០១ · ពេលនេះហេតុអ្វីប្រវត្តិនេះសំខាន់នៅឆ្នាំ ២០២៦?

នៅដើមខែកញ្ញា ២០២៦ បេសកជនពិសេសអាមេរិក លោក Steve Witkoff និងលោក Jared Kushner បានធ្វើដំណើរទៅទីក្រុងមូស្គូ (ថ្ងៃទី៥ កញ្ញា) និងទីក្រុងគៀវ (ថ្ងៃទី៦ កញ្ញា) ដើម្បីចាប់ផ្ដើមការចរចាឡើងវិញ បន្ទាប់ពីការផ្អាកប្រហែលប្រាំមួយខែ។ យោងតាមបណ្ណាល័យសភាអង់គ្លេស (House of Commons Library) ជំនួយការប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោក Yury Ushakov បានហៅកិច្ចពិភាក្សានោះថា «មានខ្លឹមសារ និងស្មោះត្រង់» ប៉ុន្តែមិនបានបង្ហាញភាពបត់បែនលើការទាមទារទឹកដីទេ។ លោកប្រធានាធិបតី Volodymyr Zelensky (សេឡិនស្គី) វិញ បាននិយាយថា បញ្ហាទឹកដីត្រូវដោះស្រាយនៅកម្រិតមេដឹកនាំ។ កិច្ចចរចាបីភាគី (អាមេរិក អ៊ុយក្រែន រុស្ស៊ី) នៅអារ៉ាប់រួម ត្រូវបាន «យល់ព្រមជាគោលការណ៍» សម្រាប់ខែតុលា ២០២៦។

• អ្វីដែលរុស្ស៊ីទាមទារ៖ យោងតាម Christian Science Monitor (២៦ កញ្ញា ២០២៦) ក្រុងមូស្គូចង់ឱ្យអ៊ុយក្រែនដកទ័ពចេញពីតំបន់ដុនបាសទាំងមូល មិនចូលជាសមាជិកណាតូ កាត់បន្ថយកងទ័ព និងធានាសិទ្ធិភាសារុស្ស៊ី។
• ផែនការមុនៗ៖ នៅខែវិច្ឆិកា ២០២៥ ផែនការ ២៨ ចំណុចរបស់អាមេរិក ធ្លាប់រួមបញ្ចូលការហាមឃាត់សមាជិកភាពណាតូក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញអ៊ុយក្រែន និងការទទួលស្គាល់ការគ្រប់គ្រងរបស់រុស្ស៊ីលើគ្រីមា ដូណេតស្ក និងលូហានស្ក។ កិច្ចចរចាបីជុំនៅអារ៉ាប់រួម និងស្វីសក្នុងខែមករា–កុម្ភៈ ២០២៦ មិនទាន់នាំទៅរកលទ្ធផលទេ។
• ស្ថានភាពសមរភូមិ៖ យោងតាម Al Jazeera ដែលដកស្រង់ពីមេបញ្ជាការកងទ័ពអ៊ុយក្រែន លោក Oleksandr Syrskyi រុស្ស៊ីកាន់កាប់ទឹកដីអ៊ុយក្រែនប្រហែល ២០% នៅខួបទីបួននៃសង្គ្រាម (កុម្ភៈ ២០២៦)។

ការវិភាគពាក្យគន្លឹះនៃការចរចាឆ្នាំ ២០២៦ គឺ «ដុនបាស» «ណាតូ» «គ្រីមា» និង «ការធានាសន្តិសុខ»។ ពាក្យទាំងនេះមិនមែនថ្មីទេ។ វាជាបញ្ហាដែលមិនទាន់ដោះស្រាយតាំងពីឆ្នាំ ១៩៩១ ១៩៩៤ ២០០៨ និង ២០១៤។ ដើម្បីយល់ថា ហេតុអ្វីបានជាសន្តិភាពពិបាកម្ល៉េះ ចាំបាច់ត្រូវយល់ពីប្រវត្តិខាងក្រោម។

០២ · ១៩៩១–១៩៩៤ឯករាជ្យ និងការប្រគល់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ

អ៊ុយក្រែន និងរុស្ស៊ីមានប្រវត្តិរួមគ្នាយូរលង់ ប៉ុន្តែអ៊ុយក្រែនមានភាសា និងអត្តសញ្ញាណជាតិផ្ទាល់ខ្លួន។ ក្នុងសម័យសូវៀត វាជាសាធារណរដ្ឋមួយក្នុងចំណោមសាធារណរដ្ឋទាំង ១៥។ នៅពេលសហភាពសូវៀតចាប់ផ្ដើមដួលរលំ សភាអ៊ុយក្រែន (Verkhovna Rada) បានអនុម័តសេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យនៅថ្ងៃទី២៤ សីហា ១៩៩១។

• ប្រជាមតិ ១ ធ្នូ ១៩៩១៖ អ្នកបោះឆ្នោតជាង ៩០% បានគាំទ្រឯករាជ្យ ដោយមានអ្នកចូលរួមប្រហែល ៨៤%។ សូម្បីតែនៅគ្រីមា សំឡេងគាំទ្រមានប្រហែល ៥៤% ហើយនៅខេត្តដូណេតស្ក និងលូហានស្ក មានប្រហែល ៨៤% (Wikipedia)។
• ចុងបញ្ចប់សហភាពសូវៀត៖ សហភាពសូវៀតត្រូវបានរំលាយជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី២៦ ធ្នូ ១៩៩១។ ព្រំដែនរដ្ឋបាលសម័យសូវៀត ដែលរួមបញ្ចូលគ្រីមាក្នុងអ៊ុយក្រែន បានក្លាយជាព្រំដែនអន្តរជាតិ។
• មរតកនុយក្លេអ៊ែរ៖ យោងតាមសមាគមគ្រប់គ្រងអាវុធ (Arms Control Association) អ៊ុយក្រែនបានទទួលមរតកក្បាលគ្រាប់នុយក្លេអ៊ែរយុទ្ធសាស្ត្រប្រហែល ១ ៩០០ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសមានឃ្លាំងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរធំទីបីលើពិភពលោក។ ប៉ុន្តែការបញ្ជា និងការគ្រប់គ្រងប្រតិបត្តិការ នៅតែស្ថិតនៅក្រុងមូស្គូ។

ប្រភព៖ Arms Control Association។ ACA ពិពណ៌នាអនុស្សរណៈនេះថាជា «កិច្ចព្រមព្រៀងនយោបាយ» ស្របតាមគោលការណ៍ Helsinki មិនមែនជាសន្ធិសញ្ញាដែលមានកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់ពេញលេញនោះទេ។

គោរពឯករាជ្យ អធិបតេយ្យភាព និងព្រំដែនបច្ចុប្បន្នរបស់អ៊ុយក្រែន។— ការសន្យាចម្បងមួយក្នុងអនុស្សរណៈប៊ុយដាប៉ែស ឆ្នាំ ១៩៩៤ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ Arms Control Association

ការវិភាគភាពខុសគ្នារវាង «ការធានាសន្តិសុខ» (security assurances) និង «ការការពារសន្តិសុខ» (security guarantees) គឺជាស្នូលនៃបញ្ហា។ អនុស្សរណៈនេះមិនមានយន្តការបង្ខំឱ្យភាគីណាមួយចូលការពារអ៊ុយក្រែនទេ។ ហេតុនេះហើយបានជាក្នុងការចរចាឆ្នាំ ២០២៥–២០២៦ គៀវទទូចសុំការធានាដែលមានកម្លាំងពិតប្រាកដ មិនមែនត្រឹមតែការសន្យាលើក្រដាសទៀតទេ។ មើលបន្ថែម៖ ហេតុអ្វី Trump អនុញ្ញាតឱ្យអ៊ុយក្រែនផលិតមីស៊ីល Patriot។

០៣ · ណាតូជម្លោះលើការពង្រីកណាតូ៖ តើមានការសន្យាឬទេ?

ក្រោយសង្គ្រាមត្រជាក់ ណាតូបានពង្រីកទៅភាគខាងកើតជាច្រើនលើក៖ ប៉ូឡូញ ហុងគ្រី និងឆែក ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៩ បន្ទាប់មកប្រទេសចំនួនប្រាំពីរ រួមទាំងរដ្ឋបាល់ទិកទាំងបី ក្នុងឆ្នាំ ២០០៤។ រុស្ស៊ីបានលើកឡើងជាញឹកញាប់ថា លោកខាងលិចបាន «បញ្ឆោត» ខ្លួន។ ចំណុចប្រកែកគឺ ការសន្ទនានៅថ្ងៃទី៩ កុម្ភៈ ១៩៩០ ដែលរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក James Baker បានប្រាប់មេដឹកនាំសូវៀត លោក Mikhail Gorbachev ថា ណាតូនឹងមិនពង្រីក «សូម្បីមួយអ៊ីញ» ទៅភាគខាងកើត ក្នុងបរិបទនៃការបង្រួបបង្រួមប្រទេសអាល្លឺម៉ង់។

ចំណុចរបត់សំខាន់គឺកិច្ចប្រជុំកំពូលណាតូនៅទីក្រុងប៊ុយការ៉េស (Bucharest) នៅថ្ងៃទី៣ មេសា ២០០៨។ សម្ព័ន្ធមិត្តមិនបានផ្ដល់ផែនការសកម្មភាពសមាជិកភាព (MAP) ដល់អ៊ុយក្រែន និងហ្សកហ្ស៊ីទេ ប៉ុន្តែបានសរសេរក្នុងសេចក្ដីប្រកាសថា៖

ថ្ងៃនេះ យើងបានយល់ព្រមថា ប្រទេសទាំងនេះនឹងក្លាយជាសមាជិករបស់ណាតូ។— សេចក្ដីប្រកាសកិច្ចប្រជុំកំពូលប៊ុយការ៉េស កថាខណ្ឌទី ២៣ ថ្ងៃទី៣ មេសា ២០០៨ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ NATO

ត្រឹមបួនខែក្រោយមក នៅខែសីហា ២០០៨ សង្គ្រាមរវាងរុស្ស៊ី និងហ្សកហ្ស៊ីបានផ្ទុះឡើង។ ការវិភាគប៊ុយការ៉េសបានបង្កើតស្ថានភាពដ៏គ្រោះថ្នាក់មួយ៖ ការសន្យាគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីធ្វើឱ្យក្រុងមូស្គូខឹង ប៉ុន្តែមិនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីការពារអ៊ុយក្រែនទេ។ អ្នកសិក្សានៅតែជជែកគ្នាថា តើការពង្រីកណាតូជា «មូលហេតុ» ឬគ្រាន់តែជា «លេស» សម្រាប់សង្គ្រាម។ ប៉ុន្តែការពិតមួយគឺ នៅពេលរុស្ស៊ីវាយប្រហារឆ្នាំ ២០១៤ អ៊ុយក្រែនមានច្បាប់ «មិនចូលប្លុក» (non-aligned) ហើយសមាជិកភាពណាតូមិនមាននៅលើតុទេ។

០៤ · ២០០៤បដិវត្តន៍ពណ៌ទឹកក្រូច៖ ការប្រកួតប្រជែងលើទិសដៅរបស់អ៊ុយក្រែន

ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ ២០០៤ បានក្លាយជាការប្រកួតរវាងទិសដៅពីរ៖ លោក Viktor Yanukovych (យ៉ានូកូវីច) ដែលមានមូលដ្ឋាននៅភាគខាងកើត និងទទួលការគាំទ្រពីក្រុងមូស្គូ ទល់នឹងលោក Viktor Yushchenko (យូសចិនកូ) ដែលគាំទ្រការធ្វើសមាហរណកម្មជាមួយលោកខាងលិច។ ក្នុងខែកញ្ញា ២០០៤ លោក Yushchenko ត្រូវបានបំពុលដោយសារធាតុឌីអុកស៊ីន ក្នុងកាលៈទេសៈដែលមិនច្បាស់លាស់។

• ២១ វិច្ឆិកា ២០០៤៖ ការបោះឆ្នោតជុំទីពីរ ដែលមានការចោទប្រកាន់ពីការលួចបន្លំយ៉ាងធំ ប្រកាសឱ្យលោក Yanukovych ឈ្នះ។
• ចាប់ពី ២២ វិច្ឆិកា៖ បាតុករប្រមូលផ្ដុំគ្នានៅទីលានឯករាជ្យ (Maidan) ក្នុងទីក្រុងគៀវ។ យោងតាមការប៉ាន់ស្មាន ចំនួនអ្នកចូលរួមមានដល់ប្រហែល ៥០០ ០០០ នាក់នៅថ្ងៃខ្លះ។
• ៣ ធ្នូ៖ តុលាការកំពូលលុបចោលលទ្ធផល។ ក្នុងការបោះឆ្នោតឡើងវិញនៅថ្ងៃទី២៦ ធ្នូ លោក Yushchenko ឈ្នះដោយសំឡេង ៥១,៩៩% ទល់នឹង ៤៤,២០% (Wikipedia)។
• ២០១០៖ លោក Yanukovych ត្រឡប់មកឈ្នះការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវិញ ដែលអ្នកសង្កេតការណ៍អន្តរជាតិវាយតម្លៃថា ប្រព្រឹត្តទៅដោយយុត្តិធម៌។

ការវិភាគសម្រាប់ក្រុងមូស្គូ បដិវត្តន៍ពណ៌ទឹកក្រូចមិនមែនជាចលនាប្រជាធិបតេយ្យដែលកើតចេញពីប្រជាជនខ្លួនឯងទេ ប៉ុន្តែជា «បដិវត្តន៍ពណ៌» ដែលលោកខាងលិចគាំទ្រ។ ការយល់ឃើញនេះបានកំណត់របៀបដែលវិមានក្រឹមឡាំងមើលព្រឹត្តិការណ៍មៃដានលើកទីពីរក្នុងឆ្នាំ ២០១៤។ ចំណែកឯសម្រាប់ជនជាតិអ៊ុយក្រែនជាច្រើន ឆ្នាំ ២០០៤ បង្ហាញថា ការតវ៉ាដោយសន្តិវិធីអាចផ្លាស់ប្ដូរលទ្ធផលនយោបាយបាន។

០៥ · ២០១៣–២០១៤អឺរ៉ូមៃដាន៖ ពីកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្ម ទៅបដិវត្តន៍

ចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃវិបត្តិឆ្នាំ ២០១៤ គឺកិច្ចព្រមព្រៀងសមាគមជាមួយសហភាពអឺរ៉ុប (EU Association Agreement) ដែលជាកិច្ចព្រមព្រៀងនយោបាយ និងពាណិជ្ជកម្មដ៏ទូលំទូលាយ។ នៅខែវិច្ឆិកា ២០១៣ រដ្ឋាភិបាលរបស់លោក Yanukovych បានបដិសេធមិនចុះហត្ថលេខានៅកិច្ចប្រជុំកំពូលនៅទីក្រុង Vilnius ហើយបានងាកទៅរកទំនាក់ទំនងកាន់តែជិតស្និទ្ធជាមួយរុស្ស៊ីវិញ។ ការតវ៉ាបានចាប់ផ្ដើមនៅថ្ងៃទី២១ វិច្ឆិកា ២០១៣ ហើយត្រូវបានគេហៅថា «អឺរ៉ូមៃដាន» (Euromaidan)។

ប្រភព៖ Wikipedia — Revolution of Dignity។ ចំនួនអ្នកស្លាប់សរុបដែលបានកត់ត្រាក្នុងបដិវត្តន៍នេះ មាន ១២១ នាក់ (បាតុករ ១០៨ នាក់ និងប៉ូលិស ១៣ នាក់)។ ជនជាតិអ៊ុយក្រែនហៅព្រឹត្តិការណ៍នេះថា «បដិវត្តន៍សេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ» (Revolution of Dignity)។

ការវិភាគព្រឹត្តិការណ៍ដដែលនេះ ត្រូវបានពិពណ៌នាតាមរបៀបពីរផ្ទុយគ្នាទាំងស្រុង។ សម្រាប់គៀវ និងលោកខាងលិច វាជាបដិវត្តន៍ប្រជាប្រិយ ប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលពុករលួយ និងហិង្សារបស់កងកម្លាំងសន្តិសុខ។ សម្រាប់ក្រុងមូស្គូ វាជា «រដ្ឋប្រហារ» ដែលលោកខាងលិចគាំទ្រ។ ការពិពណ៌នាទីពីរនេះ បានក្លាយជាយុត្តិកម្មសម្រាប់សកម្មភាពរបស់រុស្ស៊ីនៅគ្រីមា ត្រឹមតែពីរបីថ្ងៃក្រោយមក។

០៦ · គ្រីមាការបញ្ចូលគ្រីមា៖ «មនុស្សតូចៗពណ៌បៃតង» និងប្រជាមតិ

គ្រីមាជាឧបទ្វីបមួយនៅសមុទ្រខ្មៅ ដែលភាគច្រើនប្រជាជននិយាយភាសារុស្ស៊ី ហើយទីក្រុង Sevastopol (សេវ៉ាស្តូប៉ុល) ជាមូលដ្ឋានរបស់កងនាវាសមុទ្រខ្មៅរុស្ស៊ី។ នៅចុងខែកុម្ភៈ ២០១៤ មិនយូរប៉ុន្មានក្រោយការភៀសខ្លួនរបស់លោក Yanukovych ទាហានដែលពាក់ឯកសណ្ឋានគ្មានសញ្ញាសម្គាល់ បានចាប់ផ្ដើមកាន់កាប់ឧបទ្វីប ឡោមព័ទ្ធមូលដ្ឋានយោធាអ៊ុយក្រែន និងដណ្ដើមអគារសភាគ្រីមានៅទីក្រុង Simferopol។ មនុស្សជាច្រើនហៅពួកគេថា «មនុស្សតូចៗពណ៌បៃតង» (little green men)។

ប្រភព៖ Wikipedia — Annexation of Crimea by the Russian Federation។ ដំបូងឡើយ លោក Vladimir Putin (ពូទីន) បានបដិសេធការពាក់ព័ន្ធរបស់ទាហានរុស្ស៊ី ប៉ុន្តែក្រោយមកបានទទួលស្គាល់ថា លោកបានបញ្ជាឱ្យចាប់ផ្ដើម «ការងារនាំគ្រីមាត្រឡប់មករុស្ស៊ីវិញ» តាំងពីខែកុម្ភៈ ២០១៤។

ការវិភាគគ្រីមាគឺជាលើកទីមួយក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ដែលប្រទេសអឺរ៉ុបមួយបានបញ្ចូលទឹកដីរបស់ប្រទេសជិតខាងដោយកម្លាំងយោធា។ វាក៏ជាការរំលោភដោយផ្ទាល់លើការសន្យាក្នុងអនុស្សរណៈប៊ុយដាប៉ែសផងដែរ។ ការឆ្លើយតបរបស់លោកខាងលិចនៅពេលនោះ គឺការព្យួរសមាជិកភាពរុស្ស៊ីពីក្រុម G8 និងទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចកម្រិតមធ្យម ដែលមិនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីទប់ស្កាត់សកម្មភាពបន្ទាប់។

០៧ · ដុនបាសសង្គ្រាមនៅដុនបាស និងកិច្ចព្រមព្រៀងមីនស្ក (២០១៤–២០២២)

នៅខែមេសា ២០១៤ ក្រុមប្រដាប់អាវុធដែលគាំទ្ររុស្ស៊ី បានដណ្ដើមអគាររដ្ឋាភិបាលនៅខេត្តដូណេតស្ក និងលូហានស្ក ដែលរួមគ្នាហៅថា «ដុនបាស»។ «សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក» (DPR) ត្រូវបានប្រកាសនៅថ្ងៃទី៧ មេសា ហើយ «សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហានស្ក» (LPR) នៅថ្ងៃទី២៧ មេសា។ នៅថ្ងៃទី១២ មេសា ក្រុមប្រដាប់អាវុធមួយដែលដឹកនាំដោយលោក Igor Girkin ដែលឆ្លងមកពីរុស្ស៊ី បានដណ្ដើមក្រុង Sloviansk។ អ៊ុយក្រែនបានចាប់ផ្ដើម «ប្រតិបត្តិការប្រឆាំងភេរវកម្ម» នៅថ្ងៃទី១៥ មេសា។

• MH17៖ នៅថ្ងៃទី១៧ កក្កដា ២០១៤ យន្តហោះដឹកអ្នកដំណើរ Malaysia Airlines ជើងហោះហើរ MH17 ត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់នៅលើដុនបាស សម្លាប់មនុស្ស ២៩៨ នាក់។ ការស៊ើបអង្កេតអន្តរជាតិសន្និដ្ឋានថា មីស៊ីល Buk មកពីកងពលតូចរុស្ស៊ី។
• ខែសីហា ២០១៤៖ ក្រោយពេលកងទ័ពអ៊ុយក្រែនដណ្ដើមទឹកដីមកវិញបានមួយចំនួន យោងតាមរបាយការណ៍ជាច្រើន កងទ័ពរុស្ស៊ីធម្មតាបានចូលមកជួយក្រុមបំបែកខ្លួនដោយសម្ងាត់។ ក្រុងមូស្គូបានបដិសេធ។
• ការផ្លាស់ទីលំនៅ៖ មនុស្សប្រហែល ២ លាននាក់ បានភៀសខ្លួនចេញពីផ្ទះសម្បែងរបស់ខ្លួន (Wikipedia)។

ដើម្បីបញ្ឈប់ការប្រយុទ្ធ កិច្ចព្រមព្រៀងពីរត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅទីក្រុង Minsk (មីនស្ក) នៃប្រទេសបេឡារុស្ស៖ ពិធីសារមីនស្ក នៅថ្ងៃទី៥ កញ្ញា ២០១៤ និងមីនស្ក ២ នៅថ្ងៃទី១២ កុម្ភៈ ២០១៥ ដោយមានការសម្របសម្រួលពីអាល្លឺម៉ង់ និងបារាំង ក្នុង «ទម្រង់ន័រម៉ង់ឌី» (Normandy Format)។ មីនស្ក ២ មាន ១៣ ចំណុច រួមមាន បទឈប់បាញ់ ការដកអាវុធធុនធ្ងន់ ការបោះឆ្នោតក្នុងតំបន់ «ស្ថានភាពពិសេស» សម្រាប់តំបន់បំបែកខ្លួន និងការប្រគល់ការគ្រប់គ្រងព្រំដែនជូនអ៊ុយក្រែនវិញ។ ត្រឹមតែពីរបីថ្ងៃក្រោយការចុះហត្ថលេខា កងទ័ពអ៊ុយក្រែនត្រូវដកថយពីក្រុង Debaltseve (១៨ កុម្ភៈ ២០១៥)។

ការវិភាគកិច្ចព្រមព្រៀងមីនស្ក បានកាត់បន្ថយអាំងតង់ស៊ីតេនៃសង្គ្រាម ប៉ុន្តែមិនបានដោះស្រាយវិវាទនយោបាយទេ។ ភាគីនីមួយៗយល់ឃើញខុសគ្នាថា ត្រូវធ្វើអ្វីមុន និងអ្វីក្រោយ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២២ អតីតអធិការបតីអាល្លឺម៉ង់ លោកស្រី Angela Merkel បាននិយាយថា កិច្ចព្រមព្រៀងនេះគឺជា «ការប៉ុនប៉ងផ្ដល់ពេលវេលាដល់អ៊ុយក្រែន»។ ក្រុងមូស្គូយកសម្ដីនេះធ្វើជាភស្តុតាងថា លោកខាងលិចមិនស្មោះត្រង់។ មេរៀនពីមីនស្ក គឺជាហេតុផលមួយដែលធ្វើឱ្យភាគីទាំងពីរមិនទុកចិត្តលើបទឈប់បាញ់ដែលគ្មានការធានាក្នុងឆ្នាំ ២០២៦។

០៨ · ២០១៩–២០២២ផ្លូវទៅកាន់ការឈ្លានពានទ្រង់ទ្រាយធំ

ការពង្រីកហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធណាតូបន្ថែមទៀត និងការចាប់ផ្ដើមអភិវឌ្ឍយោធានៅលើទឹកដីអ៊ុយក្រែន គឺមិនអាចទទួលយកបានសម្រាប់យើង។— លោក Vladimir Putin សុន្ទរកថាថ្ងៃទី២៤ កុម្ភៈ ២០២២ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ Al Jazeera

ក្នុងសុន្ទរកថាដដែល លោក Putin បានប្រកាសគោលដៅ «បំបាត់យោធាភាវូបនីយកម្ម និងបំបាត់ណាស៊ីនិយម» (demilitarisation and denazification) របស់អ៊ុយក្រែន។ អ៊ុយក្រែន និងរដ្ឋាភិបាលលោកខាងលិចភាគច្រើន បានបដិសេធការចោទប្រកាន់នេះថាជាលេសសម្រាប់ការឈ្លានពាន។ ក្រោយការដកថយរបស់កងទ័ពរុស្ស៊ីពីតំបន់ជុំវិញទីក្រុងគៀវនៅខែមីនា–មេសា ២០២២ ក្រុងតូចៗដូចជា Bucha បានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃការបំផ្លិចបំផ្លាញ និងការចោទប្រកាន់ពីឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម។

០៩ · ការវិភាគមូលហេតុរចនាសម្ព័ន្ធ និងអ្វីដែលត្រូវតាមដាន

ការវិភាគសង្គ្រាមនេះមិនមានមូលហេតុតែមួយទេ។ វាកើតចេញពីកត្តាបួនដែលពង្រឹងគ្នាទៅវិញទៅមក៖

• អត្តសញ្ញាណ និងប្រវត្តិសាស្ត្រ៖ ក្រុងមូស្គូមើលឃើញថា អ៊ុយក្រែនជាផ្នែកមួយនៃ «ពិភពរុស្ស៊ី» ខណៈជនជាតិអ៊ុយក្រែនកាន់តែច្រើនកំណត់អត្តសញ្ញាណខ្លួនដាច់ដោយឡែក ជាពិសេសក្រោយឆ្នាំ ២០១៤។
• ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ៖ ការពង្រីកណាតូ និងសហភាពអឺរ៉ុប ត្រូវបានក្រុងមូស្គូចាត់ទុកជាការគំរាមកំហែង ប៉ុន្តែគៀវចាត់ទុកជាការធានាសុវត្ថិភាព។
• នយោបាយក្នុងស្រុក៖ ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ២០០៤ និងបដិវត្តន៍ឆ្នាំ ២០១៤ បានបង្ហាញថា ប្រជាជនអ៊ុយក្រែនអាចផ្លាស់ប្ដូរមេដឹកនាំ និងទិសដៅរបស់ប្រទេសបាន ដោយគ្មានការយល់ព្រមពីក្រុងមូស្គូ។
• ការធានាដែលខ្សោយ៖ អនុស្សរណៈប៊ុយដាប៉ែស ការសន្យាប៊ុយការ៉េស និងកិច្ចព្រមព្រៀងមីនស្ក សុទ្ធតែជាការសន្យាដែលមិនមានយន្តការអនុវត្តពិតប្រាកដ។

• កិច្ចចរចាបីភាគី៖ កិច្ចចរចានៅអារ៉ាប់រួម ដែលត្រូវបានយល់ព្រមជាគោលការណ៍សម្រាប់ខែតុលា ២០២៦។
• ដុនបាស៖ តើគៀវនឹងទទួលយកការដកទ័ពចេញពីផ្នែកដែលខ្លួននៅគ្រប់គ្រងដែរឬទេ? រហូតមកដល់ពេលនេះ លោក Zelensky បានបដិសេធ។
• ការធានាសន្តិសុខ៖ តួនាទីរបស់អឺរ៉ុប និងអាមេរិក ក្នុងការការពារអ៊ុយក្រែនក្រោយបទឈប់បាញ់ណាមួយ។

១០ · FAQសំណួរដែលសួរញឹកញាប់

១១ · ប្រភពប្រភពឯកសារយោង និងរូបភាព

1. House of Commons Library — Ukraine: A new push for peace (15.09.2026)
2. House of Commons Library — Ukraine peace talks (November 2025 to March 2026) (24.02.2026)
3. Christian Science Monitor — The US wants a Ukraine peace deal. Here’s why Russia isn’t biting (26.09.2026)
4. Al Jazeera — Mapping Russian attacks and territorial gains across Ukraine (24.02.2026)
5. Arms Control Association — Ukraine, Nuclear Weapons, and Security Assurances at a Glance
6. NATO — Bucharest Summit Declaration (03.04.2008)
7. National Security Archive — NATO Expansion: What Gorbachev Heard (12.12.2017)
8. Chatham House — Myth 03: ‘Russia was promised that NATO would not enlarge’ (05.2021)
9. Chatham House — Russian treaty proposals hark back to post-Cold War era (19.12.2021)
10. OSW — Putin’s article: ‘On the historical unity of Russians and Ukrainians’ (13.07.2021)
11. OHCHR / UN Ukraine — Conflict-related civilian casualties in Ukraine as of 31 December 2021 (27.01.2022)
12. Al Jazeera — ‘No other option’: Excerpts of Putin’s speech declaring war (24.02.2022)

📷 ឥណទានរូបភាព

រូបភាពទាំង ៨ ក្នុងអត្ថបទនេះ មកពី Wikimedia Commons៖ Nessa Gnatoush (CC BY 2.0) · Serhiy (CC BY-SA 3.0) · Ilya (CC BY-SA 3.0) · ВО Свобода (CC BY 3.0) · Anton Holoborodko (CC BY-SA 3.0) · Vyacheslav Argenberg (CC BY 4.0) · Mstyslav Chernov (CC BY-SA 4.0) · State Emergency Service of Ukraine (CC BY 4.0)។ តារាង និងគំនូស រៀបចំដោយ Eksastra។ ចុចលើរូបភាពណាមួយ ដើម្បីមើលទំហំធំ។