វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវ (Research Methodology) គឺជា «ផែនទី» នៃការសិក្សារបស់អ្នក។ វាប្រាប់អ្នកអាន (និងខ្លួនអ្នកផ្ទាល់) ថា អ្នកនឹងឆ្លើយសំណួរស្រាវជ្រាវដោយរៀបណា និង ហេតុអ្វី អ្នកជ្រើសរៀបនោះ។

គិតមើលករណីជាក់ស្តែង៖ ក្រុមហ៊ុនមួយ ចង់ដឹងថា អតិថិជនពេញចិត្តផលិតផលថ្មីដែរឬទេ។ បើគេគ្រាន់តែសួរមិត្តភក្តិបុគ្គលិក លទ្ធផលនឹងលំអៀង។ ប៉ុន្តែបើគេជ្រើសគំរូអតិថិជនពិត ប្រើកម្រងសំណួរស្តង់ដារ និងវិភាគជាប្រព័ន្ធ លទ្ធផលនឹងគួរឱ្យទុកចិត្ត។ ភាពខុសគ្នាទាំងស្រុង គឺ វិធីសាស្ត្រ។

សម្រាប់និស្សិតដែលសរសេរនិក្ខេបបទ វិធីសាស្ត្រខ្សោយ គឺជាមូលហេតុទូទៅបំផុតមួយ ដែលធ្វើឱ្យការការពារ (defense) ជួបការលំបាក។ គណៈកម្មការតែងតែសួរថា «ហេតុអ្វីអ្នកជ្រើសវិធីនេះ?» — ហើយចម្លើយត្រូវស្ថិតក្នុងជំពូកវិធីសាស្ត្ររបស់អ្នក។

មនុស្សជាច្រើនច្រឡំ ២ ពាក្យនេះ។ Method (វិធី) គឺជា ឧបករណ៍ ឬបច្ចេកទេសជាក់លាក់ — ដូចជា កម្រងសំណួរ ការសម្ភាសន៍ ឬការសង្កេត។ Methodology (វិធីសាស្ត្រ) គឺ ទស្សនៈ និងហេតុផល ដែលនៅពីក្រោយការជ្រើសវិធីទាំងនោះ។

និយមន័យ៖ វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវ គឺជាការពន្យល់ជាប្រព័ន្ធ អំពី រៀប ដែលការសិក្សាត្រូវធ្វើ និង ហេតុផល នៃជម្រើសនីមួយៗ — ចាប់ពីការរចនា (design) ការជ្រើសសំណាក រហូតដល់ការប្រមូល និងវិភាគទិន្នន័យ។

ហេតុអ្វីសំខាន់៖ វិធីសាស្ត្រធានា ៣ យ៉ាង — សុពលភាព (validity) ថាតើយើងវាស់អ្វីដែលត្រូវវាស់; ភាពជឿជាក់ (reliability) ថាតើលទ្ធផលស្ថិតស្ថេរ; និង ភាពអាចធ្វើឡើងវិញ (replicability) ថាតើអ្នកដទៃអាចត្រួតពិនិត្យ។ បើផ្នែកនេះខ្សោយ លទ្ធផលអាចត្រឹមត្រូវដោយចៃដន្យ ប៉ុន្តែគ្មាននរណាជឿបានឡើយ។

ការយល់ច្រឡំទូទៅ៖ គិតថា ជំពូកវិធីសាស្ត្រ គ្រាន់តែ «រាយបញ្ជី» វិធីដែលប្រើ។ តាមពិត វាត្រូវ ផ្តល់ហេតុផល ឱ្យជម្រើសនីមួយៗ ដោយភ្ជាប់ត្រឡប់ទៅសំណួរស្រាវជ្រាវ។

ជំពូកវិធីសាស្ត្រដ៏រឹងមាំ ឆ្លើយសំណួរសំខាន់ៗមួយចំនួន ដោយលំដាប់៖

៣.១ ការរចនា (Design)

តើការសិក្សានេះជាបែបគុណភាព បរិមាណ ឬចម្រុះ? ហើយ ហេតុអ្វី បែបនោះសមនឹងសំណួរ?

៣.២ ប្រជាជន និងសំណាក (Sampling)

តើនរណាជាអ្នកចូលរួម? ប្រមូលគំរូប៉ុន្មាន ដោយវិធីណា ហើយហេតុអ្វី?

៣.៣ ការប្រមូលទិន្នន័យ (Collection)

ប្រើឧបករណ៍អ្វី (កម្រងសំណួរ/សម្ភាសន៍/សង្កេត)? ប្រមូលនៅពេលណា និងយ៉ាងណា?

៣.៤ ការវិភាគ (Analysis)

វិភាគទិន្នន័យដោយវិធីណា (ស្ថិតិ ឬការវិភាគប្រធានបទ)? ហើយវាឆ្លើយសំណួរយ៉ាងណា?

៣.៥ ហេតុផល (Justification)

សម្រាប់រាល់ជម្រើស ត្រូវមានឃ្លា «វិធីនេះសមរម្យ ព្រោះ…»។ នេះជាបេះដូងនៃវិធីសាស្ត្រ។

ប្រធានបទ៖ ការពេញចិត្តរបស់អតិថិជន (customer satisfaction) ចំពោះកម្មវិធីទូរស័ព្ទថ្មីមួយ។

សូមមើលតារាងខាងក្រោម ដែលប្រៀបធៀបការពិពណ៌នាវិធីសាស្ត្រ «ខ្សោយ» និង «ខ្លាំង»។ ចំណុចសំខាន់៖ កំណែខ្លាំងតែងតែជាក់លាក់ វាស់បាន និងភ្ជាប់នឹងហេតុផល។

វិធីសាស្ត្រខ្សោយ មិនត្រឹមតែប៉ះពាល់ផ្នែកមួយទេ — វាធ្វើឱ្យ គម្រោងទាំងមូល ផុយស្រួយ។ បើសំណាកមិនត្រឹមត្រូវ លទ្ធផលមិនអាចតំណាងបាន; បើឧបករណ៍មិនជឿជាក់ ទិន្នន័យខុស; បើការវិភាគមិនសម ការសន្និដ្ឋានគ្មានមូលដ្ឋាន។ ខ្សែសង្វាក់នេះមានន័យថា ការ ពិភាក្សា និង សេចក្តីសន្និដ្ឋាន ក៏ខូចតាមដែរ។

ផ្ទុយទៅវិញ វិធីសាស្ត្ររឹងមាំ បង្កើន ភាពជឿជាក់ខាងសិក្សា (academic credibility) — ធ្វើឱ្យការងាររបស់អ្នកអាចបោះពុម្ព ត្រូវបានដកស្រង់ និងពង្រីកដោយអ្នកដទៃ។ ហេតុនេះ វិធីសាស្ត្រ គឺជាការវិនិយោគដ៏សំខាន់បំផុតមួយ ក្នុងគម្រោងស្រាវជ្រាវ។

ស្ថានភាព៖ គ្រូបង្រៀនពីរនាក់ ចង់សិក្សាការចូលរួមរបស់សិស្សក្នុងថ្នាក់ (classroom participation)។

គ្រូ ក គ្រាន់តែសង្កេតមួយម៉ោង ហើយសន្និដ្ឋានថា «សិស្សអកម្ម»។ គ្រូ ខ រៀបចំវិធីសាស្ត្រ៖ សង្កេត ៦ ម៉ោងតាមតារាងកត់ត្រា (observation checklist) រួមជាមួយការសម្ភាសន៍សិស្ស ៨ នាក់ ហើយវិភាគលំនាំ។

លទ្ធផលរបស់គ្រូ ខ បង្ហាញថា សិស្សចូលរួមតិច ពេលសំណួរពិបាក ប៉ុន្តែសកម្ម ពេលធ្វើការងារក្រុម។ ការរកឃើញនេះមានតម្លៃ ព្រោះវាផ្អែកលើវិធីសាស្ត្ររឹងមាំ — មិនមែនលើចំណាប់អារម្មណ៍មួយម៉ោងឡើយ។