Grover ប៉ះពាល់ AES ខ្សោយជាង (ល្បឿនកើនប្រភេទការ៉េប៉ុណ្ណោះ) ដូច្នេះ AES-256 ចាត់ទុកថាគ្រប់គ្រាន់ទប់ទល់រួចហើយតាមអនុសាសន៍ CNSA 2.0 (មើលផ្នែក A)។
តើ CNSA 2.0 អនុវត្តលើអ្នកប្រើប្រាស់ទូទៅដែរឬទេ?
អត់ទេ — CNSA 2.0 ជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់ប្រព័ន្ធសន្តិសុខជាតិអាមេរិកប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាធំៗជាច្រើនចាប់ផ្តើមអនុវត្តតាមស្តង់ដារ NIST ស្រដៀងគ្នា សម្រាប់ផលិតផលពាណិជ្ជកម្មទូទៅផងដែរ (មើលផ្នែក F, H)។
តើការផ្លាស់ប្តូរនេះនឹងចប់នៅពេលណា?
កាលវិភាគខុសគ្នាតាមវិស័យ — CNSA 2.0 កំណត់ឆ្នាំ ២០៣៣ សម្រាប់ប្រព័ន្ធសន្តិសុខជាតិអាមេរិកពេញលេញ ខណៈផែនទីបំព្រួញអឺរ៉ុបកំណត់ប្រមាណឆ្នាំ ២០៣៥។ ប៉ុន្តែដោយសារបញ្ហាប្រឈមក្នុងការផ្លាស់ប្តូរជាក់ស្តែង (មើលផ្នែក I) អ្នកជំនាញព្រមានថា ស្ថាប័នមួយចំនួនអាចយឺតជាងកាលវិភាគនេះ។
តើអ្នកប្រើប្រាស់ធម្មតាគួរធ្វើអ្វី?
សម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ទូទៅ មិនចាំបាច់ធ្វើសកម្មភាពជាក់លាក់ណាមួយភ្លាមៗទេ — ការផ្លាស់ប្តូរភាគច្រើនកើតឡើងនៅផ្នែកខាងក្រោយ (backend) ដោយក្រុមហ៊ុនកម្មវិធីរុករក និងសេវាកម្មដែលអ្នកប្រើប្រាស់ស្រាប់។ ការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពកម្មវិធីរុករក និងប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការជាប្រចាំ គឺជាវិធីល្អបំផុតដើម្បីទទួលបានការគាំទ្រនេះដោយស្វ័យប្រវត្តិ។
១១ប្រភព (Sources)
- NIST Releases First 3 Finalized Post-Quantum Encryption Standards — NIST (សីហា ២០២៤)
- Federal Register៖ ការចេញផ្សាយ FIPS 203, 204, 205 — Federal Register (សីហា ២០២៤)
- NIST Announces First Four Quantum-Resistant Cryptographic Algorithms — Schneier on Security (កក្កដា ២០២២)
- HQC Announced as a 4th Round Selection — NIST (មីនា ២០២៥)
- CNSA 2.0 Algorithms — NSA (ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព ឧសភា ២០២៥)
- Quantum-Readiness: Migration to Post-Quantum Cryptography — NSA/CISA/NIST (សីហា ២០២៣)
- Quantum-Readiness: Migration to Post-Quantum Cryptography (ធនធានគេហទំព័រ) — CISA
- White House Releases National Security Memorandum on Quantum Computing — The Record (កក្កដា ២០២២)
- Commission Recommendation (EU) 2024/1101 — ផែនទីបំព្រួញអនុវត្តរួម PQC — EUR-Lex (មេសា ២០២៤)
- State of the Post-Quantum Internet in 2025 — Cloudflare Blog (២០២៥)
- iMessage with PQ3: The new state of the art in quantum-secure messaging — Apple Security Research (កុម្ភៈ ២០២៤)
- Quantum Resistance and the Signal Protocol — Signal Blog (កញ្ញា ២០២៣)
- Chinese researchers claim to have broken RSA with a quantum computer — experts aren’t so sure — The Record (មករា ២០២៣)
- Building a practical path to post-quantum cryptography — MIT Technology Review (សីហា ២០២៦)
✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពបឋម · ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព សីហា ២០២៦
📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។
📚 បច្ចេកវិទ្យា និង AI · គួរដឹង Eksastra
អត្ថបទចំណេះដឹងស៊ីជម្រៅជាភាសាខ្មែរ ផ្អែកលើប្រភពដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។
បច្ចេកវិទ្យា និង AI ទាំងអស់ →ដំណើរការឈីប AI និងការគ្រប់គ្រងនាំចេញការវាយប្រហារតាមខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ឌីជីថលខ្សែកាបអ៊ីនធឺណិតក្រោមសមុទ្រគួរដឹង Eksastra