០១តើលទ្ធកម្មរដ្ឋជាអ្វី ហើយហេតុអ្វីវាងាយពុករលួយ

លទ្ធកម្មរដ្ឋ (public procurement) សំដៅលើដំណើរការទាំងមូលដែលរដ្ឋាភិបាល ក្រសួង និងអង្គភាពរដ្ឋទិញទំនិញ សេវាកម្ម និងការងារសាងសង់ ចាប់ពីថ្នាំកូវីតរបស់មន្ទីរពេទ្យរដ្ឋ រហូតដល់ការសាងសង់ផ្លូវជាតិ។ អង្គការសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច និងអភិវឌ្ឍន៍ (OECD) ប៉ាន់ស្មានថា លទ្ធកម្មរដ្ឋមានចំណែកជាមធ្យមប្រមាណ ១២ ទៅ ២០ ភាគរយនៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) នៃប្រទេសសមាជិករបស់ខ្លួន — ជាចំណែកថវិកាសាធារណៈធំបំផុតមួយដែលរដ្ឋគ្រប់គ្រង។ ទំហំធំនេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធកម្មរដ្ឋក្លាយជាចំណុចទាក់ទាញបំផុតសម្រាប់អំពើពុករលួយ៖ កិច្ចសន្យាតែមួយអាចមានតម្លៃរាប់លានដុល្លារ ព័ត៌មានអំពីតម្លៃទីផ្សារពិតច្រើនតែមិនច្បាស់លាស់ ហើយការសម្រេចចិត្តជ្រើសរើសក្រុមហ៊ុនឈ្នះការដេញថ្លៃច្រើនតែស្ថិតនៅក្នុងដៃមន្ត្រីមួយចំនួនតូច។

មុនពេលមានប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិក ការដេញថ្លៃភាគច្រើនប្រព្រឹត្តទៅលើក្រដាស៖ សេចក្តីជូនដំណឹងអំពីការដេញថ្លៃត្រូវបិទប្រកាសនៅក្រុមហ៊ុនតែមួយ ឯកសារសំណើត្រូវដាក់ជូនផ្ទាល់ក្នុងស្រោមសំបុត្របិទជិត ហើយគណៈកម្មការវាយតម្លៃធ្វើការសម្រេចចិត្តដោយសម្ងាត់។ រចនាសម្ព័ន្ធនេះបើកចំហទ្វារឱ្យមានទម្រង់ពុករលួយបីប្រភេទចម្បង៖ ការឡើងថ្លៃដោយសម្ងាត់រវាងក្រុមហ៊ុន (bid-rigging) ការទូទាត់សំណូក ដើម្បីទទួលបានលក្ខខណ្ឌបច្ចេកទេសដែលសមនឹងក្រុមហ៊ុនតែមួយ និងការបំបែកកិច្ចសន្យាធំជាចំណែកតូចៗដើម្បីគេចផុតពីកម្រិតតម្រូវឱ្យប្រកួតប្រជែងជាសាធារណៈ។ អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ (Transparency International) បានចាត់ទុកលទ្ធកម្មរដ្ឋជាបន្ទាត់ខ្សែជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងករណីពុករលួយថវិកាសាធារណៈច្រើនជាងវិស័យផ្សេងទៀត។

ដំណោះស្រាយដែលរដ្ឋាភិបាលមួយចំនួនបានសាកល្បងចាប់តាំងពីដើមទសវត្សរ៍ ២០០០ គឺការផ្លាស់ប្តូរដំណើរការទាំងមូលឱ្យទៅជាឌីជីថល៖ ការប្រកាសដេញថ្លៃលើវេទិកាតែមួយដែលអ្នកទាំងអស់មើលឃើញ ការដាក់សំណើលើប្រព័ន្ធអនឡាញដែលមិនអាចកែប្រែក្រោយពេលផុតកំណត់ និងការបើកចំហទិន្នន័យកិច្ចសន្យាឱ្យសាធារណជន អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងអ្នកសារព័ត៌មានអាចត្រួតពិនិត្យ។ គោលការណ៍គ្រឹះគឺសាមញ្ញ៖ នៅពេលអ្នកគ្រប់គ្នាមើលឃើញអ្វីៗគ្រប់យ៉ាង តម្លៃលាក់កំបាំង និងការឡើងថ្លៃដោយសម្ងាត់កាន់តែពិបាកសម្រេចបាន។ ចំណុចគួរកត់សម្គាល់ផងដែរ គឺយន្តការនេះស្របគ្នានឹងនិន្នាការទូទៅមួយផ្សេងទៀតនៃការកែទម្រង់រដ្ឋបាល — ការបង្រួមអង្គភាពរដ្ឋឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព ដូចករណី ការកាត់បន្ថយចំនួនក្រសួង ដែលរដ្ឋាភិបាលជាច្រើនធ្វើដើម្បីកាត់បន្ថយភាពត្រួតគ្នា និងចំណាយត្រួតស៊ីគ្នា៖ លទ្ធកម្មរដ្ឋតាមអេឡិចត្រូនិកក៏មានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា គឺការបង្រួមមុខងារទិញទំនិញរបស់ក្រសួង និងអង្គភាពរាប់រយឱ្យមកនៅលើវេទិកាកណ្តាលតែមួយ ជំនួសឱ្យការឱ្យនីមួយៗគ្រប់គ្រងដំណើរការទិញផ្ទាល់ខ្លួន។

ការស្រាវជ្រាវអន្តរជាតិលើប្រធានបទអំពើពុករលួយក្នុងលទ្ធកម្មរដ្ឋ ជាទូទៅសម្គាល់ចំណុចខ្សោយចម្បងបួនកន្លែងនៃដំណើរការ៖ ដំណាក់កាលកំណត់តម្រូវការ (ដែលអាចត្រូវបានតម្រូវឱ្យសមស្របនឹងផលិតផលរបស់ក្រុមហ៊ុនណាមួយជាមុន) ដំណាក់កាលផ្សព្វផ្សាយការដេញថ្លៃ (ដែលអាចផ្សព្វផ្សាយខ្លីពេក ឬតូចចង្អៀតពេក ដើម្បីកំណត់ចំនួនអ្នកចូលរួម) ដំណាក់កាលវាយតម្លៃសំណើ (ដែលអាចប្រកាន់លក្ខណវិនិច្ឆ័យមិនច្បាស់លាស់) និងដំណាក់កាលអនុវត្តកិច្ចសន្យា (ដែលអាចផ្លាស់ប្តូរលក្ខខណ្ឌក្រោយចុះហត្ថលេខាដោយគ្មានការត្រួតពិនិត្យ)។ ប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិកមិនអាចលុបបំបាត់ហានិភ័យទាំងបួននេះទាំងស្រុងបានទេ ប៉ុន្តែអាចកាត់បន្ថយចន្លោះពេលវេលា និងលទ្ធភាពលាក់បាំងព័ត៌មានយ៉ាងសំខាន់ ដោយសារជំហានទាំងអស់ត្រូវកត់ត្រា និងបោះពុម្ពផ្សាយជាស្វ័យប្រវត្តិ។

០២ProZorro អ៊ុយក្រែន៖ ដើមកំណើត និងយន្តការ

ProZorro (ន័យត្រង់ថា “តម្លាភាព” ជាភាសាអ៊ុយក្រែន) ជាប្រព័ន្ធលទ្ធកម្មរដ្ឋតាមអេឡិចត្រូនិករបស់អ៊ុយក្រែន ដែលចាប់កំណើតតាមរយៈកិច្ចសហការរវាងវិស័យអាជីវកម្ម រដ្ឋាភិបាល និងសង្គមស៊ីវិល បន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ “បដិវត្តន៍សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ” (Revolution of Dignity) ក្នុងឆ្នាំ ២០១៤។ ការអភិវឌ្ឍចាប់ផ្តើមនៅខែមីនា ២០១៤ ដោយមានការចូលរួមពីអង្គការ តម្លាភាពអន្តរជាតិ អ៊ុយក្រែន ស្ម័គ្រចិត្តជន អង្គការមិនរដ្ឋាភិបាល សហគមន៍អាជីវកម្ម មូលនិធិ WNISEF និងធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អឺរ៉ុប (EBRD) ដោយក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យា Quintagroup មកពីទីក្រុង Lviv ជាអ្នកដឹកនាំការសាងសង់ផ្នែកបច្ចេកទេស។ ប្រព័ន្ធនេះត្រូវបានដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ១២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០១៥។

ច្បាប់ស្តីពី “លទ្ធកម្មសាធារណៈ” ត្រូវបានអនុម័តនៅខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៥ ដោយកំណត់ស្តង់ដារស្របតាមសហភាពអឺរ៉ុប ហើយកំណត់ឱ្យការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិកជាកាតព្វកិច្ច។ ចាប់ពីថ្ងៃទី ១ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០១៦ អង្គភាពរដ្ឋកណ្តាល និងសហគ្រាសផ្តាច់មុខត្រូវប្រើប្រព័ន្ធនេះជាកាតព្វកិច្ច ហើយចាប់ពីថ្ងៃទី ១ ខែសីហា ឆ្នាំដដែល អង្គភាពទិញទំនិញរបស់រដ្ឋទាំងអស់ត្រូវប្រើវាដូចគ្នា។ ProZorro ដំណើរការជា “ប្រព័ន្ធកូនកាត់” (hybrid) មានទិន្នន័យមូលដ្ឋានកណ្តាលមួយ ខណៈក្រុមហ៊ុនឯកជនជាច្រើនប្រតិបត្តិវេទិកាទីផ្សារ (marketplaces) ដែលភ្ជាប់ចូលទៅកាន់ទិន្នន័យកណ្តាលនោះ។ ក្រុមហ៊ុនណាមួយចង់ដេញថ្លៃ គ្រាន់តែចុះឈ្មោះលើវេទិកាណាមួយ ហើយព័ត៌មានទាំងអស់ — សំណើ តម្លៃ លទ្ធផល — ត្រូវធ្វើសមកាលកម្មដោយស្វ័យប្រវត្តិទៅកាន់វេទិកាផ្សេងទៀត និងគេហទំព័រសាធារណៈ prozorro.gov.ua។ លក្ខណៈពិសេសនៃប្រព័ន្ធនេះគឺគោលការណ៍ “អ្នកគ្រប់គ្នាអាចមើលឃើញអ្វីៗគ្រប់យ៉ាង” — ឯកសារដេញថ្លៃ សំណើ និងហេតុផលនៃការសម្រេចចិត្តត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈ។

ProZorro ត្រូវបានវាយតម្លៃខ្ពស់លើឆាកអន្តរជាតិភ្លាមៗ ដោយឈ្នះពានរង្វាន់ World Procurement Award ផ្នែកវិស័យសាធារណៈ និង Open Government Awards ក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ ព្រមទាំងត្រូវបានធនាគារពិភពលោកលើកឡើងជាគំរូសម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដទៃទៀត។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ ប្រព័ន្ធនេះបានផ្លាស់ប្តូរទិន្នន័យរបស់ខ្លួនចេញពី Amazon Web Services ទៅកាន់មជ្ឈមណ្ឌលទិន្នន័យក្នុងស្រុក ដោយបច្ចុប្បន្នផ្ទុកទិន្នន័យជាង ៥០ តេរាបៃ និងឯកសារជាង ៣០ លាន។

០៣លទ្ធផលរបស់ ProZorro៖ ការអះអាង និងភស្តុតាងឯករាជ្យ

តួលេខសន្សំសំចៃដែលរដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែន និងអង្គការដៃគូអះអាងគឺធំណាស់។ អ្នកសង្កេតការណ៍លើកឡើងថា ក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំដំបូងនៃការប្រតិបត្តិ ប្រព័ន្ធនេះបាន “សន្សំសំចៃថវិកា ១,៩ ប៊ីលានដុល្លារ” ដោយប្រៀបធៀបនឹងហានិភ័យបាត់បង់ថវិកាដោយសារពុករលួយប៉ាន់ស្មានប្រហែល ២ ប៊ីលានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ ចេញពីថវិកាលទ្ធកម្មសរុបប្រមាណ ១១ ប៊ីលានដុល្លារ។ រហូតដល់ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២០ អង្គការ Open Contracting Partnership រាយការណ៍ថា ProZorro បានផ្តល់ការសន្សំសរុបប្រមាណ ៦ ប៊ីលានដុល្លារ។ ក្រុមអ្នកឃ្លាំមើលពលរដ្ឋដែលហៅថា Dozorro បានតាមដានការដេញថ្លៃដែលមានការរំលោភបំពានចំនួន ៣៣.៣៤៨ លើកកន្លងទៅ ស្មើនឹងតម្លៃប្រមាណ ៤,៥ ប៊ីលានដុល្លារ ហើយក្នុងចំណោមនោះ ៨.៦៤៦ លើកត្រូវបានកែតម្រូវជោគជ័យ ស្មើនឹងការសង្គ្រោះថវិកាមកវិញប្រមាណ ៩៣៤ លានដុល្លារ។ ក្នុងវិស័យសុខាភិបាល អង្គភាពទិញឱសថកណ្តាលរបស់រដ្ឋដែលប្រើប្រព័ន្ធនេះ រាយការណ៍ថាតម្លៃឱសថធ្លាក់ចុះរហូតដល់ ៤០ភាគរយ។

ប៉ុន្តែការសិក្សាឯករាជ្យលើសពីរបាយការណ៍ផ្សព្វផ្សាយសាធារណៈ បង្ហាញរូបភាពដែលមានលក្ខណៈប្រុងប្រយ័ត្នជាងនេះបន្តិច។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ សេនធើដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍សកលលោក (Center for Global Development) បានផ្សព្វផ្សាយក្រដាសការស្រាវជ្រាវរបស់លោក Artur Kovalchuk លោក Charles Kenny និងលោកស្រី Mallika Snyder ដែលប្រើវិធីសាស្ត្រតំរែតំរង់ (OLS regression) ប្រៀបធៀបការដេញថ្លៃលើកម្រិតកំណត់ដែលទាមទារឱ្យប្រកួតប្រជែងជាសាធារណៈ មុននិងក្រោយការណែនាំ ProZorro។ លទ្ធផលរបស់ពួកគេបង្ហាញថា តម្លៃចុងក្រោយបានធ្លាក់ចុះប្រមាណ ៣,៥ ទៅ ៥,៨ភាគរយ បើប្រៀបធៀបនឹងតម្លៃប៉ាន់ស្មានដើម ហើយដំណើរការលទ្ធកម្មបានបញ្ចប់លឿនជាងមុនប្រមាណ ៥ ទៅ ៦ ថ្ងៃ។ ចំណែកឯផលប៉ះពាល់លើចំនួនក្រុមហ៊ុនចូលរួមដេញថ្លៃវិញ លទ្ធផលមិនច្បាស់លាស់ទេ៖ effet វិជ្ជមានលើចំនួនអ្នកដេញថ្លៃដែលឃើញនៅគំរូមូលដ្ឋានបាត់បង់នូវសារៈសំខាន់ស្ថិតិនៅពេលដាក់បញ្ចូលកត្តាគ្រប់គ្រងតាមប្រភេទទំនិញ និងអង្គភាពទិញ ហើយចំពោះសេវាកម្មជួសជុលជាក់លាក់មួយចំនួន ទំនាក់ទំនងនេះក្លាយជាអវិជ្ជមានទៅវិញ។

ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវ CGD ក៏បានពន្យល់ពីមូលហេតុនៃភាពខុសគ្នានេះផងដែរ៖ ដំបូងពួកគេព្យាយាមប្រើវិធីសាស្ត្រតំបន់ក្បែរព្រំដែនកំណត់ (regression discontinuity design) ដែលអាចផ្តល់លទ្ធផលច្បាស់លាស់ជាង ប៉ុន្តែត្រូវបោះបង់ចោល ដោយសារការធ្វើតេស្តដង់ស៊ីតេ McCrary រកឃើញភស្តុតាងនៃ “ការលេងល្បិចប្រព័ន្ធ” (system gaming) — មានន័យថា អង្គភាពទិញទំនិញមួយចំនួនកែតម្រូវទំហំកិច្ចសន្យារបស់ខ្លួនដោយចេតនា ដើម្បីស្ថិតនៅជិតកម្រិតកំណត់ ដែលធ្វើឱ្យវិធីសាស្ត្រនោះមិនអាចផ្តល់ការប៉ាន់ស្មានច្បាស់លាស់បាន។ លទ្ធផលនេះខ្លួនឯងជាភស្តុតាងសំខាន់មួយថា សូម្បីតែក្រោមប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិកបើកចំហ អង្គភាពដែលចង់ជៀសផុតពីការត្រួតពិនិត្យនៅតែអាចរកវិធីសាស្ត្របន្ត — ការតាមដានទិន្នន័យជាប់លាប់ដោយអ្នកស្រាវជ្រាវឯករាជ្យ ហើយហេតុនេះហើយចាំបាច់បំពេញបន្ថែមលើប្រព័ន្ធបច្ចេកទេសខ្លួនឯង។

០៤Ge-GP ហ្សកហ្ស៊ី៖ ពីក្រដាសទៅឌីជីថលក្នុងមួយឆ្នាំ

ហ្សកហ្ស៊ីជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដំបូងគេនៅតំបន់អឺរ៉ុបខាងកើត និងអាស៊ីកណ្តាល ដែលធ្វើកំណែទម្រង់លទ្ធកម្មរដ្ឋឱ្យទៅជាឌីជីថលពេញលេញ។ ចាប់ផ្តើមអភិវឌ្ឍតាំងពីឆ្នាំ ២០១០ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ទីភ្នាក់ងាររដ្ឋសម្រាប់លទ្ធកម្ម (ក្រោយប្តូរឈ្មោះជាទីភ្នាក់ងារប្រកួតប្រជែង និងលទ្ធកម្មរដ្ឋ — Competition and State Procurement Agency ឬ CSPA) ប្រព័ន្ធ Ge-GP ត្រូវបានរចនា អភិវឌ្ឍ និងសាកល្បងក្នុងរយៈពេលតែមួយឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ មុននឹងឈានដល់ការតម្រូវឱ្យប្រើប្រាស់ជាកាតព្វកិច្ចជំនួសការដេញថ្លៃលើក្រដាសទាំងស្រុង។ ធនាគារពិភពលោកបានចាប់ផ្តើមវាយតម្លៃប្រព័ន្ធនេះនៅឆ្នាំ ២០១២ ហើយក្រោយមកបានចាប់ផ្តើមប្រើប្រព័ន្ធនេះផ្ទាល់សម្រាប់គម្រោងផ្ទាល់ខ្លួនផងដែរ។

លទ្ធផលអះអាងមានច្រើនចំណុច៖ ថ្លៃសេវាដាក់ឯកសារដេញថ្លៃធ្លាក់ចុះពី ១០០-១៥០ដុល្លារ មកនៅត្រឹមប្រមាណ ៣០ដុល្លារ ស្មើនឹងការធ្លាក់ចុះជិត ៨០ភាគរយ ដែលធ្វើឱ្យក្រុមហ៊ុនតូច និងមធ្យមចូលរួមកាន់តែច្រើន។ ក្នុងឆ្នាំតែមួយ ការិយាល័យលទ្ធកម្មបានផ្សព្វផ្សាយការដេញថ្លៃចំនួន ១៤ លើកសម្រាប់គម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ដែលមានតម្លៃសរុបលើសពី ២២ លានដុល្លារ។ ការធ្វើឱ្យដំណើរការមានតម្លាភាព និងកាត់បន្ថយបន្ទុកនីតិវិធីនេះ ត្រូវបានចាត់ទុកជាកត្តាចូលរួមចំណែកឱ្យហ្សកហ្ស៊ីឡើងលំដាប់ខ្ពស់បំផុតក្នុងចំណោមប្រទេសអឺរ៉ុបខាងកើត និងអាស៊ីកណ្តាលចំនួន ១៩ ប្រទេស នៅលើសន្ទស្សន៍​ការយល់ឃើញអំពីអំពើពុករលួយ (Corruption Perceptions Index) របស់អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៤។

០៥ChileCompra ជីលី៖ ច្បាប់លេខ ១៩.៨៨៦ និងទីផ្សារសាធារណៈ

ជីលីជាប្រទេសដំបូងគេនៅតំបន់អាមេរិកឡាទីនដែលបង្កើតប្រព័ន្ធលទ្ធកម្មរដ្ឋតាមអេឡិចត្រូនិកថ្នាក់ជាតិមួយ។ មូលដ្ឋានច្បាប់របស់ខ្លួនគឺច្បាប់លេខ ១៩.៨៨៦ ដែលអនុម័តក្នុងឆ្នាំ ២០០៣ ដោយបង្កើតទីភ្នាក់ងារកណ្តាលមួយហៅថា Dirección de Compras y Contratación Pública ដែលដឹកនាំវេទិកា ChileCompra ឬហៅជាទូទៅថា Mercado Público។ ខុសពី ProZorro ដែលជាប្រព័ន្ធកូនកាត់រវាងវេទិកាឯកជនច្រើន ChileCompra ជាវេទិកាកណ្តាលតែមួយដែលអង្គភាពរដ្ឋទាំងអស់ និងអ្នកផ្គត់ផ្គង់ចុះឈ្មោះ ដេញថ្លៃ និងចុះកិច្ចសន្យាដោយផ្ទាល់នៅលើប្រព័ន្ធតែមួយ។

យន្តការសំខាន់មួយរបស់ ChileCompra ដែលខុសពីអ៊ុយក្រែន និងហ្សកហ្ស៊ី គឺ “កិច្ចព្រមព្រៀងក្របខណ្ឌ” (framework agreements ឬ convenios marco)៖ ទីភ្នាក់ងារកណ្តាលធ្វើការជ្រើសរើសក្រុមក្រុមហ៊ុនផ្គត់ផ្គង់ និងផលិតផលជាមុន តាមរយៈការដេញថ្លៃប្រកួតប្រជែង រួចអង្គភាពរដ្ឋនីមួយៗអាចជ្រើសទិញផ្ទាល់ពីបញ្ជីនោះនៅពេលត្រូវការ ដោយមិនចាំបាច់ធ្វើដំណើរការដេញថ្លៃឡើងវិញម្តងទៀត។ វិធីនេះសម្រួលពេលវេលា និងចំណាយរដ្ឋបាល ជាពិសេសសម្រាប់ការទិញទំនិញធម្មតាដែលកើតឡើងញឹកញាប់ ដូចជាសម្ភារការិយាល័យ ឬអាហារសម្រាប់សេវាកម្មសាធារណៈ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨-២០១៩ កិច្ចព្រមព្រៀងក្របខណ្ឌប្រភេទនេះមានចំណែកប្រមាណ ២៣ភាគរយ នៃចំណាយលទ្ធកម្មសរុបរបស់ ChileCompra។

០៦ChileCompra៖ ការរចនាឡើងវិញដោយទិន្នន័យ

ក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវនៃសាលាធុរកិច្ចបញ្ចប់ការសិក្សា Stanford Graduate School of Business — លោក M. Olivares លោកស្រី Daniela Saban លោក Gabriel Weintraub រួមជាមួយសហការី E. Lara, P. Zanocco និង P. Moreno — បានធ្វើការសិក្សារួមជាមួយ ChileCompra ដើម្បីវិភាគមូលហេតុដែលកិច្ចព្រមព្រៀងក្របខណ្ឌមួយចំនួនមិនផ្តល់ការសន្សំសំចៃដូចការរំពឹងទុក។ ការវិភាគរបស់ពួកគេរកឃើញថា កិច្ចព្រមព្រៀងខ្លះខ្វះការប្រកួតប្រជែងគ្រប់គ្រាន់ក្នុងចំណោមអ្នកផ្គត់ផ្គង់ — បញ្ហាដែលមិនអាចមើលឃើញច្បាស់ ដោយសារកិច្ចព្រមព្រៀងក្របខណ្ឌលាក់បាំងព័ត៌មានតម្លៃប្រកួតប្រជែងពីការចាត់ថ្នាក់ផលិតផលមិនស៊ីសង្វាក់គ្នា។

ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើក្បួនដោះស្រាយភាសាធម្មជាតិ (natural language processing) ដើម្បីធ្វើឱ្យបញ្ជីផលិតផលមានលក្ខណៈស្តង់ដារ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រៀបធៀបតម្លៃរវាងអ្នកផ្គត់ផ្គង់បានត្រឹមត្រូវជាងមុន រួចរៀបចំឡើងវិញនូវការដេញថ្លៃជ្រើសរើសអ្នកផ្គត់ផ្គង់ឱ្យមានការប្រកួតប្រជែងខ្ពស់ជាង។ គម្រោងសាកល្បងលើកិច្ចព្រមព្រៀងក្របខណ្ឌប្រភេទចំណីអាហារ បង្ហាញថាតម្លៃប្រតិបត្តិការធ្លាក់ចុះប្រមាណ ៨ភាគរយ។ ប្រសិនបើអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះលើកិច្ចព្រមព្រៀងក្របខណ្ឌទាំងអស់ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវប៉ាន់ស្មានការសន្សំសំចៃប្រមាណ ៦៤ លានដុល្លារ សម្រាប់ឆ្នាំ ២០២២។ លទ្ធផលនេះបង្ហាញថា ការធ្វើឲ្យប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិកមានប្រសិទ្ធភាព មិនមែនគ្រាន់តែឌីជីថលនីតិវិធីចាស់នោះទេ តែទាមទារការវិភាគទិន្នន័យជាប់លាប់ ដើម្បីរកឃើញចំណុចដែលការប្រកួតប្រជែងនៅតែខ្សោយ។

០៧យន្តការរួម៖ អ្វីធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិកកាត់បន្ថយពុករលួយ

ទោះបីជាមានរចនាសម្ព័ន្ធបច្ចេកទេសខុសគ្នា ប្រព័ន្ធទាំងបីនេះមានយន្តការគ្រឹះរួមគ្នាបួនយ៉ាង៖

• ការប្រកាសបើកចំហទាំងស្រុង — សេចក្តីជូនដំណឹងអំពីការដេញថ្លៃទាំងអស់បង្ហាញនៅលើវេទិកាតែមួយដែលក្រុមហ៊ុនណាមួយអាចមើលឃើញ ជំនួសការបិទប្រកាសនៅកន្លែងកំណត់ដែលងាយចាកចេញពីភ្នែកសាធារណជន។
• ការដាក់សំណើតាមអេឡិចត្រូនិកដែលមិនអាចកែប្រែក្រោយផុតកំណត់ — លុបបំបាត់លទ្ធភាពដែលមន្ត្រីអាចមើលឯកសារនរណាម្នាក់ជាមុន រួចប្រាប់ក្រុមហ៊ុនផ្សេងឱ្យប្រកួតតម្លៃទាបជាង។
• ការត្រួតពិនិត្យដោយសាធារណជន និងសង្គមស៊ីវិល — ProZorro មានក្រុមឃ្លាំមើលពលរដ្ឋ Dozorro ដែលអាចរាយការណ៍ការដេញថ្លៃគួរឱ្យសង្ស័យផ្ទាល់លើប្រព័ន្ធ ជាមួយឧបករណ៍វិភាគសម្គាល់លំនាំគួរឱ្យសង្ស័យដោយស្វ័យប្រវត្តិ។
• ការចុះឈ្មោះទិន្នន័យបើកចំហ — កិច្ចសន្យា ចំនួនអ្នកដេញថ្លៃ និងហេតុផលនៃការសម្រេចចិត្តត្រូវរក្សាទុកជាទិន្នន័យដែលអង្គការស្រាវជ្រាវ ជាអ្នកសារព័ត៌មាន ឬសាធារណជនអាចទាញយកមកវិភាគបានដោយឯករាជ្យ — ដូចករណីការសិក្សារបស់ CGD ឬ Stanford ខាងលើ។

អង្គការ Open Contracting Partnership ដែលជាបណ្តាញអន្តរជាតិលើកកម្ពស់ស្តង់ដារទិន្នន័យលទ្ធកម្មបើកចំហ (Open Contracting Data Standard) បញ្ជាក់ថា ធាតុសំខាន់មិនមែនគ្រាន់តែជាការឌីជីថលនីតិវិធីចាស់ឡើងវិញនោះទេ តែជាការធ្វើឱ្យទិន្នន័យអាចប្រៀបធៀបគ្នា និងអាចត្រួតពិនិត្យបានពីខាងក្រៅ — បើគ្មានលក្ខណៈពីរនេះ ប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិកអាចគ្រាន់តែផ្លាស់ទីអំពើពុករលួយពីលើក្រដាសទៅជាឌីជីថល ដោយមិនកាត់បន្ថយវាទាល់តែសោះ។

០៨ចន្លោះប្រហោង៖ នៅពេលតម្លាភាពជួបករណីលើកលែង

ជោគជ័យតាមស្ថិតិមិនមានន័យថាបញ្ហាត្រូវបានដោះស្រាយទាំងស្រុងទេ។ អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ សាខាហ្សកហ្ស៊ី (Transparency International Georgia) បានចេញរបាយការណ៍ដែលរកឃើញថា ទោះបីជា Ge-GP ត្រូវបានចាត់ទុកជាមួយក្នុងចំណោមប្រព័ន្ធតម្លាភាពបំផុតលើពិភពលោក ក៏ប៉ុន្តែក្នុងឆ្នាំដែលធ្វើការសិក្សា ការទិញទំនិញរដ្ឋប្រមាណ ៤៥ភាគរយ ស្មើនឹងតម្លៃប្រហែល ១,២ ប៊ីលាន Lari (រូបិយប័ណ្ណហ្សកហ្ស៊ី) ត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈនីតិវិធី “លទ្ធកម្មសាមញ្ញកម្មដែលមិនប្រកួតប្រជែង” ខណៈមានតែ ៥៥ភាគរយប៉ុណ្ណោះ (ប្រមាណ ១,៥ ប៊ីលាន Lari) ដែលទិញតាមអេឡិចត្រូនិកពិតប្រាកដ។ ជាងនេះទៅទៀត ក្នុងឆ្នាំដដែល កិច្ចសន្យាតម្លៃប្រមាណ ៨០០ លាន Lari ត្រូវបានអនុវត្តតាមនីតិវិធីមិនតម្លាភាព និងគ្មានការប្រកួតប្រជែងទាល់តែសោះ ដោយសារការអនុញ្ញាតពិសេសពីប្រធានាធិបតី ឬរដ្ឋាភិបាល។

មូលហេតុចម្បងគឺច្បាប់ខ្លួនឯងផ្តល់ការលើកលែងជាច្រើន៖ សហគ្រាសរដ្ឋមួយចំនួន — ដូចជាក្រុមហ៊ុនផ្លូវដែក ភ្នាក់ងារឆ្នោត និងមូលនិធិភាពជាដៃគូ — ព្រមទាំងមូលនិធិបម្រុងរបស់ប្រធានាធិបតី និងរដ្ឋាភិបាល ក៏ដូចជាក្រសួងការពារជាតិ អាចជៀសផុតពីតម្រូវការឆ្លងកាត់វេទិកាអេឡិចត្រូនិកទាំងស្រុង។ អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិសន្និដ្ឋានថា រដ្ឋាភិបាលត្រូវបិទចន្លោះប្រហោងទាំងនេះ ដើម្បីធានាថាថវិកាសាធារណៈត្រូវចំណាយឆ្លងកាត់ដំណើរការប្រកួតប្រជែង និងតម្លាភាពពិតប្រាកដ។ មេរៀនសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលដទៃទៀតគឺច្បាស់៖ ប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិកខ្លាំងតែប៉ុណ្ណោះ មិនអាចជំនួសឆន្ទៈនយោបាយក្នុងការបិទចន្លោះច្បាប់លើកលែងបានឡើយ។

០៩តារាងប្រៀបធៀបរហ័ស

១០មេរៀនសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលដទៃទៀត

ការប្រៀបធៀបករណីទាំងបីនេះបង្ហាញថា ជោគជ័យនៃលទ្ធកម្មតាមអេឡិចត្រូនិកមិនស្ថិតលើបច្ចេកវិទ្យាតែម្នាក់ឯងទេ តែស្ថិតលើកត្តាបីរួមគ្នា៖ ដំបូង ការចូលរួមពីច្រើនភាគី — រដ្ឋាភិបាល អាជីវកម្ម និងសង្គមស៊ីវិល — ដូចករណី ProZorro ដែលអង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិចូលរួមចាប់ពីដំបូង; ទីពីរ ការតាមដានទិន្នន័យជាប់លាប់ក្រោយដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ — ដូចករណីសិក្សារបស់ Stanford លើ ChileCompra ដែលបង្ហាញថា សូម្បីតែប្រព័ន្ធដែលដំណើរការល្អរួចហើយក៏នៅតែមានចន្លោះកែលម្អ; និងទីបី ឆន្ទៈបិទចន្លោះប្រហោងច្បាប់ — ជាចំណុចដែលហ្សកហ្ស៊ីនៅតែជួបការលំបាក។

• ការចាប់ផ្តើមមិនចាំបាច់ចំណាយពេលយូរទេ — Ge-GP រចនា និងដាក់ឱ្យប្រើតែក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។
• ការធ្វើឲ្យទិន្នន័យបើកចំហ និងអាចប្រៀបធៀបគ្នាបានសំខាន់ជាងការឌីជីថលនីតិវិធីចាស់សុទ្ធសាធ។
• ការតម្រូវប្រើប្រាស់ជាកាតព្វកិច្ចដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌលើកលែងទូលំទូលាយសំខាន់ណាស់ — លើកលែងច្រើនប៉ុន្មាន ប្រសិទ្ធភាពថយចុះប៉ុណ្ណោះ។
• ភស្តុតាងឯករាជ្យត្រូវប្រៀបធៀបជាមួយការអះអាងផ្លូវការ — លទ្ធផលពិតតែងតែក្នុងកម្រិតតូចជាង ប៉ុន្តែនៅតែសំខាន់។

ចំណុចមួយទៀតដែលគួរកត់សម្គាល់ គឺទំនាក់ទំនងរវាងកំណែទម្រង់លទ្ធកម្ម និងកំណែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋាភិបាលកាន់តែទូលំទូលាយ។ ដូចគ្នានឹងហេតុផលដែលរដ្ឋាភិបាលមួយចំនួនផ្តល់ចំពោះ ការកាត់បន្ថយចំនួនក្រសួង — កាត់បន្ថយភាពត្រួតគ្នា និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពរដ្ឋបាល — ការបង្កើតវេទិកាលទ្ធកម្មកណ្តាលតែមួយក៏ជាទម្រង់នៃការបង្រួមអំណាចរដ្ឋបាលមួយប្រភេទដែរ៖ ជំនួសឱ្យក្រសួង និងអង្គភាពរាប់រយនីមួយៗគ្រប់គ្រងដំណើរការទិញផ្ទាល់ខ្លួន រដ្ឋកំណត់ស្តង់ដារ និងវេទិកាតែមួយសម្រាប់ទាំងអស់គ្នា។ ទាំងពីរប្រភេទកំណែទម្រង់សុទ្ធតែឆ្លុះបញ្ចាំងពីគំនិតដូចគ្នា៖ រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋដែលមានផ្នែកតូចៗច្រើនពេក ងាយបង្កើតចន្លោះប្រហោងសម្រាប់ការទទួលខុសត្រូវមិនច្បាស់លាស់ និងការចំណាយត្រួតស៊ីគ្នា។

ជាចុងក្រោយ គួរចាំថា គ្មានប្រព័ន្ធណាមួយក្នុងចំណោមបីនេះកើតឡើងភ្លាមៗ ឬដោយខ្លួនឯងទេ។ ProZorro កើតចេញពីវិបត្តិនយោបាយ ដែលបង្កើតកម្លាំងចលនាសង្គមចង់បានតម្លាភាព។ Ge-GP កើតចេញពីកម្មវិធីកំណែទម្រង់រដ្ឋធំទូលំទូលាយរបស់ហ្សកហ្ស៊ីក្រោយឆ្នាំ ២០០៣ ដែលទាក់ទាញការគាំទ្រពីធនាគារពិភពលោក។ ចំណែក ChileCompra កើតចេញពីច្បាប់ដែលអនុម័តតាំងពីឆ្នាំ ២០០៣ ហើយបន្តទទួលការវិនិយោគស្រាវជ្រាវជាប់លាប់រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ នេះបញ្ជាក់ថា ការកែទម្រង់លទ្ធកម្មរដ្ឋជោគជ័យតាមរយៈការវិនិយោគរយៈពេលវែង មិនមែនជាដំណោះស្រាយបច្ចេកវិទ្យាតែមួយដងនោះទេ — ត្រូវការថវិកា ឆន្ទៈនយោបាយជាប់លាប់ និងស្ថាប័នដែលទទួលបន្ទុកតាមដានលទ្ធផលរយៈពេលវែង។

✅ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពបឋម និងការសិក្សាឯករាជ្យ ១៥ ប្រភព

១១ប្រភពឯកសារយោង

1. OECD Observatory of Public Sector Innovation — “eProcurement system ProZorro”
2. Wikipedia — “Prozorro” (ប្រវត្តិ, ច្បាប់, កាលបរិច្ឆេទ)
3. Open Contracting Partnership — “Ukraine’s open contracting impact”
4. Kovalchuk, Kenny & Snyder (2019) — “Examining the Impact of E-Procurement in Ukraine”, CGD Working Paper 511
5. World Bank Blogs — “The story behind Georgia’s E-Procurement success”
6. Transparency International Georgia — report on e-procurement loopholes
7. Open Contracting Partnership — “How Georgia is handling procurement transparency”
8. ChileCompra — Dirección de Compras y Contratación Pública (គេហទំព័រផ្លូវការ)
9. Olivares, Saban, Weintraub et al. (2023) — Stanford GSB working paper on ChileCompra framework agreements
10. INFORMS Journal on Applied Analytics — “Saving Millions in Government Procurement Through Data Science and Market Design”
11. Transparency International Ukraine — role in ProZorro’s founding
12. OECD — Public Procurement (share of GDP estimates)
13. European Commission Interoperable Europe Portal — ProZorro open-source model
14. Transparency International — Corruption Perceptions Index 2014

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។

✅ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពបឋម និងការសិក្សាឯករាជ្យ ១៥ ប្រភព