THIS DAYគួរដឹង Eksastra · ថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ← អត្ថបទប្រចាំថ្ងៃទាំងអស់

គួរដឹងថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ · ១៦ តុលា

ថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ · ១៦ តុលា — ថ្ងៃដែលការវះកាត់សាធារណៈលើកដំបូងគេក្រោមឥទ្ធិពលថ្នាំសន្លប់អ៊ែតែរ ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅ Massachusetts General Hospital ទីក្រុងបូស្តុន បើកយុគសម័យថ្មីនៃការវះកាត់ដោយគ្មានការឈឺចាប់

នៅព្រឹកថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៨៤៦ នៅសាលវះកាត់ដ៏ល្បីឈ្មោះ «Ether Dome» នៃមន្ទីរពេទ្យ Massachusetts General Hospital ក្នុងទីក្រុងបូស្តុន គ្រូពេទ្យធ្មេញឈ្មោះ William T. G. Morton បានចាក់ថ្នាំសន្លប់អ៊ែតែរឲ្យអ្នកជំងឺម្នាក់ជាសាធារណៈជាលើកដំបូងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ មុននឹងគ្រូពេទ្យវះកាត់ John Collins Warren កាត់យកដុំសាច់នៅក យ៉ាងស្ងប់ស្ងាត់ដោយអ្នកជំងឺមិនដឹងខ្លួន។

✍️ ផ្នែកគួរដឹង Eksastra🗓 ១៦ តុលា ២០២៦⏱ អានប្រហែល ២០ នាទី✓ ប្រភព ១៦📷 រូបភាព ៥Ether Day · Boston 1846 · Anesthesia · World Anaesthesia Day📍 ទីក្រុងបូស្តុន រដ្ឋម៉ាសាឈូសិត សហរដ្ឋអាមេរិក🌍 ថ្ងៃអន្តរជាតិ៖ ទិវាថ្នាំសន្លប់ពិភពលោក (World Anaesthesia Day)

សេចក្តីផ្តើម

ព្រឹត្តិការណ៍នេះ ដែលក្រោយមកហៅថា «ថ្ងៃអ៊ែតែរ» (Ether Day) បានផ្លាស់ប្តូររបៀបធ្វើវះកាត់របស់មនុស្សជាតិជារៀងរហូត ធ្វើឲ្យការវះកាត់ក្លាយពីបទពិសោធន៍ដ៏គួរឲ្យខ្លាចមកជាដំណើរការវេជ្ជសាស្ត្រធម្មតា ហើយឥឡូវនេះ ថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ត្រូវបានប្រារព្ធជាទិវាថ្នាំសន្លប់ពិភពលោកផងដែរ។ អត្ថបទនេះនឹងនាំអ្នកត្រឡប់ទៅកាន់ខណៈវិនាទីនោះ ជាមួយនឹងបរិបទមុន និងផលវិបាកបន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍។ ក្រៅពីរឿងនេះ ថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ក៏ជាថ្ងៃដែលព្រឹត្តិការណ៍ធំមួយទៀតបានកើតឡើងផងដែរ គឺនៅឆ្នាំ១៩៦៨ នៅកម្សាន្តអូឡាំពិកទីក្រុងម៉ិកស៊ិកូ កីឡាករ Tommie Smith និង John Carlos បានលើកកណ្តាប់ដៃខ្មៅឡើងលើវេទិកាទទួលមេដាយ ជានិមិត្តរូបនៃការតស៊ូមតិសិទ្ធិមនុស្សដ៏ល្បីល្បាញបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកីឡា។ អត្ថបទក៏រំឭកព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃដដែលនេះ រួមទាំងអ្នកកើត និងអ្នកស្លាប់ក្នុងថ្ងៃនេះ ព្រមទាំងហេតុអ្វីរឿងទាំងនេះនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃ។ ព័ត៌មានទាំងអស់ក្នុងអត្ថបទនេះផ្អែកលើឯកសារបណ្ណសាររបស់សារមន្ទីរ សាកលវិទ្យាល័យ និងស្ថាប័នស្រាវជ្រាវអន្តរជាតិចំនួន ១៦ ប្រភព ដែលបានដាក់បញ្ជីនៅផ្នែកចុងអត្ថបទ។

១៨០ ឆ្នាំមុនចាប់តាំងពីព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់

១៦ប្រភពដែលបានផ្ទៀងផ្ទាត់

៥រូបភាពក្នុងអត្ថបទ

០១ · រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃរឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ៖ ថ្ងៃអ៊ែតែរ (Ether Day)

មុនឆ្នាំ១៨៤៦ ការវះកាត់គឺជាបទពិសោធន៍ដ៏គួរឲ្យខ្លាចបំផុតមួយក្នុងជីវិតមនុស្ស។ គ្មានវិធីព្យាបាលណាមួយអាចបំបាត់ការឈឺចាប់បានទាំងស្រុងឡើយ វេជ្ជបណ្ឌិតត្រូវពឹងផ្អែកលើកម្លាំងបុរសជាច្រើននាក់ដើម្បីចងខ្លួនអ្នកជំងឺ ការឲ្យផឹកស្រា ឬអាភៀនបន្តិចបន្តួច និងល្បឿនដៃរបស់គ្រូពេទ្យផ្ទាល់ខ្លួន ដើម្បីកាត់បន្ថយពេលវេលានៃការឈឺចាប់ឲ្យខ្លីតែប៉ុណ្ណោះ។ សាលវះកាត់ជាច្រើននៅសម័យនោះត្រូវបានសាងសង់នៅជាន់លើគេនៃមន្ទីរពេទ្យតាមចេតនា ដើម្បីកុំឲ្យសម្លេងស្រែកថ្ងូររបស់អ្នកជំងឺឮដល់អ្នកជំងឺដទៃទៀត។ អ្នកជំងឺមួយចំនួនស្លាប់ដោយសារការឆក់ (shock) ដែលបណ្តាលមកពីការឈឺចាប់ខ្លាំងហួសកម្រិត មិនមែនដោយសារខ្លួនរបួសផ្ទាល់នោះឡើយ ដូច្នេះការស្វែងរកវិធីបំបាត់ការឈឺចាប់ ក៏ជាបញ្ហាសុវត្ថិភាពជីវិតផងដែរ មិនមែនត្រឹមតែជាបញ្ហាមនុស្សធម៌ទេ។ ក្នុងបរិបទបែបនេះ គ្រូពេទ្យធ្មេញ និងគីមីវិទូនៅភាគខាងកើតសហរដ្ឋអាមេរិកមួយចំនួនបានចាប់ផ្តើមស្រាវជ្រាវឧស្ម័ន និងសារធាតុហួយដែលអាចធ្វើឲ្យរាងកាយស្ពឹក។ ថ្ងៃទី៣០ ខែមីនា ១៨៤២ វេជ្ជបណ្ឌិត Crawford Long នៅរដ្ឋហ្សកចាបានប្រើអ៊ែតែរ (sulfuric ether) ដកយកដុំសាច់នៅកអ្នកជំងឺម្នាក់ឈ្មោះ James Venable ដោយឯកជន ប៉ុន្តែគាត់មិនបានផ្សព្វផ្សាយលទ្ធផលនេះជាសាធារណៈរហូតដល់ឆ្នាំ១៨៤៩ ធ្វើឲ្យស្នាដៃរបស់គាត់មិនត្រូវបានពិភពលោកស្គាល់ទាន់ពេលវេលា។ ក្រោយមក គ្រូពេទ្យធ្មេញ Horace Wells បានសាកល្បងបង្ហាញការប្រើឧស្ម័នអុកស៊ីតណីត្រិច (nitrous oxide) ជាសាធារណៈនៅមន្ទីរពេទ្យ Massachusetts General កាលពីថ្ងៃទី២០ ខែមករា ១៨៤៥ ប៉ុន្តែថង់ឧស្ម័នត្រូវបានដកចេញលឿនពេក អ្នកជំងឺបានស្រែកឈឺនៅចំពោះមុខទស្សនិកជនទាំងអស់ ធ្វើឲ្យការសាកល្បងនោះក្លាយជាការបរាជ័យជាសាធារណៈ ហើយធ្វើឲ្យគំនិតនេះត្រូវបានគេមើលរំលងអស់រយៈពេលជិតមួយឆ្នាំ។

លោក William Thomas Green Morton ជាគ្រូពេទ្យធ្មេញវ័យក្មេងម្នាក់ ដែលធ្លាប់សិក្សាការងារជាមួយ Horace Wells នៅទីក្រុង Hartford រដ្ឋខនិចទីខត។ ក្រោយមកគាត់បានចូលរៀននៅសាលាវេជ្ជសាស្ត្រហាវ៉ាដក្នុងឆ្នាំ១៨៤៤ ជាកន្លែងដែលគាត់បានស្គាល់លោក Charles T. Jackson គ្រូគីមីវិទ្យា ដែលបានប្រាប់គាត់អំពីលក្ខណៈបំបាត់ការឈឺចាប់របស់អ៊ែតែរ។ ថ្ងៃទី៣០ ខែកញ្ញា ១៨៤៦ Morton បានសាកល្បងជោគជ័យ ដកធ្មេញអ្នកជំងឺម្នាក់ឈ្មោះ Eben Frost ដោយឲ្យគាត់ដកដង្ហើមអ៊ែតែរជាមុនសិន និងគ្មានការឈឺចាប់ឡើយ។ ជោគជ័យខ្នាតតូចនេះបានធ្វើឲ្យវេជ្ជបណ្ឌិត John Collins Warren គ្រូពេទ្យវះកាត់ជាន់ខ្ពស់បំផុតរបស់មន្ទីរពេទ្យ និងជាទសាចារ្យស្ថាបនិកទីមួយនៃសាលាវេជ្ជសាស្ត្រហាវ៉ាដ សម្រេចផ្តល់ឱកាសដល់ Morton ម្តងទៀត ក្រោយភាពបរាជ័យរបស់ Wells កាលពីជិតមួយឆ្នាំមុន — លើកនេះ នៅចំពោះមុខការវះកាត់ពិតប្រាកដមួយនៅសាលវះកាត់សាធារណៈរបស់មន្ទីរពេទ្យ។ (ព័ត៌មានលម្អិតអំពីផ្លូវឆ្ពោះទៅរកព្រឹត្តិការណ៍នេះ ត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់ក្នុងកំណត់ត្រាវះកាត់របស់អ្នកជំងឺ Edward Gilbert Abbott ដែលត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញ និងវិភាគនៅក្នុងអត្ថបទស្រាវជ្រាវឆ្នាំ២០២៣មួយ។)

១៨៤៦ឆ្នាំដែលព្រឹត្តិការណ៍កើតឡើង

២០អាយុអ្នកជំងឺ Edward G. Abbott (ឆ្នាំ)

~២ ខែរយៈពេលរីករាលដាលដល់ក្រុងឡុងដ៍

នៅព្រឹកថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ១៨៤៦ សាលវះកាត់រាងជារង្វង់ ដែលក្រោយមកត្រូវបានហៅថា «Ether Dome» នៅជាន់លើគេនៃអគារ Bulfinch របស់មន្ទីរពេទ្យ Massachusetts General ពោរពេញទៅដោយវេជ្ជបណ្ឌិត និស្សិតវេជ្ជសាស្ត្រ និងអ្នកសារព័ត៌មានម្នាក់ ដែលបានមកសង្កេតការសាកល្បងនេះដោយសង្ស័យ ព្រោះការបរាជ័យរបស់ Wells នៅឆ្នាំមុននៅតែស្រស់ក្នុងការចងចាំ។ អ្នកជំងឺគឺលោក Edward Gilbert Abbott អ្នកបោះពុម្ពវ័យ២០ឆ្នាំ ដែលមានដុំសាច់សរសៃឈាមនៅផ្នែកខាងឆ្វេងនៃថ្គាមកខាងក្រោម។ Morton បានមកយឺតជាងម៉ោងកំណត់បន្តិច ដោយសារកំពុងលៃលកឧបករណ៍ស្រូបអ៊ែតែរដែលខ្លួនរចនាថ្មី ប៉ុន្តែនៅពេលមកដល់ គាត់បានឲ្យ Abbott ដកដង្ហើមចេញចូលតាមឧបករណ៍នោះរហូតដល់គាត់ដេកលក់សន្លប់។ វេជ្ជបណ្ឌិត Warren បានចាប់ផ្តើមវះកាត់យកដុំសាច់ចេញក្នុងរយៈពេលប្រមាណ២៥នាទី ខណៈ Abbott នៅស្ងប់ស្ងាត់ទាំងស្រុង គ្មានការកកិន ស្រែក ឬកម្រើកខ្លួនឡើយ។ នៅពេលភ្ញាក់ឡើងវិញ Abbott ត្រូវបានសួរថាមានអារម្មណ៍យ៉ាងណា ហើយគាត់បានឆ្លើយថា មានអារម្មណ៍ដូចជាកនៅត្រូវកកិនបន្តិចប៉ុណ្ណោះ គ្មានការចងចាំពីការឈឺចាប់ណាមួយឡើយ។ វេជ្ជបណ្ឌិត Warren បានបែរទៅរកទស្សនិកជននៅក្នុងបន្ទប់ ហើយថ្លែងឃ្លាមួយដែលក្រោយមកបានក្លាយជាល្បីល្បាញបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រវេជ្ជសាស្ត្រ។

«Gentlemen, this is no humbug» (សុភាពបុរសទាំងអស់ នេះមិនមែនជារឿងបញ្ឆោតទេ) — វេជ្ជបណ្ឌិត John Collins Warren ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីការវះកាត់ ថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ១៨៤៦

គំនូរបង្ហាញទិដ្ឋភាពការវះកាត់ថ្ងៃអ៊ែតែរ ១៦ តុលា ១៨៤៦ នៅ Massachusetts General Hospital ជាមួយវេជ្ជបណ្ឌិត និងអ្នកសង្កេតការណ៍ជាច្រើននាក់ — **«Ether Day, or The First Operation with Ether»** — គំនូររបស់ Robert Cutler Hinckley គូរឡើងវិញរវាងឆ្នាំ១៨៨២-១៨៩៣ ដើម្បីរំឭកទិដ្ឋភាពក្នុងសាលវះកាត់ Ether Dome ថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ១៨៤៦ (មិនមែនជារូបថតនៅពេលព្រឹត្តិការណ៍កើតឡើងផ្ទាល់ទេ ព្រោះនៅសម័យនោះមិនទាន់មានការថតរូបទូលំទូលាយ)។រូបភាព៖ Robert Cutler Hinckley / Harvard University · ប្រភព៖ PICRYL (Public Domain) · ស្ថានភាព៖ កម្មសិទ្ធិសាធារណៈ

០២ · រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃរឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ (បន្ត)៖ ដំណឹងរីករាលដាលទៅពិភពលោក

ដំណឹងអំពីជោគជ័យនេះបានរីករាលដាលយ៉ាងលឿន។ ក្រោមសម្ពាធពីដៃគូអាជីវកម្មរបស់គាត់ Morton បានដាក់ពាក្យសុំប៉ាតង់លើ «ការរកឃើញ» របស់ខ្លួនក្នុងឈ្មោះជាំពាណិជ្ជកម្មថា «Letheon» ត្រឹមមួយខែក្រោយការវះកាត់ ដោយព្យាយាមលាក់ថាសារធាតុពិតជាអ៊ែតែរធម្មតាដោយបន្ថែមពណ៌ និងក្លិនក្រអូប។ សហគមន៍វេជ្ជសាស្ត្របានរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងចំពោះការប៉ុនប៉ងរកប្រាក់ចំណេញពីវិធីព្យាបាលដ៏សំខាន់នេះ ហើយក្នុងទីបំផុត ប៉ាតង់នោះមិនដែលត្រូវបានអនុវត្តឡើយ ធ្វើឲ្យអ៊ែតែរចូលទៅជាការប្រើប្រាស់សាធារណៈស្ទើរតែភ្លាមៗ។ ត្រឹមពីរខែក្រោយមក ភាពជោគជ័យរបស់ Morton បានឆ្លងទៅដល់អឺរ៉ុប៖ គ្រូពេទ្យធ្មេញ James Robinson បានប្រើអ៊ែតែរដកធ្មេញនៅទីក្រុងឡុងដ៍ជាលើកដំបូងនៅក្រៅសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយថ្ងៃទី២១ ខែធ្នូ ១៨៤៦ គ្រូពេទ្យវះកាត់ Robert Liston បានវះកាត់កាត់ជើងអ្នកជំងឺម្នាក់នៅមន្ទីរពេទ្យ University College Hospital ក្រោមឥទ្ធិពលអ៊ែតែរ ជាការវះកាត់ធំដំបូងគេប្រភេទនេះនៅអឺរ៉ុប។ ក្នុងរយៈពេលត្រឹមមួយឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ វិធីនេះបានរីករាលដាលទៅដល់ទីក្រុងប៉ារីស សាំងពេទឺប៊ឺគ និងទីក្រុងធំៗជាច្រើនទៀតនៅអឺរ៉ុប បង្ហាញពីល្បឿននៃការផ្សព្វផ្សាយចំណេះដឹងវេជ្ជសាស្ត្រនៅសតវត្សទី១៩ ដែលលឿនហួសពីការរំពឹងទុករបស់អ្នកនិពន្ធវេជ្ជសាស្ត្រនាសម័យនោះ។ វេជ្ជបណ្ឌិត និងអ្នកនិពន្ធ Oliver Wendell Holmes Sr. បានស្នើនាមករណ៍ថ្មីមួយឲ្យស្ថានភាពនេះក្នុងលិខិតមួយផ្ញើទៅ Morton មិនយូរប៉ុន្មានបន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ គឺពាក្យ «anesthesia» មកពីឫសក្រិចមានន័យថា «គ្មានអារម្មណ៍» ដែលបានក្លាយជាពាក្យប្រើប្រាស់អន្តរជាតិរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ ក៏ប៉ុន្តែ ជោគជ័យផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនេះមិនបានផ្តល់ផលចំណេញផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុដល់ Morton ឡើយ៖ គាត់បានដាក់ញត្តិទៅសភាកុងហ្គ្រេសសហរដ្ឋអាមេរិកចំនួន៤ដង (១៨៤៦ ១៨៤៩ ១៨៥១ ១៨៥៣) ដើម្បីទាមទារសំណងហិរញ្ញវត្ថុ ប៉ុន្តែបរាជ័យគ្រប់ដង ដោយសារជម្លោះទាមទារឥណភាពជាមួយ Charles Jackson និង Crawford Long។ ក្នុងឆ្នាំ១៨៦២ Morton ធ្វើជាគ្រូពេទ្យស្ម័គ្រចិត្តជូនអ៊ែតែរដល់ទាហានរបួសជាង២,០០០នាក់នៅជិតទីលានប្រយុទ្ធក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលអាមេរិក ប៉ុន្តែគាត់ទទួលមរណភាពក្នុងភាពក្រីក្រនៅឆ្នាំ១៨៦៨ ក្រោយឈឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាលភ្លាមៗពេលកំពុងជិះរទេះនៅទីក្រុងញូវយ៉ក អាយុត្រឹមតែ៤៨ឆ្នាំ។

៣០ កញ្ញា ១៨៤៦	Morton សាកល្បងជោគជ័យលើកដំបូងលើអ្នកជំងឺ Eben Frost
ខែវិច្ឆិកា ១៨៤៦	Morton ដាក់ពាក្យសុំប៉ាតង់ «Letheon» ជាឈ្មោះជំនួសអ៊ែតែរ
ធ្នូ ១៨៤៦	Robert Liston វះកាត់ដោយអ៊ែតែរជាលើកដំបូងនៅឡុងដ៍

💡 សូមកត់សម្គាល់
អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រវេជ្ជសាស្ត្រនៅតែជជែកគ្នាអំពីអ្នកណាគួរទទួលកិត្តិយសជា «អ្នករកឃើញ» ការប្រើថ្នាំសន្លប់៖ Crawford Long បានប្រើអ៊ែតែរមុន Morton ជិត៤ឆ្នាំ ប៉ុន្តែមិនបានផ្សព្វផ្សាយ ខណៈ Charles Jackson អះអាងថាខ្លួនជាអ្នកបង្រៀន Morton អំពីលក្ខណៈអ៊ែតែរ ហើយ Horace Wells ក៏អះអាងសិទ្ធិអ្នកត្រូវការគំនិតដំបូងដែរ។ ភាគច្រើននៃប្រវត្តិសាស្ត្រទំនើបទទួលស្គាល់ថា Morton ជាអ្នកបង្ហាញជាសាធារណៈជោគជ័យលើកដំបូងគេ ដែលធ្វើឲ្យវិធីនេះរីករាលដាលទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែមិនចាត់ទុកគាត់ជា«អ្នករកឃើញ»ដំបូងឡើយ។ សូម្បីតែ Crawford Long ខ្លួនឯង ក៏បានប្តឹងតវ៉ាទៅសមាជិកព្រឹទ្ធសភាសហរដ្ឋអាមេរិកម្នាក់ក្នុងទសវត្សរ៍១៨៥០ ដើម្បីទាមទារឲ្យសាធារណជនទទួលស្គាល់ការរកឃើញរបស់ខ្លួនជាមុន ប៉ុន្តែជម្លោះនេះមិនដែលដោះស្រាយបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ឡើយ រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ ឃ្លា «no humbug» ក៏មិនត្រូវបានកត់ត្រាជាលាយលក្ខណ៍អក្សរភ្លាមៗនោះដែរ — កំណត់ត្រាជាលាយលក្ខណ៍អក្សរដំបូងបំផុតលេចឡើងច្រើនទសវត្សរ៍ក្រោយមក ដូច្នេះអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រខ្លះចាត់ទុកជាកិត្តិយស ១ ដែលអាចមិនពិតតែម្តង ក៏ប៉ុន្តែស្របនឹងស្មារតីនៃពេលនោះ។

០៣ · រឿងទីពីរនៃថ្ងៃរឿងទីពីរនៃថ្ងៃ៖ ១៩៦៨ — កណ្តាប់ដៃនៅកម្សាន្តអូឡាំពិកម៉ិកស៊ិកូ

ដប់ពីរទសវត្សរ៍ក្រោយថ្ងៃអ៊ែតែរ ថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា បានឃើញព្រឹត្តិការណ៍ធំមួយទៀតកើតឡើងនៅវិស័យខុសគ្នាទាំងស្រុង៖ កីឡា និងសិទ្ធិមនុស្ស។ ឆ្នាំ១៩៦៨ ជាឆ្នាំដ៏វឹកវរមួយសម្រាប់សហរដ្ឋអាមេរិក ក្រោយឃាតកម្មរបស់មេដឹកនាំសិទ្ធិពលរដ្ឋ Martin Luther King Jr. ក្នុងខែមេសា និង Robert F. Kennedy ក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំដដែល។ សាស្ត្រាចារ្យសង្គមវិទ្យា Harry Edwards បានបង្កើតអង្គការ Olympic Project for Human Rights (OPHR) ដើម្បីលើកកម្ពស់សិទ្ធិកីឡាករជនជាតិដើមអាហ្រ្វិកអាមេរិកកាំង ហើយធ្លាប់ស្នើឲ្យពួកគេប្រកាសមិនចូលរួមកម្សាន្តអូឡាំពិកទីក្រុងម៉ិកស៊ិកូទាំងស្រុង ទោះជាចុងក្រោយផែនការនោះមិនត្រូវបានអនុវត្តពេញលេញក៏ដោយ។ ដ៏កាន់តែតានតឹងទៀត គឺថាកម្សាន្តអូឡាំពិកបានបើកឆាកនៅថ្ងៃទី១២ ខែតុលា ត្រឹមតែដប់ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ក្រោយកងកម្លាំងសន្តិសុខម៉ិកស៊ិកូបានបង្ក្រាបចលនានិស្សិតនៅទីលាន Tlatelolco ក្នុងទីក្រុងម៉ិកស៊ិកូ ធ្វើឲ្យមានអ្នកស្លាប់ជាច្រើននាក់ ដែលធ្វើឲ្យបរិយាកាសនយោបាយនៅជុំវិញកម្សាន្តនោះកាន់តែតានតឹងជាងធម្មតា។

ផ្លូវរត់កីឡាដ្ឋានទទេនៅសង្កាត់ព្រះអាទិត្យរះ តំណាងឲ្យបរិយាកាសកីឡាអូឡាំពិកទូទៅ — រូបភាពទូទៅជានិមិត្តរូបនៃកីឡាដ្ឋានប្រណាំងផ្លូវឆេវ (មិនមែនរូបភាពពិតនៃព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ១៩៦៨ទេ ព្រោះរូបថតដើមរក្សាសិទ្ធិដោយភ្នាក់ងារព័ត៌មាន)។រូបភាព៖ Bohdan Hyrovych · ប្រភព៖ Pexels · ស្ថានភាព៖ Pexels License (រូបភាពទូទៅ)

នៅល្ងាចថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ១៩៦៨ ក្នុងកម្មវិធីប្រគល់មេដាយប្រណាំង២០០ម៉ែត្រប្រុសនៅកីឡដ្ឋានអូឡាំពិកសាកលវិទ្យាល័យទីក្រុងម៉ិកស៊ិកូ កីឡាករ Tommie Smith បានឈ្នះមេដាយមាសដោយបំបែកកំណត់ត្រាពិភពលោកថ្មីត្រឹម១៩,៨៣វិនាទី។ កីឡាករអូស្ត្រាលី Peter Norman ឈ្នះមេដាយប្រាក់ត្រឹម២០,០៦វិនាទី (កំណត់ត្រាជាតិអូស្ត្រាលីដែលនៅតែឈរជើងអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍) ខណៈ John Carlos ឈ្នះមេដាយសំរឹទ្ធិត្រឹម២០,១០វិនាទី។ ពេលឡើងលើវេទិកា Smith និង Carlos ទាំងពីរបានពាក់ស្រោមដៃខ្មៅ ហើយលើកកណ្តាប់ដៃឡើងលើមេឃដោយឱនក្បាលចុះក្រោម ខណៈបទភ្លេងជាតិសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងលេង។ ទាំងបីនាក់ពាក់ស្លាកសញ្ញា OPHR លើអាវ ខណៈ Smith និង Carlos ពាក់ស្រោមជើងខ្មៅដោយមិនពាក់ស្បែកជើងតំណាងឲ្យភាពក្រីក្រ Smith ក៏ពាក់កន្សែងក ខ្មៅតំណាងឲ្យមោទនភាព «Black Pride» ខណៈ Carlos ស្រាយហ្វិចទីទាបអាវហែលទឹកតំណាងឲ្យសាមគ្គីភាពជាមួយកម្មករធម្មតា និងពាក់ខ្សែពូជតំណាងឲ្យជនរងគ្រោះនៃការសម្លាប់ដោយចង។ Peter Norman ដែលជាអ្នកគាំទ្រគោលនយោបាយប្រឆាំងការរើសអើងជាតិសាសន៍ ក៏បានពាក់ស្លាកសញ្ញា OPHR ដើម្បីបង្ហាញការគាំទ្រដែរ ទោះមិនបានលើកកណ្តាប់ដៃក៏ដោយ។

ប្រធានគណៈកម្មាធិការអូឡាំពិកអន្តរជាតិ (IOC) លោក Avery Brundage បានចាត់ទុកកាយវិការនេះថាជា «សេចក្តីថ្លែងការណ៍នយោបាយក្នុងស្រុក ដែលមិនសមស្របនឹងវេទិកាអន្តរជាតិដែលគួរនៅមិនចូលនយោបាយ» ហើយបានបញ្ជាឲ្យផ្អាកកីឡាករទាំងពីរ។ គួរកត់សម្គាល់ថា លោក Brundage ខ្លួនឯងធ្លាប់ជាប្រធាន USOC នៅឆ្នាំ១៩៣៦ ពេលកម្សាន្តអូឡាំពិកប៊ែកឡាំងធ្វើឡើងក្រោមរបបណាស៊ីស ដោយគាត់មិនធ្លាប់ជំទាស់នឹងកម្សាន្តនោះជាមួយហេតុផលនយោបាយដូចគ្នាឡើយ ដែលធ្វើឲ្យអ្នករិះគន់ចោទថាស្តង់ដារនេះមិនស្មើភាពគ្នា។ ក្រុមកម្មាធិការអូឡាំពិកសហរដ្ឋអាមេរិកដំបូងបានប្រកែក ប៉ុន្តែក្រោយពី Brundage គំរាមឃាត់ក្រុមកីឡាករសហរដ្ឋអាមេរិកទាំងមូលចេញពីការប្រកួត ក្រុមកម្មាធិការបានព្រមព្រៀងបណ្តេញ Smith និង Carlos ចេញពីភូមិកម្សាន្តភ្លាមៗ។ កីឡាករទាំងពីរប្រឈមមុខនឹងការគំរាមកំហែងដល់អាយុជីវិត និងការរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងនៅមាតុភូមិ ខណៈជាច្រើននៅទូទាំងពិភពលោកកោតសរសើរចំពោះភាពក្លាហានរបស់ពួកគេ។ Peter Norman ក៏ត្រូវបានស្ថាប័នអូឡាំពិកអូស្ត្រាលីស្តីបន្ទោស និងកាត់ចេញពីក្រុមជម្រើសជាតិឆ្នាំ១៩៧២ ទោះជាគាត់សម្រេចបានលក្ខខណ្ឌចូលរួមច្រើនដងក៏ដោយ។ សភាអូស្ត្រាលីបានសុំទោសជាផ្លូវការចំពោះការប្រព្រឹត្តចំពោះ Norman ក្នុងឆ្នាំ២០១២ ហើយគណៈកម្មាធិការអូឡាំពិកអូស្ត្រាលីក៏បានសុំទោសជាផ្លូវការដដែលក្នុងឆ្នាំ២០១៨។ Norman ទទួលមរណភាពក្នុងឆ្នាំ២០០៦ ហើយ Smith និង Carlos បានធ្វើជាអ្នកលីវត្តមានពានឆ្កាងក្នុងពិធីបុណ្យសពរបស់គាត់ផ្ទាល់ — សំណេះសំណាលចុងក្រោយនៃមិត្តភាពដែលកកើតឡើងលើវេទិកាមេដាយកាលពី៣៨ឆ្នាំមុន។

០៤ · ព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃដដែលព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃ ១៦ តុលា

កាលបរិច្ឆេទខាងក្រោមទាំងអស់ រាប់តាមប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ាន (ប្រតិទិនស៊ីវិលដែលពិភពលោកភាគច្រើនប្រើសព្វថ្ងៃ)។ ព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ១៧៩៣ កើតឡើងក្នុងប្រទេសបារាំង ដែលបានប្តូរមកប្រើប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានរួចរាល់ហើយនៅពេលនោះ ដូច្នេះគ្មានបញ្ហាភាពខុសគ្នារវាងប្រតិទិនជូលីយ៉ាន-ហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានឡើយ។

១៧៩៣

រាជិនីបារាំង Marie Antoinette ត្រូវប្រហារជីវិតដោយម៉ាស៊ីនកាត់ក — ក្រោយការជំនុំជម្រះក្តីព្រហ្មទណ្ឌដែលមានរយៈពេលត្រឹមតែពីរថ្ងៃ រាជិនីអតីតត្រូវបានកាត់ក្នុងទីលាន Place de la Révolution (សព្វថ្ងៃហៅ Place de la Concorde) ក្នុងទីក្រុងប៉ារីស ប្រមាណ៩ខែក្រោយស្វាមីរបស់នាង ស្តេច Louis XVI ត្រូវប្រហារជីវិតដូចគ្នា។

១៨៤៦

ថ្ងៃអ៊ែតែរ (Ether Day) នៅ Massachusetts General Hospital — សូមមើលផ្នែក A។

១៨៥៩

John Brown ចាប់ផ្តើមវាយលុកឃ្លាំងអាវុធ Harpers Ferry — អ្នកតស៊ូប្រឆាំងទាសករ John Brown និងអ្នកតាមចំនួន២១នាក់ (រួមទាំងកូនប្រុសពីររបស់គាត់ និងបុរសស្បែកខ្មៅចំនួន៥នាក់) បានចាប់កាន់កាប់ឃ្លាំងអាវុធសហព័ន្ធនៅ Harpers Ferry រដ្ឋវឺជីនៀ ដោយសង្ឃឹមចាប់ផ្តើមចលនាបះបោរប្រឆាំងទាសករនៅតំបន់ខាងត្បូង។ ការវាយលុកនេះត្រូវបានកម្លាំងសហព័ន្ធក្រោមការដឹកនាំរបស់ Robert E. Lee និង Jeb Stuart បង្ក្រាបក្នុងរយៈពេលពីរថ្ងៃ ធ្វើឲ្យមានអ្នកស្លាប់ចំនួន១៧នាក់ ហើយ Brown ខ្លួនឯងត្រូវប្រហារជីវិតនៅចុងឆ្នាំដដែល។

១៩២៣

ក្រុមហ៊ុន Disney Brothers Cartoon Studio ត្រូវបានបង្កើត — Walt និង Roy Disney បានបង្កើតស្តូឌីយោគំនូរជីវចលមួយនៅទីក្រុង Hollywood បន្ទាប់ពីស្តូឌីយោមុនរបស់ Walt នៅ Kansas City ក្ស័យធន។ ស្តូឌីយោតូចនេះ ដែលចាប់ផ្តើមផលិតស៊េរីខ្លីៗ Alice Comedies ក្រោយមកលូតលាស់ក្លាយជាក្រុមហ៊ុនកម្សាន្ត Walt Disney Company មួយក្នុងចំណោមធំបំផុតលើពិភពលោក។

១៩៤៦

ការប្រហារជីវិតជាន់ខ្ពស់ជនជាតិណាស៊ីស ក្រោយសាលក្រម Nuremberg — ជនជាតិណាស៊ីសជាន់ខ្ពស់ចំនួន១០នាក់ រួមទាំងអតីតរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស Joachim von Ribbentrop ដែលត្រូវផ្តន្ទាទោសពីបទឧក្រិដ្ឋសង្គ្រាម និងឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិដោយតុលាការយោធាអន្តរជាតិ Nuremberg ត្រូវបានចាក់សម្លាប់ដោយចង។

១៩៦៤

ចិនធ្វើតេស្តអាវុធនុយក្លេអ៊ែរដំបូងគេ — ចិនបានផ្ទុះគ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរដំបូងគេនៅតំបន់ Lop Nur ក្រោមឈ្មោះកម្មវិធី «596» ក្លាយជាប្រទេសទី៥លើពិភពលោកដែលមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ក្រោយសហរដ្ឋអាមេរិក សហភាពសូវៀត អង់គ្លេស និងបារាំង។

១៩៦៨

កណ្តាប់ដៃខ្មៅនៅកម្សាន្តអូឡាំពិកម៉ិកស៊ិកូ — សូមមើលផ្នែក B។

១៩៧៨

លោក Karol Wojtyła ត្រូវបានជ្រើសតាំងជាប៉ាប John Paul II — ក្រោយការបោះឆ្នោតជុំទី៨ ចង្ក្រែងផ្សែងស (white smoke) បានឡើងពីរោងសាឡាមួយ Sistine ម៉ោង៦:១៨ល្ងាច ប្រកាសកាឌីណាល់ជនជាតិប៉ូឡូញម្នាក់ក្លាយជាប៉ាបមិនមែនអ៊ីតាលីដំបូងគេក្នុងរយៈពេល៤៥៥ឆ្នាំ។

ប៉ាប John Paul II ក្នុងទស្សនកិច្ចមួយនៅសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ១៩៩០ — ប៉ាប John Paul II ក្នុងទស្សនកិច្ចមួយនៅ Baltimore Basilica សហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងទសវត្សរ៍១៩៩០ (រូបថតពេលក្រោយមកជាច្រើនឆ្នាំ មិនមែននៅថ្ងៃជ្រើសតាំងឆ្នាំ១៩៧៨ផ្ទាល់ទេ)។រូបភាព៖ Carol M. Highsmith / Library of Congress · ប្រភព៖ PICRYL (Public Domain) · ស្ថានភាព៖ កម្មសិទ្ធិសាធារណៈ

០៥ · កើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះកើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះ

🌱 កើតនៅថ្ងៃ ១៦ តុលា

១៧៥៨ Noah Webster — អ្នកនិពន្ធវចនានុក្រមអាមេរិកដំបូង
១៨៥៤ Oscar Wilde — អ្នកនិពន្ធ និងកវីអៀរឡង់
១៨៨៦ David Ben-Gurion — នាយករដ្ឋមន្ត្រីទីមួយរបស់អ៊ីស្រាអែល
១៨៨៨ Eugene O’Neill — អ្នកនិពន្ធរឿងល្ខោន ណូបែលអក្សរសាស្ត្រ១៩៣៦

🕯️ ស្លាប់នៅថ្ងៃ ១៦ តុលា

១៧៩៣ Marie Antoinette — រាជិនីបារាំង ត្រូវប្រហារជីវិត
១៩៤៦ Joachim von Ribbentrop — អតីតរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសណាស៊ីស
១៩៥៩ George C. Marshall — ឧត្តមសេនីយ៍/រដ្ឋមន្ត្រី ណូបែលសន្តិភាព
២០០៧ Deborah Kerr — តារាសម្តែងភាពយន្តអង់គ្លេស

ក្នុងចំណោមឈ្មោះទាំងនេះ អ្នកនិពន្ធរឿងល្ខោនជនជាតិអាមេរិក Eugene O’Neill ជាមនុស្សម្នាក់ដែលជីវិតគាត់ស្រដៀងនឹងរឿងល្ខោនដ៏ជូរចត់ដែលគាត់សរសេរផ្ទាល់។ កើតនៅថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ១៨៨៨ ក្នុងបន្ទប់សណ្ឋាគារមួយនៅទីក្រុងញូវយ៉ក ជាកូនប្រុសរបស់តារាសម្តែងល្បី James O’Neill គាត់ចំណាយពេលកុមារភាពភាគច្រើនធ្វើដំណើរតាមក្រុមល្ខោនរបស់ឪពុក។ បន្ទាប់ពីរៀនត្រឹមមួយឆ្នាំនៅសាកលវិទ្យាល័យ Princeton គាត់បានរស់នៅជីវិតវាងវៃ ធ្វើការជាកម្មករនាវា អ្នករុករករ៉ែមាស និងអ្នកសារព័ត៌មាន មុននឹងសុខភាពគាត់ដួលរលំដោយជំងឺរបេងក្នុងឆ្នាំ១៩១២។ ក្នុងអំឡុងពេលព្យាបាល គាត់បានចាប់ផ្តើមសរសេររឿងល្ខោន ហើយបានចូលរួមជាមួយក្រុមល្ខោនពិសោធន៍ Provincetown Players ក្នុងឆ្នាំ១៩១៦។ គាត់ក្លាយជាអ្នកនិពន្ធរឿងល្ខោនអាមេរិកដំបូងគេ ដែលទទួលពានរង្វាន់ណូបែលអក្សរសាស្ត្រក្នុងឆ្នាំ១៩៣៦ ព្រមទាំងឈ្នះពានរង្វាន់ Pulitzer សម្រាប់រឿងល្ខោនចំនួន៤ដង (Beyond the Horizon ១៩២០, Anna Christie ១៩២២, Strange Interlude ១៩២៨ និង Long Day’s Journey Into Night ជាក្រោយមរណភាព ១៩៥៧)។ រឿងចុងក្រោយនេះ ដែលចាត់ទុកជាស្នាដៃដ៏អស្ចារ្យបំផុតរបស់គាត់ ជាការនិទានរឿងគ្រួសារខ្លួនឯងផ្ទាល់ ដែលគាត់ស្នើឲ្យបោះពុម្ពតែក្រោយគាត់ស្លាប់ទៅ២៥ឆ្នាំ ប៉ុន្តែភរិយាគាត់សម្រេចចិត្តបញ្ចេញផ្សាយឆាប់ជាងនោះ។ គាត់ទទួលមរណភាពនៅឆ្នាំ១៩៥៣ ក្នុងបន្ទប់សណ្ឋាគារមួយនៅទីក្រុងបូស្តុន — ទីក្រុងតែមួយដែលថ្ងៃអ៊ែតែរបានកើតឡើងកាលពី១០៧ឆ្នាំមុននោះឯង។

គំនូរឆ្លាក់បង្ហាញការប្រហារជីវិតរបស់រាជិនី Marie Antoinette ថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ១៧៩៣ — «Décapitée à Paris, le 16 Octobre 1793» — គំនូរឆ្លាក់សម័យបដិវត្តន៍បារាំង បង្ហាញរូបភាគរបស់រាជិនី Marie Antoinette ត្រូវប្រហារជីវិតនៅថ្ងៃដដែលនេះកាលពី២៣៣ឆ្នាំមុន។រូបភាព៖ Musée Carnavalet · ប្រភព៖ PICRYL (Public Domain) · ស្ថានភាព៖ កម្មសិទ្ធិសាធារណៈ

០៦ · ហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃ

ថ្នាំសន្លប់ដែល Morton បង្ហាញកាលពី១៨០ឆ្នាំមុន ឥឡូវនេះជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃការវះកាត់ទំនើបស្ទើរតែទាំងអស់ លើពិភពលោក។ អង្គការសហព័ន្ធវិទ្យាសាស្ត្រថ្នាំសន្លប់ពិភពលោក (World Federation of Societies of Anaesthesiologists — WFSA) ប្រារព្ធទិវាថ្នាំសន្លប់ពិភពលោកជារៀងរាល់ថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ដើម្បីរំឭកព្រឹត្តិការណ៍ថ្ងៃអ៊ែតែរ ប៉ុន្តែក៏ដើម្បីទាញចំណាប់អារម្មណ៍ចំពោះគម្លាតដ៏ធំមួយផងដែរ៖ WFSA ប៉ាន់ស្មានថា ប្រជាជនប្រមាណ៥ពាន់លាននាក់លើពិភពលោក ភាគច្រើននៅប្រទេសមានចំណូលទាប និងមធ្យម នៅតែគ្មានលទ្ធភាពទទួលបានការវះកាត់ និងថ្នាំសន្លប់ប្រកបដោយសុវត្ថិភាព និងតម្លៃសមរម្យ។ នេះមានន័យថា រង្វាស់នៃភាពជោគជ័យរបស់ថ្ងៃអ៊ែតែរ មិនត្រឹមតែស្ថិតនៅត្រង់ការរកឃើញបច្ចេកទេសនោះទេ ថែមទាំងស្ថិតនៅត្រង់ថាតើពិភពលោកអាចចែកចាយអត្ថប្រយោជន៍នេះបានយ៉ាងស្មើភាពប៉ុណ្ណាទៀត។ ចំណែកឯកាយវិការនៅឆ្នាំ១៩៦៨វិញ បន្តជះឥទ្ធិពលដល់វិស័យកីឡាសព្វថ្ងៃ។ រូបចម្លាក់ «Victory Salute» ខ្ពស់ជាង៦,៧ម៉ែត្រនៅសាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋ San José ដែលសម្តែងជាបុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់ Smith និង Carlos បានចាកចេញកន្លែងឈរលើវេទិការបស់ Norman ទុកឲ្យទទេដោយចេតនា ដើម្បីអញ្ជើញភ្ញៀវទស្សនាចូលឈរជំនួស និងចូលរួមក្នុងកាយវិការនោះដោយផ្ទាល់ខ្លួន។ ការសុំទោសជាផ្លូវការពីសភា និងគណៈកម្មាធិការអូឡាំពិកអូស្ត្រាលីចំពោះ Norman ក្នុងឆ្នាំ២០១២ និង២០១៨ បង្ហាញថាសង្គមទទួលស្គាល់ថា កាយវិការនោះជាការតស៊ូមតិដ៏ត្រឹមត្រូវ មិនមែនជា «អំពើនយោបាយមិនសមរម្យ» ដូចការចោទប្រកាន់ដើមឡើយ។

🔗 ការវះកាត់សម័យទំនើប
ការវះកាត់ភាគច្រើននៅសព្វថ្ងៃ — ចាប់ពីការវះកាត់បេះដូង រហូតដល់ការវះកាត់ដោយមនុស្សយន្ត — សុទ្ធតែពឹងផ្អែកលើគោលការណ៍ដូចគ្នានឹងអ្វីដែល Morton បង្ហាញកាលពី១៨៤៦៖ ធ្វើឲ្យរាងកាយគ្មានអារម្មណ៍ឈឺចាប់ជាបណ្តោះអាសន្ន ដើម្បីអនុញ្ញាតឲ្យគ្រូពេទ្យធ្វើការដោយសុវត្ថិភាព។ វិស័យវេជ្ជសាស្ត្រថ្នាំសន្លប់ (anesthesiology) ខ្លួនឯង ក៏បានវិវត្តទៅជាឯកទេសមួយដាច់ដោយឡែក ដែលទាមទារការបណ្តុះបណ្តាលជាច្រើនឆ្នាំដូចគ្នានឹងឯកទេសវះកាត់ដែរ។

🔗 សម្លេងកីឡាករនៅសព្វថ្ងៃ
ជម្លោះថាតើកីឡាករគួរប្រើវេទិកាកីឡាដើម្បីបញ្ចេញមតិនយោបាយ ឬសង្គមដែរឬអត់ នៅតែជាប្រធានបទជជែកគ្នារាល់លើកកម្សាន្តអូឡាំពិក ដោយកាយវិការឆ្នាំ១៩៦៨ តែងតែត្រូវបានលើកឡើងជាចំណុចយោងប្រវត្តិសាស្ត្រដំបូងគេ រាល់ពេលមានកីឡាករសម្តែងទស្សនៈស្រដៀងគ្នានេះនៅឆាកអន្តរជាតិណាមួយទៀត។

ក្រុមគ្រូពេទ្យវះកាត់កំពុងធ្វើការនៅបន្ទប់វះកាត់ទំនើប — រូបភាពទូទៅនៃក្រុមវះកាត់ក្នុងបន្ទប់វះកាត់សម័យទំនើប បង្ហាញពីរបៀបដែលថ្នាំសន្លប់ក្លាយជាផ្នែកមូលដ្ឋាននៃការវះកាត់សព្វថ្ងៃ។រូបភាព៖ Jonathan Borba · ប្រភព៖ Pexels · ស្ថានភាព៖ Pexels License (រូបភាពទូទៅ)

០៧ · ដឹងឬទេ?ដឹងឬទេ?

ពាក្យ «anesthesia» មិនចាស់ជាងព្រឹត្តិការណ៍ទេ។

វេជ្ជបណ្ឌិត និងអ្នកនិពន្ធ Oliver Wendell Holmes Sr. បានបង្កើតពាក្យនេះក្នុងលិខិតមួយផ្ញើទៅ Morton ត្រឹមប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយថ្ងៃអ៊ែតែរប៉ុណ្ណោះ។

ដំណឹងទៅដល់អឺរ៉ុបលឿនណាស់។

ត្រឹមប្រហែល២ខែក្រោយមក គ្រូពេទ្យវះកាត់ Robert Liston បានវះកាត់កាត់ជើងអ្នកជំងឺដោយអ៊ែតែរនៅទីក្រុងឡុងដ៍ ជាការវះកាត់ធំដំបូងគេប្រភេទនេះនៅអឺរ៉ុប។

Morton ព្យាយាមរកប្រាក់ចំណេញ តែបរាជ័យ។

គាត់ដាក់ពាក្យសុំប៉ាតង់អ៊ែតែរក្នុងឈ្មោះ «Letheon» ដោយបន្ថែមពណ៌ និងក្លិនដើម្បីលាក់សមាសធាតុពិត ប៉ុន្តែសម្ពាធពីសហគមន៍វេជ្ជសាស្ត្រធ្វើឲ្យប៉ាតង់នោះមិនដែលត្រូវបានអនុវត្តឡើយ ហើយគាត់ក៏ទទួលមរណភាពក្នុងភាពក្រីក្រនៅចុងបញ្ចប់នៃជីវិត។

កន្លែងឈរទទេនៅសាកលវិទ្យាល័យ San José.

នៅឆ្នាំ២០០៥ ចម្លាក់ Victory Salute ត្រូវបានរចនាឲ្យទុកកន្លែងឈររបស់ Peter Norman ជាទីទទេដោយចេតនា ជាមួយបន្ទះសរសេរអញ្ជើញភ្ញៀវទស្សនាចូលឈរជំនួស និងចូលរួមក្នុងកាយវិការនោះ។

០៨ · សំណួរញឹកញាប់សំណួរញឹកញាប់

តើ «ថ្ងៃអ៊ែតែរ» (Ether Day) គឺជាអ្វី?

ថ្ងៃអ៊ែតែរសំដៅលើថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ១៨៤៦ ពេលដែលគ្រូពេទ្យធ្មេញ William T. G. Morton បានចាក់ថ្នាំសន្លប់អ៊ែតែរឲ្យអ្នកជំងឺជាសាធារណៈជាលើកដំបូងគេនៅមន្ទីរពេទ្យ Massachusetts General ដើម្បីអនុញ្ញាតឲ្យវះកាត់ដកដុំសាច់ដោយគ្មានការឈឺចាប់។ សូមមើលផ្នែក A។

តើមុនពេលនោះ គ្មាននរណាដឹងអំពីអ៊ែតែរទេឬ?

វេជ្ជបណ្ឌិត Crawford Long បានប្រើអ៊ែតែរដកដុំសាច់ដោយឯកជនតាំងពីឆ្នាំ១៨៤២ ជិត៤ឆ្នាំមុន Morton ប៉ុន្តែមិនបានផ្សព្វផ្សាយលទ្ធផលជាសាធារណៈរហូតដល់ឆ្នាំ១៨៤៩ ធ្វើឲ្យ Morton ជាអ្នកទទួលកិត្តិយសសម្រាប់ការបង្ហាញជាសាធារណៈជោគជ័យលើកដំបូងគេ ដែលធ្វើឲ្យវិធីនេះរីករាលដាលដល់ពិភពលោក។ សូមមើលផ្នែក A។

តើហេតុអ្វីទិវាថ្នាំសន្លប់ពិភពលោកធ្លាក់នៅថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា?

អង្គការសហព័ន្ធវិទ្យាសាស្ត្រថ្នាំសន្លប់ពិភពលោក (WFSA) បានជ្រើសរើសថ្ងៃនេះ ដើម្បីរំឭកព្រឹត្តិការណ៍ថ្ងៃអ៊ែតែរឆ្នាំ១៨៤៦ ថាជាការចាប់ផ្តើមនៃការវះកាត់ទំនើបដោយគ្មានការឈឺចាប់។ សូមមើលផ្នែក E។

តើកាយវិការនៅកម្សាន្តអូឡាំពិកម៉ិកស៊ិកូឆ្នាំ១៩៦៨ មានន័យអ្វី?

Tommie Smith និង John Carlos បានលើកកណ្តាប់ដៃខ្មៅឡើងលើវេទិកាទទួលមេដាយ ដើម្បីតស៊ូមតិសិទ្ធិមនុស្ស និងទាញចំណាប់អារម្មណ៍ចំពោះការរើសអើងជាតិសាសន៍ក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ខណៈបទភ្លេងជាតិកំពុងលេង។ សូមមើលផ្នែក B។

តើកើតអ្វីចំពោះ Smith និង Carlos ក្រោយកាយវិការនោះ?

ពួកគេត្រូវបានប្រធាន IOC លោក Avery Brundage បញ្ជាឲ្យផ្អាក និងបណ្តេញចេញពីភូមិកម្សាន្តភ្លាមៗ ព្រមទាំងប្រឈមមុខនឹងការគំរាមកំហែងដល់អាយុជីវិត និងការរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងនៅមាតុភូមិ ទោះជាឆ្នាំក្រោយៗមក ពួកគេត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាវីរបុរសសិទ្ធិមនុស្សក៏ដោយ។ សូមមើលផ្នែក B។

តើ Peter Norman ជានរណា ហើយហេតុអ្វីសំខាន់?

Peter Norman ជាកីឡាករអូស្ត្រាលីដែលឈ្នះមេដាយប្រាក់ក្នុងការប្រណាំងដដែល ហើយបានពាក់ស្លាកសញ្ញា OPHR ដើម្បីបង្ហាញការគាំទ្រដល់ Smith និង Carlos ទោះមិនបានលើកកណ្តាប់ដៃក៏ដោយ គាត់ត្រូវបានស្ថាប័នអូឡាំពិកអូស្ត្រាលីដាក់ទណ្ឌកម្មជាច្រើនឆ្នាំក្រោយមក។ សូមមើលផ្នែក B។

តើមានព្រឹត្តិការណ៍ធំៗអ្វីទៀតកើតឡើងនៅថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា?

ថ្ងៃនេះក៏ជាថ្ងៃដែល Marie Antoinette ត្រូវប្រហារជីវិត (១៧៩៣) John Brown វាយលុក Harpers Ferry (១៨៥៩) ក្រុមហ៊ុន Disney ត្រូវបានបង្កើត (១៩២៣) ជនជាតិណាស៊ីសជាន់ខ្ពស់ត្រូវប្រហារជីវិតក្រោយសាលក្រម Nuremberg (១៩៤៦) ចិនធ្វើតេស្តនុយក្លេអ៊ែរដំបូងគេ (១៩៦៤) និង Karol Wojtyła ត្រូវបានជ្រើសតាំងជាប៉ាប John Paul II (១៩៧៨)។ សូមមើលផ្នែក C។

តើអ្នកណាកើត ឬស្លាប់នៅថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា?

អ្នកកើតរួមមាន Noah Webster, Oscar Wilde, David Ben-Gurion និងអ្នកនិពន្ធរឿងល្ខោនណូបែល Eugene O’Neill ខណៈអ្នកស្លាប់រួមមាន Marie Antoinette, George C. Marshall និងតារាសម្តែង Deborah Kerr។ សូមមើលផ្នែក D។

០៩ · ប្រភពប្រភព

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៦ ប្រភព

សេចក្តីជូនដំណឹង៖ អត្ថបទប្រចាំថ្ងៃ «ថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ» រំឭកព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោកតាមកាលបរិច្ឆេទ ដោយផ្អែកលើឯកសារសាធារណៈ បណ្ណសារ និងប្រភពស្រាវជ្រាវដែលបានដាក់បញ្ជីខាងលើ។ អត្ថបទមិនគាំទ្រ ឬប្រឆាំងភាគីណាមួយក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ដែលរំឭកឡើយ។ កាលបរិច្ឆេទខ្លះអាចខុសគ្នាតាមម៉ោងតំបន់ ឬប្រតិទិនប្រវត្តិសាស្ត្រ (ជូលីយ៉ាន/ហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ាន) — សូមផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពដើម។

Facebook Telegram

📅 ថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ · Eksastra

អត្ថបទប្រចាំថ្ងៃ រំឭកព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោកតាមកាលបរិច្ឆេទ ជាភាសាខ្មែរ។

អត្ថបទប្រចាំថ្ងៃទាំងអស់ →← ម្សិលមិញ · ១៥ តុលា ថ្ងៃស្អែក · ១៧ តុលា →គម្លាតលទ្ធភាពទទួលបានការវះកាត់ជាសកល ២៨ កញ្ញា — Alexander Fleming រកឃើញ Penicillin អត្ថបទប្រចាំថ្ងៃទាំងអស់