ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ តើកិច្ចព្រមព្រៀងនេះជាអ្វី? A

កិច្ចព្រមព្រៀងជំងឺរាតត្បាតរបស់ WHO (WHO Pandemic Agreement) គឺជាឧបករណ៍អន្តរជាតិចងកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់ (legally binding instrument) ដែលរដ្ឋសមាជិក WHO បានចរចា និងអនុម័ត ក្នុងគោលបំណងពង្រឹងការទប់ស្កាត់ ការត្រៀមខ្លួន និងការឆ្លើយតបចំពោះជំងឺរាតត្បាតជាសកល — សរសេរកាត់ថា PPR (Pandemic Prevention, Preparedness and Response)។ ឯកសារនេះត្រូវបានអនុម័តជាផ្លូវការ តាមរយៈសេចក្តីសម្រេច WHA78.1 ក្នុងសម័យប្រជុំពេញអង្គនៃ WHA78 ថ្ងៃទី ២០ ឧសភា ២០២៥ តាមកំណត់ត្រាផ្លូវការរបស់ WHO ខ្លួនឯង។

សូមកត់សម្គាល់ពីដំបូង៖ ការចរចារួច និងអនុម័តជាអត្ថបទ មិនមានន័យថាកិច្ចព្រមព្រៀងចូលជាធរមាន (in force) ភ្លាមៗនោះទេ — ជំហានបន្ទាប់ (ការបើកឲ្យចុះហត្ថលេខា ការផ្តល់សច្ចាប័ន) នៅតែជាលក្ខខណ្ឌទាមទារ ហើយអង្គបន្ថែមមួយ (Annex) ស្តីពីការចែករំលែកភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ នៅតែកំពុងចរចា (ផ្នែក G)។ អត្ថបទនេះក៏មិនមែនជាការជំនួសនូវបទបញ្ញត្តិសុខភាពអន្តរជាតិ ២០០៥ (IHR 2005) ដែលមានស្រាប់ និងកំពុងអនុវត្តរួចហើយនោះទេ (ភាពខុសគ្នាលម្អិតនៅផ្នែក I)។ តាមអត្ថបទផ្លូវការ វិសាលភាពរបស់វាគ្របដណ្តប់ចម្រុះ៖ ការផ្តល់មូលនិធិសម្របសម្រួល ការចែករំលែកភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ កម្លាំងពលកម្មសុខភាព និងលក្ខខណ្ឌប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់សកល — ធំទូលាយជាងវិសាលភាពចង្អៀតរបស់ IHR។

ដំណើរការចរចា៖ ពី INB ដល់ការឯកភាព B

ដំណើរការចរចាចាប់ផ្តើមនៅសម័យប្រជុំពិសេសរបស់ WHA ខែធ្នូ ២០២១ ដែលរដ្ឋសមាជិកបានសម្រេចបង្កើត គណៈកម្មការចរចាអន្តររដ្ឋាភិបាល (Intergovernmental Negotiating Body — INB) ដើម្បីព្រាង និងចរចាឯកសារនេះ ក្រោមមាត្រា ១៩ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ WHO។ INB មានរចនាសម្ព័ន្ធការិយាល័យ (Bureau) ប្រធានរួម ២ និងអនុប្រធាន ៤ តំណាងតំបន់ WHO នីមួយៗ ហើយបានប្រជុំលើកដំបូងថ្ងៃទី ២៤ កុម្ភៈ ២០២២ តាមកំណត់ត្រាផ្លូវការរបស់ WHO។

ការចរចាបានឆ្លងកាត់សម័យប្រជុំផ្លូវការចំនួន ១៣ លើក ក្នុងនោះ ៩ លើកត្រូវពន្យារពេលបន្ថែម — រួមទាំងសវនាការសាធារណៈ ការពិគ្រោះតាមតំបន់ និងការដាក់ស្នើឯកសារជាលាយលក្ខណ៍អក្សរពីភាគីពាក់ព័ន្ធជាច្រើន។ កាលបរិច្ឆេទដើមកំណត់ឲ្យបញ្ចប់ការចរចា ដើម្បីដាក់ជូន WHA77 (ឧសភា ២០២៤) ត្រូវខកខាន ហើយសន្និបាតបានពន្យារអាណត្តិ INB ថ្ងៃទី ១ មិថុនា ២០២៤ ដើម្បីបំពេញធាតុផ្សំដែលនៅសេសសល់។

ក្រោយពីនោះ ការចរចាបន្តអូសបន្លាយរហូតដល់ភាគីឯកភាពលើអត្ថបទចុងក្រោយ ថ្ងៃទី ១៦ មេសា ២០២៥ — ស្ទើរតែ ៣ ឆ្នាំកន្លះ ក្រោយពីការចរចាចាប់ផ្តើម។ គណៈកម្មការ A នៃ WHA78 បានឯកភាពលើអត្ថបទថ្ងៃទី ១៩ ឧសភា ២០២៥ (ត្រៀមផ្លូវសម្រាប់ការអនុម័តជាផ្លូវការ) មុននឹងសម័យប្រជុំពេញអង្គអនុម័តជាផ្លូវការនាថ្ងៃបន្ទាប់។

• ការចរចាមានលក្ខណៈបើកចំហ៖ រួមទាំងសវនាការសាធារណៈ និងការដាក់ស្នើឯកសារពីភាគីពាក់ព័ន្ធ
• អាណត្តិ INB ត្រូវពន្យារយ៉ាងហោចម្តងមួយ បន្ទាប់ពីខកខានកាលបរិច្ឆេទដើម ឧសភា ២០២៤

ការអនុម័តនៅ WHA78 C

យោងតាមរបាយការណ៍ផ្លូវការរបស់ WHO និងអង្គការសុខភាពអន្តរអាមេរិក (PAHO) គណៈកម្មការ A នៃ WHA78 បានអនុម័តអត្ថបទថ្ងៃទី ១៩ ឧសភា ២០២៥ ដោយសម្លេង ១២៤ គាំទ្រ ០ ប្រឆាំង និង ១១ ខាបយោបល់ (abstain) មុននឹងសម័យប្រជុំពេញអង្គ អនុម័តជាផ្លូវការដោយឯកភាព (consensus) ថ្ងៃបន្ទាប់។ ដោយសារកិច្ចព្រមព្រៀងនេះប្រើមូលដ្ឋានច្បាប់មាត្រា ១៩ (មិនមែនមាត្រា ២១ ដូច IHR ទេ) ការអនុម័តទាមទារសំឡេងភាគច្រើន ២ ភាគ ៣ — លក្ខខណ្ឌដែលបានសម្រេចដោយធូរធារ។

ការអនុម័តជាអត្ថបទ មិនស្មើនឹងការចូលជាធរមាននោះទេ។ តាមរបាយការណ៍ព័ត៌មានឯករាជ្យ (UN News, Human Rights Watch) កិច្ចព្រមព្រៀងនេះនឹងចូលជាធរមាន លុះត្រាតែមានរដ្ឋចំនួន ៦០ ផ្តល់សច្ចាប័ន (ratify) ជាផ្លូវការ — ហើយសំខាន់ជាងនេះទៅទៀត កិច្ចព្រមព្រៀងនេះនឹងមិនអាចបើកឲ្យចុះហត្ថលេខាបានឡើយ លុះត្រាតែ WHA ខ្លួនឯងអនុម័ត Annex ស្តីពីការចែករំលែកភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ (PABS) ជាមុនសិន — ជាលក្ខខណ្ឌដែលចែងក្នុងសេចក្តីសម្រេច WHA78.1 ខ្លួនឯង (លម្អិតផ្នែក G)។ ដូច្នេះ គិតត្រឹមថ្ងៃបោះពុម្ពអត្ថបទនេះ កិច្ចព្រមព្រៀងនៅតែស្ថិតក្នុងដំណាក់កាល “អត្ថបទចប់ ប៉ុន្តែមិនទាន់បើកចុះហត្ថលេខា”។

អ្វីជាកាតព្វកិច្ចចង ធៀបនឹងអនុសាសន៍ D

តាមគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិទូទៅ កាលណាកិច្ចព្រមព្រៀងចូលជាធរមានហើយ ភាគីដែលបានផ្តល់សច្ចាប័នត្រូវអនុវត្តដោយសុចរិតភាព (good faith) — នេះជាហេតុផលដែល WHO ខ្លួនឯងចាត់ទុកឯកសារនេះថា “ចងកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់”។ ប៉ុន្តែក្នុងអត្ថបទផ្ទាល់ វាមានលក្ខណៈចម្រុះ — លក្ខខណ្ឌខ្លះជាកាតព្វកិច្ចស្ថាប័ន-នីតិវិធីច្បាស់លាស់ ខណៈលក្ខខណ្ឌជាច្រើនទៀតប្រើពាក្យទន់ (ដូចជា “ជម្រុញ” “សម្របសម្រួល” “តាមការឯកភាពគ្នា”) ដែលអ្នកសិទ្ធិមនុស្ស Human Rights Watch (HRW) ពិពណ៌នាថា “កាតព្វកិច្ចភាគច្រើនជាការស្ម័គ្រចិត្ត និងមានលក្ខខណ្ឌលើកលែងសំខាន់ៗ” ដោយគ្មានយន្តការអនុវត្តតាមច្បាប់ (enforcement mechanism) ឬកាតព្វកិច្ចថវិកាជាក់លាក់។

ចំណុចសំខាន់បំផុតមួយសម្រាប់អធិបតេយ្យភាពរដ្ឋ គឺមាត្រា ២២ កថាខណ្ឌ ២ របស់កិច្ចព្រមព្រៀង ដែលចែងយ៉ាងច្បាស់ថា គ្មានចំណុចណាមួយក្នុងឯកសារនេះ ត្រូវបកស្រាយថា ផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដល់អគ្គលេខាធិការដ្ឋាន WHO ក្នុងការបញ្ជា ដឹកនាំ ផ្លាស់ប្តូរ ឬកំណត់ច្បាប់ជាតិឡើយ — ហើយ WHO មិនអាចដាក់តម្រូវការឲ្យរដ្ឋណាមួយអនុវត្តសកម្មភាពជាក់លាក់ (ដូចជាហាមឃាត់អ្នកធ្វើដំណើរ ឬដាក់តម្រូវការចាក់វ៉ាក់សាំង) បានឡើយ — តាមអត្ថបទផ្លូវការខ្លួនឯង។ នេះមានន័យថា កាតព្វកិច្ចដែលចងភាគី គឺជាកាតព្វកិច្ចស្ថាប័ន-នីតិវិធី (ដូចជាការបង្កើតយន្តការសម្របសម្រួលថ្នាក់ជាតិ ការរាយការណ៍ និងការចូលរួមផ្តល់ថវិកា) មិនមែនកាតព្វកិច្ចលើខ្លឹមសារគោលនយោបាយសុខភាពជាក់លាក់ណាមួយឡើយ។

• មិនមែនការពិត៖ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដល់ WHO ក្នុងការដាក់តម្រូវការឲ្យប្រទេសនានាចាក់ថ្នាំបង្ការ ឬបិទព្រំដែន
• ជាការពិត៖ មាត្រា ២២(២) ហាមឃាត់យ៉ាងច្បាស់នូវអំណាចបែបនេះ — សិទ្ធិសម្រេចគោលនយោបាយសុខភាពនៅតែស្ថិតនៅរដ្ឋនីមួយៗ

ប្រព័ន្ធ PABS៖ ការចែករំលែកភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ E

មាត្រា ១២ របស់កិច្ចព្រមព្រៀង បង្កើតគោលការណ៍មួយហៅថា ប្រព័ន្ធចូលប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ និងចែករំលែកអត្ថប្រយោជន៍ (Pathogen Access and Benefit Sharing — PABS)។ ខ្លឹមសារស្នូល៖ នៅពេលកើតមានការគំរាមកំហែងជំងឺរាតត្បាត រដ្ឋសមាជិកព្រមចែករំលែកគំរូភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ និងទិន្នន័យលំដាប់ហ្សែន (genetic sequence data) យ៉ាងឆាប់រហ័សតាមរយៈបណ្តាញមន្ទីរពិសោធន៍របស់ WHO ដោយប្តូរនឹងកាតព្វកិច្ចចែករំលែកអត្ថប្រយោជន៍មកវិញ ពីក្រុមហ៊ុនផលិតដែលចូលរួមក្នុងប្រព័ន្ធនេះ។

តាមការវិភាគច្បាប់ឯករាជ្យលើអត្ថបទចុងក្រោយ (Knowledge Ecology International, Medicines Law & Policy) មាត្រា ១២(៦)(a) កំណត់ថា ក្រុមហ៊ុនផលិតដែលចូលរួម ត្រូវផ្តល់ជូន WHO រហូតដល់ ២០% នៃទិន្នផលផលិតកម្មវ៉ាក់សាំង ឱសថព្យាបាល និងឧបករណ៍វិនិច្ឆ័យរោគ (VTDs) តាមពេលវេលាជាក់ស្តែង ក្នុងកំឡុងជំងឺរាតត្បាត — បំបែកជា ១០% ជាការបរិច្ចាគដល់ WHO ដោយផ្ទាល់ និង ១០% ទៀត សម្រាប់លក់ក្នុងតម្លៃសមរម្យ។ ការចែកចាយត្រូវផ្អែកលើ “ហានិភ័យ និងតម្រូវការសុខភាពសាធារណៈ ដោយយកចិត្តទុកដាក់ជាពិសេសចំពោះប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍” តាមអត្ថបទផ្លូវការ។ អ្នកវិភាគឯករាជ្យ (Think Global Health) ក៏កត់សម្គាល់ថា ទិន្នន័យលំដាប់ហ្សែនឌីជីថល (DSI) ក្នុងប្រព័ន្ធ PABS នេះ អាចជាន់គ្នាផ្នែកខ្លះ ជាមួយយន្តការពហុភាគីនៃពិធីសារ Nagoya ក្រោមអនុសញ្ញាចម្រុះជីវសាស្រ្ត (CBD) — ជាចំណុចមួយទៀតដែលមិនទាន់ដោះស្រាយបានច្បាស់លាស់។

ការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា និងសមធម៌ F

មាត្រា ១១ តម្រូវឲ្យភាគី “ជម្រុញ និងសម្របសម្រួល ឬលើកទឹកចិត្ត” ការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា និងចំណេះដឹងបច្ចេកទេស សម្រាប់ការផលិតផលិតផលសុខភាពទាក់ទងនឹងជំងឺរាតត្បាតនៅប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ — ប៉ុន្តែបន្ថែមថា “តាមការឯកភាពគ្នា” (as mutually agreed)។ តាមរបាយការណ៍វិភាគគោលនយោបាយ (IPI Global Observatory) នេះជាលទ្ធផលនៃការតតាំងគំនិតយូរអង្វែងរវាងប្លុកឧស្សាហកម្ម-ឱសថកម្ម ដែលទទូចថា ការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យាត្រូវជាការស្ម័គ្រចិត្តទាំងស្រុង ដោយអះអាងថា វិធានការមិនស្ម័គ្រចិត្តនឹង “កាត់បន្ថយការវិនិយោគស្រាវជ្រាវ និងបង្អាក់នវានុវត្តន៍” ធៀបនឹងក្រុមប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ រួមទាំងក្រុមប្លុកអាហ្វ្រិក ដែលបដិសេធក្របខ័ណ្ឌស្ម័គ្រចិត្តទាំងស្រុង ដោយខ្លាចថា វានឹងរារាំងសិទ្ធិប្រើវិធានការមិនស្ម័គ្រចិត្ត (ដូចជាការផ្តល់អាជ្ញាប័ណ្ណបង្ខំ — compulsory licensing) ក្រោមភាពបត់បែន TRIPS ដែលច្បាប់ជាតិខ្លះមានស្រាប់រួចហើយ។

ដំណោះស្រាយសម្របសម្រួលចុងក្រោយ ដឹកនាំដោយសហភាពអឺរ៉ុប ក្នុងម៉ោងចរចាចុងក្រោយ៖ លេខយោងបញ្ជាក់ថា “តាមការឯកភាពគ្នា” មានន័យថា “ចូលរួមដោយស្ម័គ្រចិត្ត និងតាមលក្ខខណ្ឌដែលឯកភាពគ្នា ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចរបស់ភាគី ក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិផ្សេងទៀត” — រក្សាទុកសិទ្ធិប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ក្នុងការប្រើភាពបត់បែន TRIPS ប្រសិនបើការផ្ទេរដោយស្ម័គ្រចិត្តមិនគ្រប់គ្រាន់។ ថ្វីបើដូច្នេះក្តី តំណាងខ្លះពីប្លុកខាងត្បូងសកលលោក បានរិះគន់ជាសាធារណៈថា មាត្រា ១១ ជា “សំបកទទេ” ដែលទំនងជាមិនផ្លាស់ប្តូរការអនុវត្តជាក់ស្តែងប៉ុន្មានឡើយ។ ទស្សនាវដ្តី The Lancet ក៏បានពិពណ៌នាការប្តេជ្ញាចិត្ត ២០% (ផ្នែក E) ថា “គួរឲ្យខ្មាស អយុត្តិធម៌ និងអសមធម៌” តាមរបាយការណ៍របស់ Human Rights Watch។

ការចរចា Annex PABS ដែលបន្ត G

សេចក្តីសម្រេច WHA78.1 (ផ្នែក C) បានបង្កើត ក្រុមការងារអន្តររដ្ឋាភិបាល (Intergovernmental Working Group — IGWG) ដើម្បីព្រាង និងចរចា Annex ស្តីពី PABS ដោយប្រជុំរៀបចំដំបូងគេ ថ្ងៃទី ៩-១០ កក្កដា ២០២៥។ តាមអាណត្តិដើម IGWG ត្រូវដាក់ជូនលទ្ធផលការចរចា ជូន WHA79 (ប្រហែលឧសភា ២០២៦) ដើម្បីពិចារណា — ប៉ុន្តែកាលបរិច្ឆេទនោះមិនបានសម្រេចទេ។

តាមកំណត់ត្រាព្រឹត្តិការណ៍ផ្លូវការរបស់ WHO ការចរចាបានបន្តជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥-២០២៦៖ របាយការណ៍វឌ្ឍនភាព ៧ វិច្ឆិកា ២០២៥ ការប្រកាសពន្យារពេលចរចា ២៨ មីនា ២០២៦ និងម្តងទៀត ១ ឧសភា ២០២៦ — កាលបរិច្ឆេទក្រោយស្ថិតនៅជិតកាលវេលា WHA79 ជាទូទៅ ដែលបញ្ជាក់ថា កាលកំណត់ដើមកំណត់ជូន WHA79 មិនបានសម្រេចនោះទេ។ សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានចុងក្រោយបំផុតរបស់ WHO ថ្ងៃទី ២០ កក្កដា ២០២៦ បញ្ជាក់ថា កិច្ចប្រជុំ IGWG លើកទី ៧ បាន “សម្រួលអត្ថបទព្រាង” ប៉ុន្តែនៅតែបន្តពិគ្រោះលើបញ្ហាស្មុគស្មាញ ៣ ចំណុច៖ ក្របខ័ណ្ឌកិច្ចសន្យាជាមួយអ្នកផលិត រចនាសម្ព័ន្ធបណ្តាញមន្ទីរពិសោធន៍ និងនិយមន័យនៃ “អត្ថប្រយោជន៍”។ កិច្ចប្រជុំលើកទី ៨ កំណត់ថ្ងៃទី ១៤-១៨ កញ្ញា ២០២៦ — ប៉ុន្មានថ្ងៃបន្ទាប់ពីអត្ថបទនេះបោះពុម្ព។

ជំហររដ្ឋ និងប្លុកនានា H

ក្នុងចំណោមរដ្ឋ ១១ ដែលខាបយោបល់ (ផ្នែក C) ការវិភាគព័ត៌មានឯករាជ្យ (UN News, Human Rights Watch) កំណត់អត្តសញ្ញាណ និងហេតុផលមួយចំនួន៖ ប៉ូឡូញ (រង់ចាំការត្រួតពិនិត្យក្នុងស្រុកជាមុន) រុស្ស៊ី (កង្វល់អធិបតេយ្យភាព) អ៊ីរ៉ង់ (រិះគន់ថា “កង្វល់ស្នូលរបស់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍មិនត្រូវបានដោះស្រាយ” និង “កង្វះកាតព្វកិច្ចចងលើការទទួលបានឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រប្រកបដោយសមធម៌”) ព្រមទាំង អ៊ីស្រាអែល អ៊ីតាលី និងស្លូវ៉ាគី (ហេតុផលមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតក្នុងរបាយការណ៍)។

សហរដ្ឋអាមេរិកមិនបានចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតទាល់តែសោះ — ដោយសារកំពុងស្ថិតក្នុងដំណើរការដកខ្លួនចេញពី WHO តាមសេចក្តីជូនដំណឹងរបស់រដ្ឋាភិបាល Trump ខែមករា ២០២៥។ រដ្ឋមន្ត្រី HHS លោក Robert F. Kennedy Jr. បានរិះគន់កិច្ចព្រមព្រៀងនេះជាសាធារណៈថា វានឹង “ចាក់សោភាពមិនដំណើរការទាំងអស់ របស់ការឆ្លើយតបជំងឺរាតត្បាតរបស់ WHO” ។ មុននេះ អភិបាលរដ្ឋសាធារណរដ្ឋចំនួន ២៦ រដ្ឋ បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម (២៩ សីហា ២០២៤) បដិសេធមិនគោរពតាមកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ទោះបីជាសហរដ្ឋអាមេរិកមិនទាន់ជាភាគីក៏ដោយ។

ក្រុមប្លុកអាហ្វ្រិកដែលធម្មតាចរចារួមគ្នាតាមរយៈ G77 បានប្រឈមនឹងភាពបែកបាក់ខាងក្នុងផ្ទាល់ ក្នុងអំឡុងការចរចា — តាមរបាយការណ៍ Devex ប្រទេសអាហ្វ្រិកមួយចំនួន បានឆ្ពោះទៅតម្រឹមជាមួយអត្ថបទ PABS ដែលដឹកនាំដោយសហភាពអឺរ៉ុប ដាច់ចេញពីជំហររួមរបស់ប្លុក — ជាពិសេសលើលក្ខខណ្ឌ “ការឯកភាពគ្នា” ស្តីពីការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា (ផ្នែក F) ដែលអ្នកជំនាញព្រមានថា អាចនាំឲ្យប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ចរចាបានលក្ខខណ្ឌប្រសើរជាងប្រទេសមានចំណូលទាប។ អាល្លឺម៉ង់ ជាភាគីនាំមុខក្នុងការសម្របសម្រួលចុងក្រោយ (ផ្នែក F) បានថ្លែងជាផ្លូវការក្នុងអង្គប្រជុំថា ខ្លួនយល់ថាការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា នៅតែស្ថិតលើមូលដ្ឋាន “ស្ម័គ្រចិត្ត” ជាចម្បង — ជាការបញ្ជាក់ជំហរផ្លូវការមួយទៀត។ ចំណែកឯនាយកប្រតិបត្តិ PAHO លោកស្រី Jarbas Barbosa បានសង្កត់ធ្ងន់លើ “ការចែកចាយអសមភាពយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ” ដែលតំបន់អាមេរិកឡាទីនបានជួបប្រទះ ក្នុងអំឡុងជំងឺកូវីដ-១៩។

ខុសពី IHR ២០០៥ យ៉ាងណា? I

ភាពខុសគ្នាស្នូល គឺមូលដ្ឋានច្បាប់ក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ WHO ខ្លួនឯង។ បទបញ្ញត្តិសុខភាពអន្តរជាតិ ២០០៥ (International Health Regulations — IHR 2005) ត្រូវបានអនុម័តក្រោមមាត្រា ២១ (អំណាចចេញបទបញ្ជា) ដែលចងកាតព្វកិច្ចដោយស្វ័យប្រវត្តិលើរដ្ឋសមាជិក WHO ទាំងអស់ តាមរយៈយន្តការ “ខាបយោបល់” (opt-out)៖ រដ្ឋណាមួយអាចដាក់សំណើកក់ទុក (reservation) ក្នុងអំឡុងពេលកំណត់ប៉ុណ្ណោះ (១៨ខែ ក្រោមវិសោធនកម្ម ២០២៤) បើពុំនោះទេ ត្រូវចងកាតព្វកិច្ចដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ លទ្ធផលគឺ IHR 2005 ចូលជាធរមានចាប់តាំងពីខែមិថុនា ២០០៧ ចង​រដ្ឋចំនួន ១៩៦ (រដ្ឋសមាជិក WHO ១៩៤ បូក Liechtenstein និង Holy See) ដោយគ្មានការខាបយោបល់ណាមួយឡើយ តាមការវិភាគច្បាប់ (Opinio Juris)។

ផ្ទុយទៅវិញ កិច្ចព្រមព្រៀងជំងឺរាតត្បាត ប្រើមូលដ្ឋានច្បាប់មាត្រា ១៩ (អំណាចអនុម័តសន្ធិសញ្ញា/កិច្ចព្រមព្រៀង) ដែលទាមទារភាគច្រើន ២ ភាគ ៣ ដើម្បីអនុម័ត រួចមិនចងកាតព្វកិច្ចរដ្ឋណាមួយឡើយ លុះត្រាតែរដ្ឋនោះចុះហត្ថលេខា និងផ្តល់សច្ចាប័នដោយស្ម័គ្រចិត្ត — យន្តការ “ចូលរួម” (opt-in) ផ្ទុយពី IHR ទាំងស្រុង។ តាមការវិភាគច្បាប់ដដែល រដ្ឋសមាជិកភាគច្រើនបានជ្រើសរើសមាត្រា ១៩ តាំងពីខែមិថុនា ២០២២ ព្រោះវិសាលភាពទូលំទូលាយជាង អនុញ្ញាតឲ្យរួមបញ្ចូលប្រធានបទចម្រុះ (ថវិកា អភិបាលកិច្ច កម្លាំងពលកម្ម) ដែលមាត្រា ២១ ចង្អៀតជាង នឹងមិនអនុញ្ញាតឲ្យធ្វើបាន។ សម្រាប់ចំណុចយោង ការចរចាសន្ធិសញ្ញាមាត្រា ១៩ លើកចុងក្រោយ — WHO Framework Convention on Tobacco Control (FCTC) — ត្រូវការពេលជិត ២ ឆ្នាំ ដើម្បីឈានដល់កម្រិត ៤០ រដ្ឋសច្ចាប័នចាំបាច់ ចូលជាធរមាន តាមការវិភាគច្បាប់ដដែល — ជាចំណុចយោងអំពីល្បឿនដែលអាចរំពឹងបានចំពោះកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ។

• មិនមែនការពិត៖ កិច្ចព្រមព្រៀងជំងឺរាតត្បាតថ្មីនេះ ជំនួស ឬបំបាត់ IHR 2005 ចោល
• ជាការពិត៖ IHR 2005 នៅតែជាធរមាន ចង ១៩៦ រដ្ឋហើយ — កិច្ចព្រមព្រៀងថ្មីជាស្រទាប់បន្ថែម ត្រូវសច្ចាប័នដាច់ដោយឡែក មិនចាំបាច់ចងគ្រប់រដ្ឋដូច IHR ទេ

ខុសពីអត្ថបទផ្សេងទៀតក្នុងស៊េរីនេះ J

ដើម្បីជៀសវាងការជាន់គ្នាជាមួយអត្ថបទផ្សេងទៀតក្នុងស៊េរីនេះ៖ អត្ថបទស្តីពីអភិបាលកិច្ចសុវត្ថិភាពសុខភាពពិភពលោក គ្របដណ្តប់ស្ថាបត្យកម្មទាំងមូល នៃ IHR និងកិច្ចព្រមព្រៀងជំងឺរាតត្បាតរួមគ្នា ជាទិដ្ឋភាពទូលំទូលាយ — ខណៈអត្ថបទបច្ចុប្បន្ននេះ ដេញតាមឯកសារសន្ធិសញ្ញាតែមួយនេះឯកតោភាគី (ដំណើរការចរចា ខ្លឹមសារចងកាតព្វកិច្ច ជំហររដ្ឋនីមួយៗ) ដោយមិនធ្វើម្តងទៀតនូវទិដ្ឋភាពទូលំទូលាយនោះទេ។ សូមអានទាំងពីរដើម្បីទទួលបានទិដ្ឋភាពពេញលេញ។

ក្នុងចំណោមអត្ថបទផ្សេងទៀត អត្ថបទស្តីពីភាពធន់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិក (AMR) និងប្រព័ន្ធតាមដាន WHO GLASS គ្របដណ្តប់ឧបករណ៍ត្រួតពិនិត្យជំងឺឆ្លងផ្សេងទាំងស្រុង អត្ថបទស្តីពី COVAX និងមជ្ឈមណ្ឌល mRNA របស់ WHO គ្របដណ្តប់យន្តការផលិត-ចែកចាយវ៉ាក់សាំងជាក់ស្តែងកន្លងមក (ខុសពី PABS ដែលជាយន្តការចែករំលែកភ្នាក់ងារបង្កជំងឺជាមុន) ខណៈអត្ថបទស្តីពី WHO FCTC និងវិវាទថ្នាំជក់អគ្គិសនី គ្របដណ្តប់សន្ធិសញ្ញាមាត្រា ១៩ មួយទៀត ដែលមានស្រាប់រួចហើយ (ចូលជាធរមានតាំងពី ២០០៥) ជាឧទាហរណ៍ប្រៀបធៀបល្អចំពោះល្បឿនសច្ចាប័នដែលអាចរំពឹងបាន (ផ្នែក I)។

ទស្សនវិស័យអនាគត K

ជំហានបន្ទាប់ដែលអាចមើលឃើញច្បាស់បំផុតគឺ ការចប់ចរចា Annex PABS (ផ្នែក G)។ ដោយផ្អែកលើល្បឿនកន្លងមក — ការពន្យារពេលច្រើនលើក ហួសពីកាលកំណត់ដើម WHA79 — ការបើកឲ្យចុះហត្ថលេខាជាផ្លូវការ ទំនងជាមិនកើតឡើងឆាប់ៗនោះទេ។ បន្ទាប់ពីនោះទៀត ដំណើរការផ្តល់សច្ចាប័នដល់ចំនួន ៦០ រដ្ឋ ក៏អាចចំណាយពេលច្រើនឆ្នាំបន្ថែមទៀត — ដោយយោងតាមចំណុចប្រៀបធៀបជាមួយ FCTC ដែលត្រូវការជិត ២ ឆ្នាំ ដើម្បីឈានដល់កម្រិត ៤០ រដ្ឋសច្ចាប័នចាំបាច់ (ផ្នែក I)។

អវត្តមានរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក (ផ្នែក H) បន្ថែមភាពមិនច្បាស់លាស់ ចំពោះការចូលរួមថវិកា និងទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្រនាពេលអនាគត ខណៈក្រុមសិទ្ធិមនុស្ស និងទស្សនាវដ្តីវេជ្ជសាស្ត្រនៅតែបន្តតាមដានយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ថាតើលក្ខខណ្ឌសមធម៌ និងផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា (ផ្នែក D, F) នឹងត្រូវពង្រឹងឡើងវិញនៅដំណាក់កាល Annex ដែរឬទេ ឬនៅតែស្ថិតក្នុងលក្ខណៈស្ម័គ្រចិត្តភាគច្រើន ដូចអត្ថបទចរចាចប់ថ្ងៃទី ២០ ឧសភា ២០២៥។ មិនថាលទ្ធផលចុងក្រោយយ៉ាងណាទេ ដំណើរការចរចានេះខ្លួនឯង បានក្លាយជាការសាកល្បងទីពីរប៉ុណ្ណោះ ចាប់តាំងពី FCTC ឆ្នាំ ២០០៣ នៃអំណាចសន្ធិសញ្ញាមាត្រា ១៩ របស់ WHO — ជាការវិវត្តន៍ស្ថាប័នសំខាន់ ដែលនឹងបន្តវិវត្តន៍បន្ទាប់ពីថ្ងៃបោះពុម្ពអត្ថបទនេះ។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ L

សំណួរញឹកញាប់ M