ថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ · ១៥ តុលា — ថ្ងៃដែលយាន Cassini របស់ NASA ហោះឡើងអវកាសទៅរកភព Saturn ចាប់ផ្តើមបេសកកម្មស្វែងយល់ដ៏វែងបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអវកាស
ព្រឹកព្រលឹមថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩៧ លើមូលដ្ឋានអវកាស Cape Canaveral រដ្ឋផ្លរីដា ចរាចរណ៍អវកាស Titan IVB/Centaur បានផ្ទុះឡើងហោះនាំយកយានអវកាស Cassini និងយានស៊ើបអង្កេត Huygens ចេញដំណើរទៅរកភព Saturn ក្នុងបេសកកម្មមួយដែលមានរយៈពេលដល់ទៅ២០ឆ្នាំ។
សេចក្តីផ្តើម
បន្ទាប់ពីធ្វើដំណើរជិត៧ឆ្នាំតាមផ្លូវអវកាសប្រវែងជាង៣ពាន់លានគីឡូម៉ែត្រ Cassini បានទៅដល់ភព Saturn ក្នុងឆ្នាំ២០០៤ ហើយបានផ្តល់ការរកឃើញដ៏សំខាន់ៗជាច្រើន រួមទាំងចំហាយទឹកកកបាញ់ចេញពីព្រះច័ន្ទ Enceladus និងបឹងមេតានលើផ្ទៃព្រះច័ន្ទ Titan។ អត្ថបទនេះនឹងនាំអ្នកទៅដល់ខណៈវិនាទីនៃការហោះឡើងនោះ ជាមួយបរិបទមុន និងផលវិបាកបន្ទាប់។ ក្រៅពីរឿងនេះ ថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា ក៏ជាថ្ងៃដែលក្រុម Black Panther Party ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅទីក្រុង Oakland រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ ជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់មួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រចលនាសិទ្ធិពលរដ្ឋអាមេរិកាំង។ អត្ថបទក៏រំឭកព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃដដែលនេះ ចាប់ពីការចាប់ផ្តើមប្រើប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានក្នុងឆ្នាំ១៥៨២ រហូតដល់ការចាប់ផ្តើមអវកាសរបស់ចិនក្នុងឆ្នាំ២០០៣ ព្រមទាំងអ្នកកើត និងអ្នកស្លាប់ក្នុងថ្ងៃនេះ និងហេតុអ្វីរឿងទាំងនេះនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃ។ ព័ត៌មានទាំងអស់ក្នុងអត្ថបទនេះផ្អែកលើឯកសារបណ្ណសាររបស់ NASA អង្គការអវកាសអឺរ៉ុប (ESA) បណ្ណាល័យ Library of Congress បណ្ណសារជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក (National Archives) សារមន្ទីរ Metropolitan Museum of Art និងប្រភពស្រាវជ្រាវស្ថាប័នផ្សេងទៀតជាង១៥ប្រភព ដែលបានដាក់បញ្ជីនៅផ្នែកចុងអត្ថបទ។
០១ · រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃរឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ៖ ការហោះឡើងអវកាសរបស់ Cassini-Huygens
មនុស្សលោកបានសង្កេតមើលភព Saturn ចាប់តាំងពីសម័យបុរាណ តែត្រូវរង់ចាំដល់ឆ្នាំ១៦១០ ទើប Galileo Galilei ប្រើកែវយឺនដំបូងគេសង្កេតឃើញអ្វីមួយ«ចម្លែក»នៅសងខាងភពនេះ ហើយត្រូវរង់ចាំដល់ឆ្នាំ១៦៥៩ ទើបអ្នកតារាវិទ្យាហូឡង់ Christiaan Huygens ពន្យល់បានត្រឹមត្រូវថា នោះជាចិញ្ចៀនរាបស្មើព័ទ្ធជុំវិញភព ហើយក៏ជាគាត់ដែលបានរកឃើញព្រះច័ន្ទ Titan ក្នុងឆ្នាំដដែល។ ជិត៣សតវត្សក្រោយមក អ្នកតារាវិទ្យាបារាំង Giovanni Domenico Cassini បានរកឃើញព្រះច័ន្ទបួនទៀត និងចន្លោះងងឹតរវាងចិញ្ចៀនដែលក្រោយមកហៅតាមឈ្មោះគាត់ថា Cassini Division។ ដល់ដើមទសវត្សរ៍១៩៨០ យានអវកាស Voyager 1 និង Voyager 2 របស់ NASA បានហោះកាត់ភព Saturn ដោយឆាប់រហ័ស ផ្តល់រូបភាពជិតដំបូងគេ តែក៏បន្សល់ទុកសំណួរជាច្រើនអំពីបរិយាកាសរបស់ Titan ចលនាចិញ្ចៀន និងព្រះច័ន្ទតូចៗជាច្រើនទៀត ដែលឆាប់រហ័សពេកមិនអាចឆ្លើយបានទាំងអស់។
ដើម្បីឆ្លើយសំណួរទាំងនោះ អង្គការអវកាសអឺរ៉ុប (ESA) និង NASA បានចាប់ដៃគូគ្នាតាំងពីឆ្នាំ១៩៨២ រៀបចំគម្រោងបេសកកម្មដ៏ធំមួយឈ្មោះ Cassini-Huygens៖ យានចម្បង Cassini សម្រាប់ធ្វើដំណើររុំវិញភព Saturn រយៈពេលវែង និងយានតូច Huygens (សាងសង់ដោយ ESA) សម្រាប់ចុះចតលើផ្ទៃ Titan ដោយផ្ទាល់។ គម្រោងនេះត្រូវការថវិកាជាង៣,២៦ពាន់លានដុល្លារ ហើយត្រូវប្រើម៉ាស៊ីនភ្លើងវិទ្យុសកម្ម (RTG) ដែលដុតដោយប្លុតូញ៉ូម-២៣៨ ជាប្រភពថាមពល ព្រោះកន្លែងនោះឆ្ងាយពីព្រះអាទិត្យពេកសម្រាប់ថាមពលព្រះអាទិត្យ។ ការប្រើសារធាតុវិទ្យុសកម្មនេះបានបង្កជាការជជែកវែកញែកជាសាធារណៈ៖ អ្នកគាំពារបរិស្ថានមួយចំនួនបានប្តេជ្ញាតវ៉ា និងប្តឹងតុលាការ ព្រោះខ្លាចថាបើគ្រោះថ្នាក់ការបាញ់បង្គោលកើតឡើង សារធាតុវិទ្យុសកម្មអាចខ្ចាត់ខ្ចាយចូលបរិយាកាសផែនដី ខណៈ NASA និងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រភាគច្រើនអះអាងថា ការវិភាគហានិភ័យបង្ហាញថាឱកាសកើតគ្រោះថ្នាក់បែបនោះទាបខ្លាំង ហើយតុលាការសហព័ន្ធក៏បានច្រានចោលពាក្យបណ្តឹងទប់ស្កាត់ការបាញ់បង្គោលមុនថ្ងៃចាប់ផ្តើម។ វិវាទនេះបានទាក់ទាញការតវ៉ាដ៏ស្ងប់ស្ងាត់មួយចំនួននៅមុខច្រកចូលមូលដ្ឋានអវកាសក្នុងសប្តាហ៍មុនការបាញ់បង្គោល ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍កម្រនៅសម័យនោះសម្រាប់បេសកកម្មអវកាសស៊ីវិលរបស់ NASA។
ក្រុមវិស្វករក៏បានជ្រើសរើសឈ្មោះបេសកកម្មនេះដោយចេតនា៖ Cassini តាមឈ្មោះ Giovanni Domenico Cassini អ្នកតារាវិទ្យាដែលធ្លាប់សិក្សាចិញ្ចៀន និងព្រះច័ន្ទរបស់ Saturn ក្នុងសតវត្សទី១៧ ចំណែក Huygens តាមឈ្មោះអ្នកតារាវិទ្យាហូឡង់ដែលបានពន្យល់ត្រឹមត្រូវជាលើកដំបូងអំពីរូបរាងចិញ្ចៀន។ ការដាក់ឈ្មោះនេះក៏ជានិមិត្តរូបនៃការបន្តស្នាដៃរបស់អ្នកតារាវិទ្យាទាំងពីរនេះឲ្យបានឆ្ងាយជាងចម្ងាយកែវយឺនផែនដីអាចមើលឃើញ។ ក្រុមវិទ្យាសាស្ត្រដែលចូលរួមក្នុងគម្រោងនេះមានអ្នកស្រាវជ្រាវជាង២៦០នាក់មកពីជាង១៧ប្រទេស ធ្វើឲ្យ Cassini-Huygens ក្លាយជាគំរូឧទាហរណ៍ដ៏ល្អមួយនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការវិទ្យាសាស្ត្រអន្តរជាតិកម្រិតធំបំផុតមួយចាប់តាំងពីចុងសង្គ្រាមត្រជាក់មក ដែលបង្ហាញថាបេសកកម្មអវកាសអាចជាកន្លែងសហប្រតិបត្តិការរវាងប្រទេសទោះបីមានភាពខុសគ្នាផ្នែកនយោបាយក៏ដោយ។
ព្រឹកព្រលឹមថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩៧ វេលាម៉ោង ៤:៤៣ព្រឹក ម៉ោងតំបន់ខាងកើតសហរដ្ឋអាមេរិក ចរាចរណ៍អវកាស Titan IVB/Centaur បានផ្ទុះឡើងពីមូលដ្ឋានអវកាស Cape Canaveral រដ្ឋផ្លរីដា ដឹកយាន Cassini ដែលមានទម្ងន់ជិត៦តោន (រួមប្រេងឥន្ធនៈ) ធ្វើឲ្យវាក្លាយជាយានអវកាសអន្តរភពដ៏ធំបំផុតមួយដែលធ្លាប់បានបញ្ជូនចេញពីផែនដី។ បុគ្គលិកមូលដ្ឋានបញ្ជូនយាននៅ Kennedy Space Center ជាច្រើននាក់បានចងចាំពីភាពតានតឹងនៃថ្ងៃនោះ ដោយសារកម្មវិធីនេះមានតម្លៃថ្លៃ និងមានការចាប់អារម្មណ៍ខ្ពស់ពីសាធារណជន។ ក្រុមការងារវិស្វកម្មនៅមូលដ្ឋានត្រូវធ្វើការត្រួតពិនិត្យជាបន្តបន្ទាប់រហូតដល់វិនាទីចុងក្រោយ មុននឹងចរាចរណ៍នេះនឹងហោះចេញផុតពីបរិយាកាសផែនដីដោយសុវត្ថិភាព។
«ការពិតទៅ ខ្ញុំប្រហែលជាភ័យខ្លាចខ្លាំងណាស់ ព្រោះនេះជាបេសកកម្មសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ NASA នៅពេលនោះ»។ — Chuck Dovale, អនុប្រធានកម្មវិធីសេវាបញ្ជូនយាន (Launch Services Program), មជ្ឈមណ្ឌលអវកាស Kennedy, NASA
០២ · រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃរឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ (បន្ត)៖ អ្វីកើតឡើងក្រោយការហោះឡើង
ក្រោយការហោះឡើង Cassini មិនបានហោះត្រង់ទៅ Saturn ភ្លាមទេ។ ដើម្បីទទួលបានល្បឿនគ្រប់គ្រាន់ដោយមិនចាំបាច់ដឹកឥន្ធនៈច្រើនហួសហេតុ វិស្វករបានរចនាផ្លូវហោះស្មុគស្មាញមួយប្រើកម្លាំងទាញនៃភពដទៃទៀត (gravity assist)៖ ហោះកាត់ជិតភព Venus ពីរដង ត្រឡប់មកជិតផែនដីម្តងទៀត រួចហោះកាត់ជិតភព Jupiter មុននឹងទៅដល់ភព Saturn ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៤ សរុបរយៈពេលធ្វើដំណើរជិត៧ឆ្នាំ។ នៅចុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៤ យាន Cassini បានបំបែកយាន Huygens ចេញ ហើយ Huygens បានចុះចតដោយឆាកចំហរនៅលើផ្ទៃរឹងរបស់ Titan ក្នុងថ្ងៃទី១៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៥ ក្លាយជាការចុះចតដំបូងគេរបស់មនុស្សលោកលើព្រះច័ន្ទណាមួយនៅតំបន់ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យខាងក្រៅ ហើយបានផ្ញើរូបភាព និងទិន្នន័យអំពីផ្ទៃដីរបស់ Titan ដែលពោរពេញដោយបឹងសារធាតុរាវមេតាន និងអេតាន — សារធាតុរាវស្ថិតស្ថេរតែមួយគត់ដែលគេស្គាល់នៅលើផ្ទៃវត្ថុផ្សេងក្រៅពីទឹកលើផែនដី។
ក្នុងអំឡុងពេលជាង១៣ឆ្នាំដែលនៅជុំវិញ Saturn Cassini បានធ្វើដំណើរហោះកាត់ Titan ដល់ទៅ១២៧ដង និងបានធ្វើការសង្កេតការណ៍ដ៏សំខាន់ជាច្រើនទៀត ក្នុងនោះការរកឃើញធំបំផុតមួយកើតឡើងក្នុងឆ្នាំ២០០៥ នៅពេលឧបករណ៍របស់ Cassini ចាប់បានចំហាយទឹកកកបាញ់ចេញពីស្នាមប្រេះនៅជិតប៉ូលខាងត្បូងរបស់ព្រះច័ន្ទតូច Enceladus ដែលបង្ហាញថាព្រះច័ន្ទនេះមានមហាសមុទ្រទឹករាវនៅក្រោមផ្ទៃទឹកកក ធ្វើឲ្យវាក្លាយជាគោលដៅចម្បងមួយក្នុងការស្វែងរកសញ្ញាជីវិតក្រៅផែនដី។ ដើម្បីការពារកុំឲ្យបាក់តេរីពីផែនដីចម្លងទៅបំពុលព្រះច័ន្ទទាំងនោះក្រោយពេលឥន្ធនៈអស់ ក្រុមបេសកកម្មបានសម្រេចចិត្តបញ្ចប់ Cassini ដោយចេតនាឲ្យវាហោះចូលទៅក្នុងបរិយាកាសរបស់ Saturn ផ្ទាល់ គេហៅដំណាក់កាលនេះថា «Grand Finale» ដែលបានបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី១៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៧ ស្របគ្នាទៅនឹងគោលការណ៍ការពារភពសម្រាប់បេសកកម្មអវកាសអន្តរជាតិ។ មុននឹងឆេះខ្ចាត់ខ្ចាយ Cassini បានហោះកាត់ចន្លោះចិញ្ចៀន និងភព Saturn ផ្ទាល់ចំនួន២២ដងក្នុងដំណាក់កាលចុងក្រោយនេះ ដែលជាតំបន់ដែលមិនធ្លាប់មានយានអវកាសណាមួយហោះកាត់ពីមុនមក ផ្តល់ទិន្នន័យថ្មីៗអំពីទម្ងន់ចិញ្ចៀន និងវាលម៉ាញេទិករបស់ភពរហូតដល់វិនាទីចុងក្រោយមុននឹងបាត់ទំនាក់ទំនងជាមួយផែនដី។
ក្រៅពី Titan និង Enceladus Cassini ក៏បានផ្តល់ការរកឃើញសំខាន់ៗជាច្រើនទៀតអំពីភព Saturn ខ្លួនឯង រួមទាំងព្យុះខ្យល់រាងឆកអង្កត់ (hexagonal storm) ដ៏ចម្លែកនៅជុំវិញប៉ូលខាងជើងរបស់ភព ដែលមានទទឹងធំជាងអង្កត់ផ្ចិតផែនដីច្រើនដង និងបានតម្រង់ស្ថេរភាពនៅទីតាំងដដែលអស់រយៈពេលច្រើនទសវត្សរ៍។ Cassini ក៏បានរកឃើញព្រះច័ន្ទតូចៗចំនួនច្រើនសិបផ្សេងទៀត បង្កើនចំនួនព្រះច័ន្ទដែលគេស្គាល់របស់ Saturn ឲ្យលើសពី៦០ព្រះច័ន្ទ ព្រមទាំងបានវាស់ស្ទង់ដឹងថាចិញ្ចៀនរបស់ភពមានទម្ងន់ស្រាល និងអាចនឹងមានអាយុកាលក្មេងជាងអាយុកាលភពខ្លួនឯង ដែលជាចម្ងល់មួយថ្មីទៀតសម្រាប់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ។
| ១ កក្កដា ២០០៤ | Cassini ចូលទៅដល់គន្លងជុំវិញភព Saturn ជាផ្លូវការ |
| ១៤ មករា ២០០៥ | យាន Huygens ចុះចតលើផ្ទៃព្រះច័ន្ទ Titan |
| ២០០៥ | រកឃើញចំហាយទឹកកកបាញ់ចេញពីព្រះច័ន្ទ Enceladus |
| ១៥ កញ្ញា ២០១៧ | Cassini បញ្ចប់បេសកកម្មដោយហោះចូលទៅក្នុងបរិយាកាស Saturn («Grand Finale») |
ការជជែកវែកញែកអំពីសុវត្ថិភាពនៃការដឹកសារធាតុវិទ្យុសកម្មប្លុតូញ៉ូម-២៣៨តាមយាន Cassini មិនមែនជារឿងតូចទេ៖ អ្នកគាំពារបរិស្ថាន និងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមួយចំនួនបានលើកឡើងថា ការវិភាគហានិភ័យរបស់ NASA ប៉ាន់ស្មានទាបពេក ខណៈ NASA និងអ្នកគាំទ្របេសកកម្មបានអះអាងថា ការវិភាគឯករាជ្យបានបញ្ជាក់ថាហានិភ័យទាបគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការបន្តគម្រោង។ ភាគីទាំងពីរនៅតែមានទស្សនៈខុសគ្នាលើប្រធានបទនេះរហូតដល់សព្វថ្ងៃ ហើយអត្ថបទនេះលើកឡើងគ្រាន់តែជាការពិតប្រវត្តិសាស្ត្រ មិនកាត់សេចក្តីថាភាគីណាត្រឹមត្រូវឡើយ។
០៣ · រឿងទីពីរនៃថ្ងៃរឿងទីពីរនៃថ្ងៃ៖ ១៩៦៦ — ការបង្កើតបក្ស Black Panther Party
ដើមទសវត្សរ៍១៩៦០ ទីក្រុង Oakland រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា ដូចទីក្រុងអាមេរិកាំងជាច្រើនផ្សេងទៀត ជាកន្លែងកកកុញនូវការតវ៉ាអំពីអំពើហិង្សា និងការប្រព្រឹត្តិមិនស្មើភាពរបស់ប៉ូលិសចំពោះប្រជាជនអាមេរិកាំងអាហ្វ្រិក។ និស្សិតវិទ្យាល័យសហគមន៍ពីររូបគឺ Huey P. Newton និង Bobby Seale បានជជែកគ្នាអំពីរបៀបប្រឆាំងស្ថានភាពនេះ ហើយក្នុងថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៦ ពួកគេបានបង្កើត Black Panther Party for Self-Defense ដោយប្រកាសកម្មវិធីមួយឈ្មោះថា «Ten-Point Program» ទាមទារសិទ្ធិការងារពេញលេញ លំនៅដ្ឋានសមរម្យ ការអប់រំដែលបង្ហាញពីប្រវត្តិសាស្ត្រពិតរបស់ជនជាតិខ្មៅ ការលើកលែងកាតព្វកិច្ចយោធា ការជំនុំជម្រះដោយក្រុមមនុស្សស្មើគ្នា និងការបញ្ចប់អំពើហិង្សារបស់ប៉ូលិសប្រឆាំងសហគមន៍ខ្មៅ។
ចំណុចដែលធ្វើឲ្យ Black Panther Party ខុសពីអង្គការសិទ្ធិពលរដ្ឋដទៃទៀតគឺយុទ្ធសាស្ត្រ«ការឃ្លាំមើលប៉ូលិស» (police patrol/copwatching)៖ សមាជិកបក្ស ស្លៀកពាក់អាវខ្មៅ កាន់អាវុធស្របច្បាប់តាមច្បាប់កាលីហ្វ័រញ៉ាសម័យនោះ បានដើរតាមប៉ូលិសនៅតាមផ្លូវសហគមន៍ខ្មៅ ដើម្បីត្រួតពិនិត្យកុំឲ្យមានអំពើហិង្សាហួសហេតុ។ ក្រៅពីនេះ បក្សក៏បានបង្កើតកម្មវិធីសេវាសហគមន៍ជាច្រើន ដូចជាកម្មវិធីអាហារពេលព្រឹកឥតគិតថ្លៃសម្រាប់កុមារក្រីក្រ គ្លីនិកសុខភាពសហគមន៍ និងកម្មវិធីពិនិត្យរកជំងឺឈាមកោសិកាកកកោង (sickle cell anemia) ដែលពេលនោះស្ថាប័នរដ្ឋភាគច្រើនមិនទាន់យកចិត្តទុកដាក់។ សកម្មភាពទាំងនេះទាក់ទាញការគាំទ្រពីសហគមន៍ក្រីក្រជាច្រើន ប៉ុន្តែក៏ធ្វើឲ្យរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធចាប់អារម្មណ៍ផងដែរ។ នាយក FBI លោក J. Edgar Hoover បានចាត់ទុកបក្សនេះថាជា«ការគំរាមកំហែងធំបំផុតចំពោះសន្តិសុខផ្ទៃក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក» ហើយបានដាក់ឲ្យ Black Panther Party ស្ថិតក្រោមកម្មវិធីស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ COINTELPRO ដែលក្រោយមកឯកសាររដ្ឋាភិបាលបានបញ្ជាក់ថាមានការតាមដាន និងឧបាយកលច្រើនប្រភេទ ដើម្បីបំបែកបំបាក់ភាពជាសាមគ្គីខាងក្នុងបក្ស។ ជម្លោះខាងក្នុងបក្ស និងសម្ពាធពីខាងក្រៅបានធ្វើឲ្យសកម្មភាពរបស់បក្សថយចុះបន្តិចម្តងៗចាប់ពីចុងទសវត្សរ៍១៩៧០ រហូតដល់ត្រូវរំលាយជាផ្លូវការក្នុងឆ្នាំ១៩៨២។
ក្នុងចំណោមព្រឹត្តិការណ៍ដែលបានក្លាយជាចំណុចប្រកែកគ្នាខ្លាំងបំផុតមួយ គឺការស្លាប់របស់លោក Fred Hampton អ្នកដឹកនាំសាខា Chicago របស់បក្ស ដែលត្រូវប៉ូលិសបាញ់ស្លាប់ក្នុងអំឡុងការវាយលុកផ្ទះជិតភ្លឺភ្លាមមួយក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៩។ ការស៊ើបអង្កេតជាបន្តបន្ទាប់ រួមទាំងរបាយការណ៍ពីគណៈកម្មាធិការសភា Church Committee ក្នុងទសវត្សរ៍១៩៧០ បានបង្ហាញថា FBI មានតួនាទីជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងការផ្តល់ព័ត៌មានផែនទីផ្ទះទុកជាមុនដល់ប៉ូលិសមូលដ្ឋាន ហើយក្រុមគ្រួសាររបស់លោក Hampton ក៏បានទទួលសំណងផ្លូវច្បាប់ជាភាគច្រើនតាមរយៈក្តីសំណុំរដ្ឋប្បវេណីនៅឆ្នាំ១៩៨២។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះនៅតែជាឧទាហរណ៍ដែលអ្នកសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រលើកយកមកពិភាក្សា នៅពេលវិភាគអំពីទំនាក់ទំនងរវាងរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធ និងចលនាសង្គមនៅសម័យនោះ។ ទន្ទឹមនឹងព្រឹត្តិការណ៍ដែលមានជម្លោះទាំងនេះ បណ្ណសារជាតិសហរដ្ឋអាមេរិកបានចងក្រងឯកសារ រូបថត និងសម្ភារៈជាច្រើនទាក់ទងនឹងចលនាសិទ្ធិពលរដ្ឋដែលរួមមាន Black Panther Party ជាផ្នែកមួយនៃការចងចាំប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិ ដោយបង្ហាញទាំងសកម្មភាពសហគមន៍ និងជម្លោះនយោបាយ ដើម្បីឲ្យអ្នកជំនាន់ក្រោយអាចសិក្សា និងវាយតម្លៃដោយខ្លួនឯង។
០៤ · ព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃដដែលព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃ ១៥ តុលា
កាលបរិច្ឆេទខាងក្រោមរាប់តាមប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ាន ដែលជាប្រតិទិនផ្លូវការក្នុងបច្ចុប្បន្ន។ គួរកត់សម្គាល់ថា ព្រឹត្តិការណ៍ដំបូងក្នុងតារាងនេះ គឺជាថ្ងៃដែលប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានខ្លួនឯងចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់ជាលើកដំបូង ដូច្នេះមិនមានថ្ងៃទី៥ដល់ថ្ងៃទី១៤ ខែតុលា ឆ្នាំ១៥៨២ ក្នុងប្រទេសកាតូលិកទាំងនោះឡើយ។ ប្រទេសផ្សេងទៀតដូចជាអង់គ្លេស (និងអាណានិគមអាមេរិកខាងជើង) បានផ្លាស់ប្តូរមកប្រើប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានតែក្នុងឆ្នាំ១៧៥២ ខណៈប្រទេសរុស្ស៊ីរង់ចាំដល់ឆ្នាំ១៩១៨ ទើបផ្លាស់ប្តូរ ធ្វើឲ្យកាលបរិច្ឆេទព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រមួយចំនួនត្រូវការការបកស្រាយប្រុងប្រយ័ត្នអំពីប្រតិទិនណាមួយដែលប្រភពដើមប្រើ។
ប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់ជាលើកដំបូង — សម្តេចប៉ាប Gregory XIII បានប្រកាសកែប្រែប្រតិទិនជូលីយ៉ាន ដោយលោត១០ថ្ងៃ ធ្វើឲ្យថ្ងៃទី៤ ខែតុលា ត្រូវបានបន្តដោយផ្ទាល់ដោយថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា ក្នុងប្រទេស Spain, Portugal, Italy និង Poland ដើម្បីកែតម្រូវភាពខុសគ្នារវាងឆ្នាំប្រតិទិន និងឆ្នាំព្រះអាទិត្យពិត។
Napoleon Bonaparte មកដល់កោះ Saint Helena ដើម្បីរស់នៅជាកម្លាំងនិរទេស — ក្រោយចាញ់សង្គ្រាម Waterloo អធិរាជបារាំង Napoleon ត្រូវបានកងទ័ពអង់គ្លេសដឹកជញ្ជូនតាមកប៉ាល់ HMS Northumberland រយៈពេលជិត១០សប្តាហ៍ ដល់កោះដាច់ស្រយាល Saint Helena កណ្តាលមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ជាកន្លែងគាត់រស់នៅជាឈ្លើយរហូតដល់ស្លាប់ក្នុងឆ្នាំ១៨២១។
Mata Hari ត្រូវបានបាញ់សម្លាប់ដោយក្រុមកាំភ្លើងក្នុងបារាំង — ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ តារាចម្រៀងហូឡង់ម្នាក់ដែលមានឈ្មោះពិតថា Margaretha Zelle ត្រូវតុលាការយោធាបារាំងកាត់ទោសថាជាចារកម្មភាគីអាល្លឺម៉ង់ ហើយត្រូវក្រុមកាំភ្លើងចំនួន១២នាក់ប្រហារជីវិតនៅព្រៃឈើ Vincennes ជិតទីក្រុងប៉ារីស។ ភស្តុតាងផ្លូវការប្រឆាំងនាងមានតិចតួច ហើយអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើននាពេលក្រោយបានលើកឡើងថា សេចក្តីសម្រេចនេះទំនងជាទទួលឥទ្ធិពលពីតម្រូវការនយោបាយបារាំង ដែលចង់រកមនុស្សម្នាក់ដើម្បីទទួលខុសត្រូវចំពោះការបរាជ័យយោធានៅចំណុចខ្លះក្នុងសង្គ្រាម ជាងភស្តុតាងចារកម្មពិតៗ។
យន្តហោះ Graf Zeppelin បញ្ចប់ដំណើរឆ្លងសមុទ្រអាត្លង់ទិកដំបូងគេដឹកអ្នកដំណើរ — យន្តហោះឌីរីហ្សាប៊ែល LZ 127 Graf Zeppelin របស់អាល្លឺម៉ង់ ដឹកអ្នកដំណើរ២០នាក់ និងសមាជិកបុគ្គលិកជិត៤០នាក់ បានចុះចតយ៉ាងសុវត្ថិភាពនៅ Lakehurst រដ្ឋញូវជឺស៊ី ក្រោយចេញដំណើរពី Friedrichshafen ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ រយៈពេលជាង៤ថ្ងៃឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកទាំងមូល។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះក្លាយជាដំណាក់កាលសំខាន់ដែលបញ្ជាក់ថា ការធ្វើដំណើរអន្តរទ្វីបតាមអាកាសសម្រាប់អ្នកដំណើរស៊ីវិលអាចធ្វើទៅបានជាក់ស្តែង មុននឹងក្រុមហ៊ុនហោះហើរពាណិជ្ជកម្មទំនើបនឹងកកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងទសវត្សរ៍ក្រោយៗមក។
ការបង្កើតបក្ស Black Panther Party — សូមមើលផ្នែក B។
ការហោះឡើងអវកាសរបស់ Cassini-Huygens — សូមមើលផ្នែក A។
លោក Yang Liwei ក្លាយជាជនជាតិចិនដំបូងគេហោះឡើងអវកាស — យាន Shenzhou 5 ដែលហោះឡើងដោយចរាចរណ៍ Long March 2F បានបញ្ជូនលោក Yang Liwei អតីតយោធាអាកាសចរណ៍ ជាមនុស្សអវកាសដំបូងគេរបស់កម្មវិធីអវកាសចិន ធ្វើដំណើររុំវិញផែនដីចំនួន១៤ជុំ រយៈពេលជិត២១ម៉ោង មុននឹងចុះចតដោយសុវត្ថិភាពនៅតំបន់ Mongolia ក្នុងស្រុក។ ជោគជ័យនេះធ្វើឲ្យចិនក្លាយជាប្រទេសទី៣បន្ទាប់ពីសហភាពសូវៀត និងសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលមានសមត្ថភាពបញ្ជូនមនុស្សទៅអវកាសដោយបច្ចេកវិទ្យា និងចរាចរណ៍អវកាសផលិតដោយខ្លួនឯង ហើយបានក្លាយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់កម្មវិធីស្ថានីយអវកាស Tiangong ក្នុងទសវត្សរ៍បន្ទាប់។
០៥ · កើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះកើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះ
🌱 កើតនៅថ្ងៃ ១៥ តុលា
- ១៦០៨ Evangelista Torricelli — អ្នកគណិតវិទូ និងរូបវិទូអ៊ីតាលី អ្នកបង្កើតឧបករណ៍វាស់សម្ពាធបរិយាកាស (barometer) ជាលើកដំបូង
- ១៨៤៤ Friedrich Nietzsche — គ្រូទស្សនវិទូអាល្លឺម៉ង់
- ១៨៨១ P. G. Wodehouse — អ្នកនិពន្ធអង់គ្លេស ស្នាដៃប្រលោមលោកកំប្លែងឈ្មោះល្បី Jeeves and Wooster
- ១៩២៦ Michel Foucault — គ្រូទស្សនវិទូបារាំង អ្នកសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រនៃអំណាច និងចំណេះដឹង
🕯️ ស្លាប់នៅថ្ងៃ ១៥ តុលា
- ១៩១៧ Mata Hari — តារាចម្រៀង និងតារាតុន្ត្រីរបាំហូឡង់ ត្រូវប្រហារជីវិតក្នុងបារាំង
- ១៩៤៦ Hermann Göring — មេដឹកនាំណាហ្ស៊ីជាន់ខ្ពស់ ត្រូវកាត់ទោសនៅសវនាការ Nuremberg ស្លាប់មុនម៉ោងកំណត់ប្រហារជីវិត
ក្នុងចំណោមឈ្មោះទាំងនេះ Friedrich Nietzsche ជាមនុស្សម្នាក់ដែលឥទ្ធិពលគំនិតរបស់គាត់នៅតែជជែកគ្នារហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ គាត់កើតនៅភូមិតូចមួយក្នុងប្រូស្សៀក្នុងឆ្នាំ១៨៤៤ ជាកូនប្រុសអ្នកបួសលូធើរ៉ង់ ហើយបានក្លាយជាសាស្ត្រាចារ្យភាសាបុរាណនៅសាកលវិទ្យាល័យ Basel ក្នុងវ័យត្រឹមតែ២៤ឆ្នាំ។ ស្នាដៃរបស់គាត់ដូចជា Thus Spoke Zarathustra និង Beyond Good and Evil បានលើកឡើងគំនិតរិះគន់សីលធម៌សាសនា និងប្រយោគល្បីឈ្មោះថា«ព្រះជាម្ចាស់បានស្លាប់ទៅហើយ» ដែលមិនមែនមានន័យប្រកែកជំនឿលើព្រះទេ ប៉ុន្តែជាការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យអំពីវប្បធម៌អឺរ៉ុបដែលកំពុងបាត់បង់មូលដ្ឋានសីលធម៌ចាស់។ ក្នុងឆ្នាំ១៨៨៩ គាត់បានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងស្ថានភាពវិកលចរិកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅទីក្រុង Turin ហើយបានរស់នៅដោយពឹងផ្អែកលើគ្រួសាររហូតដល់ស្លាប់ក្នុងឆ្នាំ១៩០០។ គួរកត់សម្គាល់ថា ក្រោយគាត់ស្លាប់ បងស្រីរបស់គាត់ Elisabeth Förster-Nietzsche បានកែសម្រួល និងបោះពុម្ពសំណេររបស់គាត់ក្នុងទម្រង់ដែលអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើនចាត់ទុកថាបានបង្ខូចទ្រង់ទ្រាយគំនិតដើមរបស់គាត់ រហូតដល់ត្រូវយកទៅប្រើប្រាស់ដោយចលនានយោបាយស្តាំជ្រុលនៅដើមសតវត្សទី២០ ខណៈអ្នកសិក្សាទស្សនវិជ្ជាសម័យក្រោយបានធ្វើការស្តារឯកសារដើមឡើងវិញ ដើម្បីបង្ហាញថា Nietzsche ខ្លួនឯងមិនបានគាំទ្រនិន្នាការនោះទេ។
០៦ · ហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃ
ទោះបីជា Cassini បានឆេះខ្ចាត់ខ្ចាយក្នុងបរិយាកាស Saturn តាំងពីឆ្នាំ២០១៧ក៏ដោយ ទិន្នន័យដែលវាបានប្រមូលនៅតែជាមូលដ្ឋានស្រាវជ្រាវសកម្មរបស់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រពិភពលោករាប់រយនាក់រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ ការរកឃើញមហាសមុទ្រនៅក្រោមផ្ទៃទឹកកករបស់ Enceladus បានក្លាយជាមូលដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រសម្រាប់បេសកកម្មនាពេលអនាគត ដូចជា Europa Clipper របស់ NASA ដែលហោះទៅសិក្សាព្រះច័ន្ទរបស់ភព Jupiter និងគម្រោង Dragonfly ដែលគ្រោងនឹងហោះទៅ Titan ដោយប្រើដ្រូនហោះជិះខ្យល់ដើម្បីវិភាគគីមីវិទ្យារបស់ផ្ទៃដីដោយផ្ទាល់។ គំរូកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិរវាង NASA ESA និងទីភ្នាក់ងារអវកាសអ៊ីតាលី (ASI) ដែល Cassini បានបង្កើតឡើង ក៏បន្តជាគំរូសម្រាប់បេសកកម្មអវកាសធំៗជាច្រើនទៀតបច្ចុប្បន្ន រួមទាំងកិច្ចសហការស្រាវជ្រាវទិន្នន័យ Cassini ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រថ្មីៗនៅតែបន្តបោះពុម្ពសិក្សាថ្មីៗពីទិន្នន័យចាស់នេះជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយសារបរិមាណទិន្នន័យសរុបធំជាង៦៣៥ ជីហ្គាបៃដែល Cassini បានផ្ញើមកផែនដីពេញមួយបេសកកម្ម។
ចំណែក Black Panther Party ទោះជាត្រូវរំលាយបាត់ចេញអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយក៏ដោយ ក៏បន្សល់ទុកឥទ្ធិពលច្បាស់លាស់លើគោលនយោបាយសង្គមអាមេរិកាំង។ កម្មវិធីអាហារពេលព្រឹកឥតគិតថ្លៃដែលបក្សបានផ្តើមឡើងដំបូងតាមព្រះវិហារក្នុងសហគមន៍ បានក្លាយជាការជម្រុញឲ្យរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធពង្រីកកម្មវិធីអាហារពេលព្រឹកសាធារណៈ (School Breakfast Program) ជូនសាលារៀនទូទាំងប្រទេស ដែលនៅតែអនុវត្តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់បក្សក៏បន្តជាប្រធានបទសិក្សា និងជជែកយ៉ាងសកម្មនៅសាកលវិទ្យាល័យ សារមន្ទីរ (ដូចជា Oakland Museum of California) និងបណ្ណសារជាតិអាមេរិកាំង ជាកន្លែងអ្នកសិក្សាបន្តវិភាគទាំងចំណុចវិជ្ជមាន និងចំណុចដែលមានជម្លោះនៃចលនានេះ ដោយមិនកាត់ក្តីតែម្ខាង។
ចំណុចរួមមួយដែលភ្ជាប់ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងពីរនេះចូលគ្នា គឺសំណួរអំពីរបៀបដែលសង្គមវាយតម្លៃលើហានិភ័យ និងតម្លៃនៃការវិនិយោគរយៈពេលវែង៖ ទាំង Cassini (ដែលចំណាយថវិកាច្រើនពាន់លានដុល្លារ លើកគ្នាដើម្បីចម្លើយវិទ្យាសាស្ត្រដែលមិនអាចដឹងលទ្ធផលភ្លាមៗ) និង Black Panther Party (ដែលចាប់ផ្តើមកម្មវិធីសហគមន៍តូចមួយដោយធនធានតិចតួច) សុទ្ធតែជាឧទាហរណ៍នៃការវិនិយោគទៅលើគំនិត និងលទ្ធផលដែលមិនអាចវាស់ស្ទង់បានភ្លាមនៅពេលចាប់ផ្តើម ប៉ុន្តែបានផ្តល់ផលប៉ះពាល់យូរអង្វែងលើសពីអ្វីដែលអ្នកបង្កើតដំបូងអាចស្រមៃបាន។
ការរកឃើញរបស់ Cassini អំពីមហាសមុទ្រនៅក្រោមទឹកកករបស់ Enceladus នៅតែជាមូលដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រចម្បងសម្រាប់ការសាងផែនការបេសកកម្មស្វែងរកសញ្ញាជីវិតនៅតំបន់ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យខាងក្រៅសព្វថ្ងៃ។
កម្មវិធីសេវាសហគមន៍របស់ Black Panther Party ជាពិសេសកម្មវិធីអាហារពេលព្រឹកសម្រាប់កុមារ បន្តជាឥទ្ធិពលច្បាស់លាស់លើគោលនយោបាយសុខុមាលភាពសង្គមអាមេរិកាំងសព្វថ្ងៃ។
០៧ · ដឹងឬទេ?ដឹងឬទេ?
បឹងតែមួយគត់ក្រៅផែនដី។
បឹងសារធាតុរាវ (មេតាន និងអេតាន) លើផ្ទៃព្រះច័ន្ទ Titan ដែល Cassini/Huygens បានរកឃើញ គឺជាសារធាតុរាវស្ថិតស្ថេរតែមួយគត់ដែលគេស្គាល់នៅលើផ្ទៃវត្ថុផ្សេងក្រៅពីទឹកលើផែនដី ហើយសីតុណ្ហភាពនៅទីនោះទាបជាង-១៧៩ ដឺក្រេសេ។
ស្លាប់ដើម្បីការពារជីវិត។
Cassini ត្រូវបានបញ្ជាឲ្យហោះចូលទៅក្នុងបរិយាកាស Saturn ដោយចេតនាក្នុងឆ្នាំ២០១៧ គ្រាន់តែដើម្បីការពារកុំឲ្យបាក់តេរីពីផែនដីចម្លងទៅបំពុលព្រះច័ន្ទ Enceladus ឬ Titan ដែលអាចមានលក្ខខណ្ឌសមស្របនឹងជីវិត ជាគោលការណ៍ដែលហៅថា «planetary protection»។
ដប់ថ្ងៃដែលបាត់ទៅវិញ។
ដោយសារការផ្លាស់ប្តូរប្រតិទិនក្នុងឆ្នាំ១៥៨២ គ្មានព្រឹត្តិការណ៍ណាមួយត្រូវបានកត់ត្រាថាបានកើតឡើងចាប់ពីថ្ងៃទី៥ដល់ថ្ងៃទី១៤ ខែតុលា ឆ្នាំ១៥៨២ ក្នុងប្រទេស Spain, Portugal, Italy និង Poland ព្រោះថ្ងៃទាំងនោះមិនធ្លាប់មានក្នុងប្រតិទិននោះឡើយ។
ប្រយោគដែលគេយល់ខុស។
ប្រយោគ«ព្រះជាម្ចាស់បានស្លាប់ទៅហើយ»របស់ Nietzsche ជាញឹកញាប់ត្រូវបានលើកយកទៅប្រើខុសបំណងដើម ខណៈបងស្រីរបស់គាត់ក៏បានកែសម្រួលសំណេររបស់គាត់ក្រោយគាត់ស្លាប់ ធ្វើឲ្យទស្សនវិជ្ជារបស់គាត់ត្រូវយល់ច្រឡំអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍។
០៨ · សំណួរញឹកញាប់សំណួរញឹកញាប់
តើបេសកកម្ម Cassini-Huygens គឺជាអ្វី?
Cassini-Huygens ជាបេសកកម្មរួមគ្នារវាង NASA ESA និង ASI ដែលបញ្ជូនយានចម្បង Cassini ទៅសិក្សាភព Saturn រយៈពេលវែង និងយាន Huygens ទៅចុះចតលើព្រះច័ន្ទ Titan ដោយផ្ទាល់ ជាការចុះចតលើកដំបូងគេនៅតំបន់ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យខាងក្រៅ។ សូមមើលផ្នែក A។
ហេតុអ្វី Cassini ត្រូវបានចេតនាឲ្យហោះចូលទៅក្នុងបរិយាកាស Saturn?
ក្រុមបេសកកម្មចង់ការពារកុំឲ្យបាក់តេរីពីផែនដីចម្លងទៅបំពុលព្រះច័ន្ទ Enceladus និង Titan ដែលអាចមានលក្ខខណ្ឌសមស្របនឹងជីវិត បន្ទាប់ពីយានអស់ឥន្ធនៈ។ សូមមើលផ្នែក A។
តើបក្ស Black Panther Party ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅពេលណា និងហេតុអ្វី?
បក្សនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅទីក្រុង Oakland រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា ថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៦ ដោយលោក Huey P. Newton និង Bobby Seale ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងអំពើហិង្សារបស់ប៉ូលិសចំពោះសហគមន៍ជនជាតិខ្មៅ។ សូមមើលផ្នែក B។
តើប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់តាំងពីពេលណា?
ចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់ដំបូងក្នុងប្រទេសកាតូលិកមួយចំនួន ដូចជា Spain, Portugal, Italy និង Poland នៅថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ១៥៨២ ក្រោយពីលោត១០ថ្ងៃពីប្រតិទិនជូលីយ៉ានចាស់។ សូមមើលផ្នែក C។
តើអ្នកណាខ្លះកើត ឬស្លាប់នៅថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា?
អ្នកកើតរួមមាន Evangelista Torricelli, Friedrich Nietzsche, P. G. Wodehouse និង Michel Foucault ខណៈអ្នកស្លាប់រួមមាន Mata Hari និង Hermann Göring។ សូមមើលផ្នែក D។
តើហេតុអ្វី Cassini និង Black Panther Party នៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃ?
ការរកឃើញរបស់ Cassini អំពី Enceladus នៅតែជាមូលដ្ឋានស្រាវជ្រាវសម្រាប់បេសកកម្មនាពេលអនាគត ខណៈកម្មវិធីសេវាសហគមន៍របស់ Black Panther Party បន្តជាឥទ្ធិពលលើគោលនយោបាយសង្គមអាមេរិកាំង។ សូមមើលផ្នែក E។
តើមានព្រឹត្តិការណ៍អ្វីខ្លះទៀតកើតឡើងនៅថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា?
រួមមានការចាប់ផ្តើមប្រើប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ាន (១៥៨២) ការមកដល់កោះ Saint Helena របស់ Napoleon (១៨១៥) ការប្រហារជីវិត Mata Hari (១៩១៧) ដំណើរឆ្លងសមុទ្រអាត្លង់ទិករបស់ Graf Zeppelin (១៩២៨) និងការហោះឡើងអវកាសរបស់ Yang Liwei (២០០៣)។ សូមមើលផ្នែក C។
តើអត្ថបទនេះផ្អែកលើប្រភពអ្វី?
អត្ថបទនេះផ្អែកលើឯកសារបណ្ណសាររបស់ NASA, ESA, National Archives, Encyclopaedia Britannica, The Metropolitan Museum of Art និងស្ថាប័នស្រាវជ្រាវផ្សេងទៀតជាង១៥ប្រភព។ សូមមើលផ្នែក I។
០៩ · ប្រភពប្រភព
- NASA.gov — Oct. 15, 1997, Launch of Cassini Spacecraft to Saturn
- NASA Science — Cassini-Huygens Mission Overview
- NASA Science — Bursting at the Seams: The Geyser Basin of Enceladus (PIA11688)
- NASA — Grand Finale: NASA’s Cassini Spacecraft Makes Final Descent to Saturn
- ESA — Anniversary of the Launch of Cassini-Huygens
- Encyclopaedia Britannica — Black Panther Party
- HISTORY.com — Black Panther Party Founded
- U.S. National Archives — African American Heritage: Black Panthers
- HISTORY.com — Mata Hari Executed
- HISTORY.com — Hermann Göring Dies
- Encyclopedia Virginia — The Gregorian Calendar
- Encyclopaedia Britannica — Napoleon I: Exile on St. Helena
- Encyclopaedia Britannica — Friedrich Nietzsche
- The Metropolitan Museum of Art — Pope Gregory XIII (Open Access)
- Airships.net — LZ 127 Graf Zeppelin History
- China Manned Space Agency (CMSE) — Shenzhou V
✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៦ ប្រភព
📅 ថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ · Eksastra
អត្ថបទប្រចាំថ្ងៃ រំឭកព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោកតាមកាលបរិច្ឆេទ ជាភាសាខ្មែរ។
អត្ថបទប្រចាំថ្ងៃទាំងអស់ →← ម្សិលមិញ · ១៤ តុលាថ្ងៃស្អែក · ១៦ តុលា →ថ្ងៃដែលសហភាពសូវៀតបានបាញ់ផ្លុះ Sputnik 1ថ្ងៃដែល Abraham Lincoln ប្រកាសសេចក្តីប្រកាសរំដោះទាសករជាបណ្តោះអាសន្នអត្ថបទប្រចាំថ្ងៃទាំងអស់