សាច់ដុំថយចុះតាមវ័យ (Sarcopenia)៖ តើវិទ្យាសាស្ត្របានកំណត់និយមន័យវាយ៉ាងណា ហើយការហ្វឹកហាត់កម្លាំងអាចជួយបានប៉ុនណា តាមភស្តុតាង RCT?
សាច់ដុំថយចុះតាមវ័យ ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវហៅថា sarcopenia (ក្រិចចាស់ sarx=សាច់ + penia=ការខ្វះ) សំដៅលើការថយចុះម៉ាស់ និងកម្លាំងសាច់ដុំហួសពីការចាស់ធម្មតា — កំណត់និយមន័យគ្លីនិកដោយ European Working Group on Sarcopenia in Older People (EWGSOP2) ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៩។ អត្ថបទនេះសង្ខេបនិយមន័យ ខ្នាតរាតត្បាត យន្តការជីវសាស្ត្រ ភស្តុតាង RCT លើការហ្វឹកហាត់កម្លាំង ការស្រាវជ្រាវប្រូតេអ៊ីន និងទំនាក់ទំនងស្ថិតិនឹងការដួល/ពិការភាព/មរណភាព — ជាការរាយការណ៍ស្រាវជ្រាវកម្រិតប្រជាជនប៉ុណ្ណោះ មិនមែនដំបូន្មានវេជ្ជសាស្ត្រ ឬអនុសាសន៍ហាត់ប្រាណ/អាហារូបត្ថម្ភផ្ទាល់ខ្លួនឡើយ។
ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ Sarcopenia គឺជាអ្វី? A
សាច់ដុំមនុស្សឡើងដល់កម្រិតកំពូលប្រមាណវ័យ ៣០-៤០ ឆ្នាំ រួចថយចុះបន្តិចម្តងៗ — ជាដំណើរការធម្មតាដែលកើតឡើងស្ទើរតែគ្រប់គ្នា។ ក៏ប៉ុន្តែ sarcopenia មិនមែនគ្រាន់តែជាវត្តមាននៃការថយចុះនេះទេ — វាសំដៅលើការថយចុះម៉ាស់/កម្លាំងសាច់ដុំដែលឈានដល់កម្រិតកាត់ផ្តាច់ (threshold) ដែលមានទំនាក់ទំនងស្ថិតិជាមួយលទ្ធផលអវិជ្ជមានលើសុខភាព — ជាចំណុចខុសគ្នារវាងការចាស់ធម្មតា និង sarcopenia។
ពាក្យនេះត្រូវបានបង្កើតដោយវេជ្ជបណ្ឌិត Irwin Rosenberg ឆ្នាំ ១៩៨៩ (លម្អិតនៅផ្នែក C)។ បច្ចុប្បន្ន sarcopenia ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការតាមនិយមន័យឯកភាព (consensus definition) របស់ European Working Group on Sarcopenia in Older People (EWGSOP2) (ផ្នែក B)។ អត្ថបទនេះពិពណ៌នាការស្រាវជ្រាវនៅកម្រិតរបាយការណ៍វិទ្យាសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះ — មិនផ្តល់ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ ឬអនុសាសន៍ព្យាបាល/ហាត់ប្រាណផ្ទាល់ខ្លួនណាមួយឡើយ។
| និយមន័យខ្លី | ការថយចុះម៉ាស់ + កម្លាំងសាច់ដុំហួសពីអ្វីដែលចាត់ទុកជាការចាស់ធម្មតា |
|---|---|
| ពាក្យបង្កើតដោយ | Irwin Rosenberg (១៩៨៩) |
| និយមន័យឯកភាពដំបូង | EWGSOP ២០១០ (Cruz-Jentoft et al., Age and Ageing) |
| និយមន័យបច្ចុប្បន្ន | EWGSOP2 ២០១៩ — កម្លាំងសាច់ដុំជាប៉ារ៉ាម៉ែត្រចម្បង (ផ្នែក B) |
លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យគ្លីនិក៖ និយមន័យ EWGSOP2 B
និយមន័យទូលំទូលាយបំផុតបច្ចុប្បន្នមកពី European Working Group on Sarcopenia in Older People ជំនាន់ទី ២ (EWGSOP2) ដែល Alfonso Cruz-Jentoft និងសហការីបោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី Age and Ageing ឆ្នាំ ២០១៩។ ក្បួនដោះស្រាយបីជំហាន៖ ទីមួយ “សង្ស័យ” (probable) នៅពេលកម្លាំងសាច់ដុំទាប (grip strength ឬ chair-stand test)។ ទីពីរ “បញ្ជាក់” (confirmed) នៅពេលមានឯកសារបញ្ជាក់ម៉ាស់/គុណភាពសាច់ដុំទាបផងដែរ (DXA, BIA, CT ឬ MRI)។ ទីបី “ធ្ងន់ធ្ងរ” (severe) នៅពេលការសម្តែងរាងកាយ (ល្បឿនដើរ ≤០.៨ម/វិនាទី ឬពិន្ទុ SPPB ≤៨) ក៏ទាបផងដែរ។ ការផ្លាស់ប្តូរសំខាន់នៃ EWGSOP2 គឺឲ្យកម្លាំងជាប៉ារ៉ាម៉ែត្រចម្បង ជំនួសម៉ាស់សាច់ដុំដូចនិយមន័យ EWGSOP ២០១០។
ក្រុមអ្នកជំនាញផ្សេងទៀតប្រើកម្រិតកាត់ផ្តាច់ (cutoffs) ខុសគ្នា៖ Asian Working Group for Sarcopenia (AWGS) ២០១៩ (Chen et al., JAMDA) កំណត់កម្រិតកាត់ផ្តាច់ជាក់លាក់សម្រាប់អាស៊ី ព្រមទាំងបន្ថែមប្រភេទ “អាចមាន” (possible)។ Foundation for the National Institutes of Health (FNIH) Sarcopenia Project ២០១៤ ប្រមូលទិន្នន័យរួម ~៩ ការសិក្សា/~២៦.០០០ នាក់ កំណត់កម្រិតកាត់ផ្តាច់ពីលទ្ធផលចលនា។ Sarcopenia Definitions and Outcomes Consortium (SDOC) ២០២០ សង្កត់ធ្ងន់លើកម្លាំងកាន់ដៃ+ល្បឿនដើរ លើសពីការវាស់ម៉ាស់សាច់ដុំដោយផ្ទាល់។ ភាពខុសគ្នារវាងក្របខ័ណ្ឌទាំងនេះពន្យល់ថាហេតុអ្វីអត្រាប្រេវ៉ាឡង់ប្រែប្រួលធំ (ផ្នែក D)។
| EWGSOP2 (២០១៩) | កម្លាំង → ម៉ាស់/គុណភាព → ការសម្តែងរាងកាយ (Cruz-Jentoft et al., Age and Ageing) |
|---|---|
| AWGS ២០១៩ | កម្រិតកាត់ផ្តាច់ជាក់លាក់ + ប្រភេទ “អាចមាន” (Chen et al., JAMDA) |
| FNIH Sarcopenia Project (២០១៤) | ទិន្នន័យរួម ~៩ ការសិក្សា/~២៦.០០០ នាក់ — កំណត់កម្រិតកាត់ផ្តាច់ពីលទ្ធផលចលនា |
| SDOC (២០២០) | សង្កត់ធ្ងន់លើកម្លាំងកាន់ដៃ + ល្បឿនដើរ លើសពីការវាស់ម៉ាស់សាច់ដុំ |
ប្រវត្តិគំនិត និងពេលវេលាសំខាន់ៗ C
ដូចលើកឡើងនៅផ្នែក A វេជ្ជបណ្ឌិត Irwin Rosenberg ប្រើពាក្យ sarcopenia ជាលើកដំបូងឆ្នាំ ១៩៨៩ (កិច្ចប្រជុំឧបត្ថម្ភដោយ NIH) រួចពន្យល់លម្អិតក្នុងអត្ថបទ Journal of Nutrition ឆ្នាំ ១៩៩៧ “Sarcopenia: origins and clinical relevance”។ ការប៉ាន់ស្មានប្រេវ៉ាឡង់ជាប្រព័ន្ធដំបូងគេមកពី New Mexico Aging Process Study ដឹកនាំដោយ Richard Baumgartner (American Journal of Epidemiology, ១៩៩៨) ប្រើម៉ាស៊ីន DXA កំណត់ sarcopenia ថាទាបជាង ២ SD ក្រោមមធ្យមភាគមនុស្សវ័យក្មេង — រកឃើញប្រេវ៉ាឡង់លើសពី ៥០% ក្នុងអ្នកអាយុលើសពី ៨០ ឆ្នាំ។
ជំហានបន្ទាប់គឺនិយមន័យឯកភាព EWGSOP ២០១០ (Cruz-Jentoft et al., Age and Ageing)។ ឆ្នាំ ២០១៦ ICD-10-CM ផ្តល់លេខកូដ M62.84 ជាលើកដំបូងសម្រាប់ sarcopenia — ការទទួលស្គាល់ផ្លូវការសំខាន់មួយ។ ឆ្នាំ ២០១៩ ទាំង EWGSOP និង AWGS ធ្វើវិសោធនកម្មស្ទើរដំណាលគ្នា (EWGSOP2, AWGS ២០១៩) សង្កត់ធ្ងន់លើកម្លាំង រួចឆ្នាំ ២០២០ SDOC កែលម្អកម្រិតកាត់ផ្តាច់បន្ថែម — បង្ហាញថាវិស័យនេះនៅតែសកម្ម មិនទាន់ឯកភាពពេញលេញលើកម្រិតកាត់ផ្តាច់តែមួយឡើយ។
ខ្នាតរាតត្បាត៖ អត្រាប្រេវ៉ាឡង់តាមការសិក្សា D
ការវាយតម្លៃខ្នាតរាតត្បាតត្រូវការការសិក្សាច្រើនចូលគ្នា ព្រោះលទ្ធផលអាស្រ័យខ្លាំងលើលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ (ផ្នែក B)។ ការពិនិត្យឡើងវិញជាប្រព័ន្ធ (systematic review) ដឹកនាំដោយ Alfonso Cruz-Jentoft (Age and Ageing, ២០១៤) សង្ខេបការសិក្សាជាច្រើន រកឃើញអត្រាប្រេវ៉ាឡង់សហគមន៍ ១%-២៩% ខណៈគ្រឹះស្ថានថែទាំ/ក្រោយចេញពីមន្ទីរពេទ្យ ១៤%-៣៣% — ភាពខុសគ្នាធំនេះមកពីលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ វិធីវាស់ និងអាយុចំណោមប្រជាជនសិក្សា មិនមែនភាពខុសគ្នាជីវសាស្ត្រពិតប្រាកដទាំងស្រុងទេ តាមអ្នកនិពន្ធខ្លួនឯង។
ការវិភាគទិន្នន័យរួម (meta-analysis) ដឹកនាំដោយ Maryam Shafiee (Journal of Cachexia, Sarcopenia and Muscle, ២០១៧) ប្រើលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យផ្អែកលើ DXA ជាចម្បង រកឃើញអត្រារួមប្រមាណ ១ក្នុង១០នាក់ អាយុ ៦០+ ។ ផ្ទុយមកវិញ Hertfordshire Cohort Study (Patel et al., Age and Ageing, ២០១៣) ប្រើលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ EWGSOP ជំនាន់ដំបូង រកឃើញអត្រាទាបជាងច្រើន នៅជុំវិញពីរបីភាគរយ — ឧទាហរណ៍បង្ហាញថាការសិក្សាតែមួយអាចខុសពីលេខរួម។ ការវិភាគទិន្នន័យរួមក្រោយ EWGSOP2 ចេញ ដឹកនាំដោយ Carlos Petermann-Rocha (JCSM, ២០២២) នៅតែរកឃើញភាពប្រែប្រួលធំ — បញ្ជាក់ថាការវាស់ស្ទង់នៅតែជាដែនកំណត់សំខាន់។
| Cruz-Jentoft et al. ២០១៤ (systematic review) | សហគមន៍ ១%-២៩% · គ្រឹះស្ថានថែទាំ ១៤%-៣៣% |
|---|---|
| Shafiee et al. ២០១៧ (meta-analysis) | ប្រមាណ ១ ក្នុង ១០ នាក់ អាយុ ៦០+ (លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យផ្អែកលើ DXA) |
| Patel et al. ២០១៣ Hertfordshire Cohort (ការសិក្សាតែមួយ) | ប្រមាណពីរបីភាគរយ (EWGSOP ជំនាន់ដំបូង) |
| Petermann-Rocha et al. ២០២២ (meta-analysis) | ភាពប្រែប្រួលនៅតែធំ សូម្បីក្រោយ EWGSOP2 |
យន្តការជីវសាស្ត្រ៖ ភាពធន់នឹងអាណាបូលិក និងអ័រម៉ូន E
ការសិក្សាមួយឈ្មោះ “ភាពធន់នឹងអាណាបូលិក” (anabolic resistance) ដឹកនាំដោយ Daniel Cuthbertson (FASEB Journal, ២០០៥) ជាការសិក្សាគ្រប់គ្រងចំណីអាហារយ៉ាងម៉ត់ចត់ (controlled feeding, stable-isotope tracer) ប្រៀបធៀបមនុស្សវ័យក្មេង/ចាស់ទទួលទានអាស៊ីតអាមីណូសំខាន់កម្រិតដូចគ្នា — រកឃើញថាសាច់ដុំវ័យចាស់ឆ្លើយតបខ្សោយជាង ត្រូវការប្រូតេអ៊ីន ឬ leucine ខ្ពស់ជាងដើម្បីទទួលបានការសំយោគប្រូតេអ៊ីនស្មើគ្នា។ នេះជាការសិក្សាទ្រង់ទ្រាយតូច (n តូច) មិនមែន RCT ធំនោះទេ ប៉ុន្តែផ្តល់យន្តការពន្យល់សំខាន់សម្រាប់ជម្លោះនៅផ្នែក I។
ការពិនិត្យឡើងវិញដឹកនាំដោយ Nicholas Burd (Exercise and Sport Sciences Reviews, ២០១៣) សង្ខេបយន្តការដែលអាចពន្យល់ភាពធន់នេះ៖ លំហូរឈាមក្រោយបរិភោគអាហារថយចុះ ការឆ្លើយតបខ្សោយនៃផ្លូវសញ្ញា mTORC1 និងបញ្ហាមុខងារមីតូខនឌ្រី។ ស្របគ្នា ការផ្លាស់ប្តូរអ័រម៉ូនក៏ត្រូវបានចងក្រង៖ តេស្តូស្តេរ៉ូនចុះ ១-២%/ឆ្នាំក្រោយវ័យកណ្តាលចំពោះបុរស (Harman et al., JCEM, ២០០១) អ័ក្សអ័រម៉ូនលូតលាស់-IGF-1 ចុះ (“somatopause”) និងអេស្ត្រូសែនចុះភ្លាមៗពេលអស់រដូវទាក់ទងនឹងការបាត់បង់សាច់ដុំលឿនចំពោះស្ត្រី។ គំនិត “inflammaging” (Franceschi et al., ២០០០) ពិពណ៌នាការឡើងសារធាតុរលាក (IL-6, TNF-alpha) តាមវ័យ — Health ABC (Visser et al., ២០០២) រកឃើញទំនាក់ទំនងអង្កេតរវាងកម្រិតនេះខ្ពស់ជាមួយម៉ាស់/កម្លាំងសាច់ដុំទាបជាង។
| ភាពធន់នឹងអាណាបូលិក | Cuthbertson et al. ២០០៥ (FASEB J) — ការសិក្សា stable-isotope, n តូច |
|---|---|
| តេស្តូស្តេរ៉ូន (បុរស) | ចុះថយ ១-២%/ឆ្នាំក្រោយវ័យកណ្តាល (Harman et al. ២០០១) |
| អ័ក្សអ័រម៉ូនលូតលាស់-IGF-1 | “Somatopause” — ចុះថយបន្តិចម្តងៗតាមវ័យ |
| Inflammaging | Franceschi et al. ២០០០ — ទាក់ទង IL-6/TNF-alpha ខ្ពស់ (Health ABC, ២០០២, observational) |
យន្តការជីវសាស្ត្រ៖ ការបាត់បង់ខ្សែប្រសាទសាច់ដុំ F
ការសិក្សាកាយវិភាគសាស្ត្របុរាណដឹកនាំដោយ Jan Lexell (Journal of the Neurological Sciences, ១៩៨៨) វិភាគកាត់ឆ្លងសាច់ដុំ vastus lateralis ពេញមួយពីសាកសពមនុស្សវ័យផ្សេងគ្នា — រកឃើញការបាត់បង់ចំនួនសរសៃសាច់ដុំគួរឲ្យកត់សម្គាល់តាមវ័យ ជាពិសេសសរសៃប្រភេទទី ២ (fast-twitch) នៅវ័យ ៨០ ឡើងទៅ។ ជាទិន្នន័យកាត់ឆ្លង (autopsy) មិនមែនការតាមដានយូរអង្វែងទេ ប៉ុន្តែផ្តល់ភស្តុតាងកាយវិភាគសាស្ត្រផ្ទាល់ដ៏សំខាន់។
ការសិក្សាទំនើបជាងប្រើបច្ចេកទេសប៉ាន់ស្មានចំនួនអង្គភាពម៉ូតូ ដឹកនាំដោយ Mathew Piasecki (Journal of Physiology, ២០១៦) ប្រៀបធៀបមនុស្សវ័យក្មេង ចាស់ធម្មតា និងវ័យចាស់ហាត់ប្រាណជាប់រហូតកម្រិត “master athlete” — រកឃើញការបាត់បង់អង្គភាពម៉ូតូសូម្បីចំពោះអ្នកហាត់ប្រាណជាប់ជីវិត ក៏ប៉ុន្តែ master athlete មានអង្គភាពម៉ូតូនៅសេសសល់ធំជាង (reinnervation ប្រសើរជាង) — បញ្ជាក់ថាការបាត់ខ្សែប្រសាទសាច់ដុំជាទំនោរជីវសាស្ត្រខាងក្នុងដែលការហាត់ប្រាណកាត់បន្ថយបានផ្នែកខ្លះប៉ុណ្ណោះ។ Russell Hepple និង Charlotte Rice (Journal of Physiology, ២០១៦) ពិពណ៌នាវដ្តីនៃការបាត់ខ្សែប្រសាទ (denervation) និងការភ្ជាប់ឡើងវិញ (reinnervation) ដែលក្លាយជាមិនពេញលេញនៅវ័យចាស់ខ្លាំង។ Lex Verdijk (Am J Physiol Endocrinol Metab, ២០០៧) កត់ត្រាការថយចុះ satellite cells ជាក់លាក់ក្នុងសរសៃប្រភេទទី ២ កាត់បន្ថយសមត្ថភាពជួសជុលសាច់ដុំ។
- ការបាត់ខ្សែប្រសាទ-ភ្ជាប់ឡើងវិញ៖ Hepple & Rice ២០១៦ — វដ្តនេះក្លាយជាមិនពេញលេញនៅវ័យចាស់ខ្លាំង
- ការបាត់សរសៃប្រភេទទី ២៖ Lexell et al. ១៩៨៨ — ការវិភាគកាត់ឆ្លងសាច់ដុំសាកសព
- ការថយចុះ satellite cells៖ Verdijk et al. ២០០៧ — កាត់បន្ថយសមត្ថភាពជួសជុលសាច់ដុំ
ភស្តុតាង RCT៖ ការហ្វឹកហាត់កម្លាំង G
ភស្តុតាង RCT ដ៏ល្បីមួយមកពី Maria Fiatarone (n=១០ អាយុជាមធ្យម ៩០ ឆ្នាំ, JAMA, ១៩៩០ “High-intensity strength training in nonagenarians”) — ការហ្វឹកហាត់កម្លាំងខ្ពស់ ៨ សប្តាហ៍ធ្វើឲ្យកម្លាំងភ្លៅកើនជាមធ្យមប្រមាណ ១៧៤% ចំពោះមនុស្សវ័យចាស់ខ្លាំងក្នុងគ្រឹះស្ថានថែទាំ។ ក្រុមការងារដដែលពង្រីកទៅ RCT ធំជាង (n=១០០, New England Journal of Medicine, ១៩៩៤) ប្រៀបធៀបការហ្វឹកហាត់កម្លាំង និងការបំប៉នអាហារូបត្ថម្ភដោយឡែក — រកឃើញថាការហ្វឹកហាត់ផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងលើកម្លាំង/សមត្ថភាពចលនា ខណៈការបំប៉នអាហារូបត្ថម្ភតែឯង គ្មានលំហាត់ប្រាណរួម មិនបង្ហាញអត្ថប្រយោជន៍ដូចគ្នា — ភស្តុតាងដំបូងគេថាសូម្បីមនុស្សវ័យចាស់ខ្សោយបំផុតក៏អាចទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍កម្លាំង។
ការវិភាគទិន្នន័យរួមទ្រង់ទ្រាយធំមួយ ដឹកនាំដោយ Chiung-ju Liu និង Nancy Latham (Cochrane, ២០០៩, ជាង ១២១ RCT) រកឃើញភស្តុតាងស៊ីសង្វាក់គ្នាថា ការហ្វឹកហាត់កម្លាំងជំហានៗ (progressive resistance training) ផ្តល់ការកើនកម្លាំងគួរឲ្យកត់សម្គាល់ ព្រមទាំងកែលម្អមុខងាររាងកាយមួយចំនួន។ ការវិភាគទិន្នន័យរួមពីរបន្តបន្ទាប់ដឹកនាំដោយ Mark Peterson (Ageing Research Reviews, ២០១០ + Medicine & Science in Sports & Exercise, ២០១១) រកឃើញ effect size ធំសម្រាប់កម្លាំង (Cohen’s d ~១.១) ប៉ុន្តែតូចជាងច្រើនសម្រាប់ម៉ាស់សាច់ដុំ (~០.២) — បង្ហាញថាការកើនកម្លាំងលើសពីការកើនម៉ាស់ ដែលអាចពន្យល់ដោយការសម្របខ្សែប្រសាទ (neural adaptation)។
| Fiatarone et al. ១៩៩០ JAMA (RCT, n=១០) | កម្លាំងភ្លៅកើន ~១៧៤% ក្នុងវ័យចាស់ខ្លាំង ៨ សប្តាហ៍ |
|---|---|
| Fiatarone et al. ១៩៩៤ NEJM (RCT, n=១០០) | ការហ្វឹកហាត់កម្លាំង > ការបំប៉នអាហារូបត្ថម្ភតែឯង |
| Liu & Latham ២០០៩ Cochrane (meta-analysis, >១២១ RCT) | កម្លាំង + មុខងាររាងកាយកើនឡើងស៊ីសង្វាក់គ្នា |
| Peterson et al. ២០១០/២០១១ (meta-analyses) | ES កម្លាំង ~១.១ (ធំ) · ES ម៉ាស់សាច់ដុំ ~០.២ (តូច) |
ដើម្បីជាការយល់ដឹងអំពីរបៀបរចនាការសិក្សា (មិនមែនការណែនាំអនុវត្តន៍ផ្ទាល់ខ្លួន) លំដាប់ទូទៅរបស់ RCT ភាគច្រើនមានដូចនេះ៖
- វាយតម្លៃមូលដ្ឋានលើកម្លាំងអតិបរមា (1RM) និងម៉ាស់សាច់ដុំ
- កំណត់ទម្ងន់ជាភាគរយនៃ 1RM (ខុសគ្នាតាមគម្រោង)
- បង្កើនទម្ងន់បន្តិចម្តងៗ (progressive overload)
- អនុវត្ត ៨-២៤ សប្តាហ៍ ២-៣ដង/សប្តាហ៍
- វាស់ស្ទង់លទ្ធផលឡើងវិញ ប្រៀបធៀបជាមួយក្រុមត្រួតពិនិត្យ
ដែនកំណត់នៃភស្តុតាង RCT H
ថ្វីត្បិតភស្តុតាង RCT មានភាពស៊ីសង្វាក់គ្នាខ្លាំងលើលទ្ធផលកម្លាំង/មុខងារ ក៏ប៉ុន្តែមានដែនកំណត់ជាច្រើន៖ ការសាកល្បងភាគច្រើនមានរយៈពេលខ្លី (៨-២៤ សប្តាហ៍) — មិនទាន់ច្បាស់ថាអត្ថប្រយោជន៍ស្ថិតស្ថេរបន្តរយៈពេលច្រើនឆ្នាំដែរឬទេ។ ការសិក្សាភាគច្រើនក៏ជ្រើសរើសអ្នកចូលរួមសុខភាពល្អដល់មធ្យម ដកចេញអ្នកមានជំងឺច្រើនប្រភេទ (multimorbidity) ឬវ័យចាស់ខ្សោយបំផុត — ក្រៅតែពីករណីពិសេសដូច Fiatarone ១៩៩៤ — កំណត់លទ្ធភាពទូទៅភាព (generalizability) ទៅចំណោមប្រជាជនងាយរងគ្រោះបំផុត។
គម្លាតសំខាន់មួយទៀតគឺប្រភេទលទ្ធផលដែលវាស់៖ RCT ភាគច្រើនវាស់លទ្ធផលជំនួស (surrogate — កម្លាំង ម៉ាស់ ល្បឿនដើរ) មិនមែនលទ្ធផលព្យាបាលពិតប្រាកដ (ការបាក់ឆ្អឹង ការចូលមន្ទីរពេទ្យ មរណភាព)។ RCT ថាមពលស្ថិតិគ្រប់គ្រាន់ វាស់ឥទ្ធិពលផ្ទាល់នៃការហ្វឹកហាត់លើការដួល/មរណភាពចំពោះអ្នកមាន sarcopenia នៅមានតិចតួច — ការពិនិត្យឡើងវិញលើកម្មវិធីទប់ស្កាត់ការដួល (Sherrington et al., Cochrane) ភាគច្រើនសិក្សាការហ្វឹកហាត់ចម្រុះទូទៅ មិនមែនការហ្វឹកហាត់កម្លាំងផ្តោត sarcopenia ជាក់លាក់ទេ — គម្លាតភស្តុតាងសំខាន់ដែលនៅមិនទាន់ដោះស្រាយ។
- RCT បង្ហាញច្បាស់៖ កម្លាំងសាច់ដុំកើនឡើងស៊ីសង្វាក់គ្នាតាមក្រុមអាយុ រួមទាំងវ័យចាស់ខ្លាំង/ខ្សោយបំផុត
- មិនទាន់ច្បាស់៖ ថាតើអត្ថប្រយោជន៍បន្តរយៈពេលច្រើនឆ្នាំ ឬកាត់បន្ថយការដួល/ការបាក់ឆ្អឹង/អត្រាមរណភាពដោយផ្ទាល់ដែរឬទេ — ត្រូវការ RCT ថាមពលស្ថិតិខ្ពស់ជាងបន្ថែម
ការស្រាវជ្រាវលើការទទួលទានប្រូតេអ៊ីន I
ក្រុមអ្នកជំនាញ PROT-AGE Study Group ដឹកនាំដោយ Jürgen Bauer (JAMDA, ២០១៣) ពិនិត្យអក្សសាស្ត្រលើតុល្យភាពគីមីអាហារូបត្ថម្ភ (nitrogen balance) និងលទ្ធផលមុខងារ រួចស្នើក្របខ័ណ្ឌស្រាវជ្រាវថា មនុស្សវ័យចាស់ជាទូទៅអាចត្រូវការប្រូតេអ៊ីនប្រមាណ ១.០-១.២ ក្រាម/គីឡូក្រាម/ថ្ងៃ — ខ្ពស់ជាង RDA ទូទៅ (០.៨ ក្រាម/គីឡូក្រាម) — និងអាចដល់ ១.២-១.៥ ក្រាម/គីឡូក្រាមសម្រាប់អ្នកមានជំងឺស្រួចស្រាវ/រ៉ាំរ៉ៃ។ នេះជាការសំយោគអក្សសាស្ត្រសម្រាប់គ្លីនិក/អ្នកស្រាវជ្រាវ មិនមែនអនុសាសន៍ផ្ទាល់ខ្លួនចំពោះអ្នកអានឡើយ។
ភស្តុតាង RCT អំពីការបំប៉នប្រូតេអ៊ីនរួមនឹងការហ្វឹកហាត់កម្លាំង មកពី Robert Cermak (Am J Clin Nutr, ២០១២, meta-analysis) — រកឃើញការបំប៉នប្រូតេអ៊ីនរួមនឹងការហ្វឹកហាត់ ទាក់ទងនឹងម៉ាស់គ្មានខ្លាញ់កើនបន្ថែមតិចតួច ធៀបនឹងការហ្វឹកហាត់តែឯង ទោះជាទំហំឥទ្ធិពលមិនធំក៏ដោយ។ ការវិភាគទិន្នន័យរួមក្រោយៗលើ leucine/អាស៊ីតអាមីណូ ចំពោះអ្នកមាន ឬប្រថុយនឹង sarcopenia រកឃើញលទ្ធផលកែលម្អតូចមួយចំនួន ប៉ុន្តែមិនទាន់ស៊ីសង្វាក់គ្នា ហើយសំណួរអំពីពេលវេលា/ការចែកចាយប្រូតេអ៊ីន (protein timing) នៅតែមានភស្តុតាង RCT ស្រាល។
| PROT-AGE (Bauer et al. ២០១៣, JAMDA) | ក្របខ័ណ្ឌស្រាវជ្រាវ ១.០-១.២ ក្រាម/គីឡូក្រាម/ថ្ងៃ (មនុស្សវ័យចាស់ទូទៅ តាមអក្សសាស្ត្រ) |
|---|---|
| ក្នុងករណីមានជំងឺ (តាមក្រុមដដែល) | រហូតដល់ ១.២-១.៥ ក្រាម/គីឡូក្រាម/ថ្ងៃ តាមអក្សសាស្ត្រពិនិត្យឡើងវិញ |
| Cermak et al. ២០១២ (meta-analysis, Am J Clin Nutr) | ការបំប៉នប្រូតេអ៊ីន + ការហ្វឹកហាត់ = ម៉ាស់គ្មានខ្លាញ់កើនបន្ថែមតិចតួច |
| ពេលវេលា/ការចែកចាយប្រូតេអ៊ីន | ភស្តុតាង RCT នៅមានកម្រិត និងលទ្ធផលមិនទាន់ស៊ីសង្វាក់គ្នា |
ផលវិបាក៖ ការដួល ពិការភាព និងអត្រាមរណភាព J
ការវិភាគទិន្នន័យរួមដឹកនាំដោយ Sherlin Yeung (JCSM, ២០១៩) សង្ខេបការសិក្សាអង្កេត (observational) ជាច្រើន — រកឃើញថាមនុស្សវ័យចាស់មាន sarcopenia មាន odds ដួល/បាក់ឆ្អឹងខ្ពស់ជាងអ្នកគ្មានប្រមាណ ១,៥ ទៅ ៣ ដង អាស្រ័យលើលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ/ចំណោមប្រជាជន។ លេខនេះជាសមាមាត្រប្រៀបធៀប (odds ratio) មិនមែនប្រូបាប៊ីលីតេផ្ទាល់របស់នរណាម្នាក់ទេ — មនុស្សវ័យចាស់ភាគច្រើន ទោះមាន ឬគ្មាន sarcopenia ក៏ដោយ មិនដួលក្នុងឆ្នាំណាមួយដដែល ការកើនជាសមាមាត្រនេះតំណាងហានិភ័យដាច់ខាត (absolute risk) កម្រិតមធ្យមប៉ុណ្ណោះ។
ចំពោះពិការភាព ការសិក្សា InCHIANTI (Lauretani et al., Journal of Applied Physiology, ២០០៣) កំណត់និយមន័យប្រតិបត្តិការ “កម្លាំងសាច់ដុំទាប” ព្រមទាំងបង្ហាញទំនាក់ទំនងអង្កេតជាមួយការបាត់បង់ឯករាជ្យភាព ADL។ ចំពោះមរណភាព ការវិភាគទិន្នន័យរួមទូលំទូលាយ (Beaudart et al., PLoS One, ២០១៧ — ពិនិត្យផលវិបាកសុខភាពជាច្រើនប្រភេទនៃ sarcopenia) រកឃើញ hazard ratio មរណភាពគ្រប់មូលហេតុខ្ពស់ជាងប្រមាណ ២ដងក្នុងអ្នកមាន sarcopenia — ជាទំនាក់ទំនងស្ថិតិចេញពីទិន្នន័យអង្កេត មិនមែន RCT ទេ ដូច្នេះមិនអាចបញ្ជាក់មូលហេតុផ្ទាល់ (ផ្នែក K)។
ការបកស្រាយត្រឹមត្រូវ៖ ស្ថិតិកម្រិតប្រជាជន K
នៅពេលអានលេខដូចជា “ហានិភ័យខ្ពស់ជាង ២ដង” ចំណុចសំខាន់ត្រូវយល់គឺភាពខុសគ្នារវាងហានិភ័យប្រៀបធៀប (relative risk) និងហានិភ័យដាច់ខាត (absolute risk)។ ជាឧទាហរណ៍ពន្យល់គោលគំនិត (មិនមែនលេខពិតពីការសិក្សាណាមួយ)៖ ប្រសិនបើអត្រាមូលដ្ឋាននៃព្រឹត្តិការណ៍មួយស្មើ ៥ ក្នុង ១០០ នាក់/ឆ្នាំ ការកើន ២ដងមានន័យថាកើនដល់ ១០ ក្នុង ១០០ — មានន័យថា ៩០ ក្នុង ១០០ នាក់ដែលមាន sarcopenia នៅតែមិនជួបព្រឹត្តិការណ៍នោះក្នុងឆ្នាំនោះ។ ការកើនជាសមាមាត្រនេះសំខាន់ក្នុងកម្រិតប្រជាជន ប៉ុន្តែមិនមានន័យថាមនុស្សម្នាក់ៗនឹងជួបព្រឹត្តិការណ៍នោះជាក់លាក់ឡើយ។
លើសពីនេះ ការសិក្សានៅផ្នែក J សុទ្ធតែជាទិន្នន័យអង្កេត (observational) មិនមែន RCT ដូច្នេះមិនអាចបញ្ជាក់មូលហេតុ-ផលពេញលេញ។ អ្នកនិពន្ធខ្លួនឯងជាទូទៅកត់សម្គាល់លទ្ធភាព “ការបង្វែរមូលហេតុ” (reverse causation) ឬឥទ្ធិពលចម្រុះ (confounding)៖ ជំងឺរួមផ្សំ ឬភាពទន់ខ្សោយទូទៅ (frailty) អាចជាមូលហេតុរួម ដែលបណ្តាលឲ្យទាំងការបាត់បង់សាច់ដុំ និងហានិភ័យដួល/មរណភាពកើនឡើងដំណាលគ្នា។ ភស្តុតាង RCT (ផ្នែក G/H) បញ្ជាក់ថាការហ្វឹកហាត់កម្លាំងបង្កើនកម្លាំង/ម៉ាស់សាច់ដុំបានពិតប្រាកដ ប៉ុន្តែភស្តុតាងថាការកែលម្អទាំងនោះកាត់បន្ថយការដួល/មរណភាពដោយផ្ទាល់ដែរឬទេ នៅមានកម្រិតតិចតួចជាងច្រើន។
| ហានិភ័យប្រៀបធៀប (Relative risk/OR/HR) | សមាមាត្រប្រៀបធៀបរវាងក្រុមពីរ — មិនប្រាប់លេខដាច់ខាត |
|---|---|
| ហានិភ័យដាច់ខាត (Absolute risk) | ចំនួនជាក់ស្តែងក្នុងចំណោមប្រជាជនក្នុងរយៈពេលកំណត់ |
| ការសិក្សាអង្កេត (Observational) | បង្ហាញទំនាក់ទំនង មិនបញ្ជាក់មូលហេតុ |
| RCT | អាចបញ្ជាក់មូលហេតុ (ព្រោះបែងចែកចៃដន្យ) ប៉ុន្តែមានកម្រិតលើលទ្ធផលមួយចំនួន |
