កសិកម្មច្បាស់លាស់៖ GPS ផ្កាយរណប ដ្រូន ត្រាក់ទ័រគ្មានអ្នកបើក និងទិន្នន័យ AI លើកម្ពស់ការដាំដុះ
គួរដឹង · បច្ចេកវិទ្យា (Technology on the Farm)
⚡ សង្ខេបក្នុង ៣០ វិនាទី
កសិកម្មច្បាស់លាស់ (precision agriculture) សំដៅលើកញ្ចប់បច្ចេកវិទ្យាមួយវិលជុំវិញកសិកម្ម ដែលប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធ GPS ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា (sensors) រូបភាពផ្កាយរណប និងដ្រូន ព្រមទាំងមនុស្សយន្តកសិកម្ម ដើម្បីអនុវត្តទឹក ជី និងថ្នាំសំលាប់សត្វល្អិតបានត្រឹមត្រូវទៅតាមចំណុចជាក់លាក់ក្នុងចម្ការនីមួយៗ ជំនួសការបាញ់ស៊ីតំបន់ទាំងមូលដូចគ្នា។ អត្ថបទនេះផ្តោតលើឧបករណ៍ និងកម្មវិធីនៅលើចម្ការផ្ទាល់ខ្លួន — ការណែនាំដោយ GPS ការត្រួតពិនិត្យតាមផ្កាយរណប-ដ្រូន ការអនុវត្តអត្រាប្រែប្រួល ត្រាក់ទ័រ-មនុស្សយន្តគ្មានអ្នកបើក កម្មវិធីវិភាគទិន្នន័យ AI និងកសិកម្មបញ្ឈរ/បរិស្ថានគ្រប់គ្រង — ដោយប្រៀបធៀបការអះអាងផ្សព្វផ្សាយដោយក្រុមហ៊ុន ជាមួយអត្រាទទួលយកជាក់ស្តែង និងលទ្ធផលដែលបានផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយឯករាជ្យ។ អត្ថបទនេះមិនគ្របដណ្តប់លើដំណាំកែប្រែហ្សែន ឬបច្ចេកវិទ្យា CRISPR ឡើយ (ដែលអត្ថបទមួយផ្សេងទៀតរបស់ Eksastra បានគ្របដណ្តប់ជាលម្អិតរួចមកហើយ) ហើយក៏មិនគ្របដណ្តប់លើសេដ្ឋកិច្ចពាណិជ្ជកម្មគ្រាប់ធញ្ញជាតិ-ជីគីមីពិភពលោកដែរ (ដែលមានអត្ថបទដាច់ដោយឡែកសម្រាប់ប្រធានបទនោះផងដែរ)។
០១ហេតុអ្វីកសិកម្មច្បាស់លាស់ទើបជាការផ្លាស់ប្តូរធំ
កសិកម្មតែងតែព្យាយាមផ្គូផ្គងធាតុចូល (ទឹក ជី គ្រាប់ពូជ ថ្នាំ) ជាមួយលក្ខខណ្ឌដីធ្លីតាំងពីដើមមកហើយ ប៉ុន្តែការធ្វើដូច្នេះនៅកម្រិតតូចជាងចម្ការទាំងមូល ទើបក្លាយជាការអនុវត្តជាក់ស្តែងបានតែក្រោយសញ្ញា GPS បើកសម្រាប់ស៊ីវិលនៅទសវត្សរ៍ ១៩៩០ រួមផ្សំជាមួយឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា រូបភាព និងកម្លាំងគណនាថោកជាងមុនច្រើន។ សព្វថ្ងៃ ម៉ាស៊ីនច្រូតកាត់អាចកត់ត្រាទិន្នផលរៀងរាល់ពីរបីម៉ែត្រ ដ្រូនអាចថតរូបចម្ការទាំងមូលក្នុងមិនដល់មួយម៉ោង ហើយកម្មវិធីទូរស័ព្ទបំប្លែងទិន្នន័យទាំងនោះទៅជាផែនទីអនុវត្តជីជាក់លាក់តាមតំបន់ ដែលម៉ាស៊ីនកសិកម្មគ្មានអ្នកបើកអនុវត្តតាមដោយស្វ័យប្រវត្តិ។
ជារួម ប្រព័ន្ធនេះដំណើរការជារង្វិលជុំបួនជំហាន៖ ចាប់សញ្ញា (រូបភាពផ្កាយរណប-ដ្រូន ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា ទិន្នន័យទិន្នផលពីមុន) សម្រេចចិត្ត (កម្មវិធី/AI បំប្លែងទិន្នន័យទៅជាការណែនាំតាមតំបន់) អនុវត្ត (ម៉ាស៊ីនអនុវត្តតាមការណែនាំ) និង កត់ត្រា (ទិន្នផលត្រឡប់ចូលទិន្នន័យសម្រាប់រដូវបន្ទាប់)។
| GPS ការណែនាំស្វ័យប្រវត្តិ (auto-steer) | ត្រាក់ទ័រកាន់បន្ទាត់ត្រង់ស្វ័យប្រវត្តិ កាត់បន្ថយការត្រួតគ្នា/ការខកខានលើផ្ទៃដី |
| ការត្រួតពិនិត្យតាមផ្កាយរណប-ដ្រូន | រូបភាពញឹកញាប់ ដើម្បីតាមដានសុខភាពដំណាំមុនមើលឃើញដោយភ្នែកទទេ |
| ការអនុវត្តអត្រាប្រែប្រួល (VRA) | ទឹក ជី ថ្នាំសំលាប់សត្វល្អិត អនុវត្តខុសគ្នាតាមតំបន់ជាក់លាក់ ជំនួសអត្រាឯកសណ្ឋាន |
| ត្រាក់ទ័រ/មនុស្សយន្តគ្មានអ្នកបើក | ម៉ាស៊ីនស្វយ័តអនុវត្តការភ្ជួរ ស្មាត បាញ់ថ្នាំ ដោយគ្មានអ្នកបើកនៅក្នុងកាប៊ីន |
| កម្មវិធីវិភាគទិន្នន័យដោយ AI | ព្យាករទិន្នផល ហានិភ័យជំងឺ-សត្វល្អិត និងផែនទីអនុវត្តជីជាក់លាក់ |
| កសិកម្មបញ្ឈរ/បរិស្ថានគ្រប់គ្រង | ដាំដុះក្នុងអគារ/ផ្ទះកញ្ចក់ ដោយគ្រប់គ្រងពន្លឺ សីតុណ្ហភាព និងសារធាតុចិញ្ចឹមពេញលេញ |
០២GPS និងការណែនាំស្វ័យប្រវត្តិ៖ អត្រាទទួលយកជាក់ស្តែង
បច្ចេកវិទ្យាមូលដ្ឋានបំផុតគឺការណែនាំដោយ GPS (guidance/auto-steer)៖ សញ្ញាកែតម្រូវ RTK ចង្អុលបង្ហាញទីតាំងត្រាក់ទ័រឱ្យត្រឹមត្រូវដល់សង់ទីម៉ែត្រ ជំនួសកម្រិតម៉ែត្រធម្មតារបស់ GPS ស៊ីវិល ឱ្យប្រព័ន្ធកាន់បន្ទាត់ត្រង់ស្វ័យប្រវត្តិកាត់តាមចម្ការ កាត់បន្ថយការត្រួតគ្នា/ខកខានលើផ្ទៃដី សន្សំសំចៃប្រេង-ធាតុចូល និងអស់កម្លាំងអ្នកបើកបរ។
យោងតាមរបាយការណ៍ USDA ERS ផ្អែកលើទិន្នន័យស្ទង់មតិកសិករឆ្នាំ ២០២៣ អត្រាទទួលយកប្រព័ន្ធណែនាំ/auto-steer ឡើងដល់ ៧០% នៃចម្ការទំហំធំ និង ៥២% នៃចម្ការទំហំមធ្យម កើនខ្លាំងពីតួលេខតែមួយខ្ទង់ដើមទសវត្សរ៍ ២០០០។ ម៉ាស៊ីនត្រួតពិនិត្យទិន្នផល-ផែនទីដីរួមគ្នាឡើងដល់ ៦៨% នៃចម្ការធំ។ ប៉ុន្តែ ERS សង្កត់ធ្ងន់ថា អត្រាទទួលយកកើនតាមទំហំចម្ការ៖ ចម្ការគ្រួសារតូច (ចំណូលក្រោម $៣៥០.០០០) មានអត្រាទាបជាងគេគ្រប់ប្រភេទបច្ចេកវិទ្យា ជាពិសេសនៅពេលប្រធានប្រតិបត្តិការចូលនិវត្តន៍ ឬចំណូលក្រោម $១៥០.០០០។
ផ្ទុយទៅវិញ របាយការណ៍ GAO ឆ្នាំ ២០២៤ រកឃើញថា ទោះបីមានតាំងពីទសវត្សរ៍ ១៩៩០ក៏ដោយ ចម្ការទាំងអស់នៅសហរដ្ឋអាមេរិកមានតែ ២៧% ដែលប្រើប្រាស់កសិកម្មច្បាស់លាស់ណាមួយ នៅពេលរាប់ចម្ការគ្រប់ទំហំបញ្ចូលគ្នា — ភាពខុសគ្នាធំរវាង «ស្ទើរតែពេញលេញនៅចម្ការធំ» និង «ជិតមួយភាគបួននៅកម្រិតជាតិ»។ កសិករផ្តល់ហេតុផលចម្បង៖ ទិន្នផលកើន ការសន្សំពលកម្ម ការកាត់បន្ថយថ្លៃធាតុចូល ការថយអស់កម្លាំង និងអត្ថប្រយោជន៍បរិស្ថាន-ដីធ្លី។
| Auto-steer — ចម្ការទំហំធំ | ៧០% (ERS ២០២៣) |
| Auto-steer — ចម្ការទំហំមធ្យម | ៥២% (ERS ២០២៣) |
| ម៉ាស៊ីនត្រួតពិនិត្យ/ផែនទីទិន្នផល — ចម្ការធំ | ៦៨% (ERS ២០២៣) |
| អត្រាទូទាំងកម្រិតជាតិ (ចម្ការគ្រប់ទំហំ) | ២៧% (GAO ២០២៤) |

០៣ការត្រួតពិនិត្យដំណាំតាមផ្កាយរណប និងដ្រូន
ការត្រួតពិនិត្យតាមផ្កាយរណបចែកជាពីរថ្នាក់៖ កម្មវិធីរដ្ឋាភិបាលឥតគិតថ្លៃ និងបណ្តាញពាណិជ្ជកម្ម។ Landsat (NASA-USGS ដំណើរការតាំងពី ១៩៧២) ផ្តល់រូបភាព ៣០ ម៉ែត្រឥតគិតថ្លៃ វដ្តត្រឡប់ប្រមាណ ១៦ ថ្ងៃ ខណៈ Sentinel-2 របស់អង្គការអវកាសអឺរ៉ុប (ESA) ក្រោម Copernicus ផ្តល់ ១០ ម៉ែត្រឥតគិតថ្លៃដែរ វដ្តត្រឡប់ ៥ ថ្ងៃ ប្រើដោយកម្មវិធីត្រួតពិនិត្យដំណាំផ្លូវការរបស់ USDA ខ្លួនឯង។ ខាងភាគពាណិជ្ជកម្ម ក្រុមហ៊ុន Planet Labs ប្រតិបត្តិការបណ្តាញផ្កាយរណបតូចៗរាប់រយគ្រឿង ថតរូបផ្ទៃដីទាំងមូលស្ទើររាល់ថ្ងៃ ក្នុងគុណភាពប្រមាណ ៣-៥ ម៉ែត្រ ដោយលក់សេវាជាវជូនអតិថិជនបង់ថ្លៃ រួមទាំងអ្នកស្រាវជ្រាវ ក្រុមហ៊ុនធានារ៉ាប់រង និងអ្នកជួញដូរទំនិញ។ កម្មវិធី NASA Harvest — ស្រាវជ្រាវពហុស្ថាប័នដែល NASA ផ្តល់ថវិកា ដឹកនាំពីសាកលវិទ្យាល័យ Maryland — អនុវត្តទិន្នន័យសង្កេតការណ៍ផែនដីទៅលើសន្តិសុខស្បៀង។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ NASA Harvest និង Planet ប្រកាសភាពជាដៃគូពាណិជ្ជកម្ម ដែលនឹងផ្តល់ជូន «ការវាយតម្លៃកសិកម្មកម្រិតគោលនយោបាយ» តាមពាក្យរបស់ភាគីទាំងពីរ។
ដ្រូនបន្ថែមរូបភាពកម្រិតតូចជាងម៉ែត្រ ព្រមទាំងសញ្ញាពហុវិសាលគមដូចសន្ទស្សន៍ NDVI ដែលអាចលាតត្រដាងភាពតានតឹងដំណាំ (ខ្វះទឹក ខ្វះជី ជំងឺ សត្វល្អិត) ជាច្រើនថ្ងៃមុនមើលឃើញដោយភ្នែកទទេ។ ដ្រូនប្រើទាំងគូសផែនទី (ក្រុមហ៊ុនដូចជា senseFly, Sentera) និងកាន់តែច្រើនសម្រាប់បាញ់ថ្នាំផ្ទាល់ — ដោយក្រុមហ៊ុនចិន DJI កាន់ចំណែកទីផ្សារផ្នែករឹងភាគច្រើនសកល។ តាមរបាយការណ៍ផ្ទាល់របស់ DJI ដ្រូនបាញ់ថ្នាំម៉ូដែល Agras ប្រមាណ ៤០ម៉ឺនគ្រឿង កំពុងប្រើប្រាស់សកលត្រឹមចុងឆ្នាំ ២០២៤ កើន ៣៣% ធៀបនឹង ២០២៣ និង ៩០% ធៀបនឹង ២០២០ បាញ់ថ្នាំដល់ដំណាំជាង ៣០០ ប្រភេទ ក្នុង ១០០ ប្រទេស — តួលេខរបស់ DJI ផ្ទាល់ មិនទាន់មានសវនកម្មឯករាជ្យទេ ទោះជា DJI សន្មតការកើនឡើងផ្នែកខ្លះមកពីច្បាប់អាកាសចរណ៍កាន់តែបើកចំហ។ ទីផ្សារអាមេរិកជួបឧបសគ្គពន្ធនាំចូលរហូតដល់ ១៤៥% លើទំនិញផលិតនៅចិន តាមការកត់សម្គាល់របស់ DJI ខ្លួនឯង។
| Landsat (NASA-USGS) | ឥតគិតថ្លៃ; គុណភាព ៣០ម ; ត្រឡប់មកវិញ ~១៦ថ្ងៃ; ដំណើរការតាំងពី ១៩៧២ |
| Sentinel-2 (ESA Copernicus) | ឥតគិតថ្លៃ; គុណភាព ១០ម ; ត្រឡប់មកវិញ ~៥ថ្ងៃ; ប្រើដោយ USDA |
| Planet Labs (ពាណិជ្ជកម្ម) | តម្រូវជាវ; គុណភាព ~៣-៥ម ; ស្ទើររាល់ថ្ងៃ; ដៃគូ NASA Harvest ២០២៥ |
| DJI Agras (ដ្រូនបាញ់ថ្នាំ) | ~៤០ម៉ឺនគ្រឿងសកល (ចុង ២០២៤ តាម DJI); ៣០០ដំណាំ/១០០ប្រទេស |
០៤ការអនុវត្តអត្រាប្រែប្រួល៖ ទឹក ជី និងថ្នាំសំលាប់សត្វល្អិត
ការអនុវត្តអត្រាប្រែប្រួល (variable-rate application, VRA) មានន័យថា អនុវត្តទឹក ជី ឬថ្នាំការពារដំណាំក្នុងបរិមាណខុសៗគ្នាទៅតាមលក្ខខណ្ឌរង្វាស់រង្វាល់នីមួយៗក្នុងចម្ការ ដែលរកឃើញដោយឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា រូបភាព ឬផែនទីដី ជំនួសការបាញ់ស៊ីអត្រាឯកសណ្ឋានទូទាំងតំបន់ ដោយផ្ញើតាមឧបករណ៍បញ្ជាភ្ជាប់ GPS លើម៉ាស៊ីនកសិកម្ម។
ឧទាហរណ៍ដែលគេនិយាយច្រើនជាងគេគឺ See & Spray របស់ John Deere ដើមចេញពី Blue River Technology (Deere ទិញឆ្នាំ ២០១៧ តម្លៃរាយការណ៍ប្រមាណ $៣០៥ លាន)។ ប្រព័ន្ធនេះប្រើកាមេរ៉ា និងចក្ខុវិស័យកុំព្យូទ័រ ញែកគុជចេញពីដំណាំក្នុងពេលវេលាជាក់ស្តែង រួចបើកតែក្បាលបាញ់ថ្នាំជាក់លាក់តាមប្រព័ន្ធ ExactApply — តាមរបាយការណ៍ក្រុមហ៊ុន វាស្កេនផ្ទៃដីលើសពី ២.៥០០ ហ្វីតការ៉េក្នុងវិនាទី ក្នុងល្បឿនរហូតដល់ ១៥ម៉ាយក្នុងម៉ោង។
តាមរបាយការណ៍ផ្ទាល់របស់ Deere រដូវ ២០២៤ ប្រព័ន្ធនេះគ្របដណ្តប់លើសពី ១ លាន acre ជាមួយការសន្សំសំចៃថ្នាំសំលាប់ស្មៅជាមធ្យម ៥៩% សន្សំបានប្រមាណ ៨ លានហ្គាឡុង។ រដូវ ២០២៥ ពង្រីកដល់លើសពី ៥ លាន acre ជាមួយការកាត់បន្ថយថ្នាំសំលាប់ស្មៅមិនជាប់សេសសល់ជាមធ្យមស្ទើរ ៥០% សន្សំបានប្រមាណ ៣១ លានហ្គាឡុងលាយ ព្រមទាំងរាយការណ៍ទិន្នផលកើនជាមធ្យម ២ ប៊ូស្សែលក្នុងមួយ acre (ខ្ពស់បំផុតដល់ ៤,៨ ប៊ូស្សែលក្នុងការសាកល្បងវាល ៧ រដ្ឋ)។ Deere ក៏ចាប់ផ្តើមគំរូតម្លៃថ្មី «Application Savings Guarantee» គិតថ្លៃត្រឹម $១ ក្នុងមួយ acre ទំនេរ ឬ $៥ ក្នុងមួយ acre មានដំណាំ ដោយភ្ជាប់ថ្លៃសេវាទៅនឹងការសន្សំសំចៃដែលបានកត់ត្រា — សូមកត់សម្គាល់ថា តួលេខទាំងអស់នេះជាការរាយការណ៍ផ្ទាល់ពី Deere មិនទាន់មានការសវនកម្មឯករាជ្យទូទាំងឧស្សាហកម្មនោះទេ។
ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ធៀបនឹងស្តង់ដារឯករាជ្យទូលំទូលាយជាង ការវិភាគមេតាឆ្នាំ ២០២៥ ដែលប្រមូលផ្តុំ ៨៥ ការសិក្សា និង ១.៤៧២ ការសង្កេតចម្ការលើបច្ចេកវិទ្យាកសិកម្មច្បាស់លាស់ជាទូទៅ រកឃើញការកាត់បន្ថយថ្នាំសំលាប់សត្វល្អិតជាមធ្យមត្រឹម ១២,៨% និងប្រសិទ្ធភាពជីអាសូតកើន ១៥,១% — ទាបជាងតួលេខផលិតផលទោលរបស់ Deere គួរឱ្យកត់សម្គាល់ ដែលបង្ហាញលំនាំថា ករណីសិក្សារបស់ក្រុមហ៊ុនតែមួយ តែងរាយការណ៍ឥទ្ធិពលធំជាងមធ្យមភាគនៃការស្រាវជ្រាវឯករាជ្យ។
ចំពោះទឹក ឧបករណ៍ចាប់សំណើមដីពី CropX, Sentek និង Teralytic ផ្ញើទិន្នន័យតាមតំបន់ទៅឧបករណ៍បញ្ជាស្រោចស្រព ជាធម្មតាភ្ជាប់ជាមួយ center-pivot ឱ្យតំបន់ខ្សាច់/ស្ងួតទទួលទឹកច្រើនជាង ខណៈតំបន់ទាបមានសំណើមស្រាប់ទទួលទឹកតិចជាង ជំនួសការស្រោចអត្រាឯកសណ្ឋានតែមួយ។
🚜 អះអាងដោយ Deere (រដូវ ២០២៥)
កាត់បន្ថយថ្នាំសំលាប់ស្មៅ ~៥០% លើផ្ទៃដីជាង ៥ លាន acre — តួលេខផលិតផលទោល
📊 ការវិភាគមេតាឯករាជ្យ (២០២៥)
កាត់បន្ថយថ្នាំសំលាប់សត្វល្អិតជាមធ្យម ១២,៨% ពាសពេញបច្ចេកវិទ្យាកសិកម្មច្បាស់លាស់ទាំងអស់
០៥មនុស្សយន្តកសិកម្ម និងត្រាក់ទ័រគ្មានអ្នកបើក
ត្រាក់ទ័រ «គ្មានអ្នកបើក» ជាទូទៅមានន័យថា ម៉ាស៊ីនដំណើរការតាមផ្លូវ/ព្រំដែនកំណត់ជាមុន ដោយប្រើ GPS រួមផ្សំកាមេរ៉ា ឬ lidar រកឃើញរបាំង ខណៈមានមនុស្សត្រួតពិនិត្យពីចម្ងាយតាមកម្មវិធីទូរស័ព្ទ មិនអង្គុយក្នុងកាប៊ីនទេ។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងបំផុតគឺត្រាក់ទ័រ 8R ដែល John Deere បង្ហាញជាសាធារណៈជាលើកដំបូងនៅ CES ខែមករា ២០២២៖ មានកាមេរ៉ាគូឡែម ៦គូ ផ្តល់ការរកឃើញរបាំងជុំវិញ ៣៦០ដឺក្រេ វិភាគតាមបណ្តាញសរសៃប្រសាទជម្រៅ ចាត់ថ្នាក់ភីកសែលក្នុងប្រមាណ ១០០ មិល្លីវិនាទី ដើម្បីសម្រេចថាបន្ត ឬឈប់ ខណៈ GPS រក្សាភាពត្រឹមត្រូវទីតាំងក្រោមមួយអុីញ។ Deere ថ្លែងថា ជាមួយកន្ត្រៃភ្ជួរ TruSet អាចរៀបចំដីបានលើសពី ៣២៥ acre ក្នុង ២៤ម៉ោង ខណៈកសិករត្រួតពិនិត្យ-កែសម្រួលល្បឿន/ជម្រៅតាមកម្មវិធី Operations Center Mobile ដែលបង្ហាញវីដេអូផ្ទាល់ និងទិន្នន័យសមិទ្ធផល ហើយប្រកាសថានឹង «អាចរកបានសម្រាប់កសិករ» នៅចុងឆ្នាំដដែល។
បច្ចេកវិទ្យានេះមិនកសាងឡើងក្នុងពេលតែមួយទេ។ Deere ទិញ Blue River Technology ក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ (ប្រភពដើមនៃគំនិត «ឃើញ-បាញ់» ដែលក្លាយជា See & Spray) និងទិញ Bear Flag Robotics នៅ Silicon Valley ខែសីហា ២០២១ តម្លៃរាយការណ៍ប្រមាណ $២៥០ លាន បញ្ចូលបច្ចេកវិទ្យាទាំងពីរចូលកម្មវិធីផ្ទាល់ខ្លួន។
តាមសម្តី Deanna Kovar (ប្រធានផ្នែកកសិកម្មសកលរបស់ Deere សម្រាប់អឺរ៉ុប អាស៊ី អាហ្វ្រិក) ក្រុមហ៊ុនកំណត់គោលដៅបញ្ចេញត្រាក់ទ័រអគ្គិសនីគ្មានអ្នកបើកទំហំតូច (៧៥-១០០ សេះ) ត្រឹមឆ្នាំ ២០២៦។ ដាច់ដោយឡែក តាំងពីឆ្នាំ ២០២២ Deere បានប្រកាសគោលដៅសាធារណៈមួយថា ចង់ឃើញប្រព័ន្ធផលិតកម្មពោត-សណ្តែកសៀងគ្មានអ្នកបើកពេញលេញត្រឹមឆ្នាំ ២០៣០ — ត្រូវសង្កត់ធ្ងន់ថា ទាំងពីរនេះជាគោលដៅដែលក្រុមហ៊ុនប្រកាសដោយខ្លួនឯង មិនទាន់មានភស្តុតាងឯករាជ្យបញ្ជាក់ការសម្រេចបានតាមទំហំនោះទេ។
ក្រុមហ៊ុនផ្សេងទៀតក៏ចូលរួមប្រកួតប្រជែងដែរ៖ Monarch Tractor ផ្សព្វផ្សាយម៉ូដែល MK-V ថាជាត្រាក់ទ័រអគ្គិសនីជម្រើសអ្នកបើកដំបូងគេលើពិភពលោក ផ្សំម៉ាស៊ីនអគ្គិសនីជាមួយស្វ័យប្រវត្តិកម្ម និងការតាមដានជួរដំណាំដោយ AI។ Case IH បង្ហាញគំរូត្រាក់ទ័រស្វ័យប្រវត្តិគ្មានកាប៊ីនផងដែរ ខណៈ CNH Industrial (ម្ចាស់ Case IH-New Holland) ទិញ Raven Industries ក្នុងឆ្នាំ ២០២១ ជាអ្នកផលិតឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា-ស្វ័យប្រវត្តិកម្ម។ ក្រុមហ៊ុនតូចជាងក៏កសាងមនុស្សយន្តជំនាញ — Naio Technologies (បារាំង) FarmWise និង Verdant Robotics (កម្ចាត់គុជដោយឡាស៊ែរ/បាញ់ថ្នាំច្បាស់លាស់) — ភាគច្រើនផ្តោតលើដំណាំពិសេស (បន្លែ ផ្លែឈើ ចម្ការទំពាំងបាយជូរ) មិនមែនធញ្ញជាតិទំហំធំទេ បង្ហាញថា ស្វ័យប្រវត្តិកម្មសព្វថ្ងៃប្រមូលផ្តុំនៅចម្ការធំ និងអ្នកដាំដុះដំណាំពិសេសមានទុនច្រើន មិនមែនការជំនួសពលកម្មទូទៅនៅឡើយទេ។
២០១៧ — Deere ទិញ Blue River Technology — ដើមកំណើតបច្ចេកវិទ្យាចក្ខុវិស័យកុំព្យូទ័រសម្រាប់ See & Spray
សីហា ២០២១ — Deere ទិញ Bear Flag Robotics ($២៥០ លាន) — បញ្ចូលក្រុមហ៊ុនចាប់ផ្តើមស្វ័យប្រវត្តិកម្ម Silicon Valley ចូលកម្មវិធីផ្ទាល់
មករា ២០២២ — បង្ហាញត្រាក់ទ័រ 8R គ្មានអ្នកបើកនៅ CES — Deere ប្រកាសអាចរកបានសម្រាប់ផលិតកម្មទំហំធំចុងឆ្នាំដដែល
គោលដៅ ២០២៦ — ត្រាក់ទ័រអគ្គិសនីគ្មានអ្នកបើកទំហំតូច — កម្លាំង ៧៥-១០០ សេះ តាមសម្តី Deanna Kovar (Deere)
គោលដៅ ២០៣០ — ផលិតកម្មពោត-សណ្តែកសៀងគ្មានអ្នកបើកពេញលេញ — គោលដៅសាធារណៈដែល Deere ប្រកាសខ្លួនឯងតាំងពី ២០២២
០៦ការវិភាគទិន្នន័យដីធ្លី និងដំណាំដោយ AI
កម្មវិធីគ្រប់គ្រងចម្ការប្រមូលទិន្នន័យពីម៉ាស៊ីន ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា ផ្កាយរណប និងអាកាសធាតុ ចូលផ្ទាំងតែមួយ រួចបំប្លែងទៅជាការណែនាំតាមចម្ការ៖ Operations Center របស់ Deere ខ្លួនឯង Climate FieldView កម្មសិទ្ធិ Bayer (ដើមកសាងដោយ The Climate Corporation ដែល Monsanto ទិញ ២០១៣ រួច Bayer ទទួលមរតកតាមការទិញ Monsanto ២០១៨) និង Granular របស់ Corteva ព្រមទាំងខ្សែផលិតផលរបស់ Trimble។
ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ AGCO និង Trimble បញ្ចូលអាជីវកម្មកសិកម្មច្បាស់លាស់ចូលគ្នាជាសហគ្រាសរួម PTx Trimble ជាឧទាហរណ៍នៃការបញ្ចូលគ្នាឧស្សាហកម្មជុំវិញផ្ទាំងទិន្នន័យរួម។ ប៉ុន្តែនៅតែបន្សល់ទុកវេទិកាធំៗច្រើនប្រព័ន្ធដាច់ដោយឡែក (Deere, Bayer, AGCO-Trimble, CNH) ជាជាងស្តង់ដាររួម — ជាគម្លាតអន្តរប្រតិបត្តិការណ៍ដែល GAO លើកឡើងថាខ្វះខាត (ផ្នែក B)។
ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាដីធ្លីជាមូលដ្ឋានទិន្នន័យរួមមាន CropX, Teralytic និង Sentek ដែលផលិតដងចាក់ចូលដីវាស់សំណើម សីតុណ្ហភាព និងកម្រិតអំបិលច្រើនកម្រិតជម្រៅ បញ្ជូនទិន្នន័យជាប់ ដើម្បីជូនដំណឹងតំបន់ត្រូវការការយកចិត្តទុកដាក់ដោយគ្មានមនុស្សដើរត្រួតពិនិត្យផ្ទាល់។ គំរូ AI កសាងលើទិន្នន័យទាំងនេះ ប្រើព្យាករទិន្នផល ហានិភ័យជំងឺ-សត្វល្អិត និងបង្កើតផែនទីអនុវត្តគ្រាប់ពូជ-ជីតាមតំបន់។
🌱 FieldView
Bayer (ដើម The Climate Corporation) — វេទិកាចម្ការធំបំផុតមួយ
🌾 Granular
Corteva — ភ្ជាប់ជាមួយផលិតផលគ្រាប់ពូជ-ជីរបស់ខ្លួន
⚙️ PTx Trimble
សហគ្រាសរួម AGCO-Trimble ចាប់ពី ២០២៤
ខាងផ្នែកបញ្ហា GAO កត់សម្គាល់ថា ស្រទាប់កម្មវិធីនេះជាកន្លែងកង្វល់ជាក់ស្តែងបំផុតចំពោះភាពជាម្ចាស់ទិន្នន័យ៖ កសិករជាច្រើនមិនច្បាស់ថា ខ្លួនរក្សាសិទ្ធិគ្រប់គ្រង ឬមើលឃើញយ៉ាងណាចំពោះទិន្នន័យដែលម៉ាស៊ីន និងវេទិកាដែលខ្លួនមិនមែនជាម្ចាស់ប្រមូលបាន។ មួយក្នុងចំណោមតំបន់អាទិភាពបីដែល GAO ស្នើ គឺ «គ្រប់គ្រងបរិមាណទិន្នន័យដែលកំពុងកើនឡើង តាមរយៈការវិភាគប្រសើរឡើង និងក្របខ័ណ្ឌចែករំលែកទិន្នន័យតម្លាភាព»។
០៧កសិកម្មបញ្ឈរ និងបរិស្ថានគ្រប់គ្រង៖ ការអះអាង ធៀបនឹងការពិត
កសិកម្មបញ្ឈរ និងកសិកម្មបរិស្ថានគ្រប់គ្រង (controlled-environment agriculture, CEA) មានន័យថា ដាំដុះដំណាំ — ជាទូទៅបន្លែស្លឹកបៃតង-ជីរអង្គែម — នៅក្នុងអគារ ឬផ្ទះកញ្ចក់ ជាធម្មតារៀបជាធ្នើច្រើនជាន់ ដោយប្រើប្រព័ន្ធចិញ្ចឹមតាមទឹក (hydroponic) ឬតាមចំហាយ (aeroponic) ក្រោមពន្លឺ LED ឬពន្លឺធម្មជាតិបន្ថែម LED។ អ្នកគាំទ្របច្ចេកវិទ្យានេះអះអាងថា វាអនុញ្ញាតឱ្យផលិតកម្មបន្តគ្រប់រដូវកាល ដោយប្រើទឹក និងផ្ទៃដីត្រឹមប្រភាគតូចមួយធៀបនឹងកសិកម្មវាល ព្រមទាំងអាចដាំក្បែរទីក្រុងធំៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយចម្ងាយ-ពេលវេលាដឹកជញ្ជូន។

ប៉ុន្តែក្នុងរយៈពេលពីរបីឆ្នាំចុងក្រោយ ក្រុមហ៊ុនកសិកម្មបញ្ឈរដែលមានទុនគាំទ្រច្រើនបានក្ស័យធនជាបន្តបន្ទាប់។ Plenty Unlimited (វិនិយោគិន SoftBank Group និង Jeff Bezos) ប្តឹងក្ស័យធនជំពូក ១១ ខែមីនា ២០២៥ ដោយរាយបញ្ជីទ្រព្យសម្បត្តិ-បំណុលសរុបលើសពី $១០០ លាន ខណៈតម្លៃវាយតម្លៃធ្លាក់ពីកម្រិតកំពូល $១,៩ ពាន់លាន មកនៅត្រឹមក្រោម $១៥ លាន តាមរបាយការណ៍ហិរញ្ញវត្ថុ។ Bowery Farming (តម្លៃវាយតម្លៃធ្លាប់ $២,៣ ពាន់លាននៅចំណុចកំពូល) បញ្ឈប់ប្រតិបត្តិការទាំងស្រុងខែវិច្ឆិកា ២០២៤។ AeroFarms ប្តឹងក្ស័យធនជំពូក ១១ ខែមិថុនា ២០២៣ រួចដកខ្លួនចេញវិញខែកញ្ញាដដែល ប៉ុន្តែក្រោយមកបិទរោងចក្ររដ្ឋ Virginia ជាអចិន្ត្រៃយ៍ខែធ្នូ ២០២៥ ធ្វើឱ្យបុគ្គលិកជាង ១៧៣ នាក់ធ្លាក់ការងារ។ Kalera ប្តឹងក្ស័យធនជំពូក ១១ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ ខណៈ AppHarvest (ប្រមូលទុនជាង $៦៩១ លានតាមការចុះបញ្ជីភាគហ៊ុនសាធារណៈ) រំលាយពេញលេញ និង Fifth Season ក៏បិទប្រតិបត្តិការឆ្នាំ ២០២៣ ដែរ។ តាមការតាមដានប្លុកឧស្សាហកម្មមួយ ក្រុមហ៊ុនកសិកម្មក្នុងអគាររាប់បញ្ចូល ១៤ ក្រុមហ៊ុន បានក្ស័យធនក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ ជាតែមួយឆ្នាំ។
ការវិភាគឧស្សាហកម្មចង្អុលទៅមូលហេតុរួមបីៈ ថ្លៃអគ្គិសនី (ភាគច្រើនសម្រាប់ LED និងម៉ាស៊ីនត្រជាក់/កម្តៅ) ស៊ីដល់ ៣០-៤០% នៃថវិកាប្រតិបត្តិការ ថ្លៃទុនចាប់ផ្តើមក្នុងមួយឯកតាធំជាងកសិកម្មវាល ១០០-២០០ដង ខណៈផលិតផល (ជាទូទៅសាឡាត់) មិនអាចលក់តម្លៃខ្ពស់គ្រប់គ្រាន់ (ជាទូទៅ $១-២ ក្នុងក្បាល) ដើម្បីគ្របគម្លាតថ្លៃដើមនោះបាន។
ផ្ទុយទៅវិញ Gotham Greens ជាឧទាហរណ៍ប្រតិបត្តិការមួយដែលរួចផុតវិបត្តិនេះបានប្រសើរជាង។ ស្ថាបនិក Viraj Puri ពន្យល់ថា ភាពជាប់លាប់នេះទាក់ទងគំរូអាជីវកម្មខុសគ្នា៖ ប្រតិបត្តិការផ្ទះកញ្ចក់ពឹងផ្អែកលើពន្លឺថ្ងៃធម្មជាតិជាចម្បង បន្ថែម LED ជាជាងធ្នើបញ្ឈរដែលពឹងលើពន្លឺសិប្បនិម្មិតទាំងស្រុង ខណៈផ្តោតលើដំណាំតម្រូវការធំ ដាំក្បែរទីប្រជុំជន ឱ្យអាទិភាព «សេដ្ឋកិច្ចឯកតា» លើភាពខុសគ្នាបច្ចេកវិទ្យា — «បច្ចេកវិទ្យាគ្រាន់តែជាឧបករណ៍ មិនមែនចំណុចដៅចុងក្រោយទេ»។ ក្រុមហ៊ុនប្រតិបត្តិការផ្ទះកញ្ចក់គ្រប់គ្រងអាកាសធាតុ ១៣ កន្លែងក្នុង ៩ រដ្ឋសហរដ្ឋអាមេរិក បានប្រមូលទុនភាគហ៊ុន-បំណុលសរុបប្រមាណ $៤៤០ លាន ចាប់តាំងពីផ្ទះកញ្ចក់ដំបូងទំហំ ១៥.០០០ ហ្វីតការ៉េលើដំបូល Brooklyn ដែលចាប់ផ្តើមរកចំណេញក្នុងប៉ុន្មានខែប៉ុណ្ណោះតាមសម្តីក្រុមហ៊ុន។ ទោះជាយ៉ាងណា Puri ខ្លួនឯងព្រមានប្រឆាំងការយល់ច្រឡំថា កសិកម្មក្នុងអគារ «ងាយស្រួល» ជាងកសិកម្មវាល ហៅអាជីវកម្មនេះថា «ត្រូវការទុនច្រើន និងការគ្រប់គ្រងប្រតិបត្តិការខ្លាំង» ធ្វើការជាមួយ «ផលិតផលជីវិត» ដែលងាយរងផលប៉ះពាល់ពីសត្វល្អិត ជំងឺ និងឥរិយាបថដែលទាយមិនបាន សូម្បីក្រោមការគ្រប់គ្រងបរិយាកាសតឹងរ៉ឹងក៏ដោយ។
០៨តួលេខសង្ខេប៖ អ្វីដែលអះអាង ធៀបនឹងអ្វីដែលបានផ្ទៀងផ្ទាត់
ដើម្បីបូកសរុបគម្លាតដែលលេចឡើងគ្រប់ផ្នែកខាងលើ — GAO រកឃើញថា ទោះបីកសិកម្មច្បាស់លាស់មានតាំងពីទសវត្សរ៍ ១៩៩០ក៏ដោយ ចម្ការ/កសិដ្ឋានទាំងអស់នៅសហរដ្ឋអាមេរិកមានតែ ២៧% ដែលប្រើប្រាស់ការអនុវត្តណាមួយ (ផ្នែក B)។ ការវិភាគមេតាឆ្នាំ ២០២៥ ដែលប្រមូលផ្តុំការសិក្សា ៨៥ និងការសង្កេតចម្ការ ១.៤៧២ រកឃើញផលចំណេញមធ្យមភាគ៖ ផលចំណេញលើវិនិយោគកើន ២២,៣% ចំណេញសុទ្ធកសិដ្ឋានកើន ១៨,៥% ប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ជីអាសូតកើន ១៥,១% ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសំលាប់សត្វល្អិតថយ ១២,៨% និងការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ថយ ៩,៤%។ អ្នកនិពន្ធការសិក្សានេះខ្លួនឯងសង្កត់ធ្ងន់ថា ផលចំណេញទាំងនេះ «អាស្រ័យខ្លាំងទៅលើបរិបទ» — ខ្លាំង និងស្ថិតស្ថេរបំផុតលើចម្ការធញ្ញជាតិទំហំធំ ដែលប្រើប្រាស់ VRT និងការណែនាំស្វ័យប្រវត្តិកម្ម ខណៈខ្សោយ និងមិនស្ថិតស្ថេរជាងលើចម្ការតូច ឬក្នុងបរិបទប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។
| ផលចំណេញលើវិនិយោគ (ROI) | +២២,៣% មធ្យមភាគ (ការវិភាគមេតា ២០២៥) |
| ចំណេញសុទ្ធកសិដ្ឋាន | +១៨,៥% មធ្យមភាគ |
| ប្រសិទ្ធភាពជីអាសូត | +១៥,១% មធ្យមភាគ |
| ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសំលាប់សត្វល្អិត | -១២,៨% មធ្យមភាគ |
| ការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ | -៩,៤% មធ្យមភាគ |
០៩អ្វីត្រូវតាមដានបន្ត
- តើ Deere នឹងបញ្ចេញត្រាក់ទ័រអគ្គិសនីគ្មានអ្នកបើកទំហំតូចទាន់គោលដៅ ២០២៦ ដែរឬទេ ហើយការដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ដំបូងនឹងទូលំទូលាយប៉ុណ្ណាលើសពីអតិថិជនសាកល្បង។
- តើគោលដៅផលិតកម្មពោត-សណ្តែកសៀងគ្មានអ្នកបើកពេញលេញត្រឹម ២០៣០ ដែល Deere ប្រកាសតាំងពី ២០២២ នឹងបញ្ជាក់ម្តងទៀត បង្រួមចង្អៀត ឬលុបចោលដោយស្ងាត់ៗនៅពេលកាលបរិច្ឆេទជិតមកដល់។
- តើ PTx Trimble (AGCO-Trimble) ឬការបញ្ចូលគ្នាស្រដៀងគ្នា នឹងបង្កើតស្តង់ដារអន្តរប្រតិបត្តិការរួម ដូច GAO ស្នើ ឬគ្រាន់តែពង្រឹងវេទិកាបិទជិតធំៗចំនួនតិចទៀត។
- តើវិស័យកសិកម្មបញ្ឈរនឹងធ្លាក់ចុះមកនៅជុំវិញគំរូផ្ទះកញ្ចក់ពន្លឺធម្មជាតិ ដូច Gotham Greens ប្រើ ឬបន្តរួមតូចទៀត ក្រោយរលកក្ស័យធនឆ្នាំ ២០២៥។
- តើការសិក្សាចម្លងបន្តឯករាជ្យអនាគត នឹងបន្តរកឃើញផលធំតូចជាងទិន្នន័យផលិតផលទោលរបស់ក្រុមហ៊ុននីមួយៗដែរឬទេ (ដូចករណី Deere ធៀបនឹងការវិភាគមេតា ២០២៥)។
- តើថវិកាស្រាវជ្រាវ USDA-NSF (ជិត $២០០ លាន រវាង ២០១៧-២០២១) នឹងពង្រីក ឬកាត់បន្ថយក្នុងវដ្តបន្ទាប់ ហើយនោះនឹងផ្លាស់ប្តូររបាំងថ្លៃដើមដែល GAO កំណត់ដែរឬទេ។
១០សំណួរញឹកញាប់
តើកសិកម្មច្បាស់លាស់ជាអ្វី និយាយឱ្យសាមញ្ញ?
ជាការប្រើ GPS ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា រូបភាពផ្កាយរណប-ដ្រូន និងកម្មវិធីទិន្នន័យ ដើម្បីអនុវត្តទឹក ជី និងថ្នាំការពារដំណាំបានត្រឹមត្រូវតាមតំបន់ជាក់លាក់ ជំនួសអត្រាឯកសណ្ឋានទូទាំងតំបន់។
តើអត្រាទទួលយកជាក់ស្តែងខុសពីអ្វីដែលអះអាងច្រើនប៉ុណ្ណា?
ខុសគ្នាខ្លាំង៖ GPS ស្ថិតនៅ ៧០% នៃចម្ការទំហំធំ (ERS) ប៉ុន្តែនៅពេលរាប់ចម្ការគ្រប់ទំហំបញ្ចូលគ្នា អត្រាទទួលយកធ្លាក់មកនៅត្រឹម ២៧% ប៉ុណ្ណោះ (GAO)។ ភាពខុសគ្នាកើតពីទំហំចម្ការ ថ្លៃដើម និងលទ្ធភាពទទួលបានទុន។
តើអត្ថបទនេះគ្របដណ្តប់លើដំណាំកែប្រែហ្សែនដែរឬទេ?
អត់ទេ ដោយចេតនា។ ដំណាំកែប្រែហ្សែន និង CRISPR ត្រូវបានគ្របដណ្តប់រួចហើយក្នុងអត្ថបទផ្សេងរបស់ Eksastra (ផ្នែក J)។ អត្ថបទនេះផ្តោតតែលើឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា មនុស្សយន្ត និងទិន្នន័យលើចម្ការប៉ុណ្ណោះ។
តើត្រាក់ទ័រគ្មានអ្នកបើកសព្វថ្ងៃ ស្វ័យប្រវត្តិកម្មពេញលេញឬនៅ?
ភាគច្រើននៅតែស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យពីចម្ងាយរបស់មនុស្ស មិនមែនស្វ័យប្រវត្តិកម្មពេញលេញគ្មានអ្នកត្រួតពិនិត្យទេ។ គោលដៅដូចជាឆ្នាំ ២០២៦ ឬ ២០៣០ សុទ្ធតែជាគោលដៅដែល Deere ប្រកាសដោយខ្លួនឯង មិនទាន់មានការធានាថានឹងសម្រេចបានតាមកាលវិភាគនោះទេ។
ហេតុអ្វីក្រុមហ៊ុនកសិកម្មបញ្ឈរជាច្រើនក្ស័យធន បើបច្ចេកវិទ្យាដំណើរការ?
បញ្ហាចម្បងមិនមែនបច្ចេកវិទ្យាដាំដុះមិនដំណើរការទេ ប៉ុន្តែជាសេដ្ឋកិច្ច៖ ថ្លៃអគ្គិសនីអាចស៊ីដល់ ៣០-៤០% នៃថវិកាប្រតិបត្តិការ ថ្លៃទុនចាប់ផ្តើមខ្ពស់ជាងកសិកម្មវាលរាប់រយដង ខណៈផលិតផល (ជាទូទៅសាឡាត់) មិនអាចលក់បានតម្លៃខ្ពស់គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីគ្របដណ្តប់គម្លាតនោះ។
១១ប្រភព (Sources)
- អត្រាទទួលយកតាមទំហំចម្ការ — USDA ERS
- របាំង-អត្ថប្រយោជន៍កសិកម្មច្បាស់លាស់ — GAO (២០២៤)
- See & Spray សន្សំថ្នាំសំលាប់ស្មៅ ៥៩% — John Deere
- See & Spray គ្របដណ្តប់ ៥ លាន acre ២០២៥ — Robotics & Automation News
- ត្រាក់ទ័រ 8R គ្មានអ្នកបើកនៅ CES ២០២២ — AGDAILY
- Deere ទិញ Bear Flag Robotics $២៥០ លាន — The Robot Report
- ត្រាក់ទ័រអគ្គិសនីគ្មានអ្នកបើកគោលដៅ ២០២៦ — Future Farming
- គោលដៅផលិតកម្មគ្មានអ្នកបើក ២០៣០ — CNBC
- របាយការណ៍ដ្រូនបាញ់ថ្នាំសកលរបស់ DJI — AgFunderNews
- NASA Harvest × Planet ដៃគូទិន្នន័យផ្កាយរណប — Planet Labs
- រូបភាព Center Pivot — Landsat ៨ — USGS
- Plenty ក្ស័យធន — មីនា ២០២៥ — Bloomberg
- Bowery បិទប្រតិបត្តិការ — វិច្ឆិកា ២០២៤ — PitchBook
- Kalera ក្ស័យធនជំពូក ១១ — ២០២៣ — Bloomberg Law
- ក្រុមហ៊ុនកសិកម្មបញ្ឈរ ១៤ ក្ស័យធនឆ្នាំ ២០២៥ — Foodlore
- និយាយអំពី Gotham Greens ជាមួយ Viraj Puri — AgFunderNews
- ការវិភាគមេតាកសិកម្មច្បាស់លាស់សកល — Sustainability (២០២៥)
✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពបឋម · ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព សីហា ២០២៦
📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។
📚 បច្ចេកវិទ្យា និង AI · គួរដឹង Eksastra
អត្ថបទចំណេះដឹងស៊ីជម្រៅជាភាសាខ្មែរ ផ្អែកលើប្រភពដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។
បច្ចេកវិទ្យា និង AI ទាំងអស់ →CRISPR និងដំណាំកែប្រែហ្សែនពាណិជ្ជកម្មគ្រាប់ធញ្ញជាតិ និងជីគីមីពិភពលោករថយន្តគ្មានអ្នកបើក និងបញ្ហាបទប្បញ្ញត្តិគួរដឹង Eksastra