_-_Google_Art_Project.jpg?width=1600)
រូបភាព៖ Francis Frith, ទសវត្សរ៍ ១៨៥០ (Public domain) · Wikimedia Commonsការរចនាស្រាវជ្រាវ (Research Design)៖ ប្លង់មេដែលភ្ជាប់សំណួរ ទៅនឹងភស្តុតាង
មុននឹងចាក់គ្រឹះផ្ទះ ជាងសំណង់ត្រូវដឹងថា គាត់កំពុងសង់ផ្ទះប្រភេទអ្វី។ ការស្រាវជ្រាវក៏ដូច្នោះដែរ៖ ការរចនាស្រាវជ្រាវ គឺជាប្លង់មេដែលកំណត់ថា ភស្តុតាងប្រភេទណាដែលអ្នកត្រូវការ ដើម្បីឆ្លើយសំណួររបស់អ្នកឱ្យច្បាស់បំផុត។ មេរៀននេះពន្យល់ក្រុមការរចនាធំៗ — ពិសោធន៍ ពាក់កណ្ដាលពិសោធន៍ សង្កេត គុណភាព និងចម្រុះ — សុពលភាព ៤ ប្រភេទ និងការគំរាមកំហែងសំខាន់ៗ គោលការណ៍ណែនាំរាយការណ៍តាមការរចនា ឧទាហរណ៍មួយនៅប្រទេសកេនយ៉ាដែលរចនាបាន ៥ របៀប និងគំរូការសរសេរក្នុងជំពូកទី ៣។
🎯 គោលបំណងនៃមេរៀន — បន្ទាប់ពីអានចប់ អ្នកនឹងអាច៖
- ពន្យល់ថា ការរចនាស្រាវជ្រាវ (research design) ខុសពីវិធីសាស្ត្រ (methods) យ៉ាងដូចម្ដេច ហើយហេតុអ្វីការរចនាត្រូវដើរតាមសំណួរស្រាវជ្រាវ និងគំរូគំនិត។
- បែងចែកក្រុមការរចនាធំៗ៖ ពិសោធន៍ (RCT, cluster, factorial, crossover) ពាក់កណ្ដាលពិសោធន៍ សង្កេត (កាត់ទទឹង ករណី–ត្រួតពិនិត្យ តាមដាន អេកូឡូស៊ី) គុណភាព ចម្រុះ ការស្រាវជ្រាវសកម្មភាព និងការវាយតម្លៃ។
- វិភាគសុពលភាព ៤ ប្រភេទរបស់ Shadish, Cook និង Campbell និងការគំរាមកំហែងសំខាន់ៗ ដូចជា ប្រវត្តិ ការលូតលាស់ ការជ្រើសរើស ការបាត់បង់អ្នកចូលរួម និងការត្រឡប់ទៅរកមធ្យម។
- ជ្រើសរើសការរចនា និងគោលការណ៍ណែនាំរាយការណ៍ (CONSORT, STROBE, TREND, SRQR, COREQ, GRAMMS) ដែលស៊ីនឹងសំណួររបស់អ្នក ហើយដឹងថាការរចនានីមួយៗអនុញ្ញាតឱ្យអះអាងអ្វីបាន និងមិនបាន។
- សរសេរផ្នែក «ការរចនាស្រាវជ្រាវ» ក្នុងជំពូកទី ៣ ដែលការពារការជ្រើសរើសរបស់អ្នកនៅចំពោះមុខគណៈកម្មការបាន។
⚡ សង្ខេបក្នុង ៣០ វិនាទី
- ការរចនាមិនមែនជាវិធីសាស្ត្រទៀ។ ការរចនាជារចនាសម្ព័ន្ធតក្កវិជ្ជានៃការសិក្សា (អ្នកណា ត្រូវប្រើបធើបជាមួយអ្នកណា វាស់នៅពេលណា) ចំណែកកម្រងសំណួរ ឬការសម្ភាសន៍ ជាអុបករណ៍ប្រមូលទិន្នន័យ ដែលអាចប្រើក្នុងការរចនាណាក៏បាន។
- សំណួរកំណត់ការរចនា។ សំណួរពិពណ៌នា («មានប៏ន្មាន?») សំណួរទំនាក់ទំនង («ទាក់ទងគ្នាហើយទេ?») សំណួរមូលហេតុ («បណ្ដាលអ្យហើយហើយទេ?») និងសំណួរអត្ថន័យ («ជួបប្រទះយ៉ាងដូចម្ដេច?») ត្រូវការការរចនាខុសគ្នា។
- ចំណុចបំបែកសំខាន់បំផុត៖ តៈអ្នកស្រាវជ្រាវជាអ្នកកំណត់អន្តរាគមន៍ហើយទេ (ពិសោធន៍ ទល់នឹង សង្កេត)? ហើយបើលកំណត់ តៈកំណត់ដោយច្ែដន្យហើយទេ (RCT ទល់នឹង ពាក់កណ្ដាលពិសោធន៍)?
- ការរចនាល៏ ការពារការគំរាមកំហែងដល់សុពលភាព មុនពេលប្រមូលទិន្នន័យ — មិនមែនដោះស្រាយដោយស្ថិតិក្រោយពេលប្រមូលរួចនោះទេ។
- គ្មានការរចនាណា «ល៏ជាងគេ» ទាំងស្រុងទេ។ ឋានានុក្រមភស្តុតាងមានប្រយោជន៍សម្រាប់សំណួរអំពីប្រសិទ្ធភាពអន្តរាគមន៍ ប៉ុន្តែការរចនាដែល «ត្រឹមត្រូវ» គឺការរចនាដែលស៊ីនឹងសំណួរ ធនធាន និងសីលធម៍។
០១ · ហេតុអ្វីសំខាន់ហេតុអ្វីការរចនាស្រាវជ្រាវ ជាការសម្រេចចិត្តដ៏សំខាន់បំផុតក្នុងនិក្ខេបបទ?
ក្នុងមេរៀនទី ១ យើងបានឃើញថា គំរូគំនិតកំណត់ប្រភេទចំណេះដឹងដែលអ្នកចង់បង្កើត។ ក្នុងមេរៀនទី ២ អ្នកបានបង្រួមប្រធានបទទៅជាសំណួរស្រាវជ្រាវច្បាស់លាស់ ហើយក្នុងមេរៀនទី ៤ អ្នកបានភ្ជាប់សំណួរនោះទៅនឹងទ្រឹស្ដី។ ឥឡូវនេះ ជាពេលដែលត្រូវសម្រេចថា តើត្រូវប្រមូលភស្តុតាងតាមរចនាសម្ព័ន្ធបែបណា ទើបចម្លើយរបស់អ្នកគួរឱ្យជឿបាន។
កំហុសក្នុងការវិភាគ អាចកែបានដោយការវិភាគម្ដងទៀត។ កំហុសក្នុងការសរសេរ អាចកែបានដោយការសរសេរឡើងវិញ។ ប៉ុន្តែកំហុសក្នុងការរចនា — ឧទាហរណ៍ គ្មានក្រុមប្រៀបធៀប វាស់តែម្ដង ខណៈសំណួរសួរអំពីការផ្លាស់ប្ដូរ ឬជ្រើសរើសអ្នកចូលរួមដែលមិនអាចប្រៀបធៀបគ្នាបាន — ជាទូទៅមិនអាចកែបានទេ បន្ទាប់ពីទិន្នន័យត្រូវបានប្រមូលរួច។ ស្ថិតិដ៏ទំនើបបំផុត ក៏មិនអាចបង្កើតក្រុមត្រួតពិនិត្យដែលអ្នកមិនបានប្រមូលដែរ។
អត្ថប្រយោជន៍ ៤ យ៉ាងនៃការរចនាដែលគិតបានល្អ
ឆ្លើយសំណួរត្រឹមត្រូវ
ធានាថា ភស្តុតាងដែលប្រមូលបាន ពិតជាឆ្លើយសំណួរដែលអ្នកបានសួរ មិនមែនសំណួរផ្សេងទៀតទេ។
កាត់បន្ថយការពន្យល់ជំនួស
ការរចនាល្អ បិទផ្លូវការពន្យល់ផ្សេងៗ (ភាពលម្អៀង អថេររំខាន ឱកាស) ដែលអាចបង្កើតលទ្ធផលដូចគ្នា។
ការអះអាងដែលសមរម្យ
ការរចនាកំណត់ព្រំដែននៃអ្វីដែលអ្នកអាចសរសេរក្នុងជំពូកសន្និដ្ឋាន៖ «ទាក់ទង» ឬ «បណ្ដាលឱ្យ» ឬ «ជួបប្រទះ»។
ប្រើធនធានមានកម្រិតបានល្អ
ដឹងមុនថា ត្រូវការអ្នកចូលរួមប៉ុន្មាន វាស់ប៉ុន្មានដង និងរយៈពេលប៉ុន្មាន ដើម្បីកុំឱ្យខាតពេលពីរឆ្នាំលើការសិក្សាដែលមិនអាចឆ្លើយសំណួរបាន។
💡 ភាពខុសគ្នារវាងអនុបណ្ឌិត និងបណ្ឌិត
សម្រាប់អនុបណ្ឌិត គណៈកម្មការរំពឹងឱ្យអ្នកដាក់ឈ្មោះការរចនាឱ្យត្រឹមត្រូវ និងពន្យល់ថាវាស៊ីនឹងសំណួរ។ សម្រាប់បណ្ឌិត អ្នកត្រូវបង្ហាញថាបានពិចារណាការរចនាជំនួស ហេតុអ្វីបដិសេធវា ការគំរាមកំហែងដល់សុពលភាពណាដែលនៅសល់ និងវិធានការដែលអ្នកបានយកដើម្បីកាត់បន្ថយវា។
០២ · និយមន័យតើ «ការរចនាស្រាវជ្រាវ» ជាអ្វី — ហើយមិនមែនជាអ្វី?
David de Vaus (២០០១) ក្នុងសៀវភៅ Research Design in Social Research ពន្យល់ថា ការរចនាស្រាវជ្រាវគឺជា រចនាសម្ព័ន្ធតក្កវិជ្ជា នៃការសិក្សា មិនមែនជាផែនការភស្តុភារ (logistics) ទេ។ មុខងាររបស់វាគឺធានាថា ភស្តុតាងដែលទទួលបាន អនុញ្ញាតឱ្យយើងឆ្លើយសំណួរដំបូងឱ្យច្បាស់លាស់បំផុតតាមដែលអាចធ្វើបាន។ គាត់ប្រៀបធៀបវាទៅនឹងការសាងសង់៖ អ្នកមិនអាចបញ្ជាទិញឥដ្ឋ ឬកំណត់កាលវិភាគជាងបានទេ រហូតដល់អ្នកដឹងថាកំពុងសង់អគារប្រភេទអ្វី។
ការរចនា ទល់នឹង វិធីសាស្ត្រ
ការរចនា (design) — «តក្កវិជ្ជា»
- ប្រៀបធៀបអ្នកណាជាមួយអ្នកណា?
- វាស់នៅពេលណា ប៉ុន្មានដង?
- អ្នកស្រាវជ្រាវកំណត់អន្តរាគមន៍ ឬគ្រាន់តែសង្កេត?
- ឧ. RCT, cohort, ករណីសិក្សា
វិធីសាស្ត្រ (methods) — «ឧបករណ៍»
- ប្រមូលទិន្នន័យដោយរបៀបណា?
- កម្រងសំណួរ ការសម្ភាសន៍ ការសង្កេត កំណត់ត្រា
- វិភាគដោយតេស្តស្ថិតិ ឬការវិភាគតាមប្រធានបទ
- អាចប្រើក្នុងការរចនាច្រើនប្រភេទ
ឧទាហរណ៍ កម្រងសំណួរតែមួយ អាចប្រើក្នុងការស្ទង់មតិកាត់ទទឹង ក្នុងការសិក្សាតាមដានដែលវាស់ ៣ ដង ឬជាការវាស់លទ្ធផលក្នុង RCT។ ដូច្នេះ ការសរសេរថា «ការរចនារបស់ខ្ញុំគឺកម្រងសំណួរ» មិនបានប្រាប់គណៈកម្មការអ្វីទាល់តែសោះអំពីតក្កវិជ្ជានៃការសិក្សា។
ទីតាំងរបស់ការរចនាក្នុងខ្សែសង្វាក់ស្រាវជ្រាវ
Robert Yin (២០១៨) ពិពណ៌នាការរចនាថាជា «ផែនការតក្កវិជ្ជា» ដែលភ្ជាប់សំណួរដំបូង ទៅនឹងការសន្និដ្ឋានចុងក្រោយ។ Creswell និង Creswell (២០១៨) បែងចែកការរចនាក្នុងវិធីសាស្ត្របីធំ៖ បរិមាណ (ពិសោធន៍ និងមិនពិសោធន៍) គុណភាព (narrative, phenomenology, grounded theory, ethnography, ករណីសិក្សា) និងចម្រុះ (convergent, explanatory sequential, exploratory sequential)។
⚠️ ពាក្យ «design» មានកម្រិតពីរ
អ្នកនិពន្ធខ្លះប្រើ «research design» សម្រាប់ផែនការទាំងមូល (ពីទស្សនវិជ្ជាដល់ការវិភាគ) ខណៈអ្នកខ្លះទៀតប្រើវាតែសម្រាប់រចនាសម្ព័ន្ធការប្រៀបធៀប (ឧ. «pre-test/post-test with control group»)។ ក្នុងនិក្ខេបបទ ត្រូវបញ្ជាក់ថាអ្នកប្រើន័យណា ហើយរក្សាវាឱ្យស៊ីសង្វាក់។
០៣ · ផែនទីផែនទីក្រុមការរចនា៖ សំណួរ ៣ ដែលបែងចែកការរចនាទាំងអស់
David Grimes និង Kenneth Schulz (២០០២) ក្នុងស៊េរីអត្ថបទដ៏ល្បីក្នុងទស្សនាវដ្ដី The Lancet បានរៀបចំការរចនាស្រាវជ្រាវគ្លីនិកជាដើមឈើសម្រេចចិត្តដ៏សាមញ្ញមួយ។ ទោះបីវាកើតចេញពីវេជ្ជសាស្ត្រ តក្កវិជ្ជានេះអនុវត្តបានចំពោះការអប់រំ គ្រប់គ្រង និងវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមផងដែរ៖
ក្នុងការសិក្សាវិភាគ (analytical) Grimes និង Schulz ពន្យល់ទិសដៅពេលវេលាយ៉ាងងាយយល់៖ ការសិក្សាតាមដាន (cohort) ដើរ ទៅមុខ ពីការប៉ះពាល់ (exposure) ទៅលទ្ធផល ការសិក្សាករណី–ត្រួតពិនិត្យ (case-control) ដើរ ថយក្រោយ ពីលទ្ធផលទៅការប៉ះពាល់ ហើយការសិក្សាកាត់ទទឹង (cross-sectional) ដូចជា រូបថតមួយសន្លឹក ដែលវាស់ទាំងពីរក្នុងពេលតែមួយ។ ការសិក្សាពិពណ៌នាដែលគ្មានក្រុមប្រៀបធៀប ដូចជារបាយការណ៍ករណី ឬស៊េរីករណី មិនអាចពិនិត្យទំនាក់ទំនងបានទេ — ចំណុចមួយដែលគេតែងភ្លេច។
០៤ · ពិសោធន៍ការរចនាពិសោធន៍៖ RCT និងបងប្អូនរបស់វា
ក្នុងការរចនាពិសោធន៍ អ្នកស្រាវជ្រាវ កំណត់ ថាអ្នកណាទទួលអន្តរាគមន៍ (intervention) និងអ្នកណាមិនទទួល។ នៅពេលការកំណត់នោះធ្វើឡើងដោយចៃដន្យ ក្រុមទាំងពីរមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាជាមធ្យម ទាំងលើកត្តាដែលយើងវាស់បាន និងកត្តាដែលយើងមិនបានវាស់ — នេះហើយជាហេតុផលដែល R. A. Fisher (១៩៣៥) ចាត់ទុកចៃដន្យភាវូបនីយកម្ម (randomisation) ជាមូលដ្ឋាននៃការសន្និដ្ឋានពិសោធន៍។
ការប្រៀបធៀបរបស់ Lind មានក្រុមប្រៀបធៀប ប៉ុន្តែមិនមានការបែងចែកដោយចៃដន្យទេ។ ការសាកល្បងដែលគេលើកឡើងជាញឹកញាប់ថាជាគំរូដំបូងនៃ RCT សម័យទំនើប គឺការសាកល្បង ស្ត្រិបតូម៉ៃស៊ីន (streptomycin) លើជំងឺរបេងសួត របស់ក្រុមប្រឹក្សាស្រាវជ្រាវវេជ្ជសាស្ត្រអង់គ្លេស (MRC) បោះពុម្ពក្នុង BMJ ឆ្នាំ ១៩៤៨ ដែលអ្នកជំងឺ ១០៧ នាក់ ត្រូវបានបែងចែកដោយលេខចៃដន្យក្នុងស្រោមសំបុត្របិទជិត។
ប្រភេទការរចនាពិសោធន៍សំខាន់ៗ
| ការរចនា | លក្ខណៈ | ពេលណាគួរប្រើ |
|---|---|---|
| RCT ក្រុមស្រប (parallel) | បុគ្គលម្នាក់ៗត្រូវបានបែងចែកដោយចៃដន្យទៅក្រុមអន្តរាគមន៍ ឬក្រុមត្រួតពិនិត្យ | អន្តរាគមន៍កម្រិតបុគ្គល (ថ្នាំ វគ្គបណ្ដុះបណ្ដាល កម្មវិធីទូរសព្ទ) |
| RCT តាមចង្កោម (cluster) | ចៃដន្យតាមក្រុម (សាលា មណ្ឌលសុខភាព ភូមិ) មិនមែនតាមបុគ្គល | អន្តរាគមន៍កម្រិតស្ថាប័ន ឬដើម្បីជៀសវាង «ការឆ្លង» (contamination) រវាងក្រុម |
| Stepped wedge | ចង្កោមទាំងអស់ទទួលអន្តរាគមន៍នៅទីបំផុត ប៉ុន្តែពេលវេលាចាប់ផ្ដើមត្រូវបានកំណត់ដោយចៃដន្យ | នៅពេលកម្មវិធីនឹងពង្រីកជាដំណាក់កាលរួចហើយ ឬការមិនផ្ដល់អន្តរាគមន៍ដល់ក្រុមណាមួយមិនអាចទទួលយកបាន |
| Factorial (២×២) | សាកល្បងអន្តរាគមន៍ពីរក្នុងពេលតែមួយ និងអន្តរកម្មរវាងវា | ចង់ដឹងថា A, B ឬ A+B មួយណាល្អជាង |
| Crossover | អ្នកចូលរួមម្នាក់ៗទទួលអន្តរាគមន៍ទាំងពីរតាមលំដាប់ចៃដន្យ ដោយមានរយៈពេលសម្រាក (washout) | ស្ថានភាពរ៉ាំរ៉ៃ និងមានស្ថិរភាព ដែលផលនៃអន្តរាគមន៍មិននៅជាប់យូរ |
✅ គោលការណ៍ស្នូលដែលធ្វើឱ្យ RCT គួរឱ្យទុកចិត្ត
(១) បង្កើតលំដាប់ចៃដន្យពិតប្រាកដ (២) លាក់ការបែងចែក (allocation concealment) ដើម្បីកុំឱ្យអ្នកចុះឈ្មោះដឹងមុនថាអ្នកបន្ទាប់នឹងទៅក្រុមណា (៣) ការបិទបាំង (blinding) អ្នកចូលរួម អ្នកផ្ដល់សេវា និងអ្នកវាយតម្លៃលទ្ធផល តាមដែលអាចធ្វើបាន (៤) វិភាគតាមក្រុមដែលបានបែងចែក (intention-to-treat)។ ការបាត់មួយក្នុងចំណោមទាំងនេះ អាចធ្វើឱ្យ RCT មានភាពលម្អៀងដូចការសិក្សាសង្កេតដែរ។
នៅក្នុងការអប់រំ និងសុខភាពសាធារណៈ RCT តាមចង្កោមជាទូទៅសមស្របជាង ព្រោះគ្រូនៅសាលាតែមួយ ឬភ្នាក់ងារសុខភាពនៅភូមិតែមួយ មិនអាចផ្ដល់អន្តរាគមន៍តែដល់សិស្ស ឬគ្រួសារមួយចំនួនបានទេ។ ការរចនានេះត្រូវការទំហំគំរូធំជាង ដោយសារអ្នកក្នុងចង្កោមតែមួយស្រដៀងគ្នា (មេគុណទំនាក់ទំនងក្នុងចង្កោម — ពិភាក្សាក្នុងមេរៀនទី ៩) ហើយមានការពង្រីក CONSORT ដាច់ដោយឡែក (Campbell និងក្រុម, ២០១២)។ Hemming និងក្រុម (២០១៥) ពន្យល់ការរចនា stepped wedge និងការព្រមានរបស់វា ជាពិសេសភាពប្រែប្រួលតាមពេលវេលា (secular trends)។
០៥ · ពាក់កណ្ដាលពិសោធន៍ការរចនាពាក់កណ្ដាលពិសោធន៍ (Quasi-experimental)៖ នៅពេលចៃដន្យមិនអាចធ្វើបាន
ក្នុងការស្រាវជ្រាវជាក់ស្ដែងជាច្រើន — ជាពិសេសគោលនយោបាយ និងកម្មវិធីរបស់ក្រសួង — អ្នកស្រាវជ្រាវមិនអាចកំណត់ដោយចៃដន្យថា ខេត្ត សាលា ឬមន្ទីរពេទ្យណាទទួលកម្មវិធីបានទេ។ Donald Campbell និង Julian Stanley (១៩៦៣) បានធ្វើឱ្យពាក្យ «ពាក់កណ្ដាលពិសោធន៍» ល្បីល្បាញ សម្រាប់ការរចនាដែលមានអន្តរាគមន៍ និងការវាស់ ប៉ុន្តែគ្មានចៃដន្យភាវូបនីយកម្ម ហើយបានណែនាំនិមិត្តសញ្ញាដ៏សាមញ្ញមួយ៖ R = ចៃដន្យ · X = អន្តរាគមន៍ · O = ការសង្កេត/ការវាស់។
| ការរចនា | និមិត្តសញ្ញា | ចំណុចខ្លាំង | ចំណុចខ្សោយសំខាន់ |
|---|---|---|---|
| មុន–ក្រោយ ក្រុមតែមួយ (one-group pretest–posttest) | O X O | ងាយ ថោក | ប្រវត្តិ ការលូតលាស់ ការត្រឡប់ទៅរកមធ្យម — ស្ទើរតែគ្មានការការពារ |
| ក្រុមមិនស្មើគ្នា មុន–ក្រោយ (non-equivalent groups) | O X O O O | មានក្រុមប្រៀបធៀប និងការវាស់មូលដ្ឋាន | ការជ្រើសរើស (ក្រុមខុសគ្នាតាំងពីដើម) និងការលូតលាស់ខុសគ្នា |
| ស៊េរីពេលវេលាដែលត្រូវបានរំខាន (interrupted time series — ITS) | O O O O X O O O O | ឃើញនិន្នាការមុន ហើយអាចបែងចែកការផ្លាស់ប្ដូរកម្រិត និងទំនោរ | ព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងដែលកើតឡើងព្រមគ្នានឹងអន្តរាគមន៍ (ប្រវត្តិ) |
| ITS ជាមួយក្រុមប្រៀបធៀប / difference-in-differences | ស៊េរីពីរ | ការពារប្រវត្តិបានល្អជាង | ត្រូវសន្មតថានិន្នាការស្របគ្នា (មេរៀនទី ៦) |
ITS ជាការរចនាដ៏មានតម្លៃសម្រាប់និស្សិតនៅប្រទេសវៀតណាម ព្រោះប្រព័ន្ធព័ត៌មានគ្រប់គ្រងសុខាភិបាល និងអប់រំ ផ្ដល់ទិន្នន័យប្រចាំខែច្រើនឆ្នាំ។ Bernal, Cummins និង Gasparrini (២០១៧) បានសរសេរមេរៀនអនុវត្តដែលពន្យល់ថា ត្រូវកំណត់ «គំរូផលប៉ះពាល់» ជាមុន (ការផ្លាស់ប្ដូរកម្រិតភ្លាមៗ ឬទំនោរ ឬទាំងពីរ) ហើយត្រូវគិតពីរដូវកាល និងទំនាក់ទំនងស្វ័យប្រវត្តិ (autocorrelation) ក្នុងការវិភាគ។
⚠️ ការរចនា «O X O» តែមួយក្រុម
ពិន្ទុក្រោយវគ្គបណ្ដុះបណ្ដាលខ្ពស់ជាងមុនវគ្គ មិនបង្ហាញថាវគ្គបណ្ដុះបណ្ដាលមានប្រសិទ្ធភាពទេ — អ្នកចូលរួមអាចរៀនពីការធ្វើតេស្តលើកទីមួយ (testing) អាចមានកម្មវិធីផ្សេងក្នុងពេលតែមួយ (history) ឬអាចត្រូវបានជ្រើសរើសដោយសារពិន្ទុទាបខ្លាំង ដែលនឹងកើនឡើងដោយខ្លួនឯង (regression to the mean)។ ប្រសិនបើអ្នកត្រូវប្រើការរចនានេះ ត្រូវហៅវាថា «ការសិក្សាមុន–ក្រោយ» ហើយកុំប្រើពាក្យ «ផលប៉ះពាល់» ក្នុងការសន្និដ្ឋាន។
០៦ · សង្កេតការសិក្សាសង្កេត៖ កាត់ទទឹង ករណី–ត្រួតពិនិត្យ តាមដាន និងអេកូឡូស៊ី
ក្នុងការសិក្សាសង្កេត (observational study) អ្នកស្រាវជ្រាវមិនកំណត់ការប៉ះពាល់ទេ — គាត់វាស់វាតាមដែលវាកើតឡើងក្នុងជីវិតពិត។ ការរចនាទាំងនេះចាំបាច់នៅពេលពិសោធន៍មិនអាចធ្វើបាន ឬមិនមានសីលធម៌ (យើងមិនអាចបង្ខំមនុស្សឱ្យជក់បារីបានទេ) ហើយវាជាការរចនាដែលនិក្ខេបបទភាគច្រើននៅប្រទេសហ្វីលីពីនប្រើ។
| ការរចនា | ទិសដៅពេលវេលា | អ្វីដែលវាស់បានល្អ | ដែនកំណត់សំខាន់ |
|---|---|---|---|
| កាត់ទទឹង (cross-sectional) | ពេលតែមួយ — «រូបថត» | អត្រាប្រេវ៉ាឡង់ ទំនាក់ទំនង ការរៀបចំផែនការ | មិនដឹងថាអ្វីកើតមុន (ការប៉ះពាល់ ឬលទ្ធផល) |
| ករណី–ត្រួតពិនិត្យ (case-control) | ថយក្រោយ៖ ពីលទ្ធផល ទៅការប៉ះពាល់ | ជំងឺ ឬលទ្ធផលកម្រ · លឿន និងថោក · odds ratio | ភាពលម្អៀងក្នុងការជ្រើសរើសក្រុមត្រួតពិនិត្យ និងការចងចាំ (recall bias) |
| តាមដានទៅមុខ (prospective cohort) | ទៅមុខ៖ ពីការប៉ះពាល់ ទៅលទ្ធផល | អត្រាកើតថ្មី (incidence) ហានិភ័យសាពេក្ខ លទ្ធផលច្រើន | យូរ ថ្លៃ ការបាត់បង់អ្នកចូលរួម |
| តាមដានថយក្រោយ (retrospective cohort) | ប្រើកំណត់ត្រាចាស់ តាមដានមកដល់បច្ចុប្បន្ន | លឿនជាង ប្រើទិន្នន័យដែលមានស្រាប់ | គុណភាពកំណត់ត្រា និងអថេរដែលមិនបានកត់ត្រា |
| អេកូឡូស៊ី (ecological) | ប្រៀបធៀបក្រុម/តំបន់ មិនមែនបុគ្គល | បង្កើតសម្មតិកម្ម · ប្រើទិន្នន័យស្ថិតិជាតិ | កំហុសអេកូឡូស៊ី (ecological fallacy) |
ឧទាហរណ៍បុរាណពីរ៖ Doll និង Hill
Richard Doll និង Austin Bradford Hill បានប្រើការរចនាពីរប្រភេទលើសំណួរតែមួយ។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០ ពួកគេបានបោះពុម្ពការសិក្សា ករណី–ត្រួតពិនិត្យ ដែលប្រៀបធៀបអ្នកជំងឺមហារីកសួត ជាមួយអ្នកជំងឺផ្សេងទៀតក្នុងមន្ទីរពេទ្យនៅទីក្រុងឡុងដ៍ ហើយរកឃើញទំនាក់ទំនងខ្លាំងជាមួយការជក់បារី។ ដើម្បីដោះស្រាយការរិះគន់អំពីភាពលម្អៀងនៃការចងចាំ ពួកគេបានចាប់ផ្ដើម ការសិក្សាតាមដាន វេជ្ជបណ្ឌិតអង់គ្លេសរាប់ម៉ឺននាក់ (British Doctors Study) ហើយរបាយការណ៍បឋមឆ្នាំ ១៩៥៤ បានបង្ហាញលទ្ធផលស្របគ្នា។ ការរចនាពីរ ដែលមានចំណុចខ្សោយខុសគ្នា ប៉ុន្តែឈានដល់ចម្លើយដូចគ្នា — នេះជាទម្រង់មួយនៃ triangulation តាមការរចនា។
⚠️ កំហុសអេកូឡូស៊ី
ប្រសិនបើខេត្តដែលមានភ្នាក់ងារសុខភាពច្រើន មានអត្រាចាក់វ៉ាក់សាំងខ្ពស់ អ្នកមិនអាចសន្និដ្ឋានថា គ្រួសារ ដែលភ្នាក់ងារបានទៅសួរសុខទុក្ខ ចាក់វ៉ាក់សាំងច្រើនជាងនោះទេ។ ទំនាក់ទំនងនៅកម្រិតក្រុម មិនចាំបាច់ដូចគ្នានឹងទំនាក់ទំនងនៅកម្រិតបុគ្គលឡើយ។ ត្រូវរក្សាការអះអាងនៅកម្រិតដូចគ្នានឹងឯកតានៃការវិភាគ (ផ្នែកទី ៨)។
០៧ · ការរចនាផ្សេងៗការរចនាគុណភាព វិធីសាស្ត្រចម្រុះ ការស្រាវជ្រាវសកម្មភាព និងការវាយតម្លៃ
មិនមែនគ្រប់សំណួរសួរអំពី «ប៉ុន្មាន» ឬ «បណ្ដាលឱ្យឬទេ» នោះទេ។ សំណួរអំពីអត្ថន័យ ដំណើរការ និងបរិបទ ត្រូវការការរចនាដែលមានតក្កវិជ្ជាផ្សេង។ ផ្នែកនេះផ្ដល់ទិដ្ឋភាពទូទៅ — ព័ត៌មានលម្អិតនឹងមាននៅក្នុងមេរៀនទី ៧ (ប្រពៃណីគុណភាព) និងមេរៀនទី ៨ (វិធីសាស្ត្រចម្រុះ)។
ការរចនាគុណភាព ៥ ប្រពៃណី
ករណីសិក្សា (case study)
សិក្សាករណីមួយ ឬច្រើន ក្នុងបរិបទពិត ដោយប្រើប្រភពភស្តុតាងច្រើន។ Yin (២០១៨) បែងចែកករណីតែមួយ និងករណីច្រើន ហើយករណីទាំងមូល (holistic) និងករណីមានឯកតារង (embedded)។
ជាតិពន្ធុវិទ្យា (ethnography)
ការចូលរួមរស់នៅ និងសង្កេតយូរក្នុងក្រុមវប្បធម៌មួយ ដើម្បីយល់ពីទម្លាប់ និងអត្ថន័យរួម។
Phenomenology
ពិពណ៌នាខ្លឹមសារនៃបទពិសោធន៍ដែលមនុស្សជាច្រើនបានឆ្លងកាត់ ឧ. បទពិសោធន៍ជាគ្រូបង្រៀនឆ្នាំដំបូងនៅតំបន់ដាច់ស្រយាល។
Grounded theory
បង្កើតទ្រឹស្ដីចេញពីទិន្នន័យ តាមរយៈការប្រៀបធៀបថេរ និងការជ្រើសរើសគំរូតាមទ្រឹស្ដី (មេរៀនទី ៤)។
ប្រពៃណីទី ៥ គឺ ការស្រាវជ្រាវនិទានកថា (narrative inquiry) ដែលសិក្សារឿងរ៉ាវជីវិតរបស់បុគ្គលម្នាក់ ឬពីរបីនាក់។ ក្នុងការរចនាគុណភាព «ការរចនា» មិនមែនជាការកំណត់ក្រុមប្រៀបធៀបទេ ប៉ុន្តែជាការសម្រេចអំពីករណី ព្រំដែននៃករណី ការជ្រើសរើសអ្នកចូលរួមតាមគោលបំណង និងតក្កវិជ្ជាដែលភ្ជាប់ទិន្នន័យទៅនឹងការបកស្រាយ។
ការរចនាវិធីសាស្ត្រចម្រុះ ៣ ស្នូល
Creswell និង Plano Clark (២០១៨) បានសម្រួលការរចនាចម្រុះមកត្រឹម ៣ ស្នូល៖
O’Cathain, Murphy និង Nicholl (២០០៨) បានរកឃើញថា ការសិក្សាចម្រុះជាច្រើនក្នុងការស្រាវជ្រាវសេវាសុខភាព មិនបានពន្យល់ការរចនា ហើយកម្រព្យាយាមរួមបញ្ចូលលទ្ធផលពីរផ្នែកណាស់ — ពួកគេបានស្នើគោលការណ៍ GRAMMS សម្រាប់ការរាយការណ៍។
ការរចនាដែលផ្ដោតលើការផ្លាស់ប្ដូរ និងការអនុវត្ត
| ការរចនា | ខ្លឹមសារ | ឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដែង (សម្មតិ) |
|---|---|---|
| ការស្រាវជ្រាវសកម្មភាព (action research) | វដ្ដ ផែនការ → សកម្មភាព → សង្កេត → ឆ្លុះបញ្ចាំង ដោយអ្នកអនុវត្តជាអ្នកស្រាវជ្រាវ។ Kurt Lewin (១៩៤៦) ត្រូវបានចាត់ទុកជាអ្នកណែនាំគំនិតនេះដំបូងៗ | គ្រូភាសាអង់គ្លេសនៅវិទ្យាល័យមួយ កែលម្អការផ្ដល់មតិកែលម្អលើការសរសេរ តាមវដ្ដ ៣ ជុំ |
| ការស្រាវជ្រាវផ្អែកលើការរចនា (design-based research) | រចនា សាកល្បង និងកែលម្អអន្តរាគមន៍អប់រំក្នុងថ្នាក់រៀនពិត ហើយបង្កើតទ្រឹស្ដីពីដំណើរការនោះ (Design-Based Research Collective, ២០០៣) | បង្កើតម៉ូឌុលរៀនតាមអ៊ីនធឺណិតសម្រាប់និស្សិតឱសថ ហើយកែលម្អវាជា ៣ ដំណាក់កាល |
| ការស្រាវជ្រាវវាយតម្លៃ (evaluation research) | វាយតម្លៃដំណើរការ (process) លទ្ធផល (outcome) ឬផលប៉ះពាល់ (impact) នៃកម្មវិធី — អាចប្រើការរចនាណាមួយខាងលើ | វាយតម្លៃកម្មវិធីអាហារូបករណ៍របស់អង្គការមួយ សម្រាប់សិស្សស្រីនៅតំបន់ជនបទ |
💡 ការវាយតម្លៃកម្មវិធីធំៗ
Victora, Habicht និង Bryce (២០០៤) អះអាងថា សម្រាប់អន្តរាគមន៍សុខភាពសាធារណៈខ្នាតធំ ដែលខ្សែសង្វាក់មូលហេតុវែង និងស្មុគស្មាញ RCT ច្រើនតែមិនអាចធ្វើបាន ឬផ្ដល់លទ្ធផលដែលមិនអាចផ្ទេរទៅបរិបទផ្សេង។ ការរចនា «ភាពគួរឱ្យជឿ» (plausibility designs) ដែលប្រើក្រុមប្រៀបធៀបដែលមិនចៃដន្យ និងការវាស់ដំណើរការ អាចផ្ដល់ភស្តុតាងដែលមានសុពលភាព។
០៨ · ពេលវេលា និងឯកតាវិមាត្រពេលវេលា និងឯកតានៃការវិភាគ
វាស់ម្ដង ឬវាស់ច្រើនដង?
ការសិក្សា តាមបណ្ដោយពេល (longitudinal) រួមមាន ការសិក្សាតាមដាន (cohort) ការសិក្សា panel និងស៊េរីពេលវេលា។ វាអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកដឹងថាអ្វីកើតមុនអ្វីក្រោយ ដែលជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់ (ប៉ុន្តែមិនគ្រប់គ្រាន់) សម្រាប់ការអះអាងមូលហេតុ។ សម្រាប់និក្ខេបបទអនុបណ្ឌិតដែលមានពេល ១–២ ឆ្នាំ ការសិក្សា panel ពីរ ឬបីរលក (waves) រយៈពេល ៦–១២ ខែ អាចធ្វើទៅបាន ប្រសិនបើអ្នកមានផែនការការពារការបាត់បង់អ្នកចូលរួម។
ឯកតានៃការវិភាគ (unit of analysis)
ឯកតានៃការវិភាគ គឺជា «អ្វី» ឬ «អ្នកណា» ដែលអ្នកធ្វើការសន្និដ្ឋានអំពី — បុគ្គល គ្រួសារ ថ្នាក់រៀន សាលា មណ្ឌលសុខភាព ស្រុក ឬប្រទេស។ Yin (២០១៨) ចាត់ទុកឯកតានៃការវិភាគ ជាធាតុមួយក្នុងចំណោមធាតុ ៥ នៃការរចនាករណីសិក្សា។ កំហុសញឹកញាប់គឺ ប្រមូលទិន្នន័យនៅកម្រិតមួយ ប៉ុន្តែអះអាងនៅកម្រិតមួយទៀត ឬមិនគិតពីរចនាសម្ព័ន្ធពហុកម្រិត (សិស្សក្នុងថ្នាក់ ក្នុងសាលា) ដែលធ្វើឱ្យកំហុសស្តង់ដារតូចពេក — ប្រធានបទនៃមេរៀនទី ១៦។
✅ ពិនិត្យខ្លួនឯង
សរសេរប្រយោគមួយ៖ «ក្នុងការសិក្សានេះ ឯកតានៃការវិភាគគឺ ___ ឯកតានៃការសង្កេតគឺ ___ ហើយការសន្និដ្ឋានរបស់ខ្ញុំនឹងនិយាយអំពី ___»។ ប្រសិនបើចន្លោះទីមួយ និងទីបី មិនដូចគ្នា អ្នកត្រូវកែការរចនា ឬកែការអះអាង។
០៩ · សុពលភាពសុពលភាព ៤ ប្រភេទ និងការគំរាមកំហែងសំខាន់ៗ
Donald Campbell (១៩៥៧) បានបែងចែក សុពលភាពខាងក្នុង (internal validity — តើអន្តរាគមន៍ពិតជាធ្វើឱ្យមានភាពខុសគ្នាក្នុងការសិក្សានេះឬទេ?) ពី សុពលភាពខាងក្រៅ (external validity — តើលទ្ធផលនេះអាចទូទៅនីយកម្មទៅកាន់មនុស្ស ទីកន្លែង និងពេលវេលាផ្សេងបានឬទេ?)។ ក្រោយមក Cook និង Campbell (១៩៧៩) ហើយបន្ទាប់មក Shadish, Cook និង Campbell (២០០២) បានពង្រីកវាជា ៤ ប្រភេទ៖
| ប្រភេទសុពលភាព | សំណួរដែលវាសួរ | ការគំរាមកំហែងធម្មតា |
|---|---|---|
| សុពលភាពនៃការសន្និដ្ឋានស្ថិតិ (statistical conclusion) | តើការប៉ះពាល់ និងលទ្ធផលពិតជាទាក់ទងគ្នា ហើយខ្លាំងប៉ុណ្ណា? | កម្លាំងស្ថិតិទាប ការធ្វើតេស្តច្រើនដង ការរំលោភការសន្មត់នៃតេស្ត ការវាស់មិនជឿជាក់ |
| សុពលភាពខាងក្នុង (internal) | តើទំនាក់ទំនងនោះជាមូលហេតុ ពី A ទៅ B ពិតឬ? | ការជ្រើសរើស ប្រវត្តិ ការលូតលាស់ ការបាត់បង់អ្នកចូលរួម ការធ្វើតេស្ត ឧបករណ៍វាស់ ការត្រឡប់ទៅរកមធ្យម |
| សុពលភាពសំណង់គំនិត (construct) | តើអ្វីដែលយើងបានធ្វើ និងវាស់ ពិតជាតំណាងឱ្យគំនិតដែលយើងចង់និយាយមែនឬ? | និយមន័យប្រតិបត្តិខ្សោយ ការវាស់តែវិធីមួយ ការរំពឹងរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវ ផល Hawthorne |
| សុពលភាពខាងក្រៅ (external) | តើលទ្ធផលនៅតែពិតសម្រាប់មនុស្ស បរិបទ អន្តរាគមន៍ និងលទ្ធផលផ្សេងឬទេ? | អ្នកចូលរួមពិសេស (ឧ. តែនិស្សិតនៅទីក្រុងម៉ានីល) បរិបទពិសេស អន្តរកម្មរវាងអន្តរាគមន៍ និងបរិបទ |
ការគំរាមកំហែងដល់សុពលភាពខាងក្នុង ដែលអ្នកត្រូវស្គាល់
Campbell និង Stanley (១៩៦៣) បានរាយការគំរាមកំហែង ៨ ប្រភេទ។ ខាងក្រោមនេះជាប្រភេទដែលគណៈកម្មការសួរញឹកញាប់បំផុត ជាមួយឧទាហរណ៍ពីការសិក្សាមុន–ក្រោយ អំពីវគ្គបណ្ដុះបណ្ដាលគ្រូនៅខេត្តមួយ៖
ប្រវត្តិ (history)
ព្រឹត្តិការណ៍ខាងក្រៅដែលកើតឡើងក្នុងពេលសិក្សា ឧ. ក្រសួងបានចែកសៀវភៅសិក្សាថ្មីក្នុងឆមាសដដែល។ ការការពារ៖ ក្រុមប្រៀបធៀបដែលជួបព្រឹត្តិការណ៍ដូចគ្នា ឬ ITS។
ការលូតលាស់ (maturation)
អ្នកចូលរួមផ្លាស់ប្ដូរដោយធម្មជាតិ ឧ. គ្រូថ្មីកាន់តែមានបទពិសោធន៍ ទោះគ្មានវគ្គក៏ដោយ។ ការការពារ៖ ក្រុមត្រួតពិនិត្យដែលមានអាយុ និងបទពិសោធន៍ស្រដៀងគ្នា។
ការជ្រើសរើស (selection)
ក្រុមខុសគ្នាតាំងពីមុនអន្តរាគមន៍ ឧ. គ្រូដែលស្ម័គ្រចិត្តចូលវគ្គ មានចិត្តលើកទឹកចិត្តខ្ពស់ជាង។ ការការពារ៖ ចៃដន្យភាវូបនីយកម្ម ឬការវាស់មូលដ្ឋាន និងការផ្គូផ្គង។
ការបាត់បង់អ្នកចូលរួម (attrition / mortality)
អ្នកចូលរួមដែលចាកចេញ ខុសពីអ្នកដែលនៅ ឧ. គ្រូដែលខ្សោយបំផុតផ្ទេរចេញ ធ្វើឱ្យមធ្យមក្រោយកើនឡើង។ ការការពារ៖ តាមដានសកម្ម និងប្រៀបធៀបលក្ខណៈអ្នកចាកចេញ។
ការធ្វើតេស្ត (testing)
ការធ្វើតេស្តមុន ធ្វើឱ្យអ្នកចូលរួមធ្វើតេស្តក្រោយបានល្អជាង។ ការការពារ៖ ទម្រង់តេស្តស្មើគ្នា ឬការរចនាដែលមានក្រុមមិនធ្វើតេស្តមុន។
ឧបករណ៍វាស់ (instrumentation)
ឧបករណ៍ ឬអ្នកវាស់ផ្លាស់ប្ដូររវាងពេលទាំងពីរ ឧ. អ្នកសង្កេតថ្នាក់រៀនកាន់តែ «ងាយ» នៅពេលក្រោយ។ ការការពារ៖ បណ្ដុះបណ្ដាលអ្នកវាស់ ការបិទបាំង និងពិនិត្យភាពជឿជាក់។
ការត្រឡប់ទៅរកមធ្យម (regression to the mean)
បើអ្នកជ្រើសរើសសាលាដែលមានពិន្ទុទាបបំផុត ពិន្ទុរបស់វានឹងកើនឡើងជាមធ្យមនៅការវាស់បន្ទាប់ ទោះគ្មានអន្តរាគមន៍ក៏ដោយ។ ការការពារ៖ ក្រុមត្រួតពិនិត្យដែលជ្រើសរើសតាមលក្ខខណ្ឌដូចគ្នា។
អន្តរកម្មរវាងការជ្រើសរើស និងកត្តាផ្សេង
ឧ. ក្រុមពីរលូតលាស់ក្នុងល្បឿនខុសគ្នា (selection–maturation)។ ការការពារ៖ វាស់មូលដ្ឋានច្រើនដង ដើម្បីមើលនិន្នាការមុនអន្តរាគមន៍។
💡 តុល្យភាពរវាងសុពលភាពខាងក្នុង និងខាងក្រៅ
ការគ្រប់គ្រងកាន់តែតឹងរ៉ឹង (អ្នកចូលរួមជ្រើសរើសយ៉ាងជាក់លាក់ បរិយាកាសមន្ទីរពិសោធន៍) បង្កើនសុពលភាពខាងក្នុង ប៉ុន្តែអាចកាត់បន្ថយសុពលភាពខាងក្រៅ។ ការសិក្សាក្នុងបរិយាកាសពិត (pragmatic) ធ្វើផ្ទុយពីនេះ។ ក្នុងជំពូកទី ៣ ត្រូវប្រាប់ថា អ្នកបានផ្ដល់អាទិភាពលើប្រភេទណា ហើយហេតុអ្វី។ សុពលភាព និងភាពជឿជាក់នៃ ការវាស់ (ឧបករណ៍) នឹងពិភាក្សាលម្អិតក្នុងមេរៀនទី ១០។
១០ · ឋានានុក្រមឋានានុក្រមភស្តុតាង (សាជីជ្រុង) — និងការរិះគន់របស់វា
ក្នុងវេជ្ជសាស្ត្រផ្អែកលើភស្តុតាង ការរចនាត្រូវបានរៀបជា «សាជីជ្រុង»៖ មតិអ្នកជំនាញ និងរបាយការណ៍ករណីនៅបាត ការសិក្សាករណី–ត្រួតពិនិត្យ និងតាមដាននៅកណ្ដាល RCT នៅជិតកំពូល ហើយការពិនិត្យជាប្រព័ន្ធ និង meta-analysis នៅកំពូល។ តក្កវិជ្ជានៅពីក្រោយគឺ៖ សម្រាប់សំណួរអំពីប្រសិទ្ធភាពអន្តរាគមន៍ ការរចនាដែលខ្ពស់ជាង ការពារភាពលម្អៀងបានល្អជាង។
ការរិះគន់ ៤ ចំណុច
សាជីជ្រុងថ្មី
Murad និងក្រុម (២០១៦) ស្នើឱ្យគូរបន្ទាត់រវាងកម្រិតជា រលក (ព្រោះ RCT ខ្សោយ អាចទាបជាងការសិក្សាសង្កេតល្អ) ហើយដកការពិនិត្យជាប្រព័ន្ធចេញពីកំពូល ទៅធ្វើជា «កែវយឹត» សម្រាប់មើលភស្តុតាងវិញ។
ការសិក្សាសង្កេតល្អ
Concato, Shah និង Horwitz (២០០០) បានប្រៀបធៀប meta-analysis លើប្រធានបទ ៥ ហើយរកឃើញថា ការសិក្សាសង្កេតដែលរចនាល្អ មិនបានប៉ាន់ប្រមាណផលប៉ះពាល់លើសជាប្រព័ន្ធ បើធៀបនឹង RCT ទេ។
អន្តរាគមន៍ស្មុគស្មាញ
សម្រាប់កម្មវិធីសុខភាពសាធារណៈ ឬគោលនយោបាយអប់រំខ្នាតធំ RCT ច្រើនតែមិនអាចធ្វើបាន ហើយលទ្ធផលរបស់វាអាចមិនផ្ទេរទៅបរិបទផ្សេង (Victora និងក្រុម, ២០០៤)។
សំណួរខុសគ្នា ភស្តុតាងខុសគ្នា
សាជីជ្រុងនេះគ្មានន័យសម្រាប់សំណួរអំពីអត្ថន័យ ឬបទពិសោធន៍ទេ។ សម្រាប់សំណួរ «ហេតុអ្វីម្ដាយមិនយកកូនមកចាក់វ៉ាក់សាំង?» ការសិក្សាគុណភាពល្អ គឺជាភស្តុតាងល្អបំផុត។
១១ · ការរាយការណ៍គោលការណ៍ណែនាំរាយការណ៍តាមការរចនា (EQUATOR Network)
បណ្ដាញ EQUATOR (Enhancing the QUAlity and Transparency Of health Research) ប្រមូលផ្ដុំគោលការណ៍ណែនាំរាយការណ៍រាប់រយ។ ការដឹងមុនថាការរចនារបស់អ្នកត្រូវគ្នានឹងគោលការណ៍ណា ជួយអ្នក រចនា ការសិក្សាបានល្អជាងមុន — ព្រោះបញ្ជីនោះប្រាប់អ្នកពីអ្វីដែលអ្នកនឹងត្រូវរាយការណ៍ ដូច្នេះអ្នកត្រូវគ្រោងធ្វើវាតាំងពីដំបូង។
| ការរចនា | គោលការណ៍ណែនាំ | ចំណុចសំខាន់ |
|---|---|---|
| RCT ក្រុមស្រប | CONSORT (១៩៩៦ → ២០១០ → ២០២៥) | បញ្ជី ៣០ ធាតុ ក្នុងកំណែ ២០២៥ + ដ្យាក្រាមលំហូរអ្នកចូលរួម · មានផ្នែកថ្មីអំពីវិទ្យាសាស្ត្របើកចំហ |
| RCT តាមចង្កោម | CONSORT ពង្រីកសម្រាប់ cluster (២០១២) | ហេតុផលនៃការចៃដន្យតាមចង្កោម · ICC · ការវិភាគដែលគិតពីចង្កោម |
| ពាក់កណ្ដាលពិសោធន៍ (អន្តរាគមន៍អាកប្បកិរិយា/សុខភាពសាធារណៈ) | TREND (២០០៤) | ទ្រឹស្ដីនៃអន្តរាគមន៍ · ពិពណ៌នាក្រុមប្រៀបធៀប · វិធីកែតម្រូវភាពលម្អៀង |
| កាត់ទទឹង ករណី–ត្រួតពិនិត្យ តាមដាន | STROBE (២០០៧) | ២២ ធាតុ · ១៨ ធាតុរួមសម្រាប់ទាំង ៣ ការរចនា និង ៤ ធាតុជាក់លាក់ |
| ការស្រាវជ្រាវគុណភាពទូទៅ | SRQR (២០១៤) | ២១ ធាតុ · អាចប្រើជាមួយគំរូគំនិត និងប្រពៃណីផ្សេងៗ |
| ការសម្ភាសន៍ និង focus group | COREQ (២០០៧) | ៣២ ធាតុ ក្នុង ៣ ដែន៖ ក្រុមស្រាវជ្រាវ និង reflexivity · ការរចនាការសិក្សា · ការវិភាគ និងការរាយការណ៍ |
| វិធីសាស្ត្រចម្រុះ | GRAMMS (២០០៨) | ពន្យល់ការរចនា ហេតុផល និងការរួមបញ្ចូលទិន្នន័យ |
⚠️ រាយការណ៍ ≠ វាយតម្លៃគុណភាព
ដូចដែលបានព្រមានក្នុងមេរៀនទី ៣ CONSORT ឬ STROBE ប្រាប់ថា ត្រូវរាយការណ៍អ្វី មិនមែនវាស់ថាការសិក្សាមាន ហានិភ័យនៃភាពលម្អៀង ប៉ុណ្ណានោះទេ។ ក្នុងនិក្ខេបបទ អ្នកអាចសរសេរថា «ជំពូកនេះត្រូវបានរៀបចំតាម STROBE (សូមមើលឧបសម្ព័ន្ធ គ)» ហើយភ្ជាប់បញ្ជីដែលបានបំពេញ។
១២ · ឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដែងសំណួរមួយនៅប្រទេសកេនយ៉ា រចនាបាន ៥ របៀប
សូមស្រមៃថា ការិយាល័យសុខាភិបាលស្រុកមួយ (ឧ. ស្រុក Kakamega) មានគម្រោងណែនាំ កម្មវិធីភ្នាក់ងារសុខភាពសហគមន៍ ដែលភ្នាក់ងារនីមួយៗទៅសួរសុខទុក្ខគ្រួសារដែលមានកូនតូច រំលឹកកាលវិភាគចាក់វ៉ាក់សាំង និងជួយដោះស្រាយឧបសគ្គ។ សំណួររបស់និស្សិតបណ្ឌិតម្នាក់៖ «តើកម្មវិធីនេះបង្កើនអត្រាកុមារដែលបានចាក់វ៉ាក់សាំងគ្រប់ដូស នៅអាយុ ១២ ខែ ដែរឬទេ?» នេះជាសេណារីយ៉ូសម្មតិសម្រាប់បង្រៀន — តួលេខខាងក្រោមមិនមែនជាទិន្នន័យពិតទេ។
| ការរចនា | របៀបធ្វើ (សង្ខេប) | អាចអះអាង | មិនអាចអះអាង |
|---|---|---|---|
| ① RCT តាមចង្កោម | ចាប់ឆ្នោតមណ្ឌលសុខភាព ២០ ក្នុងចំណោម ៤០ ឱ្យចាប់ផ្ដើមកម្មវិធីមុន · វាស់អត្រាចាក់គ្រប់ដូសពីកំណត់ត្រា និងការស្ទង់គ្រួសារ | ផលប៉ះពាល់មូលហេតុជាមធ្យម នៅក្នុងស្រុកនេះ ក្នុងលក្ខខណ្ឌនៃការសាកល្បង | ថាតើវានឹងដំណើរការដូចគ្នានៅស្រុកផ្សេង ឬនៅពេលពង្រីកដោយគ្មានការគាំទ្រពីគម្រោង |
| ② Stepped wedge | មណ្ឌលទាំង ៤០ ទទួលកម្មវិធី ជា ៤ ដំណាក់កាល រៀងរាល់ ៣ ខែ តាមលំដាប់ចៃដន្យ | ផលប៉ះពាល់មូលហេតុ ខណៈគ្រប់មណ្ឌលទទួលយកដោយមន្ទីរ | បើមាននិន្នាការខ្លាំងតាមពេលវេលា ដែលមិនបានយកមកគិតក្នុងការវិភាគ |
| ③ ITS + ក្រុមប្រៀបធៀប | ប្រើទិន្នន័យ HMIS ប្រចាំខែ ២៤ ខែមុន និង ២៤ ខែក្រោយ ក្នុងស្រុកដែលមានកម្មវិធី និងស្រុកជិតខាងដែលគ្មាន | ការផ្លាស់ប្ដូរកម្រិត និងទំនោរ ដែលទំនងជាមកពីកម្មវិធី (ប្រសិនបើនិន្នាការមុនស្របគ្នា) | ផ្ដាច់ពីព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងដែលកើតឡើងតែក្នុងស្រុកមួយ · មិនដឹងកម្រិតគ្រួសារ |
| ④ ការស្ទង់មតិកាត់ទទឹង | ស្ទង់ម្ដាយដែលមានកូនអាយុ ១២–២៣ ខែ ៦០០ នាក់ · សួរថាធ្លាប់ត្រូវភ្នាក់ងារមកសួរសុខទុក្ខឬទេ | អត្រាចាក់វ៉ាក់សាំង និងទំនាក់ទំនងជាមួយការសួរសុខទុក្ខ បន្ទាប់ពីកែតម្រូវអថេររំខាន | មូលហេតុ៖ គ្រួសារដែលភ្នាក់ងារទៅលេង អាចជាគ្រួសារដែលងាយរក និងយកចិត្តទុកដាក់ស្រាប់ |
| ⑤ ករណីសិក្សាគុណភាព / ចម្រុះ | ជ្រើសរើសមណ្ឌល ៣ (ជោគជ័យខ្ពស់ មធ្យម ទាប) · សម្ភាសន៍ភ្នាក់ងារ ម្ដាយ និងបុគ្គលិកមណ្ឌល · សង្កេតការសួរសុខទុក្ខ | យន្តការ ឧបសគ្គ និងបរិបទ ដែលពន្យល់ថាហេតុអ្វីកម្មវិធីដំណើរការនៅកន្លែងខ្លះ | ទំហំផលប៉ះពាល់ជាមធ្យម ឬទូទៅនីយកម្មស្ថិតិ |
💡 មេរៀនពីតារាងនេះ
ការរចនាទាំង ៥ មិនមែនជាការប្រកួតប្រជែងគ្នាទេ — វាឆ្លើយសំណួរខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច។ និស្សិតបណ្ឌិតដែលមានធនធានតិច អាចផ្សំ ③ (ទិន្នន័យមានស្រាប់ ថោក) ជាមួយ ⑤ (ពន្យល់យន្តការ) ក្នុងការរចនាចម្រុះបែបពន្យល់តាមលំដាប់។ ប៉ុន្តែការសន្និដ្ឋានត្រូវតែនិយាយត្រឹមតែអ្វីដែលការរចនាអនុញ្ញាត៖ «អត្រាចាក់វ៉ាក់សាំងបានកើនឡើងក្រោយកម្មវិធី ហើយការកើនឡើងនេះមិនបានឃើញក្នុងស្រុកប្រៀបធៀបទេ» — មិនមែន «កម្មវិធីបានបង្កើនអត្រាចាក់វ៉ាក់សាំង ១៥%» ដោយគ្មានការប្រុងប្រយ័ត្ននោះទេ។
✅ ចំណុចសីលធម៌ក្នុងការរចនា
ប្រសិនបើភស្តុតាងអន្តរជាតិបង្ហាញរួចហើយថា ការសួរសុខទុក្ខតាមផ្ទះមានប្រសិទ្ធភាព តើការមិនផ្ដល់កម្មវិធីដល់មណ្ឌល ២០ មានសីលធម៌ដែរឬទេ? នេះជាហេតុផលមួយដែល stepped wedge ឬការពង្រីកជាដំណាក់កាល ត្រូវបានជ្រើសរើស។ គណៈកម្មាធិការជាតិសីលធម៌សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវសុខាភិបាល នឹងសួរសំណួរនេះ — ត្រូវរៀបចំចម្លើយក្នុងសំណើ (មេរៀនទី ២១)។
១៣ · ការសម្រេចចិត្តរបៀបជ្រើសរើសការរចនាសម្រាប់ការសិក្សារបស់អ្នក
ឆ្លើយសំណួរខាងក្រោមតាមលំដាប់។ សរសេរចម្លើយនីមួយៗជាប្រយោគមួយ — ប្រយោគទាំងនោះនឹងក្លាយជាឆ្អឹងខ្នងនៃផ្នែក «ការរចនាស្រាវជ្រាវ» ក្នុងជំពូកទី ៣។
សំណួរទី ១៖ តើសំណួរស្រាវជ្រាវរបស់អ្នកជាប្រភេទណា?
ពិពណ៌នា («មានប៉ុន្មាន? កម្រិតណា?») → ការស្ទង់មតិកាត់ទទឹង ឬការសិក្សាពិពណ៌នា។ ទំនាក់ទំនង → កាត់ទទឹងវិភាគ ឬតាមដាន។ មូលហេតុ/ប្រសិទ្ធភាព → សំណួរទី ២។ អត្ថន័យ/បទពិសោធន៍/ដំណើរការ → ការរចនាគុណភាព (មេរៀនទី ៧)។ ទាំងទំហំ និងការពន្យល់ → ការរចនាចម្រុះ (មេរៀនទី ៨)។
សំណួរទី ២៖ តើអ្នក (ឬដៃគូ) អាចកំណត់ថាអ្នកណាទទួលអន្តរាគមន៍បានទេ?
បាន ហើយការចៃដន្យមានសីលធម៌ និងអាចធ្វើបាន → RCT (កម្រិតបុគ្គល ឬចង្កោម ឬ stepped wedge)។ បាន ប៉ុន្តែមិនអាចចៃដន្យ → ពាក់កណ្ដាលពិសោធន៍ ជាមួយក្រុមប្រៀបធៀប។ មិនបាន → សំណួរទី ៣។
សំណួរទី ៣៖ តើមានទិន្នន័យតាមពេលវេលា ឬអាចតាមដានអ្នកចូលរួមបានទេ?
មានទិន្នន័យប្រចាំខែច្រើនមុន និងក្រោយគោលនយោបាយ → ITS។ អាចតាមដាន → cohort (prospective ឬ retrospective ពីកំណត់ត្រា)។ លទ្ធផលកម្រ → ករណី–ត្រួតពិនិត្យ។ មិនអាច → កាត់ទទឹង ដោយប្រើភាសាទំនាក់ទំនង មិនមែនមូលហេតុ។
សំណួរទី ៤៖ តើឯកតានៃការវិភាគ និងកម្រិតនៃការអះអាងជាអ្វី?
បុគ្គល សាលា មណ្ឌល ឬខេត្ត? ប្រសិនបើអន្តរាគមន៍នៅកម្រិតក្រុម ត្រូវរចនា និងវិភាគតាមចង្កោម ហើយកុំអះអាងកម្រិតបុគ្គលពីទិន្នន័យក្រុម។
សំណួរទី ៥៖ តើការគំរាមកំហែងដល់សុពលភាពណាធំបំផុត ហើយការរចនាអាចការពារវាយ៉ាងដូចម្ដេច?
រាយការគំរាមកំហែង ៣ ដែលទំនងបំផុត (ឧ. ការជ្រើសរើស ប្រវត្តិ ការបាត់បង់) ហើយបន្ថែមធាតុរចនាមួយសម្រាប់នីមួយៗ (ក្រុមប្រៀបធៀប ការវាស់មូលដ្ឋាន ស៊េរីពេលវេលា ផែនការតាមដាន)។
ជំហានចុងក្រោយ៖ ពិនិត្យលទ្ធភាព និងភាពស៊ីសង្វាក់
ពេលវេលា ថវិកា ការចូលដំណើរការទិន្នន័យ ការអនុញ្ញាតសីលធម៌ និងជំនាញរបស់គ្រូណែនាំ។ បន្ទាប់មកអានខ្សែសង្វាក់ពីលើចុះក្រោម៖ គំរូគំនិត → សំណួរ → ការរចនា → គំរូ និងឧបករណ៍ → ការវិភាគ → ប្រភេទការអះអាង។
១៤ · ការសរសេររបៀបសរសេរផ្នែក «ការរចនាស្រាវជ្រាវ» ក្នុងជំពូកទី ៣
ផ្នែកនេះជាទូទៅមកបន្ទាប់ពីផ្នែកទស្សនវិជ្ជាស្រាវជ្រាវ (មេរៀនទី ១) និងមុនផ្នែកប្រជាជន និងគំរូ។ ប្រវែងប្រហាក់ប្រហែល៖ អនុបណ្ឌិត ~៣០០–៦០០ ពាក្យ និង បណ្ឌិត ~៨០០–១៥០០ ពាក្យ — ត្រូវពិនិត្យការណែនាំរបស់សាកលវិទ្យាល័យ និងគ្រូណែនាំជានិច្ច។ រចនាសម្ព័ន្ធជំពូកវិធីសាស្ត្រទាំងមូល នឹងពិភាក្សាក្នុងមេរៀនទី ២២។
📝 រចនាសម្ព័ន្ធ ៥ ជំហាន
ជំហានទី ១ ដាក់ឈ្មោះការរចនាឱ្យច្បាស់ និងពេញលេញ (ឧ. «ការសិក្សាពាក់កណ្ដាលពិសោធន៍ ស៊េរីពេលវេលាដែលត្រូវបានរំខាន ជាមួយក្រុមប្រៀបធៀប») ហើយយោងប្រភពវិធីសាស្ត្រ។
ជំហានទី ២ ភ្ជាប់ការរចនាទៅនឹងសំណួរស្រាវជ្រាវ និងគំរូគំនិត — ហេតុអ្វីការរចនានេះអាចឆ្លើយសំណួរនោះបាន។
ជំហានទី ៣ ពិពណ៌នារចនាសម្ព័ន្ធ៖ ក្រុម ឯកតានៃការវិភាគ ពេលវេលានៃការវាស់ និងរបៀបកំណត់អន្តរាគមន៍ (ប្រសិនបើមាន)។
ជំហានទី ៤ រាយការគំរាមកំហែងដល់សុពលភាពសំខាន់ៗ និងធាតុរចនាដែលការពារវា។
ជំហានទី ៥ ពន្យល់ការរចនាជំនួសដែលបានពិចារណា ហេតុអ្វីមិនជ្រើសរើស និងគោលការណ៍ណែនាំរាយការណ៍ដែលនឹងអនុវត្ត។
កថាខណ្ឌគំរូ (ភាសាអង់គ្លេស) — សម្រាប់ឧទាហរណ៍ក្នុងផ្នែកទី ១២
MODEL PARAGRAPH · QUASI-EXPERIMENTAL DESIGN
This study used a controlled interrupted time series design (Shadish, Cook, & Campbell, 2002; Bernal, Cummins, & Gasparrini, 2017) to examine whether the introduction of a community health-worker programme was followed by a change in the proportion of children fully immunised by 12 months of age. Because the provincial health department had already decided which operational districts would start the programme, random allocation was not possible; a cluster randomised trial was therefore considered but rejected. Monthly health-facility data for the 24 months before and 24 months after implementation were extracted for the two programme districts and for two neighbouring comparison districts selected for similar baseline coverage and population size. The health centre catchment area is the unit of analysis. The pre-intervention series allows secular trends and regression to the mean to be modelled, while the comparison districts address history threats such as concurrent national campaigns. Selection bias and differential data quality remain possible threats and are examined in sensitivity analyses. Reporting follows the TREND statement (Des Jarlais et al., 2004).
ហេតុអ្វីកថាខណ្ឌនេះល្អ? (១) វាដាក់ឈ្មោះការរចនាជាក់លាក់ និងយោងប្រភព។ (២) វាពន្យល់ហេតុអ្វីមិនអាចធ្វើ RCT បាន — ដោយស្មោះត្រង់។ (៣) វាកំណត់ឯកតានៃការវិភាគ។ (៤) វាភ្ជាប់ធាតុនីមួយៗនៃការរចនាទៅនឹងការគំរាមកំហែងជាក់លាក់។ (៥) វាទទួលស្គាល់ការគំរាមកំហែងដែលនៅសល់ និងប្រកាសគោលការណ៍ណែនាំរាយការណ៍។
១៥ · ជៀសវាងកំហុស ៨ យ៉ាងដែលគណៈកម្មការឃើញញឹកញាប់
ច្រឡំការរចនាជាមួយឧបករណ៍
«ការរចនារបស់ខ្ញុំគឺកម្រងសំណួរ»។ ដំណោះស្រាយ៖ ដាក់ឈ្មោះរចនាសម្ព័ន្ធ (ឧ. «ការស្ទង់មតិកាត់ទទឹងវិភាគ») ហើយពិពណ៌នាកម្រងសំណួរនៅផ្នែកឧបករណ៍។
ភាសាមូលហេតុ ជាមួយការរចនាកាត់ទទឹង
សរសេរថា «X មានផលប៉ះពាល់លើ Y» ពីការស្ទង់មតិតែមួយដង។ ដំណោះស្រាយ៖ ប្រើ «ទាក់ទងនឹង» ឬ «ព្យាករ» ហើយពិភាក្សាអំពីមូលហេតុក្នុងមេរៀនទី ៦។
ហៅការសិក្សាមុន–ក្រោយតែមួយក្រុមថា «ពិសោធន៍»
គ្មានក្រុមប្រៀបធៀប គ្មានចៃដន្យ ប៉ុន្តែប្រកាសថា «experimental design»។ ដំណោះស្រាយ៖ ហៅវាឱ្យត្រឹមត្រូវ (pre-experimental ឬ one-group pretest–posttest) ហើយពិភាក្សាការគំរាមកំហែង។
មិនអើពើចង្កោម
អន្តរាគមន៍នៅកម្រិតសាលា ប៉ុន្តែវិភាគសិស្ស ៨០០ នាក់ដូចជាឯករាជ្យពីគ្នា។ ដំណោះស្រាយ៖ គិតពីចង្កោមក្នុងការគណនាទំហំគំរូ (មេរៀនទី ៩) និងការវិភាគ (មេរៀនទី ១៦)។
ក្រុមប្រៀបធៀបដែលមិនអាចប្រៀបធៀបបាន
ប្រៀបធៀបសាកលវិទ្យាល័យឯកជនក្នុងក្រុង ជាមួយសាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋនៅខេត្ត ដោយមិនវាស់លក្ខណៈមូលដ្ឋាន។ ដំណោះស្រាយ៖ វាស់មូលដ្ឋាន ផ្គូផ្គង និងពិពណ៌នាភាពខុសគ្នាដោយបើកចំហ។
គ្មានផែនការសម្រាប់ការបាត់បង់អ្នកចូលរួម
ការសិក្សាតាមដានដែលបាត់អ្នកចូលរួម ៤០% ដោយមិនដឹងថាពួកគេខុសពីអ្នកដែលនៅយ៉ាងដូចម្ដេច។ ដំណោះស្រាយ៖ កត់ត្រាលេខទូរសព្ទច្រើន ផ្ដល់ការរំលឹក ហើយប្រៀបធៀបលក្ខណៈអ្នកចាកចេញ។
ការរចនាគុណភាពដែលគ្មាន «ការរចនា»
សរសេរតែ «ការសិក្សាគុណភាព ដោយសម្ភាសន៍ ១៥ នាក់»។ ដំណោះស្រាយ៖ ដាក់ឈ្មោះប្រពៃណី (ករណីសិក្សា phenomenology…) ព្រំដែនករណី តក្កវិជ្ជាជ្រើសរើសអ្នកចូលរួម និងការវិភាគដែលស៊ីគ្នា។
ប្រើសាជីជ្រុងភស្តុតាងជាអាវុធ
«RCT តែងតែល្អជាង ដូច្នេះការសិក្សាគុណភាពខ្សោយ»។ ដំណោះស្រាយ៖ ពន្យល់ថាសាជីជ្រុងអនុវត្តចំពោះសំណួរប្រសិទ្ធភាពប៉ុណ្ណោះ ហើយវាយតម្លៃការរចនាតាមភាពស៊ីនឹងសំណួរ។
១៦ · ការការពារនិក្ខេបបទសំណួរ ៦ ដែលគណៈកម្មការតែងតែសួរ — និងរបៀបឆ្លើយ
«ហេតុអ្វីអ្នកមិនធ្វើ RCT?»
គន្លឹះឆ្លើយ៖ កុំការពារខ្លួនដោយនិយាយថា «RCT ពិបាក»។ ពន្យល់ហេតុផលជាក់លាក់ (សីលធម៌ ការសម្រេចរបស់ស្ថាប័នមុនការសិក្សា ទំហំ ថវិកា) ហើយបង្ហាញថាធាតុណានៃការរចនារបស់អ្នក ជំនួសតួនាទីរបស់ចៃដន្យ (ក្រុមប្រៀបធៀប ស៊េរីពេលវេលា ការកែតម្រូវ)។
«តើអ្នកអាចនិយាយថា ‹ផលប៉ះពាល់› ពីការរចនានេះបានទេ?»
គន្លឹះឆ្លើយ៖ បង្ហាញថាអ្នកដឹងព្រំដែន៖ «ការរចនានេះអនុញ្ញាតឱ្យខ្ញុំអះអាងទំនាក់ទំនងដែលបានកែតម្រូវ មិនមែនផលប៉ះពាល់មូលហេតុទេ ដូច្នេះក្នុងជំពូកទី ៥ ខ្ញុំប្រើពាក្យ ‹ទាក់ទងនឹង›»។
«តើការគំរាមកំហែងដល់សុពលភាពខាងក្នុងធំបំផុតរបស់អ្នកជាអ្វី?»
គន្លឹះឆ្លើយ៖ ដាក់ឈ្មោះមួយឱ្យច្បាស់ (ឧ. ការជ្រើសរើស) ពន្យល់ថាវាអាចបង្កើតលទ្ធផលក្លែងក្លាយយ៉ាងដូចម្ដេច ហើយប្រាប់ពីអ្វីដែលអ្នកបានធ្វើ (ការវាស់មូលដ្ឋាន ការវិភាគរសើប) និងអ្វីដែលនៅតែមិនប្រាកដ។
«តើលទ្ធផលរបស់អ្នកអាចអនុវត្តនៅខេត្ត ឬប្រទេសផ្សេងបានទេ?»
គន្លឹះឆ្លើយ៖ បែងចែកសុពលភាពខាងក្នុង និងខាងក្រៅ។ ពិពណ៌នាលក្ខណៈបរិបទរបស់អ្នក (ប្រព័ន្ធសុខាភិបាល ភូមិសាស្ត្រ វប្បធម៌) ដែលអាចខុសពីកន្លែងផ្សេង ហើយស្នើថាការសិក្សាបន្ទាប់គួរសាកល្បងនៅទីណា។
«ហេតុអ្វីអ្នកជ្រើសរើសករណីទាំងនេះ ហើយប៉ុណ្ណឹងគ្រប់គ្រាន់ឬ?» (ការសិក្សាគុណភាព)
គន្លឹះឆ្លើយ៖ ពន្យល់តក្កវិជ្ជានៃការជ្រើសរើសតាមគោលបំណង (ឧ. ករណីផ្ទុយគ្នា ដើម្បីប្រៀបធៀបយន្តការ) និងលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យដែលអ្នកបានប្រើដើម្បីសម្រេចថាទិន្នន័យគ្រប់គ្រាន់ — មិនមែនចំនួនស្ថិតិទេ។
«តើការរចនារបស់អ្នកស៊ីនឹងគំរូគំនិតដែលអ្នកប្រកាសដែរឬទេ?»
គន្លឹះឆ្លើយ៖ ប្រើខ្សែសង្វាក់ពីមេរៀនទី ១៖ «ខ្ញុំប្រកាសក្រោយវិជ្ជមាននិយម ដូច្នេះខ្ញុំសាកល្បងសម្មតិកម្មដែលអាចបដិសេធបាន តាមការរចនាពាក់កណ្ដាលពិសោធន៍ ហើយអះអាងជាប្រូបាប៊ីលីតេ ជាមួយចន្លោះទំនុកចិត្ត»។
១៧ · ប្រវត្តិពី Lind ដល់ CONSORT 2025៖ ពេលវេលាសំខាន់ៗ
ប្រវត្តិនៃការរចនាស្រាវជ្រាវ គឺជាប្រវត្តិនៃការស្វែងរកវិធីកាន់តែល្អ ដើម្បីបំបែក «អ្វីដែលអន្តរាគមន៍បានធ្វើ» ពី «អ្វីដែលនឹងកើតឡើងដដែល»។ វាមកពីវេជ្ជសាស្ត្រ កសិកម្ម ចិត្តវិទ្យា និងការអប់រំ ហើយបានបង្រួបបង្រួមគ្នាក្នុងគោលការណ៍ណែនាំរាយការណ៍សព្វថ្ងៃ។
James Lind ប្រៀបធៀបការព្យាបាល ៦ ប្រភេទលើនាវិកជំងឺ scurvy ១២ នាក់ — ការប្រៀបធៀបដែលមានការគ្រប់គ្រង មុនសម័យចៃដន្យភាវូបនីយកម្ម។
Lind បោះពុម្ព A Treatise of the Scurvy (បោះពុម្ពលើកទី ២ ឆ្នាំ ១៧៥៧)។
R. A. Fisher បោះពុម្ព The Design of Experiments — ចៃដន្យភាវូបនីយកម្ម ការធ្វើឡើងវិញ និងការរៀបចំជាប្លុក។
MRC បោះពុម្ពការសាកល្បងស្ត្រិបតូម៉ៃស៊ីនលើជំងឺរបេងសួត ក្នុង BMJ។
Doll និង Hill បោះពុម្ពការសិក្សាករណី–ត្រួតពិនិត្យ អំពីការជក់បារី និងមហារីកសួត។
Doll និង Hill បោះពុម្ពរបាយការណ៍បឋមនៃការសិក្សាតាមដានវេជ្ជបណ្ឌិតអង់គ្លេស។
Donald Campbell បែងចែកសុពលភាពខាងក្នុង និងខាងក្រៅ ក្នុង Psychological Bulletin។
Campbell និង Stanley បោះពុម្ព Experimental and Quasi-Experimental Designs for Research។
Cook និង Campbell បោះពុម្ព Quasi-Experimentation — ពង្រីកប្រភេទសុពលភាពជា ៤។
សេចក្ដីថ្លែង CONSORT ដំបូង ក្នុង JAMA។
Shadish, Cook និង Campbell បោះពុម្ពសៀវភៅស្តង់ដារ · Grimes និង Schulz ចាប់ផ្ដើមស៊េរីការរចនាក្នុង The Lancet។
សេចក្ដីថ្លែង TREND សម្រាប់ការរចនាមិនចៃដន្យ។
STROBE សម្រាប់ការសិក្សាសង្កេត និង COREQ សម្រាប់ការសម្ភាសន៍ និង focus group។
SRQR សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវគុណភាព។
Murad និងក្រុម ស្នើ «សាជីជ្រុងភស្តុតាងថ្មី»។
CONSORT 2025 ជំនួស CONSORT 2010 — បញ្ជី ៣០ ធាតុ ជាមួយផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្របើកចំហ។
១៨ · តេស្តខ្លួនឯងសំណួរត្រួតពិនិត្យការយល់ដឹង (ចុចដើម្បីមើលចម្លើយ)
១. ការសិក្សាមួយស្ទង់និស្សិត ៤០០ នាក់ក្នុងពេលតែមួយ អំពីម៉ោងប្រើបណ្ដាញសង្គម និងពិន្ទុមធ្យម។ តើជាការរចនាអ្វី ហើយអាចអះអាងមូលហេតុបានទេ?
ចម្លើយ៖ ការស្ទង់មតិកាត់ទទឹង (វិភាគ)។ មិនអាចអះអាងមូលហេតុបានទេ ព្រោះមិនដឹងថាអ្វីកើតមុន ហើយអាចមានអថេររំខាន — ប្រើភាសា «ទាក់ទងនឹង»។
២. អ្នកស្រាវជ្រាវជ្រើសរើសកុមារដែលមានជំងឺរលាកសួតធ្ងន់ធ្ងរ ១០០ នាក់ និងកុមារគ្មានជំងឺ ២០០ នាក់ពីសហគមន៍ដូចគ្នា ហើយសួរអំពីការប្រើអុសដាំស្លក្នុងផ្ទះ។ តើជាការរចនាអ្វី?
ចម្លើយ៖ ករណី–ត្រួតពិនិត្យ — ចាប់ផ្ដើមពីលទ្ធផល ហើយមើលថយក្រោយទៅការប៉ះពាល់។ ត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នភាពលម្អៀងនៃការចងចាំ។
៣. សាលា ៣០ ត្រូវបានចាប់ឆ្នោតឱ្យទទួល ឬមិនទទួលកម្មវិធីអាន។ តើការរចនាអ្វី ហើយអ្វីដែលត្រូវគិតក្នុងការវិភាគ?
ចម្លើយ៖ RCT តាមចង្កោម។ ត្រូវគិតពីភាពស្រដៀងគ្នារបស់សិស្សក្នុងសាលាតែមួយ (ICC) ទាំងក្នុងទំហំគំរូ និងការវិភាគ ហើយរាយការណ៍តាម CONSORT សម្រាប់ cluster។
៤. មណ្ឌលសុខភាពដែលមានអត្រាចាក់វ៉ាក់សាំងទាបបំផុតក្នុងឆ្នាំមុន ត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់កម្មវិធីថ្មី ហើយអត្រាកើនឡើងក្នុងឆ្នាំបន្ទាប់។ តើការគំរាមកំហែងណាដែលគួរព្រួយបារម្ភ?
ចម្លើយ៖ ការត្រឡប់ទៅរកមធ្យម (និងការជ្រើសរើស និងប្រវត្តិ)។ ការជ្រើសរើសដោយផ្អែកលើតម្លៃទាបខ្លាំង ធ្វើឱ្យតម្លៃក្រោយកើនឡើងដោយខ្លួនឯងជាមធ្យម។
៥. តើសុពលភាព ៤ ប្រភេទរបស់ Shadish, Cook និង Campbell មានអ្វីខ្លះ?
ចម្លើយ៖ សុពលភាពនៃការសន្និដ្ឋានស្ថិតិ សុពលភាពខាងក្នុង សុពលភាពសំណង់គំនិត និងសុពលភាពខាងក្រៅ។
៦. អ្នកសរសេរអត្ថបទពីការសម្ភាសន៍ពាក់កណ្ដាលរចនាសម្ព័ន្ធជាមួយឱសថការី ២០ នាក់។ តើគោលការណ៍ណែនាំរាយការណ៍ណាសមស្រប?
ចម្លើយ៖ COREQ (៣២ ធាតុ សម្រាប់ការសម្ភាសន៍ និង focus group) ឬ SRQR (២១ ធាតុ សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវគុណភាពទូទៅ) — តាមការណែនាំរបស់ទស្សនាវដ្ដី។
៧. លំហាត់អនុវត្ត៖ រចនាការសិក្សារបស់អ្នក ២ របៀប
ការណែនាំ៖ យកសំណួរស្រាវជ្រាវរបស់អ្នក ហើយសរសេរការរចនាពីរ (ឧ. មួយខ្លាំងបំផុតតាមទ្រឹស្ដី មួយទៀតអាចធ្វើបានជាក់ស្ដែង)។ សម្រាប់នីមួយៗ បំពេញជួរ «អាចអះអាង» និង «មិនអាចអះអាង» ដូចតារាងក្នុងផ្នែកទី ១២ ហើយពិភាក្សាជាមួយគ្រូណែនាំ។
១៩ · វាក្យសព្ទវាក្យសព្ទសំខាន់ ខ្មែរ–អង់គ្លេស
| English | ខ្មែរ | ន័យសង្ខេប |
|---|---|---|
| Research design | ការរចនាស្រាវជ្រាវ | រចនាសម្ព័ន្ធតក្កវិជ្ជាដែលភ្ជាប់សំណួរទៅនឹងភស្តុតាង |
| Methods | វិធីសាស្ត្រ / បច្ចេកទេស | ឧបករណ៍ប្រមូល និងវិភាគទិន្នន័យជាក់ស្ដែង |
| Experimental design | ការរចនាពិសោធន៍ | អ្នកស្រាវជ្រាវកំណត់អន្តរាគមន៍ |
| Randomised controlled trial (RCT) | ការសាកល្បងចៃដន្យមានក្រុមត្រួតពិនិត្យ | បែងចែកអ្នកចូលរួមទៅក្រុមដោយចៃដន្យ |
| Randomisation | ចៃដន្យភាវូបនីយកម្ម | ការបែងចែកដោយចៃដន្យ ដើម្បីឱ្យក្រុមស្រដៀងគ្នាជាមធ្យម |
| Cluster randomised trial | RCT តាមចង្កោម | ចៃដន្យតាមក្រុម ដូចជាសាលា ឬមណ្ឌលសុខភាព |
| Allocation concealment / Blinding | ការលាក់ការបែងចែក / ការបិទបាំង | ការពារកុំឱ្យការដឹងពីក្រុម ប៉ះពាល់ដល់ការចុះឈ្មោះ ឬការវាស់ |
| Intervention / Control group | អន្តរាគមន៍ / ក្រុមត្រួតពិនិត្យ | អ្វីដែលត្រូវសាកល្បង / ក្រុមប្រៀបធៀបដែលមិនទទួលវា |
| Quasi-experimental design | ការរចនាពាក់កណ្ដាលពិសោធន៍ | មានអន្តរាគមន៍ ប៉ុន្តែគ្មានចៃដន្យភាវូបនីយកម្ម |
| Interrupted time series | ស៊េរីពេលវេលាដែលត្រូវបានរំខាន | វាស់ច្រើនដងមុន និងក្រោយអន្តរាគមន៍ |
| Observational study | ការសិក្សាសង្កេត | វាស់ការប៉ះពាល់តាមដែលវាកើតឡើង ដោយមិនកំណត់ |
| Cross-sectional study | ការសិក្សាកាត់ទទឹង | វាស់ការប៉ះពាល់ និងលទ្ធផលក្នុងពេលតែមួយ |
| Case-control study | ការសិក្សាករណី–ត្រួតពិនិត្យ | ពីលទ្ធផល ថយក្រោយទៅការប៉ះពាល់ |
| Cohort study | ការសិក្សាតាមដាន | ពីការប៉ះពាល់ ទៅមុខរហូតដល់លទ្ធផល |
| Ecological study / fallacy | ការសិក្សាអេកូឡូស៊ី / កំហុសអេកូឡូស៊ី | វិភាគកម្រិតក្រុម / អះអាងកម្រិតបុគ្គលពីទិន្នន័យក្រុម |
| Longitudinal / Panel | តាមបណ្ដោយពេល / Panel | វាស់ច្រើនដង / វាស់មនុស្សដដែលច្រើនដង |
| Unit of analysis | ឯកតានៃការវិភាគ | អ្វី ឬអ្នកណា ដែលការសន្និដ្ឋាននិយាយអំពី |
| Internal / External validity | សុពលភាពខាងក្នុង / ខាងក្រៅ | មូលហេតុពិតក្នុងការសិក្សា / ការទូទៅនីយកម្មទៅកន្លែងផ្សេង |
| Construct / Statistical conclusion validity | សុពលភាពសំណង់គំនិត / សុពលភាពនៃការសន្និដ្ឋានស្ថិតិ | វាស់គំនិតត្រឹមត្រូវ / ទំនាក់ទំនងស្ថិតិត្រឹមត្រូវ |
| Threats to validity | ការគំរាមកំហែងដល់សុពលភាព | ការពន្យល់ជំនួស ដែលអាចបង្កើតលទ្ធផលដូចគ្នា |
| Confounding variable | អថេររំខាន | អថេរដែលទាក់ទងទាំងការប៉ះពាល់ និងលទ្ធផល |
| Attrition | ការបាត់បង់អ្នកចូលរួម | អ្នកចូលរួមចាកចេញមុនការសិក្សាបញ្ចប់ |
| Regression to the mean | ការត្រឡប់ទៅរកមធ្យម | តម្លៃខ្លាំងៗ ខិតជិតមធ្យមនៅការវាស់បន្ទាប់ |
| Hierarchy of evidence | ឋានានុក្រមភស្តុតាង | ការរៀបការរចនាតាមកម្រិតការពារភាពលម្អៀង |
| Reporting guideline | គោលការណ៍ណែនាំរាយការណ៍ | បញ្ជីចំណុចដែលរបាយការណ៍ស្រាវជ្រាវត្រូវមាន |
| Case study / Ethnography | ករណីសិក្សា / ជាតិពន្ធុវិទ្យា | សិក្សាករណីក្នុងបរិបទពិត / ចូលរួមរស់នៅក្នុងក្រុមវប្បធម៌ |
| Mixed methods | វិធីសាស្ត្រចម្រុះ | រួមបញ្ចូលទិន្នន័យបរិមាណ និងគុណភាព |
| Action research | ការស្រាវជ្រាវសកម្មភាព | វដ្ដផែនការ–សកម្មភាព–សង្កេត–ឆ្លុះបញ្ចាំង |
📌 ពាក្យ «ការសិក្សាតាមដាន» (cohort) «ពាក់កណ្ដាលពិសោធន៍» និង «អថេររំខាន» ត្រូវបានប្រើដូចគ្នានឹងមេរៀនទី ២ និង ៣។ ក្នុងនិក្ខេបបទជាភាសាខ្មែរ ត្រូវសរសេរពាក្យអង់គ្លេសក្នុងវង់ក្រចកនៅពេលប្រើលើកដំបូង ហើយប្រើពាក្យដដែលឱ្យស៊ីសង្វាក់។
២០ · អានបន្ថែមឯកសារគួរអាន — ពីមូលដ្ឋានដល់កម្រិតខ្ពស់
📗 អានមុនគេ
- de Vaus (២០០១), Research Design in Social Research, ជំពូកទី ១ — ការពន្យល់ដ៏ច្បាស់បំផុតថា ហេតុអ្វីការរចនាមិនមែនជាវិធីសាស្ត្រ។
- Grimes និង Schulz (២០០២), «An overview of clinical research: the lay of the land» — ៥ ទំព័រ ផែនទីការរចនាទាំងមូល។
- Creswell និង Creswell (២០១៨), Research Design, ជំពូកទី ៨–១០ — វិធីសាស្ត្របរិមាណ គុណភាព និងចម្រុះ។
📘 កម្រិតមធ្យម (តាមការរចនារបស់អ្នក)
- ស៊េរី Grimes និង Schulz ក្នុង The Lancet — អត្ថបទអំពីការសិក្សាពិពណ៌នា តាមដាន និងករណី–ត្រួតពិនិត្យ។
- Bernal និងក្រុម (២០១៧) — មេរៀនអនុវត្ត ITS ជាមួយឧទាហរណ៍មួយពីដើមដល់ចប់។
- Yin (២០១៨) — សម្រាប់អ្នកប្រើករណីសិក្សា · Creswell និង Plano Clark (២០១៨) — សម្រាប់វិធីសាស្ត្រចម្រុះ។
📕 កម្រិតខ្ពស់ (សម្រាប់បណ្ឌិត)
- Shadish, Cook និង Campbell (២០០២) — សៀវភៅស្តង់ដារអំពីសុពលភាព និងការរចនាពាក់កណ្ដាលពិសោធន៍។
- Campbell និង Stanley (១៩៦៣) — សៀវភៅខ្លី ដែលនៅតែមានតម្លៃសម្រាប់និមិត្តសញ្ញា R–X–O។
- Victora និងក្រុម (២០០៤) និង Murad និងក្រុម (២០១៦) — ការពិភាក្សារិះគន់អំពីឋានានុក្រមភស្តុតាង។
- EQUATOR Network — ស្វែងរកគោលការណ៍ណែនាំរាយការណ៍សម្រាប់ការរចនារបស់អ្នក។
២១ · FAQសំណួរដែលសួរញឹកញាប់
តើការស្ទង់មតិ (survey) ជាការរចនា ឬជាវិធីសាស្ត្រ?
ទាំងពីរ អាស្រ័យលើអ្នកនិពន្ធ។ អ្នកនិពន្ធខ្លះប្រើ «survey» សម្រាប់ការរចនា (ជាទូទៅកាត់ទទឹង ឬតាមបណ្ដោយពេល) ខណៈអ្នកផ្សេងប្រើវាសម្រាប់ឧបករណ៍ (កម្រងសំណួរ)។ ក្នុងនិក្ខេបបទ ត្រូវសរសេរឱ្យច្បាស់៖ «ការរចនាស្ទង់មតិកាត់ទទឹង ដោយប្រើកម្រងសំណួររដ្ឋបាលខ្លួនឯង»។
ខ្ញុំមានពេលតែ ១ ឆ្នាំ។ តើអាចធ្វើការសិក្សាតាមបណ្ដោយពេលបានទេ?
អាចបាន ប្រសិនបើរយៈពេលតាមដានខ្លី (ឧ. ៣–៦ ខែ) ឬប្រើទិន្នន័យមានស្រាប់ — កំណត់ត្រាមន្ទីរពេទ្យ ទិន្នន័យ HMIS ឬ EMIS ឬការស្ទង់មតិជាតិច្រើនជុំ (retrospective cohort, ITS ឬការវិភាគនិន្នាការ)។ ត្រូវស្នើសុំការអនុញ្ញាតចូលប្រើទិន្នន័យឱ្យបានឆាប់ ព្រោះវាអាចចំណាយពេលច្រើនខែ។
តើការសិក្សាគុណភាពត្រូវការ «ក្រុមត្រួតពិនិត្យ» ដែរឬទេ?
ទេ ក្នុងន័យពិសោធន៍។ ប៉ុន្តែការប្រៀបធៀបនៅតែមានតម្លៃ — ឧ. ករណីសិក្សាច្រើនដែលជ្រើសរើសដោយចេតនាឱ្យផ្ទុយគ្នា (ជោគជ័យ ទល់នឹង មិនជោគជ័យ) ជួយបង្ហាញយន្តការ។ ការរចនាគុណភាពនឹងពិភាក្សាលម្អិតក្នុងមេរៀនទី ៧។
តើ «pilot study» ជាការរចនាមួយប្រភេទឬ?
ការសិក្សាសាកល្បង (pilot) ឬការសិក្សាលទ្ធភាព (feasibility) មិនមែនជាការរចនាដាច់ដោយឡែកទេ ប៉ុន្តែជាការសិក្សាតូចមួយ ដើម្បីសាកល្បងនីតិវិធី ឧបករណ៍ និងអត្រាចុះឈ្មោះ មុនការសិក្សាធំ។ គោលបំណងរបស់វាគឺលទ្ធភាព មិនមែនសាកល្បងសម្មតិកម្មប្រសិទ្ធភាពទេ — កុំរាយការណ៍តម្លៃ p ពី pilot ដូចជាភស្តុតាងនៃប្រសិទ្ធភាព។
តើការរចនាអាចផ្លាស់ប្ដូរក្រោយការអនុម័តសំណើបានទេ?
ការផ្លាស់ប្ដូរតូចៗ (ឧ. បន្ថែមក្រុមប្រៀបធៀប) អាចធ្វើបាន ប៉ុន្តែត្រូវជូនដំណឹងគ្រូណែនាំ និងគណៈកម្មាធិការសីលធម៌ ហើយកត់ត្រាហេតុផល។ ការផ្លាស់ប្ដូរធំ (ពី RCT ទៅការសិក្សាសង្កេត) ជាទូទៅត្រូវការការអនុម័តសំណើឡើងវិញ។ ក្នុង RCT ការផ្លាស់ប្ដូរលទ្ធផលចម្បងបន្ទាប់ពីឃើញទិន្នន័យ ជាបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរ — ហេតុនេះហើយការសាកល្បងត្រូវចុះបញ្ជីជាមុន ហើយ CONSORT តម្រូវឱ្យរាយការណ៍ការចុះបញ្ជីនោះ។
តើការរចនា និងគំរូគំនិតត្រូវស៊ីគ្នាយ៉ាងតឹងរ៉ឹងឬ?
ត្រូវស៊ីសង្វាក់ ប៉ុន្តែមិនមែនមួយទល់នឹងមួយទេ។ ករណីសិក្សាអាចធ្វើក្រោមក្រោយវិជ្ជមាននិយម (Yin) ឬបកស្រាយនិយម ហើយការសិក្សាតាមដានអាចជាផ្នែកមួយនៃការវាយតម្លៃបែបសច្ចនិយមរិះគន់។ អ្វីដែលសំខាន់ គឺការពន្យល់ថាការរចនារបស់អ្នកស៊ីនឹងជំហរ ontology និង epistemology ដែលអ្នកបានប្រកាស (មេរៀនទី ១)។
២២ · ប្រភពឯកសារយោង និងរូបភាព
- de Vaus, D. A. (2001). Research Design in Social Research. Sage. sagepub.com
- Shadish, W. R., Cook, T. D., & Campbell, D. T. (2002). Experimental and Quasi-Experimental Designs for Generalized Causal Inference. Houghton Mifflin.
- Cook, T. D., & Campbell, D. T. (1979). Quasi-Experimentation: Design and Analysis Issues for Field Settings. Houghton Mifflin.
- Campbell, D. T., & Stanley, J. C. (1963). Experimental and Quasi-Experimental Designs for Research. Rand McNally. James Lind Library
- Campbell, D. T. (1957). Factors relevant to the validity of experiments in social settings. Psychological Bulletin, 54(4), 297–312. PMID 13465924
- Fisher, R. A. (1935). The Design of Experiments. Oliver & Boyd.
- Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches (5th ed.). Sage.
- Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and Conducting Mixed Methods Research (3rd ed.). Sage.
- Yin, R. K. (2018). Case Study Research and Applications: Design and Methods (6th ed.). Sage.
- Grimes, D. A., & Schulz, K. F. (2002). An overview of clinical research: The lay of the land. The Lancet, 359(9300), 57–61. doi:10.1016/S0140-6736(02)07283-5
- Grimes, D. A., & Schulz, K. F. (2002). Descriptive studies: What they can and cannot do. The Lancet, 359(9301), 145–149. doi:10.1016/S0140-6736(02)07373-7
- Grimes, D. A., & Schulz, K. F. (2002). Cohort studies: Marching towards outcomes. The Lancet, 359(9303), 341–345. doi:10.1016/S0140-6736(02)07500-1
- Schulz, K. F., & Grimes, D. A. (2002). Case-control studies: Research in reverse. The Lancet, 359(9304), 431–434. doi:10.1016/S0140-6736(02)07605-5
- Medical Research Council. (1948). Streptomycin treatment of pulmonary tuberculosis. British Medical Journal, 2(4582), 769–782. PMID 18890300
- Doll, R., & Hill, A. B. (1950). Smoking and carcinoma of the lung: Preliminary report. British Medical Journal, 2(4682), 739–748. doi:10.1136/bmj.2.4682.739
- Doll, R., & Hill, A. B. (1954). The mortality of doctors in relation to their smoking habits: A preliminary report. British Medical Journal, 1(4877), 1451–1455. doi:10.1136/bmj.1.4877.1451
- Begg, C., Cho, M., Eastwood, S., Horton, R., Moher, D., Olkin, I., … Stroup, D. F. (1996). Improving the quality of reporting of randomized controlled trials: The CONSORT statement. JAMA, 276(8), 637–639. doi:10.1001/jama.276.8.637
- Schulz, K. F., Altman, D. G., & Moher, D. (2010). CONSORT 2010 statement: Updated guidelines for reporting parallel group randomised trials. BMJ, 340, c332. doi:10.1136/bmj.c332
- Hopewell, S., Chan, A.-W., Collins, G. S., Hróbjartsson, A., Moher, D., Schulz, K. F., … Boutron, I. (2025). CONSORT 2025 statement: Updated guideline for reporting randomised trials. BMJ, 389, e081123. doi:10.1136/bmj-2024-081123
- Campbell, M. K., Piaggio, G., Elbourne, D. R., & Altman, D. G. (2012). Consort 2010 statement: Extension to cluster randomised trials. BMJ, 345, e5661. doi:10.1136/bmj.e5661
- Hemming, K., Haines, T. P., Chilton, P. J., Girling, A. J., & Lilford, R. J. (2015). The stepped wedge cluster randomised trial: Rationale, design, analysis, and reporting. BMJ, 350, h391. doi:10.1136/bmj.h391
- Des Jarlais, D. C., Lyles, C., Crepaz, N., & the TREND Group. (2004). Improving the reporting quality of nonrandomized evaluations of behavioral and public health interventions: The TREND statement. American Journal of Public Health, 94(3), 361–366. doi:10.2105/AJPH.94.3.361
- von Elm, E., Altman, D. G., Egger, M., Pocock, S. J., Gøtzsche, P. C., & Vandenbroucke, J. P. (2007). The Strengthening the Reporting of Observational Studies in Epidemiology (STROBE) statement: Guidelines for reporting observational studies. The Lancet, 370(9596), 1453–1457. doi:10.1016/S0140-6736(07)61602-X
- O’Brien, B. C., Harris, I. B., Beckman, T. J., Reed, D. A., & Cook, D. A. (2014). Standards for reporting qualitative research: A synthesis of recommendations. Academic Medicine, 89(9), 1245–1251. doi:10.1097/ACM.0000000000000388
- Tong, A., Sainsbury, P., & Craig, J. (2007). Consolidated criteria for reporting qualitative research (COREQ): A 32-item checklist for interviews and focus groups. International Journal for Quality in Health Care, 19(6), 349–357. doi:10.1093/intqhc/mzm042
- O’Cathain, A., Murphy, E., & Nicholl, J. (2008). The quality of mixed methods studies in health services research. Journal of Health Services Research & Policy, 13(2), 92–98. doi:10.1258/jhsrp.2007.007074
- Murad, M. H., Asi, N., Alsawas, M., & Alahdab, F. (2016). New evidence pyramid. Evidence-Based Medicine, 21(4), 125–127. doi:10.1136/ebmed-2016-110401
- Concato, J., Shah, N., & Horwitz, R. I. (2000). Randomized, controlled trials, observational studies, and the hierarchy of research designs. New England Journal of Medicine, 342(25), 1887–1892. doi:10.1056/NEJM200006223422507
- Victora, C. G., Habicht, J.-P., & Bryce, J. (2004). Evidence-based public health: Moving beyond randomized trials. American Journal of Public Health, 94(3), 400–405. doi:10.2105/AJPH.94.3.400
- Bernal, J. L., Cummins, S., & Gasparrini, A. (2017). Interrupted time series regression for the evaluation of public health interventions: A tutorial. International Journal of Epidemiology, 46(1), 348–355. doi:10.1093/ije/dyw098
- Lewin, K. (1946). Action research and minority problems. Journal of Social Issues, 2(4), 34–46. doi:10.1111/j.1540-4560.1946.tb02295.x
- The Design-Based Research Collective. (2003). Design-based research: An emerging paradigm for educational inquiry. Educational Researcher, 32(1), 5–8. doi:10.3102/0013189X032001005
- EQUATOR Network. Enhancing the QUAlity and Transparency Of health Research — reporting guidelines library. equator-network.org
📷 ឥណទានរូបភាព
រូបភាពទាំង ៩ ក្នុងអត្ថបទនេះ បង្ហោះនៅ Wikimedia Commons៖ Francis Frith, សាជីជ្រុង Giza ទសវត្សរ៍ ១៨៥០ (Public domain) · Louis Delaporte, Voyage au Cambodge ១៨៨០ (Public domain) · George Chalmers, រូបគំនូរ James Lind (Public domain) · Wellcome Collection, ទំព័រចំណងជើង A Treatise on the Scurvy ១៧៥៧ (CC BY 4.0) · CDC / Janice Haney Carr, Mycobacterium tuberculosis ២០០៦ (Public domain) · Florence Nightingale, ដ្យាក្រាមមូលហេតុនៃការស្លាប់ ១៨៥៨ តាម Wellcome Collection (Public domain) · មិនស្គាល់អ្នកថត, Malinowski នៅកោះ Trobriand ១៩១៨ (Public domain) · U.S. Air Force / Staff Sgt. Nesha Stanton, វគ្គភ្នាក់ងារសុខភាពសហគមន៍ ២០១៥ (Public domain) · CDC / Charles N. Farmer, ការរង់ចាំចាក់វ៉ាក់សាំងប៉ូលីយ៉ូ (Public domain)។ ចុចលើរូបភាពណាមួយ ដើម្បីមើលទំហំធំ។
🎓 អត្ថបទនេះជាឯកសារសិក្សាសម្រាប់ជាជំនួយ។ វាមិនជំនួសការណែនាំរបស់គ្រូណែនាំ ឬបទប្បញ្ញត្តិនិក្ខេបបទរបស់សាកលវិទ្យាល័យអ្នកឡើយ។ ឧទាហរណ៍អំពីកម្មវិធីភ្នាក់ងារសុខភាពសហគមន៍ និងវគ្គបណ្ដុះបណ្ដាលគ្រូក្នុងអត្ថបទនេះ ជាសេណារីយ៉ូសម្មតិសម្រាប់បង្រៀន — តួលេខទាំងអស់មិនមែនជាទិន្នន័យពិតទេ។ កថាខណ្ឌគំរូត្រូវបានសរសេរដោយ Eksastra សម្រាប់ជាឧទាហរណ៍ — សូមកុំចម្លងចូលក្នុងនិក្ខេបបទដោយផ្ទាល់។
🔬 ស៊េរីវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវ — ផែនការមេរៀនទាំង ២៤
ស៊េរីនេះរៀបចំសម្រាប់និស្សិតថ្នាក់អនុបណ្ឌិត និងបណ្ឌិត ពីមូលដ្ឋានទស្សនវិជ្ជា រហូតដល់ការបោះពុម្ព និងការការពារនិក្ខេបបទ។ មេរៀនថ្មីនឹងបន្ថែមជាបន្តបន្ទាប់។