Aតើចម្ការបញ្ឈរជាអ្វី ហើយដំណើរការយ៉ាងណា?

ចម្ការបញ្ឈរ (Vertical Farming) គឺជាការដាំដុះដំណាំក្នុងស្រទាប់ជាច្រើនកម្រិតតម្រៀបគ្នាបញ្ឈរ ជាទូទៅនៅក្នុងអគារបិទជិត ដោយប្រើប្រាស់ «កសិកម្មបរិយាកាសគ្រប់គ្រង» (Controlled Environment Agriculture — CEA) — មានន័យថា ពន្លឺ សីតុណ្ហភាព សំណើម និងសារធាតុចិញ្ចឹមទាំងអស់ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយកុំព្យូទ័រ មិនពឹងផ្អែកលើអាកាសធាតុ ឬដីធម្មជាតិឡើយ។

បច្ចេកទេសដាំដុះសំខាន់មានបីប្រភេទ៖ អ៊ីដ្រូប៉ូនិក (Hydroponics) — ឫសដុះក្នុងសារធាតុរាវផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹមដោយផ្ទាល់, អេរ៉ូប៉ូនិក (Aeroponics) — ឫសព្យួរនៅក្នុងខ្យល់ ហើយត្រូវបានបាញ់សំណើមផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹមតាមកម្រិតម៉ិលីវិនាទី, និងអាកាប៉ូនិក (Aquaponics) — ប្រព័ន្ធរួមផ្សំរវាងការចិញ្ចឹមត្រី និងការដាំដុះរុក្ខជាតិ ដែលកាកសំណល់ត្រីក្លាយជាជីរុក្ខជាតិ។ ភ្លើងបំភ្លឺទាំងអស់ជាធម្មតាជា LED ដែលអាចលៃតម្រូវប្រវែងរលកពន្លឺឲ្យសមស្របទៅនឹងការសំយោគពន្លឺ (photosynthesis) របស់ដំណាំនីមួយៗ ជំនួសពន្លឺថ្ងៃធម្មជាតិ។

គោលការណ៍គន្លឹះគឺ «ដាំច្រើនស្រទាប់ក្នុងផ្ទៃដីតូច» — ស្រទាប់ដាំដុះអាចត្រូវបានតម្រៀបគ្នារហូតដល់ជាង១០-២០ជាន់នៅក្នុងអគារឧស្សាហកម្មតែមួយ ដោយមិនចាំបាច់ពឹងផ្អែកលើរដូវកាល ឬអាកាសធាតុខាងក្រៅឡើយ។ នេះជាហេតុផលដែលវាត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយថាអាចដាំដុះជិតទីក្រុងផ្ទាល់ ជាជាងដឹកជញ្ជូនចម្ងាយឆ្ងាយពីជនបទ។

Bគំរូពិត — ជោគជ័យ ដួលរលំ និងស្ថានភាពបច្ចុប្បន្នពិត

ឧស្សាហកម្មចម្ការបញ្ឈរបានទាក់ទាញការវិនិយោគរាប់ពាន់លានដុល្លារក្នុងទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ ប៉ុន្តែកំណត់ត្រាពិតបង្ហាញរូបភាពចម្រុះ — ជោគជ័យខ្លះ ដួលរលំខ្លះ។ ខាងក្រោមនេះជាគំរូសំខាន់ៗ ដែលបានផ្ទៀងផ្ទាត់ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្នពិត៖

Cទិន្នន័យពិតៗ អំពីប្រសិទ្ធភាពទឹក និងដី

តាមការត្រួតពិនិត្យឡើងវិញរបស់ទស្សនាវដ្តី Frontiers in Sustainable Food Systems (២០២៦) ប្រព័ន្ធអ៊ីដ្រូប៉ូនិកអាចសម្រេចផលិតភាពប្រហែល ៤១,៥ គីឡូក្រាមក្នុងមួយម៉ែត្រការេក្នុងមួយឆ្នាំ ធៀបនឹង ៣,៨ គីឡូក្រាម សម្រាប់កសិកម្មដីធម្មតា — ខ្ពស់ជាងជាង១០ដង។ ចំណែកឯការសន្សំទឹក ការសិក្សាដដែលនោះកត់ត្រាការកាត់បន្ថយចន្លោះពី ៧០ ដល់ ៩៥% ធៀបនឹងកសិកម្មធម្មតា ដោយប្រព័ន្ធអេរ៉ូប៉ូនិកសម្រេចបានលទ្ធផលខ្ពស់ជាងគេ។ ក្រុមហ៊ុន AeroFarms ខ្លួនឯងក៏អះអាងស្រដៀងគ្នា — កាត់បន្ថយទឹកបានដល់ ៩០% និងប្រើដីតិចជាង ២៣០ដង ធៀបនឹងកសិកម្មវាល ទោះជាតួលេខទាំងនេះជាការអះអាងផ្ទាល់របស់ក្រុមហ៊ុន មិនមែនត្រូវផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយភាគីទីបីទាំងស្រុងឡើយ។

ប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវ Hannah Ritchie (អតីតអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រទិន្នន័យនៃ Our World in Data) ព្រមានថា «យើងគ្រាន់តែដូរការប្រើប្រាស់ដីទៅជាការប្រើប្រាស់ថាមពល»។ ការវិភាគជីវិតវដ្តពេញលេញ (Life-cycle analysis) មួយចំនួនបង្ហាញថា ចម្ការបញ្ឈរអាចបញ្ចេញកាបូនច្រើនជាងកសិកម្មវាលធម្មតាទៅទៀត លុះត្រាតែប្រើអគ្គិសនីកកើតឡើងវិញ (renewable) ១០០%។ ការផលិតសាឡាដទាំងអស់សម្រាប់សហរដ្ឋអាមេរិកតាមវិធីនេះ នឹងទាមទារថាមពលអគ្គិសនីប្រមាណ ៤២ តេរ៉ាវ៉ាត់ម៉ោងក្នុងមួយឆ្នាំ — ស្មើនឹង១%នៃថាមពលអគ្គិសនីសរុបរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក សម្រាប់ដំណាំដែលមានតម្លៃអាហារូបត្ថម្ភទាបផងនោះ។

Dហេតុអ្វីស្រូវ ស្រូវសាលី និងពោត មិនអាចដាំក្នុងចម្ការបញ្ឈរបានយ៉ាងសេដ្ឋកិច្ច?

នេះជាចំណុចដែលការផ្សព្វផ្សាយច្រើនតែសម្រូបចោល — ចម្ការបញ្ឈរដំណើរការល្អសម្រាប់បន្លែស្លឹកតែប៉ុណ្ណោះ មិនមែនសម្រាប់ដំណាំចម្បង (staple crops) ដែលចិញ្ចឹមមនុស្សលោកភាគច្រើនឡើយ។

យោងតាមការគណនាបែប «ក្រោយក្រដាសសរសេរសំបុត្រ» (back-of-the-envelope) ដែលបោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី Plant Physiology ចម្ការបញ្ឈរបច្ចុប្បន្នមានអត្រាបំប្លែងថាមពលអគ្គិសនីទៅជាម៉ាស់រុក្ខជាតិដែលអាចបរិភោគបានត្រឹមតែ ១-២% ប៉ុណ្ណោះ។ សម្រាប់ដំណាំស្ងួតដូចជាស្រូវសាលី តម្លៃអគ្គិសនីតែម្យ៉ាងអាចឡើងដល់ប្រហែល ១០ដុល្លារក្នុងមួយគីឡូក្រាម ខណៈស្រូវសាលី ស្រូវ និងសណ្តែកសៀងលក់នៅតម្លៃស្រុងចេញផ្ទះស្រែត្រឹមតែ ០,១ ដល់ ១ដុល្លារក្នុងមួយគីឡូក្រាម — ខ្ពស់ជាងតម្លៃទីផ្សារ ១០ ទៅ ១០០ដង។

ហេតុផលចម្បង៖ ដំណាំដូចជាសាឡាដ និងបន្លែស្លឹកមានផ្ទុកទឹកជិត៩៥% ដូច្នេះត្រូវការថាមពលត្រឹមតែ៥%នៃអ្វីដែលដំណាំស្ងួតត្រូវការ ធ្វើឲ្យតម្លៃអគ្គិសនីធ្លាក់មកនៅត្រឹមប្រហែល ០,៥ដុល្លារក្នុងមួយគីឡូក្រាម — ជិតស្មើនឹងតម្លៃដែលកសិករលក់ចេញផ្ទះស្រែជាក់ស្តែង។ នេះជាមូលហេតុពន្យល់ថាហេតុអ្វីក្រុមហ៊ុនចម្ការបញ្ឈរស្ទើរតែទាំងអស់ផ្តោតលើសាឡាដ បន្លែស្លឹក រុក្ខជាតិឱសថ និង microgreens ជាជាងដំណាំចម្បង។

Eបញ្ហាចោទសេដ្ឋកិច្ច-ថាមពល — មូលហេតុពិតនៃការក្ស័យធនជាបន្តបន្ទាប់

យោងតាមការវិភាគរបស់ IDTechEx ចម្ការបញ្ឈរប្រើប្រាស់ថាមពលច្រើនលើប្រព័ន្ធសំខាន់ៗបី៖ ពន្លឺ LED (ប្រហែល២០%), ប្រព័ន្ធត្រជាក់/កំដៅ HVAC (ប្រហែល៧០%) និងឧបករណ៍ត្រួតពិនិត្យផ្សេងៗ។ នៅចក្រភពអង់គ្លេស ពេលតម្លៃអគ្គិសនីឡើងដល់ ០,៤០ផោនក្នុងមួយគីឡូវ៉ាត់ម៉ោងក្នុងឆ្នាំ២០២៣ ចម្ការបញ្ឈរជាច្រើនត្រូវ «ដួលរលំ» ឬកាត់បន្ថយបុគ្គលិកភ្លាមៗ ព្រោះថ្លៃដើមផលិតសាឡាដម្តងៗឡើងសើទៀបនឹង ឬលើសពីតម្លៃលក់រាយ។ ផ្ទុយទៅវិញ តំបន់ដែលមានថ្លៃអគ្គិសនីទាបជាង ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិកខ្លះនៅ ០,១០ដុល្លារក្នុងមួយកីឡូវ៉ាត់ម៉ោង អាចមានលទ្ធភាពសម្រេចផលចំណេញបានប្រសើរជាង។

ឧស្សាហកម្មនេះឥឡូវស្ថិតក្នុងអ្វីដែលអ្នកវិភាគហៅថា «ជ្រលងភ្នំនៃសេចក្តីស្លាប់» (valley of death) — កម្រិតវិនិយោគទុនធ្លាក់ចុះ ខណៈតម្រូវការទុនកសាងឡើងបន្តកើនឡើង។ លុះត្រាតែក្រុមហ៊ុនអាចផ្តាច់ខ្លួនចេញពីតម្លៃអគ្គិសនីទីផ្សារ តាមរយៈកិច្ចសន្យាថាមពលកកើតឡើងវិញផ្ទាល់ខ្លួន ឬកែលម្អប្រសិទ្ធភាព LED ឲ្យខ្ពស់ជាងនេះ បញ្ហាតម្លៃដើមនេះនឹងបន្តជាឧបសគ្គចម្បង។

Fទស្សនៈអ្នកជំនាញ — តើតួនាទីពិតប្រាកដនាពេលអនាគតជាយ៉ាងណា?

ការត្រួតពិនិត្យរបស់ Frontiers in Sustainable Food Systems សន្និដ្ឋានថា ចម្ការបញ្ឈរគួរត្រូវបានចាត់ទុកជា «ធាតុផ្សំយុទ្ធសាស្ត្រនិងបំពេញបន្ថែម នៃប្រព័ន្ធស្បៀងចម្រុះ ធន់នឹងអាកាសធាតុ និងចីរភាព» — មិនមែនជាការជំនួសកសិកម្មប្រពៃណីឡើយ។ វាចូលរួមចំណែកជាចម្បងលើភាពមានស្ថេរភាពនៃការផ្គត់ផ្គង់ និងសារធាតុចិញ្ចឹមខ្នាតតូច (micronutrients) សម្រាប់ប្រជាជនទីក្រុងដែលខ្វះដីធ្លី ជាជាងការបំពេញតម្រូវការកាឡូរីសរុប។

Hannah Ritchie សន្និដ្ឋានស្រដៀងគ្នា៖ ចម្ការបញ្ឈរអាចផ្គត់ផ្គង់ «ភាគរយតូចមួយ» នៃការប្រើប្រាស់បន្លែក្នុងទីផ្សារកម្រិតខ្ពស់ប៉ុណ្ណោះ ហើយមិនអាចដោះស្រាយតម្រូវការកាឡូរីសកលបានឡើយ។ ជាមួយគ្នានេះ ប្រសិនបើប្រសិទ្ធភាពថាមពលកើនដល់ប្រហែល១០% (ពី១-២%បច្ចុប្បន្ន) រួមផ្សំជាមួយថ្លៃអគ្គិសនីកកើតឡើងវិញទាប អ្នកស្រាវជ្រាវ Plant Physiology ឲ្យដឹងថា បន្លែស្លឹកអាចនឹងក្លាយជាដំណាំមានលទ្ធភាពប្រកួតប្រជែងផ្នែកបរិស្ថានពិតប្រាកដ ខណៈដំណាំចម្បងទំនងជានៅតែមិនអាចធ្វើទៅបានតាមវិធីនេះ។

Gការយល់ច្រឡំ vs ការពិត

Hសំណួរញឹកញាប់