០១ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ បន្ទុកសកលនៃការធ្វើអត្តឃាត

តាមរបាយការណ៍ប៉ាន់ស្មានសុខភាពសកល «Suicide worldwide in 2021» របស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) មានមនុស្សប្រមាណ៧២៧.០០០នាក់ស្លាប់ដោយសារការធ្វើអត្តឃាតក្នុងឆ្នាំ២០២១ — ធ្លាក់ចុះពី៩០០.០០០ក្នុងឆ្នាំ២០០០ ស្មើនឹងអត្រាកែតម្រូវតាមអាយុសកលថយចុះ៣៥%ក្នុងរយៈពេលពីរទសវត្សរ៍ (ពី៩,០ មកនៅ៨,៩ ក្នុងចំនួនប្រជាជន១០០.០០០នាក់ រវាង២០១៩-២០២១)។ WHO កត់សម្គាល់ថា ល្បឿននៃការថយចុះបច្ចុប្បន្ននេះ «មិនគ្រប់គ្រាន់» ដើម្បីសម្រេចគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ចីរភាព (SDG) ទី៣.៤ ដែលកំណត់ឲ្យបន្ថយអត្រាមរណភាពមុនអាយុពីជំងឺមិនឆ្លង និងលើកកម្ពស់សុខភាពផ្លូវចិត្ត — រួមទាំងបន្ថយអត្រាមរណភាពពីការធ្វើអត្តឃាតឲ្យបាន១ភាគ៣ត្រឹមឆ្នាំ២០៣០។ ការធ្វើអត្តឃាតជាមូលហេតុស្លាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទីបីទូទាំងពិភពលោកក្នុងចំណោមមនុស្សអាយុ១៥ដល់២៩ឆ្នាំ (ចំណាត់ថ្នាក់ទីពីរចំពោះស្ត្រី ទីបីចំពោះបុរស) ដោយជាង៥៦%នៃការស្លាប់ទាំងអស់កើតឡើងមុនអាយុ៥០ឆ្នាំ។ បុរសស្លាប់ដោយសារការធ្វើអត្តឃាតច្រើនជាងស្ត្រីជាង២ដងជាមធ្យមសកល (១២,៣ ធៀបនឹង៥,៦ ក្នុងចំនួនប្រជាជន១០០.០០០នាក់ក្នុងឆ្នាំ២០២១) ថ្វីត្បិតគម្លាតនេះខុសគ្នាតាមតំបន់ — អាហ្វ្រិកមានអត្រាបុរសខ្ពស់បំផុត (១៨,៤) ខណៈអាស៊ីអាគ្នេយ៍មានអត្រាស្ត្រីខ្ពស់ជាងគេ (៨,៣)។ ចំណុចសំខាន់មួយគឺ ៧៣%នៃការធ្វើអត្តឃាតកើតឡើងនៅប្រទេសមានចំណូលទាប-មធ្យម ខណៈធនធានស្រាវជ្រាវនៅតែផ្តោតច្រើនលើប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់។

០២គំនិតផ្តួចផ្តើម LIVE LIFE របស់ WHO

ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២១ WHO បានចេញផ្សាយLIVE LIFE៖ សៀវភៅណែនាំអនុវត្តសម្រាប់ការទប់ស្កាត់ការធ្វើអត្តឃាតនៅកម្រិតប្រទេស ជាបន្តបន្ទាប់ពីរបាយការណ៍សកលដំបូងគេស្តីពីការធ្វើអត្តឃាត «Preventing Suicide: A Global Imperative» ចេញផ្សាយឆ្នាំ២០១៤ ដែលដំបូងបង្អស់ហៅឲ្យប្រទេសសមាជិកទាំងអស់អនុម័តយុទ្ធសាស្ត្រជាតិផ្លូវការ។ ឈ្មោះ LIVE LIFE ខ្លួនឯងជាអក្សរកាត់នៃបួនចំណុចអន្តរាគមន៍ស្នូល៖ អក្សរ L សំដៅលើ «ការកំណត់លទ្ធភាពទទួលបានមធ្យោបាយធ្វើអត្តឃាត» (Limiting access to the means of suicide) អក្សរ I សំដៅលើ «ការសហការជាមួយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសម្រាប់ការរាយការណ៍ប្រកបដោយទំនួលខុសត្រូវ» (Interacting with media) អក្សរ F សំដៅលើ «ការលើកកម្ពស់ជំនាញជីវិតសង្គម-អារម្មណ៍ក្នុងយុវជន» (Fostering socio-emotional life skills) និងអក្សរ E សំដៅលើ «ការកំណត់អត្តសញ្ញាណដំបូង និងគាំទ្រអ្នកទាំងអស់ដែលរងផលប៉ះពាល់» (Early identification and support)។ ក្រៅពីនេះ WHO ចែងផែនការគាំទ្រឆ្លងកាត់៦ចំណុចបន្ថែម (ការវិភាគស្ថានភាព សហការឆ្លងវិស័យ លើកកម្ពស់ការយល់ដឹង កសាងសមត្ថភាព ថវិកា និងការឃ្លាំមើល-វាយតម្លៃ) ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះចាំបាច់សម្រាប់ការអនុវត្តជាក់ស្តែង។

០៣របាំងទប់ស្កាត់មធ្យោបាយ (Means Restriction)

ក្នុងចំណោមបួនចំណុចអន្តរាគមន៍របស់ LIVE LIFE ការកំណត់លទ្ធភាពទទួលបានមធ្យោបាយធ្វើអត្តឃាតត្រូវបានចាត់ទុកជាមធ្យោបាយដែលមានភស្តុតាងខ្លាំងបំផុត។ ការវិភាគសំយោគ«Suicide prevention strategies revisited: 10-year systematic review» របស់ Zalsman និងសហការី បោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី Lancet Psychiatry ឆ្នាំ២០១៦ ដែលពិនិត្យអត្ថបទស្រាវជ្រាវជិត១.៨០០ បានសន្និដ្ឋានថា ការកំណត់លទ្ធភាពទទួលបានមធ្យោបាយ ជាប្រភេទអន្តរាគមន៍ដែលបង្ហាញភស្តុតាងគួរឲ្យទុកចិត្តបំផុតមួយក្នុងចំណោមវិធីសាស្ត្រទាំងអស់។ គោលការណ៍វិទ្យាសាស្ត្រនៅពីក្រោយវិធីសាស្ត្រនេះគឺ វិបត្តិធ្វើអត្តឃាតភាគច្រើនមានលក្ខណៈបណ្តោះអាសន្ន (impulsive/time-limited) — ប្រសិនបើមធ្យោបាយស្លាប់លឿនបំផុតរកមិនបានភ្លាមៗ វិបត្តិនោះច្រើនកន្លងផុតដោយគ្មានការប៉ុនប៉ង ឬប្តូរទៅវិធីមានលទ្ធភាពរស់ខ្ពស់ជាង។ ការសិក្សាតាមដានរយៈពេលវែងមួយលើមនុស្ស៥១៥នាក់ដែលត្រូវបានរារាំងកុំឲ្យប្រព្រឹត្តអំពើនៅស្ពានមួយក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិករវាងឆ្នាំ១៩៣៧-១៩៧១ បានរកឃើញថា ត្រឹមតែ៦%ប៉ុណ្ណោះនៅតែស្លាប់ដោយសារការធ្វើអត្តឃាតនៅឆ្នាំ១៩៧៨ — ជាភស្តុតាងសំខាន់ប្រឆាំងនឹងការសន្មតថាមនុស្សគ្រាន់តែប្តូរទៅរកមធ្យោបាយផ្សេងវិញ (method substitution)។

ករណីស្រីលង្កាបង្ហាញពីទំហំសក្តានុពលរបស់វិធីសាស្ត្រនេះយ៉ាងច្បាស់៖ ក្នុងទសវត្សរ៍១៩៩០ ស្រីលង្កាមានអត្រាធ្វើអត្តឃាតខ្ពស់បំផុតមួយក្នុងពិភពលោក (៤៧ក្នុងចំនួនប្រជាជន១០០.០០០នាក់) ដោយប្រមាណ៨០%ទាក់ទងនឹងការពុលថ្នាំសំលាប់សត្វល្អិត — បន្ទាប់ពីការហាមឃាត់បន្ថែមចន្លោះឆ្នាំ២០០៨-២០១១ ការសិក្សាបោះពុម្ពក្នុង PLOS ONE ប៉ាន់ស្មានថាមានករណីស្លាប់ជាង៩៣៧ករណីត្រូវបានចៀសផុតធៀបនឹងនិន្នាការមុនការហាមឃាត់ (មើលតារាង)។ ករណីកងទ័ពអ៊ីស្រាអែលក៏ស្រដៀងគ្នា៖ ការសិក្សាដោយ Lubin និងសហការី រកឃើញថា ការថយចុះស្ទើរតែទាំងអស់កើតឡើងចំពោះការសម្លាប់ខ្លួនដោយអាវុធកាំភ្លើងក្នុងថ្ងៃចុងសប្តាហ៍ដោយឡែក ដោយគ្មានផ្លាស់ប្តូរអត្រាថ្ងៃធម្មតាឡើយ — ភស្តុតាងបន្ថែមប្រឆាំងនឹងការប្តូរមធ្យោបាយ។

០៤ការណែនាំសារព័ត៌មាន៖ ឥទ្ធិពល Werther និង Papageno

ចំណុចអន្តរាគមន៍ទីពីររបស់ LIVE LIFE ផ្តោតលើរបៀបដែលប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរាយការណ៍ព័ត៌មានស្តីពីការធ្វើអត្តឃាត។ គោលគំនិត «ឥទ្ធិពល Werther» (Werther effect) ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមប្រលោមលោក «ទុក្ខព្រួយរបស់យុវជន Werther» របស់ Goethe ឆ្នាំ១៧៧៤ ដែលនាំឲ្យមានករណីធ្វើអត្តឃាតត្រាប់តាមជាច្រើននៅអឺរ៉ុប — ពាក្យនេះប្រើដោយអ្នកសង្គមវិទូ David Phillips ១៩៧៤ បន្ទាប់ពីរកឃើញថា ព័ត៌មានធ្វើអត្តឃាតលើកាសែត New York Times ទាក់ទងនឹងការកើនឡើងភ្លាមៗនៃការធ្វើអត្តឃាតជាក់ស្តែង។ ផ្ទុយមកវិញ Thomas Niederkrotenthaler និងសហការីបានប្រកាស«ឥទ្ធិពល Papageno» (Papageno effect) ដាក់ឈ្មោះតាមតួអង្គក្នុងល្ខោនអូប៉េរ៉ា «The Magic Flute» របស់ Mozart ដែលដោះស្រាយវិបត្តិខ្លួនតាមរយៈការសន្ទនា — ការសិក្សារបស់ពួកគេរកឃើញថា រឿងរាវអំពីមនុស្សដែលដោះស្រាយវិបត្តិដោយវិធីស្ថាបនា ទាក់ទងនឹងការថយចុះស្រាល និងបណ្តោះអាសន្ននៃអត្រាធ្វើអត្តឃាតជាក់ស្តែង។

ភស្តុតាងជាក់ស្តែងដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតមួយចំពោះឥទ្ធិពលនៃការណែនាំសារព័ត៌មានមកពីករណីរថភ្លើងក្រោមដីទីក្រុងវីយែន៖ បន្ទាប់ពីសមាគមទប់ស្កាត់ការធ្វើអត្តឃាតអូទ្រីស (Austrian Association for Suicide Prevention) ណែនាំគោលការណ៍រាយការណ៍ដល់អ្នកសារព័ត៌មានក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧ ការសិក្សារបស់ Sonneck, Etzersdorfer និង Nagel-Kuess រកឃើញថា ចំនួនការធ្វើអត្តឃាត និងការប៉ុនប៉ងនៅលើរថភ្លើងក្រោមដីថយចុះ៧៥%ក្នុងឆមាសទីពីរនៃឆ្នាំ១៩៨៧ធៀបនឹងឆមាសដំបូង ហើយការថយចុះនោះបានបន្តរក្សាបានរយៈពេល៥ឆ្នាំបន្ទាប់ — ជាឧទាហរណ៍ដ៏ច្បាស់មួយនៃឥទ្ធិពល Papageno នៅកម្រិតប្រជាជនទាំងមូល។ WHO ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព«Preventing suicide: a resource for media professionals» ជាទៀងទាត់ (បច្ចុប្បន្នភាពចុងក្រោយឆ្នាំ២០២៣) ដោយណែនាំឲ្យសារព័ត៌មានជៀសវាងការរាយលម្អិតវិធីសាស្ត្រ ជៀសវាងចំណងជើងធំៗ ជៀសវាងការធ្វើឲ្យអំពើនោះមើលទៅសាមញ្ញ ឬជាដំណោះស្រាយ ព្រមទាំងបញ្ចូលព័ត៌មានអំពីជំនួយដែលអាចរកបានទៅជាមួយរាល់អត្ថបទ។ ការវិភាគសំយោគមួយចំនួនក៏បង្ហាញថា ភស្តុតាងអំពីឥទ្ធិពលការពារ (Papageno) នៅមិនទាន់ស៊ីសង្វាក់គ្នាទាំងស្រុងគ្រប់បរិបទទេ ផ្ទុយពីភស្តុតាងអំពីឥទ្ធិពលអវិជ្ជមាន (Werther) ដែលមានលក្ខណៈស៊ីសង្វាក់គ្នាជាងច្រើន។

០៥ជំនាញជីវិតសង្គម-អារម្មណ៍ក្នុងក្មេងជំទង់

ចំណុចអន្តរាគមន៍ទីបីរបស់ LIVE LIFE ផ្តោតលើការលើកកម្ពស់ជំនាញសង្គម-អារម្មណ៍ចំពោះក្មេងជំទង់ តាមរយៈកម្មវិធីសិក្សានៅសាលារៀន។ WHO ផ្តោតលើវ័យជំទង់ព្រោះជំងឺផ្លូវចិត្តភាគច្រើនចាប់ផ្តើមបង្ហាញរោគសញ្ញាដំបូងមុនអាយុ២៥ឆ្នាំ ខណៈសាលារៀនជាកន្លែងតែមួយគត់ដែលអាចទាក់ទងទៅដល់ចំនួនយុវជនច្រើនក្នុងពេលតែមួយ ដោយមិនចាំបាច់ពឹងផ្អែកលើប្រព័ន្ធសុខាភិបាលដែលមានកម្រិត។ ភស្តុតាងគាំទ្រដ៏រឹងមាំបំផុតសម្រាប់វិធីសាស្ត្រនេះមកពីការសាកល្បងចៃដន្យបែបចង្កោម (cluster-randomised trial) ធំមួយហៅថា SEYLE (Saving and Empowering Young Lives in Europe) ដឹកនាំដោយ Danuta Wasserman បោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី The Lancet ឆ្នាំ២០១៥ គ្របដណ្តប់សាលារៀន១៦៨កន្លែងក្នុងប្រទេសអឺរ៉ុប១០ (អូទ្រីស អេស្តូនី បារាំង អាល្លឺម៉ង់ ហុងគ្រី អៀរឡង់ អ៊ីតាលី រូម៉ានី ស្លូវេនី និងអេស្ប៉ាញ) ជាមួយសិស្សប្រមាណ១១.១១០នាក់។ កម្មវិធីមួយក្នុងចំណោមបួនកម្មវិធីដែលបានសាកល្បង ហៅថា Youth Aware of Mental Health (YAM) — កម្មវិធីបង្រៀនជំនាញដោះស្រាយបញ្ហា និងគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍តាមរយៈការពិភាក្សាជាក្រុមក្នុងថ្នាក់រៀន — បង្ហាញលទ្ធផលគួរឲ្យកត់សម្គាល់បំផុត៖ ក្រោយ១២ខែ សិស្សក្នុងក្រុម YAM មានការប៉ុនប៉ងធ្វើអត្តឃាតត្រឹមតែ០,៧% ធៀបនឹង១,៥១%ក្នុងក្រុមប្រៀបធៀប — ស្មើនឹងការថយចុះទំហំទំនាក់ទំនងប្រមាណ៥៤% ដោយត្រូវការចាំបាច់អប់រំសិស្សត្រឹមតែ១៦៧នាក់ដើម្បីការពារការប៉ុនប៉ងមួយករណីក្នុងមួយឆ្នាំ (number needed to treat)។ ការថយចុះស្រដៀងគ្នាក៏ត្រូវបានរកឃើញលើគំនិតធ្វើអត្តឃាតកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរផងដែរ។

WHO បន្តពង្រីកមូលដ្ឋានភស្តុតាងនេះតាមរយៈការណែនាំ «Helping Adolescents Thrive» ចេញផ្សាយឆ្នាំ២០២០ ដែលចងក្រងអន្តរាគមន៍កម្រិតសាលារៀន និងសហគមន៍ជាច្រើនទៀតសម្រាប់លើកកម្ពស់សុខភាពផ្លូវចិត្តយុវជន និងកាត់បន្ថយឥរិយាបថធ្វើបាបខ្លួនឯង (self-harm)។ ទោះជាមូលដ្ឋានភស្តុតាងចម្បង (ដូចជា SEYLE/YAM) ភាគច្រើនមកពីប្រទេសអឺរ៉ុបចំណូលខ្ពស់ក៏ដោយ WHO ណែនាំឲ្យប្រទេសនីមួយៗសាកល្បង និងកែសម្រួលកម្មវិធីទាំងនេះតាមបរិបទវប្បធម៌ភាសា និងសាលារៀនរបស់ខ្លួន មុននឹងពង្រីកកម្មវិធីទាំងមូល — ចំណុចនេះនៅតែជាចន្លោះស្រាវជ្រាវសំខាន់មួយសម្រាប់ប្រទេសមានចំណូលទាប-មធ្យម (សូមមើលផ្នែក I)។

០៦កំណត់អត្តសញ្ញាណដំបូង ការវាយតម្លៃ និងការតាមដាន

ចំណុចអន្តរាគមន៍ទីបួន និងចុងក្រោយរបស់ LIVE LIFE ផ្តោតលើប្រព័ន្ធសុខាភិបាល៖ ការកំណត់អត្តសញ្ញាណដំបូង វាយតម្លៃ គ្រប់គ្រង និងតាមដានបន្តចំពោះអ្នកដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយឥរិយាបថធ្វើអត្តឃាត។ ផ្នែកសំខាន់មួយនៃចំណុចនេះគឺការបណ្តុះបណ្តាល «អ្នកយាមទ្វារ» (gatekeeper training) — គ្រូបង្រៀន បុគ្គលិកសុខាភិបាលកម្រិតបឋម ថ្នាក់ដឹកនាំសាសនា ឬសហគមន៍ — ឲ្យស្គាល់សញ្ញាព្រមានហានិភ័យ និងចេះបញ្ជូនបន្តទៅអ្នកជំនាញ។ វិធីសាស្ត្រនេះជាប់ទាក់ទងជិតស្និទ្ធជាមួយកម្មវិធីផ្ទេរភារកិច្ច (task-shifting) ក្រោមក្របខ័ណ្ឌ mhGAP របស់ WHO ដែលបណ្តុះបណ្តាលបុគ្គលិកមិនមែនឯកទេសឲ្យផ្តល់ការថែទាំសុខភាពផ្លូវចិត្តជាមូលដ្ឋាន — សូមអានអត្ថបទដាច់ដោយឡែកអំពី mhGAP សម្រាប់ព័ត៌មានលម្អិតអំពីហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធព្យាបាលទូទៅនេះ។

ចំណុចដែលមានភស្តុតាងខ្លាំងជាងគេមួយក្នុងផ្នែកនេះគឺ «ការទាក់ទងគាំទ្រខ្លីៗ» (brief contact / caring contacts interventions) ក្រោយអ្នកជំងឺចេញពីមន្ទីរពេទ្យបន្ទាប់ពីការប៉ុនប៉ងធ្វើអត្តឃាត — ដោយសារហានិភ័យខ្ពស់បំផុតនៃការប៉ុនប៉ងម្តងទៀតកើតឡើងក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានសប្តាហ៍ ឬខែដំបូងបន្ទាប់ពីការចេញពីមន្ទីរពេទ្យ។ ការសាកល្បងចៃដន្យបុរាណរបស់ Motto & Bostrom (២០០១) ផ្ញើសំបុត្រយកចិត្តទុកដាក់ជាទៀងទាត់ដល់អ្នកជំងឺដែលបដិសេធការព្យាបាលបន្ត ហើយរកឃើញអត្រាទាបជាងក្នុងក្រុមទទួលបានសំបុត្រ (មើលតារាង)។ កម្មវិធីទំនើបជាងដូចជា ASSIP នៅមន្ទីរពេទ្យសាកលវិទ្យាល័យ Bern ស្វីស — ការព្យាបាលខ្លីបូករួមនឹងសំបុត្រតាមដាន — បង្ហាញការថយចុះហានិភ័យប៉ុនប៉ងឡើងវិញគួរឲ្យកត់សម្គាល់ (មើលតារាង) ខណៈកម្មវិធីកម្រិតជាតិដូចជា VigilanS នៅបារាំង ក៏បង្ហាញលទ្ធផលវិជ្ជមានស្រដៀងគ្នា។

០៧ភស្តុតាងសរុប៖ អ្វីដែលពិតជាដំណើរការ

ការវិភាគសំយោគ Lancet Psychiatry ២០១៦ បានសង្ខេបយ៉ាងច្បាស់ថា «គ្មានវិធីតែមួយក្នុងការទប់ស្កាត់ការធ្វើអត្តឃាតឡើយ» — ប៉ុន្តែការផ្សំវិធីសាស្ត្រជាច្រើនចូលគ្នា (គោលនយោបាយកំណត់មធ្យោបាយ ការណែនាំសារព័ត៌មាន ការអប់រំសាលារៀន និងការតាមដានផ្នែកសុខាភិបាល) មានសក្តានុពលផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រសុខភាពសាធារណៈជាក់ស្តែង។ តាមទិន្នន័យ WHO ចុងក្រោយ អត្រាធ្វើអត្តឃាតកែតម្រូវតាមអាយុជាសកលបានធ្លាក់ចុះ៣៥%ចាប់ពីឆ្នាំ២០០០ ដល់ឆ្នាំ២០២១ ស្របគ្នាទៅនឹងការពង្រីកយុទ្ធសាស្ត្រជាតិ៖ នៅឆ្នាំ២០១៤ មានត្រឹមតែ២៨ប្រទេសប៉ុណ្ណោះដែលមានយុទ្ធសាស្ត្រទប់ស្កាត់ការធ្វើអត្តឃាតជាតិផ្លូវការ ខណៈតាមMental Health Atlas ២០២៤ ចំនួននេះកើនដល់ជិតពាក់កណ្តាលនៃប្រទេសសមាជិក WHO ទាំងអស់។ ការថយចុះនេះមិនស្មើគ្នាទេ — វាកើនចេញពីការផ្សំគ្នារវាងគោលនយោបាយថ្នាក់ជាតិ (ដូចករណីស្រីលង្កា និងចក្រភពអង់គ្លេស) ការកែលម្អទិន្នន័យ និងកត្តាសេដ្ឋកិច្ច-សង្គមទូលំទូលាយផ្សេងទៀតដែលពិបាកញែកចេញពីគ្នាបានទាំងស្រុង។

០៨ការអនុវត្តជាក់ស្តែងឆ្លងប្រទេស

WHO ជ្រើសរើសប្រទេសមួយចំនួនជាកន្លែងសាកល្បង LIVE LIFE ជាដំបូង ដោយផ្សព្វផ្សាយលទ្ធផលជា«ករណីសិក្សាជោគជ័យ»។ នៅប្រទេសអុរូហ្គាយ ក្រសួងសុខាភិបាលបានដាក់ឲ្យប្រើប្រព័ន្ធចុះឈ្មោះការប៉ុនប៉ងធ្វើអត្តឃាតជាឌីជីថលថ្នាក់ជាតិចាប់ពីឆ្នាំ២០២២ ដោយតម្រូវឲ្យផ្នែកសង្គ្រោះបន្ទាន់ទាំង៩៧ទូទាំងប្រទេសរាយការណ៍រាល់ករណីក្នុងរយៈពេល២៤ម៉ោង — ដើម្បីគាំទ្រគោលការណ៍ព្យាបាលដែលតម្រូវឲ្យអ្នកជំនាញសុខភាពផ្លូវចិត្តទាក់ទងអ្នកជំងឺឡើងវិញក្នុងរយៈពេល៤៨ម៉ោង និង៧ថ្ងៃបន្ទាប់ពីការប៉ុនប៉ង។ នៅប្រទេសថៃ កម្មវិធីបណ្តុះបណ្តាលអ្នកសារព័ត៌មានតាមគោលការណ៍ណែនាំ WHO រាយការណ៍ថាបានកាត់បន្ថយចំនួនអត្ថបទរាយការណ៍មិនសមរម្យអំពីការធ្វើអត្តឃាតជាមធ្យម២០%ក្នុងមួយខែ។ ចំណែកនៅប្រទេសហ្គាណា រដ្ឋសភាបានអនុម័តវិសោធនកម្មច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌខែមីនា ២០២៣ ដកចេញនូវទោសព្រហ្មទណ្ឌចំពោះការប៉ុនប៉ងធ្វើអត្តឃាត ដែលជាផ្នែកមួយនៃការងារគាំទ្រការទប់ស្កាត់តាមគំរូ LIVE LIFE (សូមមើលផ្នែក I)។ WHO ក៏កំពុងគាំទ្របង់ក្លាដែស និងសូរីណាមលើការអនុវត្តចំណុចអន្តរាគមន៍ស្រដៀងគ្នា។

០៩ចន្លោះប្រហោងទិន្នន័យ និងឧបសគ្គជាក់ស្តែង

ថ្វីត្បិតមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ក៏ដោយ ការអនុវត្តជាក់ស្តែងជួបឧបសគ្គជាច្រើន ជាពិសេសនៅប្រទេសបន្ទុកខ្ពស់។ ទីមួយ ការធ្វើឲ្យខុសច្បាប់៖ តាមរបាយការណ៍គោលនយោបាយ WHO ឆ្នាំ២០២៣ មានយ៉ាងហោចណាស់២៣ប្រទេសនៅតែចាត់ទុកការធ្វើអត្តឃាត ឬការប៉ុនប៉ងជាបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ — ស្ថានភាពនេះ WHO ចង្អុលបង្ហាញថា «លើកទឹកចិត្តឲ្យស្តីបន្ទោសអ្នកប៉ុនប៉ង និងរារាំងការស្វែងរកជំនួយទាន់ពេលវេលា ដោយសារខ្លាចផលវិបាកផ្លូវច្បាប់ និងការមាក់ងាយ»។ ច្បាប់បែបនេះក៏បំផ្លាញគុណភាពទិន្នន័យ ដោយអ្នកជំងឺមានហេតុផលលាក់បាំងព័ត៌មាន។ ក្នុងទិសដៅផ្ទុយគ្នា ប្រទេសម៉ាឡេស៊ីបានអនុម័តច្បាប់ធ្វើឲ្យស្របច្បាប់ចាប់ពីខែមិថុនា ២០២៣ បន្ទាប់ពីហ្គាណា (ខែមីនា ២០២៣)។

ទីពីរ ចន្លោះប្រហោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសុខាភិបាល៖ តាមMental Health Atlas ២០២៤ ប្រទេសមានចំណូលទាបមានបុគ្គលិកសុខភាពផ្លូវចិត្តជាមធ្យមតិចជាង៣នាក់ក្នុងចំនួនប្រជាជន១០០.០០០នាក់ ធៀបនឹងលើសពី៦៧នាក់នៅប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ ខណៈរដ្ឋាភិបាលប្រទេសមានចំណូលទាបចំណាយប្រមាណត្រឹម៤សេនអាមេរិកក្នុងមួយនាក់ក្នុងមួយឆ្នាំលើសុខភាពផ្លូវចិត្ត ធៀបនឹងជិត៦៦ដុល្លារនៅប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ — គម្លាតដែលធ្វើឲ្យចំណុចអន្តរាគមន៍ «កំណត់អត្តសញ្ញាណដំបូង-តាមដានបន្ត» (ផ្នែក F) អនុវត្តបានពិបាកបំផុតត្រង់កន្លែងដែលបន្ទុកការធ្វើអត្តឃាតធ្ងន់ធ្ងរបំផុត (៧៣%ស្ថិតនៅ LMIC)។ ទីបី ប្រព័ន្ធចុះបញ្ជីមរណភាព (civil/vital registration) មិនពេញលេញនៅច្រើនប្រទេសមានចំណូលទាប-មធ្យម មានន័យថាតួលេខសកលជាច្រើនត្រូវផ្អែកលើគំរូស្ថិតិវិទ្យា មិនមែនការរាប់ផ្ទាល់ទាំងស្រុងទេ ហើយករណីស្លាប់ខ្លះអាចត្រូវចុះកំណត់ជា «ចេតនាមិនច្បាស់លាស់» ឬ «ការពុលចៃដន្យ» ជំនួសឲ្យការធ្វើអត្តឃាតដោយផ្ទាល់ ដោយសារកត្តាមាក់ងាយ សាសនា ឬច្បាប់មូលដ្ឋាន — ធ្វើឲ្យការប្រៀបធៀបអត្រារវាងប្រទេស ត្រូវការការប្រុងប្រយ័ត្នបន្ថែម។

១០ការយល់ច្រឡំទូទៅ

ការជជែកអំពីប្រធានបទនេះក្នុងសង្គមតែងជាប់នឹងការយល់ច្រឡំមួយចំនួនដែលការស្រាវជ្រាវបានច្រានចោលរួចមកហើយ។

• ការយល់ច្រឡំ៖ សួរដោយផ្ទាល់អំពីគំនិតធ្វើអត្តឃាតនឹង«ដាំគំនិត»ចូលក្នុងចិត្តគេ។
• ការយល់ច្រឡំ៖ ការធ្វើអត្តឃាតកើតឡើងភ្លាមៗដោយគ្មានសញ្ញាព្រមានណាមួយសោះ។
• ការយល់ច្រឡំ៖ នៅពេលអ្នកណាម្នាក់សម្រេចចិត្តរួច គ្មានអ្វីអាចបញ្ឈប់បានទៀតទេ។
• ការយល់ច្រឡំ៖ មានតែអ្នកមានជំងឺផ្លូវចិត្តបានធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យច្បាស់លាស់ប៉ុណ្ណោះទើបប្រឈមហានិភ័យ។

• ភស្តុតាង៖ ការសួរដោយផ្ទាល់ និងបើកចំហ មិនបង្កើនហានិភ័យទេ — ជាឧបករណ៍ចាប់ផ្តើមទំនាក់ទំនង ដែលជាមូលដ្ឋាននៃឥទ្ធិពល Papageno (ផ្នែក D)។
• ភស្តុតាង៖ មនុស្សជាច្រើនបង្ហាញការផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថ ឬពាក្យសម្តីជាមុន ទោះមិនតែងតែត្រូវបានគេសម្គាល់ឃើញក៏ដោយ — ជាហេតុផលដែលការបណ្តុះបណ្តាល «អ្នកយាមទ្វារ» សំខាន់ (ផ្នែក F)។
• ភស្តុតាង៖ វិបត្តិភាគច្រើនមានលក្ខណៈបណ្តោះអាសន្ន — ក្នុងករណីសិក្សា៥១៥នាក់ (ផ្នែក C) ត្រឹមតែ៦%ប៉ុណ្ណោះនៅតែស្លាប់ដោយសារការធ្វើអត្តឃាតជាច្រើនឆ្នាំក្រោយមក។
• ភស្តុតាង៖ ករណីជាច្រើន ជាពិសេសការពុលចៃដន្យក្នុងបរិបទស្រែចម្ការ កើតឡើងក្នុងវិវាទស្រួចស្រាវ ដោយគ្មានប្រវត្តិជំងឺផ្លូវចិត្តជាផ្លូវការឡើយ — ជាមូលហេតុដែលការកំណត់មធ្យោបាយ (ផ្នែក C) មានឥទ្ធិពលទូលំទូលាយជាង។

១១សំណួរញឹកញាប់

១២ប្រភព

1. WHO — Suicide Fact Sheet (២០២៦ update)
2. WHO — Suicide Worldwide in 2021: Global Health Estimates
3. WHO — LIVE LIFE Implementation Guide (២០២១)
4. WHO — Preventing Suicide: A Global Imperative (២០១៤)
5. Zalsman et al. — Suicide Prevention Strategies Revisited (Lancet Psychiatry ២០១៦)
6. PLOS ONE — Pesticide Restrictions and Suicide in Sri Lanka
7. Lubin et al. — Firearm Access Policy Change, IDF (២០១០)
8. Oxford CSR — UK Paracetamol Pack-Size Law
9. Sonneck et al. — Imitative Suicide, Viennese Subway (១៩៩៤)
10. WHO — Resource for Media Professionals (Update ២០២៣)
11. Wasserman et al. — SEYLE Cluster-Randomised Trial (The Lancet ២០១៥)
12. Gysin-Maillart et al. — ASSIP 24-Month RCT (PLOS Medicine)
13. WHO — Prevention and Decriminalization of Suicide (២០២៣)
14. WHO — Mental Health Atlas ២០២៤
15. WHO — Uruguay Suicide Surveillance Case Study
16. Ghana News Agency — Decriminalisation Law (២០២៣)
17. WHO — Helping Adolescents Thrive (២០២០)

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៧ ប្រភព