ថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ · ៦ តុលា — ថ្ងៃដែលអ្នកតារាវិទ្យា Michel Mayor និង Didier Queloz ប្រកាសរកឃើញ 51 Pegasi b ភពក្រៅប្រព័ន្ធសូរិយាដំបូងគេ ដែលគោចរជុំវិញផ្កាយស្រដៀងព្រះអាទិត្យ បើកយុគសម័យថ្មីនៃការស្វែងរកភពក្រៅប្រព័ន្ធសូរិយា
នៅថ្ងៃទី៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩៥ អ្នកតារាវិទ្យាជនជាតិស្វីស Michel Mayor និងសិស្សបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់បណ្ឌិត Didier Queloz នៃសាកលវិទ្យាល័យហ្សឺណែវ បានប្រកាសរកឃើញ 51 Pegasi b ជាភពមួយដែលកំពុងគោចរជុំវិញផ្កាយ 51 Pegasi ដែលនៅឆ្ងាយប្រមាណ៥០ឆ្នាំពន្លឺពីផែនដី។
សេចក្តីផ្តើម
នេះជាភពដំបូងគេដែលរកឃើញថាកំពុងគោចរជុំវិញផ្កាយប្រភេទដូចព្រះអាទិត្យ ដោយប្រើវិធីសាស្ត្រវាស់ល្បឿនរ៉ាដាល (radial velocity) នៅឧបទ្វារវិទូ Haute-Provence ភាគខាងត្បូងប្រទេសបារាំង។ ភពនេះមានលក្ខណៈចម្លែកខ្លាំង៖ វាមានទំហំប៉ុនភពព្រហស្បតិ៍ ប៉ុន្តែគោចរនៅជិតផ្កាយរបស់វាខ្លាំងណាស់ រហូតដល់ត្រូវការតែជាង៤ថ្ងៃដើម្បីវិលជុំវិញផ្កាយម្តង—ជាការរកឃើញដែលបានផ្ទុះឡើងនូវការជជែកវែកញែកយ៉ាងធំក្នុងសហគមន៍តារាវិទ្យា មុននឹងត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយក្រុមស្រាវជ្រាវផ្សេងទៀតក្នុងរយៈពេលឆាប់រហ័ស។ ការរកឃើញនេះបានបើកទ្វារឲ្យមានការស្វែងរកភពក្រៅប្រព័ន្ធសូរិយារាប់ពាន់ក្នុងបីទសវត្សរ៍ក្រោយមក ហើយលោក Mayor និងលោក Queloz ទទួលបានពាក់កណ្តាលនៃរង្វាន់ណូបែលរូបវិទ្យាឆ្នាំ២០១៩ ដោយសារកិច្ចការនេះ។ អត្ថបទនេះក៏រំឭកព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតដែលកើតឡើងនៅថ្ងៃដដែលនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក—ចាប់ពីការចាក់ភាពយន្ត The Jazz Singer ដែលនាំមកនូវសំឡេងចូលក្នុងភាពយន្ត រហូតដល់សង្គ្រាម Yom Kippur ការធ្វើឃាតប្រធានាធិបតី Anwar Sadat និងការចាប់ខ្លួន Gang of Four នៅប្រទេសចិន—ដោយផ្អែកលើប្រភពដែលបានផ្ទៀងផ្ទាត់ជាច្រើន រួមទាំងអត្ថបទស្រាវជ្រាវដើម ការចេញផ្សាយផ្លូវការរបស់គណៈកម្មាធិការណូបែល និងឯកសារបណ្ណសាររបស់ NASA និង Smithsonian Institution ព្រមទាំង Encyclopaedia Britannica សម្រាប់ព័ត៌មានជីវប្រវត្តិ។
០១ · រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃរឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ៖ ភពក្រៅប្រព័ន្ធសូរិយាដំបូងគេជុំវិញផ្កាយប្រភេទព្រះអាទិត្យ
ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍១៩៤០ អ្នកតារាវិទ្យាបានសន្មតថា ប្រព័ន្ធភពរបស់ផ្កាយផ្សេងទៀតគួរតែមានរូបរាងស្រដៀងនឹងប្រព័ន្ធសូរិយារបស់យើង៖ ភពថ្មតូចៗនៅជិតផ្កាយ ហើយភពឧស្ម័នធំៗនៅចម្ងាយឆ្ងាយ ដូចផែនដីនិងភពព្រហស្បតិ៍។ ក្នុងរយៈពេលជាង៤ទសវត្សរ៍ ក្រុមស្រាវជ្រាវជាច្រើននៅសហរដ្ឋអាមេរិក កាណាដា និងអឺរ៉ុប បានព្យាយាមស្វែងរកភពក្រៅប្រព័ន្ធសូរិយា ដោយប្រើវិធីសាស្ត្រផ្សេងៗ ប៉ុន្តែលទ្ធផលភាគច្រើនមិនអាចបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់បាន ឬក្រោយមកត្រូវច្រានចោលថាជាកំហុសឧបករណ៍។ ភពក្រៅប្រព័ន្ធសូរិយាដំបូងគេដែលបញ្ជាក់ជាផ្លូវការ តាមពិតមិនមែនកើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៩៥ទេ ប៉ុន្តែក្នុងឆ្នាំ១៩៩២ នៅពេលអ្នកតារាវិទ្យា Aleksander Wolszczan រកឃើញភពតូចៗចំនួនបីកំពុងគោចរជុំវិញ pulsar (ផ្កាយកាំរស្មីវិទ្យុញាប់ញ័រ) ឈ្មោះ PSR 1257+12 ក្នុងក្រុមតារា Virgo។ ភពទាំងនោះជាភពពិតប្រាកដមែន ប៉ុន្តែគោចរជុំវិញសំណល់ផ្កាយផ្ទុះ មិនមែនផ្កាយធម្មតាដែលអាចផ្តល់លក្ខខណ្ឌរស់នៅបានទេ។ ដូច្នេះ 51 Pegasi b នៅតែជាភពដំបូងគេដែលបញ្ជាក់ថាកំពុងគោចរជុំវិញផ្កាយប្រភេទដូចព្រះអាទិត្យ ជាមូលហេតុចម្បងធ្វើឲ្យវាមានឥទ្ធិពលខ្លាំងបែបនេះលើសពីភពដែលរកឃើញមុននេះបីឆ្នាំ។ នៅសាកលវិទ្យាល័យហ្សឺណែវ ប្រទេសស្វីស សាស្ត្រាចារ្យតារាវិទ្យា Michel Mayor និងសិស្សថ្នាក់បណ្ឌិតរបស់គាត់ Didier Queloz បានអភិវឌ្ឍវិធីសាស្ត្រថ្មីមួយ ដោយប្រើឧបករណ៍វិភាគវិសាលគម (spectrograph) ឈ្មោះ ELODIE ដែលបានតម្លើងនៅឧបទ្វារវិទូ Haute-Provence ភាគខាងត្បូងប្រទេសបារាំង។ ឧបករណ៍នេះមានភាពប្រែប្រួលខ្ពស់គ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីចាប់នូវការប្រែប្រួលតូចបំផុតនៃពន្លឺផ្កាយ ដែលបណ្តាលមកពីកម្លាំងទាញនៃភពមួយដែលកំពុងគោចរជុំវិញវា—គេហៅវិធីសាស្ត្រនេះថា ការវាស់ល្បឿនរ៉ាដាល (radial velocity)។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ ក្រុមរបស់ពួកគេបានចាប់ផ្តើមតាមដានផ្កាយចំនួន១៤២ ស្រដៀងនឹងព្រះអាទិត្យ ក្នុងគោលបំណងស្វែងរកសញ្ញាដ៏តូចមួយដែលអាចបញ្ជាក់ពីវត្តមានភពក្រៅប្រព័ន្ធសូរិយា។ គម្រោងស្រាវជ្រាវនេះទាមទារភាពអត់ធ្មត់យ៉ាងខ្លាំង ព្រោះកម្លាំងទាញនៃភពមួយលើផ្កាយរបស់វា បង្កជាការប្រែប្រួលល្បឿនតូចបំផុត ដែលពិបាកនឹងវាស់វែងបានក្នុងគ្រឿងបរិក្ខាបច្ចេកទេសនាសម័យនោះ។
នៅចុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៥ ក្រុមរបស់ Mayor និង Queloz បានចាប់សញ្ញាចម្លែកមួយចេញពីផ្កាយ 51 Pegasi—ផ្កាយដែលអាចមើលឃើញដោយភ្នែកទទេនៅលើមេឃពេលយប់ ក្នុងក្រុមតារា Pegasus។ ទិន្នន័យបង្ហាញថា ផ្កាយនេះកំពុងញ័រទៅមកតាមចង្វាក់ទៀងទាត់ រៀងរាល់ជាង៤ថ្ងៃម្តង—ចង្វាក់ខ្លីខុសពីអ្វីដែលគេរំពឹងទុកសម្រាប់ភពមួយប៉ុនភពព្រហស្បតិ៍ ដែលតាមទ្រឹស្តីចាស់ សន្មតថាត្រូវតែគោចរនៅចម្ងាយឆ្ងាយសន្សឹមៗ ដូចភពព្រហស្បតិ៍ក្នុងប្រព័ន្ធសូរិយារបស់យើង ដែលចំណាយពេលជាង១១ឆ្នាំដើម្បីវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យម្តង។ Mayor និង Queloz បានចំណាយពេលច្រើនខែផ្ទៀងផ្ទាត់ម្តងហើយម្តងទៀត ដើម្បីច្បាស់ថាសញ្ញានេះមិនមែនកើតចេញពីការញាប់ញ័រផ្ទៃក្នុងរបស់ផ្កាយផ្ទាល់ (stellar pulsation) ដែលអាចបំភាន់ជាកម្លាំងទាញនៃភពបាន។ ក្រោយពេលបញ្ជាក់ជាបន្តបន្ទាប់ ពួកគេបានប្រកាសលទ្ធផលជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩៥ តាមរយៈអត្ថបទស្រាវជ្រាវក្នុងទស្សនាវដ្តីវិទ្យាសាស្ត្រ Nature ក្រោមចំណងជើង «A Jupiter-mass companion to a solar-type star»។ ភពដែលពួកគេរកឃើញ ក្រោយមកត្រូវបានគេហៅថា 51 Pegasi b។
០២ · រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃរឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ (បន្ត)៖ ការបញ្ជាក់ និងផលវិបាកលើវិទ្យាសាស្ត្រ
ដំណឹងនេះបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងលឿននៅក្នុងសហគមន៍តារាវិទ្យា។ ក្រុមស្រាវជ្រាវរបស់ Geoffrey Marcy និង Paul Butler នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលធ្លាប់ប្រមូលទិន្នន័យស្រដៀងគ្នាដោយប្រើវិធីសាស្ត្រដូចគ្នា ប៉ុន្តែមិនទាន់បានវិភាគលម្អិត បានប្រញាប់វិភាគទិន្នន័យចាស់របស់ខ្លួនឡើងវិញភ្លាមៗ ហើយបានបញ្ជាក់សញ្ញាដូចគ្នានេះនៅឧបទ្វារវិទូ Lick ក្នុងរដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែជាងមួយសប្តាហ៍ក្រោយការប្រកាសដំបូង។ ការបញ្ជាក់រហ័សនេះបានលុបបំបាត់ការសង្ស័យថាសញ្ញានេះជាកំហុសឧបករណ៍ ហើយបានផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថនៃការស្រាវជ្រាវភពក្រៅប្រព័ន្ធសូរិយាទាំងមូល។ ក្នុងរយៈពេលតែពីរបីខែបន្ទាប់ ក្រុមស្រាវជ្រាវជាច្រើនទៀតបានរកឃើញភពប្រភេទ «ភពព្រហស្បតិ៍ក្តៅ» (hot Jupiter)—ភពឧស្ម័នធំដែលគោចរនៅជិតផ្កាយរបស់វា—ជាបន្តបន្ទាប់ បង្ហាញថា 51 Pegasi b មិនមែនជាករណីវិសេសទេ ប៉ុន្តែជាតំណាងឲ្យថ្នាក់ភពមួយប្រភេទថ្មីទាំងស្រុងដែលទ្រឹស្តីបង្កើតភពពីមុនមិនបានទស្សន៍ទាយសោះ។ បន្ទាប់ពីនោះ បេសកកម្មអវកាសធំៗដូចជា Kepler (បាញ់បង្ហោះឆ្នាំ២០០៩) និង TESS (ឆ្នាំ២០១៨) ត្រូវបានរចនាឡើងជាពិសេសដើម្បីស្វែងរកភពក្រៅប្រព័ន្ធសូរិយាជាចំនួនច្រើន ដែលនាំឲ្យចំនួនភពដែលបានបញ្ជាក់កើនឡើងពីមួយ ទៅជាង៥,៨០០ ក្នុងរយៈពេលបីទសវត្សរ៍ប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងឆ្នាំ២០១៥ អង្គការតារាវិទ្យាអន្តរជាតិ (IAU) បានរៀបចំការបោះឆ្នោតជាសាធារណៈ ដើម្បីដាក់ឈ្មោះផ្លូវការ៖ ផ្កាយ 51 Pegasi ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះ «Helvetios» (មកពីឈ្មោះឡាតាំងចាស់នៃប្រទេសស្វីស) ហើយភពនេះត្រូវបានដាក់ឈ្មោះ «Dimidium» មានន័យថា «ពាក់កណ្តាល» សំដៅលើម៉ាស់របស់វាដែលប្រហែលពាក់កណ្តាលនៃភពព្រហស្បតិ៍។ ក្នុងឆ្នាំ២០១៩ គណៈកម្មាធិការណូបែលបានផ្តល់រង្វាន់ណូបែលផ្នែករូបវិទ្យាពាក់កណ្តាលមួយដល់ Michel Mayor និង Didier Queloz «សម្រាប់ការរកឃើញភពក្រៅប្រព័ន្ធសូរិយាមួយដែលគោចរជុំវិញផ្កាយប្រភេទដូចព្រះអាទិត្យ» ខណៈពាក់កណ្តាលទីពីរប្រគល់ជូន James Peebles សម្រាប់ការរួមចំណែកខាងទ្រឹស្តីចក្រវាឡវិទ្យា។
ការរកឃើញនេះក៏បង្ខំឲ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របន្តកែសម្រួលទ្រឹស្តីបង្កើតភពទាំងស្រុង។ ក្នុងទសវត្សរ៍បន្ទាប់ អ្នកស្រាវជ្រាវបានពង្រឹងទ្រឹស្តី «ការធ្វើចំណាកស្រុករបស់ភព» (planetary migration)៖ ភពឧស្ម័នធំអាចបង្កើតឡើងឆ្ងាយពីផ្កាយ ក្រោយមកបន្តិចម្តងៗផ្លាស់ទីចូលជិត ដោយសារកម្លាំងទាញអន្តរកម្មជាមួយចានឧស្ម័ននិងធូលីនៅជុំវិញផ្កាយក្មេង—ជាការពន្យល់ដែលកំពុងទទួលយកយ៉ាងទូលំទូលាយសព្វថ្ងៃ សម្រាប់ពន្យល់ថាហេតុអ្វីភពប្រភេទ «ភពព្រហស្បតិ៍ក្តៅ» ដូច 51 Pegasi b អាចនៅជិតផ្កាយរបស់វាម្លឹងម្ល៉ោះបាន ខុសពីអ្វីដែលទ្រឹស្តីចាស់ធ្លាប់ទស្សន៍ទាយ។
| ធ្នូ ១៩៩៥ | Geoffrey Marcy និង Paul Butler បញ្ជាក់ការរកឃើញនៅឧបទ្វារវិទូ Lick សហរដ្ឋអាមេរិក |
| ១៩៩៩ | រកឃើញប្រព័ន្ធភពច្រើនដំបូងគេជុំវិញផ្កាយប្រភេទព្រះអាទិត្យ (Upsilon Andromedae) |
| ២០០៩ | NASA បាញ់បង្ហោះទូរទស្សន៍អវកាស Kepler ជាពិសេសដើម្បីស្វែងរកភពក្រៅប្រព័ន្ធសូរិយា |
| ២០១៥ | IAU បោះឆ្នោតដាក់ឈ្មោះថ្មី៖ ផ្កាយ «Helvetios» និងភព «Dimidium» |
| ២០១៩ | Mayor និង Queloz ទទួលរង្វាន់ណូបែលរូបវិទ្យា |
| ២០២១ | ទូរទស្សន៍អវកាស James Webb បាញ់បង្ហោះ ក្រោយមកប្រើសិក្សាបរិយាកាសនៃភពក្រៅប្រព័ន្ធសូរិយា |
ប្រភពខ្លះកត់ថា Mayor និង Queloz បានប្រកាសលទ្ធផលនៅសន្និសីទវិទ្យាសាស្ត្រនៅទីក្រុងហ្វ្លរ៉ង់ស៍ ប្រទេសអ៊ីតាលី ក្នុងសប្តាហ៍ដដែល ខណៈអត្ថបទស្រាវជ្រាវផ្លូវការត្រូវបានដាក់ជូននិងចេញផ្សាយក្នុងទស្សនាវដ្តី Nature កាលបរិច្ឆេទ៦ តុលា ១៩៩៥—អត្ថបទនេះប្រកាន់យកកាលបរិច្ឆេទចេញផ្សាយជាផ្លូវការនៃ Nature ជាចំណុចយោង។ ដំបូង អ្នកតារាវិទ្យាមួយចំនួនបានសង្ស័យថា ភពដែលនៅជិតផ្កាយម្លឹងបែបនេះប្រហែលជាមិនអាចទ្រាំទ្រនឹងកម្តៅនិងសម្ពាធនៃផ្កាយបាន ឬអាចជាការភន្លាំងឧបករណ៍—ការជជែកនេះទើបស្ងប់ក្រោយការបញ្ជាក់ដដែលៗពីក្រុមស្រាវជ្រាវឯករាជ្យជាច្រើន ដែលប្រើឧបករណ៍ខុសគ្នា នៅឧបទ្វារវិទូខុសគ្នា ក្នុងទ្វីបខុសគ្នា—ជាស្តង់ដារមូលដ្ឋាននៃវិធីសាស្ត្រវិទ្យាសាស្ត្រ ដែលទាមទារឲ្យលទ្ធផលមួយអាចផលិតឡើងវិញបានដោយក្រុមផ្សេងទៀត មុននឹងទទួលយកជាការពិត។
០៣ · រឿងទីពីរនៃថ្ងៃរឿងទីពីរនៃថ្ងៃ៖ ១៩២៧ — ថ្ងៃដែលភាពយន្តចាប់ផ្តើមនិយាយបាន
ក្នុងទសវត្សរ៍១៩២០ ក្រុមហ៊ុនផលិតភាពយន្ត Warner Bros. កំពុងជួបវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ខណៈឧស្សាហកម្មភាពយន្តទាំងមូលនៅតែពឹងផ្អែកលើភាពយន្តស្ងាត់ (silent film) ដែលប្រើតែតន្ត្រីផ្ទាល់ក្នុងសាល និងអត្ថបទសរសេរជំនួសសម្តី។ ក្រុមហ៊ុន Warner Bros. បានប្រថុយប្រថានវិនិយោគទាំងអស់ទៅលើបច្ចេកវិទ្យាថ្មីមួយឈ្មោះ Vitaphone ដែលអភិវឌ្ឍដោយក្រុមហ៊ុន Western Electric—ជាប្រព័ន្ធសំឡេងតាមថាសថត (sound-on-disc) ដែលបញ្ចូលចង្វាក់ភ្លេងនិងសំឡេងឲ្យស្របគ្នាជាមួយរូបភាពនៅលើសាំង។ ពួកគេជ្រើសរើសសម្តែងរឿង «The Jazz Singer» ដែលកែសម្រួលពីរឿងល្ខោនរបស់ Samson Raphaelson ដោយឲ្យតារាចម្រៀង-សម្តែងវ៉ូឌវីលដ៏ល្បីល្បាញ Al Jolson សម្តែងតួឯកជា Jakie Rabinowitz កូនប្រុសអ្នកនាំបួងសួងសាសនាយូដា ដែលចង់ច្រៀងចម្រៀងជែស (jazz) ជំនួសដើរតាមផ្លូវឪពុករបស់ខ្លួន—រឿងនិទានអំពីភាពតានតឹងរវាងទំនៀមទម្លាប់ចាស់ និងជីវិតអន្តោប្រវេសន៍អាមេរិកថ្មី។
ភាពយន្តរឿងនេះបានចាក់បញ្ចាំងជាលើកដំបូងនៅមហោស្រពវ៉ារ័រ (Warner Theatre) ទីក្រុងញូវយ៉ក កាលពីថ្ងៃទី៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩២៧។ ភាគច្រើននៃភាពយន្តនៅតែស្ងាត់ជាមួយអត្ថបទសរសេរ ប៉ុន្តែមានផ្នែកចម្រៀងជាច្រើនដែលមានសំឡេងស្របគ្នា ព្រមទាំងបន្ទាត់សម្តីខ្លីៗពីរបីដងដែល Jolson និយាយដោយឯកឯង មិនមែនតាមស្គ្រីប។ បន្ទាត់ដ៏ល្បីល្បាញបំផុតគឺ «Wait a minute, wait a minute, you ain’t heard nothin’ yet!» មុននឹងចាប់ផ្តើមច្រៀងបទបន្ទាប់—ចាត់ទុកជាទូទៅថាជាសម្តីនិយាយដំបូងគេមួយក្នុងចំណោមភាពយន្តប្រវែងពេញដែលមានចែកចាយពាណិជ្ជកម្ម។ សិល្បការសាលមើលរឿងបានស្រែកអបអរនិងទះដៃខ្លាំងក្លា ហើយភាពយន្តរឿងនេះទទួលបានជោគជ័យខាងហិរញ្ញវត្ថុយ៉ាងខ្លាំង ដល់ថ្នាក់ដែលអាចជួយសង្គ្រោះក្រុមហ៊ុន Warner Bros. ពីការក្ស័យធន ហើយបានប្តូរក្រុមហ៊ុននេះឲ្យក្លាយជាស្ទូឌីយោធំមួយក្នុងចំណោមស្ទូឌីយោធំៗនៃហូលីវូដ។
ចាំបាច់ត្រូវកត់សម្គាល់ថា ក្នុងឈុតមួយចំនួន Jolson បានលាបមុខខ្មៅ (blackface) ដែលជាទម្លាប់សម្តែងវ៉ូឌវីលដ៏ពេញនិយមនៅសម័យនោះ ដែលបច្ចុប្បន្ននេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាទូទៅថាជាទម្លាប់ប្រកបដោយការរើសអើងជាតិសាសន៍ ហើយត្រូវបានរិះគន់យ៉ាងទូលំទូលាយដោយអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រភាពយន្តសព្វថ្ងៃ។ ចំណុចនេះមិនកាត់បន្ថយសារៈសំខាន់ខាងបច្ចេកវិទ្យារបស់ភាពយន្តរឿងនេះឡើយ ប៉ុន្តែជាផ្នែកមួយនៃប្រវត្តិសាស្ត្រពេញលេញរបស់វា ដែលអ្នកសិក្សាភាពយន្តតែងលើកឡើងជាប់ជានិច្ច។
ក្នុងរយៈពេលតែពីរបីឆ្នាំក្រោយមក ស្ទូឌីយោហូលីវូដស្ទើរទាំងអស់បានប្តូរទៅផលិតភាពយន្តមានសំឡេងទាំងស្រុង ដែលធ្វើឲ្យយុគសម័យភាពយន្តស្ងាត់បញ្ចប់ជាមូលដ្ឋានត្រឹមឆ្នាំ១៩២៩-១៩៣០ ជាមួយនឹងការចំណាយវិនិយោគយ៉ាងច្រើនលើការជួសជុលមហោស្រពភាពយន្តទូទាំងសហរដ្ឋអាមេរិកឲ្យអាចចាក់សំឡេងបាន។ តារាសម្តែងភាពយន្តស្ងាត់ជាច្រើននាក់មិនអាចសម្របខ្លួនទៅនឹងតម្រូវការសំឡេងថ្មីបាន ខណៈតារាថ្មីៗលេចចេញមក។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦ ក្រុមប្រឹក្សាអភិរក្សភាពយន្តជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក (National Film Preservation Board) បានជ្រើសរើស The Jazz Singer ចូលក្នុងបញ្ជីអភិរក្សភាពយន្តជាតិ (National Film Registry) ដោយចាត់ទុកជាភាពយន្តដែលមានសារៈសំខាន់ខាងប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និងសោភ័ណភាព។ ចំពោះខាងបច្ចេកទេស ប្រព័ន្ធ Vitaphone ដំណើរការដោយថតសំឡេងទុកលើថាសមួយដាច់ដោយឡែកពីខ្សែហ្វីល្មរូបភាព រួចប្រើម៉ូទ័រតែមួយភ្ជាប់ទាំងម៉ាស៊ីនចាក់ថាស និងម៉ាស៊ីនចាក់ខ្សែហ្វីល្មឲ្យវិលក្នុងល្បឿនដូចគ្នា ដើម្បីរក្សាសមកាលកម្មរវាងសំឡេងនិងរូបភាព។ ប្រព័ន្ធនេះមានចំណុចខ្សោយធំមួយ៖ បើថាសខូច ឬរអិលចេញពីទីតាំងតែបន្តិច សំឡេងនិងមាត់តារាសម្តែងនឹងលែងស្របគ្នាភ្លាមៗ។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយមក ឧស្សាហកម្មភាពយន្តទាំងមូលបានប្តូរទៅប្រព័ន្ធសំឡេងតាមខ្សែហ្វីល្មដោយផ្ទាល់ (sound-on-film) ដែលមានស្ថេរភាពជាងច្រើន ព្រោះសំឡេងត្រូវបានបោះពុម្ពជាផ្នែកមួយនៃខ្សែហ្វីល្មរូបភាពផ្ទាល់តែម្តង។
០៤ · ព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃដដែលព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃ ៦ តុលា
កាលបរិច្ឆេទខាងក្រោមទាំងអស់ប្រកាន់តាមប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ាន (ប្រតិទិនដែលពិភពលោកភាគច្រើនប្រើសព្វថ្ងៃ)។ ព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ១៦០០ខាងក្រោម កើតឡើងមុនប្រទេសអង់គ្លេស និងតំបន់ខ្លះទទួលយកប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ាន ប៉ុន្តែកាលបរិច្ឆេទដែលបញ្ជាក់នៅទីនេះ គឺតាមប្រព័ន្ធនៅសម័យនោះនៃទីក្រុងហ្វ្លរ៉ង់ស៍ ដែលបានប្រើប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានរួចទៅហើយចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៥៨២។
អូប៉េរ៉ា Euridice របស់ Jacopo Peri សម្តែងជាលើកដំបូង — នៅព្រះរាជវាំង Pitti ទីក្រុងហ្វ្លរ៉ង់ស៍ ក្នុងឱកាសអភិសេករវាងព្រះបាទ Henri ទី៤ នៃប្រទេសបារាំង និងព្រះនាង Maria de’ Medici—ចាត់ទុកជាអូប៉េរ៉ាចាស់បំផុតដែលនៅសល់ចម្លងភ្លេងពេញលេញ សម្គាល់ការចាប់ផ្តើមនៃសម័យបារ៉ុក (Baroque) ក្នុងតន្ត្រីលោកខាងលិច។
ភាពយន្ត The Jazz Singer ចាក់បញ្ចាំងជាលើកដំបូង — សូមមើលផ្នែក B។
សង្គ្រាម Yom Kippur ចាប់ផ្តើម — អេហ្ស៊ីប និងស៊ីរី បើកការវាយប្រហារភ្ញាក់ផ្អើលលើអ៊ីស្រាអែល ក្នុងថ្ងៃបុណ្យ Yom Kippur ដ៏ពិសិដ្ឋបំផុតរបស់សាសនាយូដា ដើម្បីទាមទារយកទឹកដីដែលបានបាត់បង់ក្នុងសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃឆ្នាំ១៩៦៧ឡើងវិញ។ កងទ័ពអ៊ីស្រាអែលបានឆ្លងកាត់ប្រឡាយ Suez ព័ទ្ធជុំវិញកងទ័ពអេហ្ស៊ីបទីបី មុននឹងអង្គការសហប្រជាជាតិសម្រេចឲ្យឈប់បាញ់គ្នាតាមសេចក្តីសម្រេច៣៣៨ នៅចុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៣។ សង្គ្រាមនេះក៏បាននាំឲ្យប្រទេសផលិតប្រេងអារ៉ាប់ដាក់ការហាមឃាត់លក់ប្រេងទៅកាន់ប្រទេសគាំទ្រអ៊ីស្រាអែល បណ្តាលឲ្យមានវិបត្តិប្រេងឥន្ធនៈពិភពលោក និងបានផ្តោះជាមូលដ្ឋានសម្រាប់កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព Camp David ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៨។
Gang of Four ត្រូវបានចាប់ខ្លួននៅប្រទេសចិន — តិចជាងមួយខែក្រោយការទទួលមរណភាពរបស់ Mao Zedong អ្នកដឹកនាំបក្សកុម្មុយនិស្តចិនក្រោមការដឹកនាំរបស់ Hua Guofeng បានចាប់ខ្លួនក្រុមអ្នកដឹកនាំដ៏មានឥទ្ធិពលបួននាក់ក្នុងសម័យបដិវត្តវប្បធម៌ រួមទាំងភរិយាមេម៉ាយរបស់ Mao គឺ Jiang Qing—ជាការបញ្ចប់សម័យបដិវត្តវប្បធម៌ (១៩៦៦-១៩៧៦) និងបើកផ្លូវទៅរកកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ Deng Xiaoping ដែលបានផ្លាស់ប្តូរប្រទេសចិនក្នុងទសវត្សរ៍បន្ទាប់។
ប្រធានាធិបតីអេហ្ស៊ីប Anwar Sadat ត្រូវបានធ្វើឃាត — ក្នុងពិធីដង្ហែក្បួនយោធាទីក្រុងកែរ៉ូ ជាកម្មវិធីរំឭកខួបប្រយុទ្ធឆ្លងប្រឡាយ Suez ឆ្នាំ១៩៧៣ សមាជិកក្រុម Egyptian Islamic Jihad ដែលប្រឆាំងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពជាមួយអ៊ីស្រាអែល បានបាញ់សម្លាប់លោក Sadat។ សូមមើលផ្នែក D សម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែម។
យានអវកាស Discovery បាញ់បង្ហោះបេសកកម្ម STS-41 — ដឹកយានស៊ើបអង្កេត Ulysses (កិច្ចសហការ NASA-ESA) ចេញពីមជ្ឈមណ្ឌលអវកាស Kennedy ដើម្បីទៅសិក្សាបំពង់ប៉ូលរបស់ព្រះអាទិត្យ—ជាលើកដំបូងគេដែលយានអវកាសហោះកាត់ប៉ូលទាំងពីររបស់ផ្កាយព្រះអាទិត្យ។ បេសកកម្មនេះមានអវកាសយានិកប្រាំនាក់ដឹកនាំដោយ Richard Richards ហើយបានប្រើពេលត្រឹមតែជាង៤ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះមុននឹងចុះចត។
រកឃើញភពក្រៅប្រព័ន្ធសូរិយា 51 Pegasi b — សូមមើលផ្នែក A។
០៥ · កើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះកើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះ
🌱 កើតនៅថ្ងៃ ៦ តុលា
- ១៨៨៧ Le Corbusier — ស្ថាបត្យករទំនើបនិយមជនជាតិស្វីស-បារាំង
- ១៩១៤ Thor Heyerdahl — ជនជាតិវិទូ និងអ្នករុករកសមុទ្រជនជាតិន័រវេស
- ១៨៩៣ Meghnad Saha — តារាភូតវិទូឥណ្ឌា ស្នាដៃសមីការ Saha
- ១៩៣១ Riccardo Giacconi — ឪពុកនៃតារាវិទ្យាកាំរស្មីអិច ណូបែល២០០២
🕯️ ស្លាប់នៅថ្ងៃ ៦ តុលា
- ១៨៩២ Alfred, Lord Tennyson — កវីរាជបណ្ឌិតអង់គ្លេស
- ១៩៨១ Anwar Sadat — ប្រធានាធិបតីអេហ្ស៊ីប (សូមមើលផ្នែក C)
- ១៩៨៩ Bette Davis — តារាសម្តែងអាមេរិកាំង ឈ្នះអូស្ការពីរដង
- ២០២០ Eddie Van Halen — អ្នកលេងហ្គីតាររ៉ុកជនជាតិហូឡង់-អាមេរិកាំង
Thor Heyerdahl កើតនៅទីក្រុង Larvik ប្រទេសន័រវេស ថ្ងៃទី៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩១៤។ គាត់ក្លាយជាឈ្មោះល្បីល្បាញពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ នៅពេលដឹកនាំបេសកកម្ម Kon-Tiki៖ សាងសង់ទូកអំបែងឈើ balsa មួយតាមបែបប្រពៃណីអាមេរិកខាងត្បូង ហើយបើកកាត់មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកចម្ងាយជាង៨,០០០គីឡូម៉ែត្រ ពីប្រទេសពេរូ រហូតដល់កោះ Tuamotu ក្នុងតំបន់ប៉ូលីនេស៊ី ដើម្បីសាកល្បងទ្រឹស្តីរបស់គាត់ថា ជនជាតិអាមេរិកខាងត្បូងបុរាណអាចធ្វើដំណើរឆ្លងសមុទ្រទៅតាំងទីលំនៅនៅប៉ូលីនេស៊ីបាន។ ទោះបីជាអ្នកជនជាតិវិទ្យាភាគច្រើនបច្ចុប្បន្នមិនយល់ស្របនឹងទ្រឹស្តីនេះទៀត—ភស្តុតាងហ្សែនក្រោយមកបង្ហាញថាជនជាតិប៉ូលីនេស៊ីមានដើមកំណើតចេញពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជាជាងអាមេរិកខាងត្បូង—ដំណើររបស់ Heyerdahl នៅតែបានបញ្ជាក់ថា ការធ្វើដំណើរបែបនេះអាចធ្វើទៅបានតាមបច្ចេកទេស។ សៀវភៅរបស់គាត់ «Kon-Tiki: Across the Pacific by Raft» ក្លាយជាសៀវភៅលក់ដាច់អន្តរជាតិ ត្រូវបានបកប្រែជាភាសាជាង៧០ ហើយភាពយន្តឯកសារអំពីដំណើរនេះឈ្នះរង្វាន់អូស្ការឆ្នាំ១៩៥១។ Heyerdahl បន្តរុករកជាមួយបេសកកម្ម Ra ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៩-១៩៧០ ដោយប្រើទូកកិណ្ណារ (papyrus) ដើម្បីសាកល្បងលទ្ធភាពនៃដំណើរឆ្លងសមុទ្រអាត្លង់ទិកតាំងពីបុរាណកាល។ បន្ទាប់ពីនោះ គាត់បន្តសិក្សាស្រាវជ្រាវបុរាណវិទ្យានៅកោះអ៊ីស្ទើរ (Easter Island) និងទីកន្លែងបុរាណជាច្រើនទៀតនៅអាមេរិកខាងត្បូងនិងតំបន់មេឌីទែរ៉ាណេ។ សារមន្ទីរ Kon-Tiki នៅទីក្រុងអូស្លូ ប្រទេសន័រវេស បន្តតាំងបង្ហាញទូក Kon-Tiki ដើមរហូតដល់សព្វថ្ងៃ ជាកន្លែងទស្សនាដ៏ពេញនិយមមួយសម្រាប់អ្នកទេសចរជុំវិញពិភពលោក។
០៦ · ហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃ
ការស្វែងរកភពក្រៅប្រព័ន្ធសូរិយាដែលចាប់ផ្តើមក្នុងឆ្នាំ១៩៩៥ បន្តវិវត្តន៍យ៉ាងឆាប់រហ័សសព្វថ្ងៃ។ ទូរទស្សន៍អវកាស James Webb ដែលបាញ់បង្ហោះក្នុងឆ្នាំ២០២១ ឥឡូវអាចវិភាគសមាសធាតុគីមីនៃបរិយាកាសភពក្រៅប្រព័ន្ធសូរិយាដោយផ្ទាល់ ស្វែងរកសញ្ញាដែលអាចទាក់ទងនឹងលក្ខខណ្ឌរស់នៅបាន។ ភារកិច្ចអវកាសបន្ទាប់ដូចជា PLATO របស់អង្គការអវកាសអឺរ៉ុប និងគម្រោង Habitable Worlds Observatory របស់ NASA កំពុងត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីស្វែងរកភពដែលមានទំហំដូចផែនដីនៅតំបន់អាចរស់នៅបាន—ជាបេសកកម្មដែលមិនអាចនឹកស្មានដល់ ប្រសិនបើគ្មានការរកឃើញដំបូងគេនៅឧបទ្វារវិទូ Haute-Provence កាលពីឆ្នាំ១៩៩៥។ ព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ១៩៩៥នេះ បន្តជាឧទាហរណ៍សិក្សាមួយ សម្រាប់បង្រៀនសិស្សានុសិស្សពិភពលោកអំពីរបៀបដែលការសង្កេតដ៏តូចមួយ អាចនាំមកនូវការផ្លាស់ប្តូរយល់ដឹងដ៏ធំធេងអំពីទីតាំងរបស់មនុស្សជាតិក្នុងសាកលចក្រវាឡ។ ក្នុងវិស័យភាពយន្តវិញ ការចាក់បញ្ចាំង The Jazz Singer បានកំណត់ស្តង់ដារថ្មីមួយ៖ សព្វថ្ងៃស្ទើរតែគ្មានភាពយន្តពាណិជ្ជកម្មណាដែលគ្មានសំឡេងទាល់តែសោះ ហើយគំរូនៃការផ្លាស់ប្តូរបច្ចេកវិទ្យាធំមួយក្នុងឧស្សាហកម្មភាពយន្ត—ពីស្ងាត់ទៅមានសំឡេង ពីស ទៅពណ៌ ពីហ្វីល្មទៅឌីជីថល រហូតដល់ការចាក់ផ្សាយស្ទ្រីមីងសព្វថ្ងៃ—សុទ្ធតែធ្វើតាមគំរូនៃការផ្លាស់ប្តូរដ៏ខ្លាំងក្លាដែលចាប់ផ្តើមកាលពីឆ្នាំ១៩២៧។ ក្រុមហ៊ុន Warner Bros. ដែលធ្លាប់ជិតក្ស័យធន បានក្លាយជាស្ទូឌីយោធំមួយក្នុងចំណោមស្ទូឌីយោធំបំផុតរបស់ហូលីវូដសព្វថ្ងៃ។ ទាំងពីររឿងនេះ—ការស្វែងរកភពក្រៅប្រព័ន្ធសូរិយា និងការចាប់ផ្តើមភាពយន្តមានសំឡេង—ជាឧទាហរណ៍ដ៏ល្អនៃរបៀបដែលការប្រថុយប្រថានដ៏ក្លាហានតែមួយ ដោយផ្អែកលើឧបករណ៍ថ្មី ឬបច្ចេកវិទ្យាថ្មី អាចផ្លាស់ប្តូរទិសដៅទាំងមូលនៃវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រ ឬឧស្សាហកម្មមួយ ក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លីមួយ។
ការវាស់ល្បឿនរ៉ាដាលដែល Mayor និង Queloz ប្រើក្នុងឆ្នាំ១៩៩៥ បច្ចុប្បន្នជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃការស្វែងរកភពក្រៅប្រព័ន្ធសូរិយា និងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងស្វែងរកសញ្ញាជីវិតនៅតាមផ្កាយផ្សេងទៀត។
ការផ្លាស់ប្តូរបច្ចេកវិទ្យាភ្លាមៗដែល The Jazz Singer បង្កឲ្យកើតឡើងក្នុងឧស្សាហកម្មភាពយន្ត នៅតែជាគំរូសិក្សាសម្រាប់របៀបដែលបច្ចេកវិទ្យាថ្មីអាចផ្លាស់ប្តូរឧស្សាហកម្មទាំងមូលក្នុងរយៈពេលខ្លី។
០៧ · ដឹងឬទេ?ដឹងឬទេ?
មើលឃើញដោយភ្នែកទទេ។
ផ្កាយ 51 Pegasi ខ្លួនវាអាចមើលឃើញដោយភ្នែកទទេនៅលើមេឃពេលរដូវស្លឹកឈើជ្រុះ (មិនត្រូវការកែវយឺនត) ប៉ុន្តែភព 51 Pegasi b មិនអាចមើលឃើញដោយផ្ទាល់ឡើយ ព្រោះពន្លឺភ្លឺរបស់ផ្កាយបំបាំងវាទាំងស្រុង។
ពាក្យសម្តីដែលមិនមាននៅក្នុងស្គ្រីប។
ប្រយោគល្បីរបស់ Al Jolson «you ain’t heard nothin’ yet!» មិនមែនជាផ្នែកនៃស្គ្រីបដើមទេ គឺគាត់និយាយដោយឯកឯង ប៉ុន្តែក្រុមផលិតសម្រេចចិត្តទុកវាទុកក្នុងកំណែចុងក្រោយ ព្រោះប្រតិកម្មរំភើបរបស់សិល្បការសាល។
ឈ្មោះថ្មីតាមការបោះឆ្នោត។
ក្នុងឆ្នាំ២០១៥ IAU បានឲ្យសាធារណជនទូទាំងពិភពលោកបោះឆ្នោតដាក់ឈ្មោះផ្កាយ 51 Pegasi និងភពរបស់វា លទ្ធផលចេញជា «Helvetios» (ឈ្មោះឡាតាំងចាស់នៃប្រទេសស្វីស ជាកន្លែងកំណើតរបស់ Michel Mayor) និង «Dimidium» (មានន័យថា «ពាក់កណ្តាល»)។
គ្មានម៉ាស៊ីនចលករសម្រាប់ដំណើរឆ្លងសមុទ្រ។
ទូក Kon-Tiki របស់ Thor Heyerdahl ពឹងផ្អែកលើខ្សែទឹក Humboldt និងខ្យល់ពាណិជ្ជកម្មទាំងស្រុងដើម្បីធ្វើដំណើរឆ្លងប៉ាស៊ីហ្វិក ដោយគ្មានម៉ាស៊ីនចលករជំនួយឡើយ—ដើម្បីរក្សាលក្ខខណ្ឌដូចអ្វីដែលអាចធ្វើទៅបាននៅសម័យបុរាណ ហើយបង្ហាញថាបច្ចេកទេសនាវាចរណ៍សាមញ្ញអាចនាំមនុស្សឆ្លងកាត់មហាសមុទ្របានពិតជាក់ស្តែង។
០៨ · សំណួរញឹកញាប់សំណួរញឹកញាប់
តើអ្នកណារកឃើញភព 51 Pegasi b ហើយនៅឯណា?
អ្នកតារាវិទ្យា Michel Mayor និង Didier Queloz នៃសាកលវិទ្យាល័យហ្សឺណែវ បានរកឃើញនៅឧបទ្វារវិទូ Haute-Provence ភាគខាងត្បូងប្រទេសបារាំង ដោយប្រើវិធីសាស្ត្រវាស់ល្បឿនរ៉ាដាល។ សូមមើលផ្នែក A។
ហេតុអ្វី 51 Pegasi b ត្រូវបានចាត់ទុកជាការរកឃើញប្រវត្តិសាស្ត្រ?
វាជាភពដំបូងគេដែលបញ្ជាក់ថាកំពុងគោចរជុំវិញផ្កាយប្រភេទដូចព្រះអាទិត្យ ហើយបានបើកយុគសម័យថ្មីនៃការស្វែងរកភពក្រៅប្រព័ន្ធសូរិយា ដែលនាំដល់ការរកឃើញភពរាប់ពាន់ក្នុងបីទសវត្សរ៍ក្រោយមក ព្រមទាំងផ្តល់មូលដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រសម្រាប់សំណួរបុរាណមួយ៖ តើមានជីវិតនៅកន្លែងផ្សេងទៀតក្នុងសាកលចក្រវាឡដែរឬទេ។ សូមមើលផ្នែក A។
តើ The Jazz Singer ជាភាពយន្តនិយាយពេញលេញដំបូងគេឬទេ?
អត់ទេ—ភាគច្រើននៃភាពយន្តនៅតែស្ងាត់ជាមួយអត្ថបទសរសេរ មានតែផ្នែកចម្រៀងនិងបន្ទាត់សម្តីខ្លីៗប៉ុន្មានប៉ុណ្ណោះដែលមានសំឡេង។ ភាពយន្តនិយាយពេញលេញដំបូងគេគឺ Lights of New York ក្នុងឆ្នាំ១៩២៨។ ទោះជាយ៉ាងណា The Jazz Singer នៅតែជាភាពយន្តដែលបានបង្ហាញជាសាធារណៈជាលើកដំបូងថា សំឡេងចម្រៀងនិងសម្តីអាចទាក់ទាញទស្សនិកជនបានយ៉ាងខ្លាំង។ សូមមើលផ្នែក B។
តើអ្វីទៅជាសង្គ្រាម Yom Kippur?
សង្គ្រាមមួយដែលអេហ្ស៊ីបនិងស៊ីរីវាយប្រហារភ្ញាក់ផ្អើលលើអ៊ីស្រាអែលនៅថ្ងៃទី៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៣ ដើម្បីទាមទារយកទឹកដីដែលបាត់បង់ក្នុងសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃឆ្នាំ១៩៦៧ឡើងវិញ។ សូមមើលផ្នែក C។
តើ Gang of Four ជានរណា?
ជាក្រុមអ្នកដឹកនាំដ៏មានឥទ្ធិពលបួននាក់ក្នុងសម័យបដិវត្តវប្បធម៌ចិន រួមទាំង Jiang Qing ភរិយាមេម៉ាយរបស់ Mao Zedong ដែលត្រូវបានចាប់ខ្លួននៅថ្ងៃទី៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៦។ សូមមើលផ្នែក C។
តើនរណាកើត ឬស្លាប់នៅថ្ងៃទី៦ តុលា ដែលគួរដឹង?
ស្ថាបត្យករ Le Corbusier និងអ្នករុករក Thor Heyerdahl កើតនៅថ្ងៃនេះ ខណៈកវី Alfred Tennyson តារាសម្តែង Bette Davis និងអ្នកលេងហ្គីតារ Eddie Van Halen ស្លាប់នៅថ្ងៃដដែល។ សូមមើលផ្នែក D។
តើការរកឃើញ 51 Pegasi b នៅតែជះឥទ្ធិពលអ្វីខ្លះដល់វិទ្យាសាស្ត្របច្ចុប្បន្ន?
វិធីសាស្ត្រនិងស្មារតីនៃការស្វែងរកនេះ ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃទូរទស្សន៍អវកាស James Webb និងបេសកកម្មនាពេលអនាគត ដែលកំពុងស្វែងរកសញ្ញាជីវិតនៅលើភពក្រៅប្រព័ន្ធសូរិយា ដោយវិភាគសមាសធាតុគីមីនៃបរិយាកាសភពទាំងនោះដោយផ្ទាល់។ សូមមើលផ្នែក E។
តើមានព្រឹត្តិការណ៍អ្វីទៀតដែលកើតឡើងនៅថ្ងៃទី៦ តុលា?
អូប៉េរ៉ា Euridice សម្តែងជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ១៦០០ ការធ្វើឃាតប្រធានាធិបតី Anwar Sadat ក្នុងឆ្នាំ១៩៨១ និងការបាញ់បង្ហោះយាន Discovery ក្នុងបេសកកម្ម STS-41 ក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ សុទ្ធតែកើតឡើងនៅថ្ងៃដដែលនេះ។ សូមមើលផ្នែក C។
០៩ · ប្រភពប្រភព
- The Nobel Prize in Physics 2019 — Press Release
- Mayor, M. & Queloz, D. (1995). “A Jupiter-mass companion to a solar-type star.” Nature 378, 355–359
- 51 Pegasi b — NASA Science, Exoplanet Catalog
- Riccardo Giacconi — Facts, The Nobel Prize in Physics 2002
- National Film Registry — Complete Listing, Library of Congress
- Al Jolson — Portrait by Samuel J. Woolf, National Portrait Gallery, Smithsonian
- Yom Kippur War — Encyclopaedia Britannica
- Anwar Sadat — Encyclopaedia Britannica
- Gang of Four — Encyclopaedia Britannica
- STS-41 Mission — NASA
- Le Corbusier — Encyclopaedia Britannica
- Thor Heyerdahl — Encyclopaedia Britannica
- Meghnad N. Saha — Encyclopaedia Britannica
- Alfred, Lord Tennyson — Westminster Abbey
- Bette Davis — Encyclopaedia Britannica
- Eddie Van Halen — Encyclopaedia Britannica
✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៦ ប្រភព
📅 ថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ · Eksastra
អត្ថបទប្រចាំថ្ងៃ រំឭកព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោកតាមកាលបរិច្ឆេទ ជាភាសាខ្មែរ។
អត្ថបទប្រចាំថ្ងៃទាំងអស់ →← ម្សិលមិញ · ៥ តុលាថ្ងៃស្អែក · ៧ តុលា →ថ្ងៃដែលរកឃើញភព Neptune ដោយគណនាគណិតវិទ្យាថ្ងៃដែល Mae Jemison ហោះទៅកាន់អវកាសអត្ថបទប្រចាំថ្ងៃទាំងអស់