០១ · ហេតុអ្វីពេលនេះហេតុអ្វីឆឺណូប៊ីលត្រឡប់មកជាព័ត៌មានវិញ?

នៅថ្ងៃទី២៦ មេសា ២០២៦ ពិភពលោកបានរំលឹកខួបលើកទី៤០ នៃគ្រោះមហន្តរាយនុយក្លេអ៊ែរឆឺណូប៊ីល (Chornobyl)។ ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែន លោក Volodymyr Zelensky អគ្គនាយកទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ (IAEA) លោក Rafael Grossi និងប្រធានធនាគារអឺរ៉ុបសម្រាប់ការកសាងឡើងវិញ និងអភិវឌ្ឍន៍ (EBRD) លោកស្រី Odile Renaud-Basso បានជួបជុំគ្នានៅទីតាំងរោងចក្រ។ ប៉ុន្តែខួបលើកនេះខុសពីមុន។ ប្រធានបទចម្បងមិនមែនមានតែការរំលឹកវីរភាពរបស់អ្នកពន្លត់អគ្គិភ័យឆ្នាំ ១៩៨៦ ប៉ុណ្ណោះទេ។ វាក៏ជាសំណួរថា តើត្រូវជួសជុលក្លោងការពារដែលខូចខាតដោយសង្គ្រាមយ៉ាងដូចម្ដេចផងដែរ។

មានហេតុផលបួនយ៉ាង ដែលធ្វើឱ្យឆឺណូប៊ីលក្លាយជាបញ្ហាម្ដងទៀត៖

• ក្លោងការពារខូច៖ ក្រោយការវាយប្រហារដោយដ្រូននៅខែកុម្ភៈ ២០២៥ IAEA បានសន្និដ្ឋាននៅខែធ្នូ ២០២៥ ថា ក្លោង New Safe Confinement (NSC) «បានបាត់បង់មុខងារសុវត្ថិភាពចម្បង រួមទាំងសមត្ថភាពបិទខ្ទប់»។
• ថវិកាមិនគ្រប់៖ ការសិក្សាបច្ចេកទេសប៉ាន់ស្មានថា ការជួសជុលពេញលេញត្រូវការប្រហែល ៥០០ លានអឺរ៉ូ ប៉ុន្តែមូលនិធិដែលមានស្រាប់មានប្រហែល ៧០ លានអឺរ៉ូប៉ុណ្ណោះ។
• សង្គ្រាមនៅជិត៖ យោងតាម IAEA ទីតាំងឆឺណូប៊ីលបានរកឃើញដ្រូន ៤៤ គ្រឿងក្នុងតំបន់ឃ្លាំមើលរបស់ខ្លួន ក្នុងរយៈពេលតែមួយសប្ដាហ៍នៅដើមឆ្នាំ ២០២៦ ហើយបានដាច់ចរន្តអគ្គិសនីពីខាងក្រៅទាំងស្រុងប្រហែលមួយម៉ោង (UNITED24 Media)។
• មេរៀនសម្រាប់ពិភពលោក៖ ឆឺណូប៊ីល និងរោងចក្រហ្សាប៉ូរីហ្ស្យា (Zaporizhzhia) បង្ហាញថា ទីតាំងនុយក្លេអ៊ែរដែលស្ថិតក្នុងតំបន់សង្គ្រាម បង្កើតហានិភ័យប្រភេទថ្មី ដែលអ្នករចនាមិនបានគិតទុកមុន។

ឆឺណូប៊ីលមិនមែនជាប្រវត្តិសាស្ត្រទេ។ វាជាទំនួលខុសត្រូវដែលនៅរស់រវើក។— លោក Rafael Grossi អគ្គនាយក IAEA ថ្ងៃខួបលើកទី៤០ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ World Nuclear News

ការវិភាគក្នុងរយៈពេល ៣០ ឆ្នាំដំបូង ឆឺណូប៊ីលត្រូវបានគេមើលឃើញថា ជាបញ្ហាវិស្វកម្ម និងហិរញ្ញវត្ថុដែលមានផែនការច្បាស់លាស់៖ សាងសង់ក្លោងថ្មី រុះរើស្រោមបេតុងចាស់ ហើយរក្សាទុកឥន្ធនៈដោយសុវត្ថិភាព។ សង្គ្រាមបានផ្លាស់ប្ដូរសមីការនេះ។ ទីតាំងដែលត្រូវការស្ថិរភាពរាប់សិបឆ្នាំ ឥឡូវស្ថិតនៅក្រោមការគំរាមកំហែងពីដ្រូន ការដាច់ភ្លើង និងកង្វះថវិកា ក្នុងពេលតែមួយ។

០២ · ១៩៨៦យប់ ២៦ មេសា ១៩៨៦៖ អ្វីដែលបានកើតឡើង

វេលាម៉ោង ០១:២៣ យប់ថ្ងៃទី២៦ មេសា ១៩៨៦ រ៉េអាក់ទ័រលេខ ៤ នៃរោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរឆឺណូប៊ីល ក្នុងសាធារណរដ្ឋសូវៀតអ៊ុយក្រែន បានផ្ទុះ។ នៅពេលនោះ បុគ្គលិកកំពុងធ្វើតេស្តមួយ ដើម្បីវាស់ថា តើទួរប៊ីនដែលកំពុងវិលបន្តដោយកម្លាំងនិចលភាព អាចផ្គត់ផ្គង់ចរន្តអគ្គិសនីបានប៉ុន្មាន ក្នុងករណីដាច់ភ្លើងបន្ទាន់ (Wikipedia)។

រ៉េអាក់ទ័រប្រភេទ RBMK របស់សូវៀតមានចំណុចខ្សោយផ្នែករចនាពីរយ៉ាង ដែលបានក្លាយជាមូលហេតុសំខាន់៖

• មេគុណចន្លោះចំហាយវិជ្ជមាន (positive void coefficient)៖ នៅពេលទឹកត្រជាក់ប្រែជាចំហាយ ប្រតិកម្មនុយក្លេអ៊ែរមិនថយចុះទេ ផ្ទុយទៅវិញកើនឡើង។ នេះបង្កើតរង្វង់ប្រតិកម្មដែលពិបាកគ្រប់គ្រង។
• ដំបងបញ្ជាដែលមានចុងក្រាហ្វីត៖ នៅពេលដំបងបញ្ជាចាប់ផ្ដើមចុះចូលរ៉េអាក់ទ័រ ចុងក្រាហ្វីតរបស់វាបណ្ដាលឱ្យថាមពលកើនឡើងមួយរយៈខ្លីសិន មុនពេលបន្ថយ។ ដូច្នេះការបិទបន្ទាន់ បែរជាធ្វើឱ្យស្ថានភាពកាន់តែអាក្រក់។

គ្រោះថ្នាក់នេះត្រូវបានចាត់ថ្នាក់នៅកម្រិត ៧ ដែលជាកម្រិតខ្ពស់បំផុតនៃមាត្រដ្ឋានព្រឹត្តិការណ៍នុយក្លេអ៊ែរអន្តរជាតិ (INES)។ ពិភពលោកខាងក្រៅបានដឹងជាលើកដំបូង មិនមែនតាមរយៈទីក្រុងម៉ូស្គូទេ ប៉ុន្តែតាមរយៈរោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរ Forsmark នៅប្រទេសស៊ុយអែត ដែលបានរកឃើញវិទ្យុសកម្មកើនឡើងនៅថ្ងៃទី២៨ មេសា ១៩៨៦ មុនពេលសហភាពសូវៀតទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ។

ការឆ្លើយតបភ្លាមៗ៖ ការជម្លៀស អ្នកសម្អាត និងតំបន់ហាមឃាត់

• ក្រុងព្រីពៀត៖ ប្រជាជនប្រហែល ៤៩ ០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសនៅថ្ងៃទី២៧ មេសា ១៩៨៦។ ក្រោយមក តំបន់ហាមឃាត់ត្រូវបានពង្រីកដល់កាំ ៣០ គីឡូម៉ែត្រ ដែលមានផ្ទៃដីប្រហែល ២ ៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េនៅអ៊ុយក្រែន។
• ការផ្លាស់ទីលំនៅ៖ យោងតាមគណៈកម្មាធិការវិទ្យាសាស្ត្ររបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (UNSCEAR) មនុស្សប្រហែល ១១៥ ០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៦ ហើយប្រហែល ២២០ ០០០ នាក់ទៀត ត្រូវបានផ្លាស់ទីលំនៅក្រោយឆ្នាំ ១៩៨៦ នៅបេឡារុស្ស រុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែន។
• អ្នកសម្អាតផលវិបាក (liquidators)៖ UNSCEAR រាប់បាន ៥៣០ ០០០ នាក់ ដែលបានចុះឈ្មោះធ្វើការសម្អាតក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៦–១៩៩០ ដោយទទួលកម្រិតវិទ្យុសកម្មជាមធ្យមប្រហែល ១២០ mSv។ ប្រភពខ្លះទៀតលើកតួលេខប្រហែល ៦០០ ០០០ នាក់។
• ស្រោមបេតុង «សាកូហ្វាគ» (Sarcophagus)៖ សាងសង់យ៉ាងប្រញាប់ប្រញាល់ ហើយបញ្ចប់នៅចុងឆ្នាំ ១៩៨៦ ដើម្បីគ្របលើរ៉េអាក់ទ័រដែលខូចខាត។

០៣ · សុខភាពផលប៉ះពាល់សុខភាព៖ តួលេខដែលគេនៅតែជជែកគ្នា

សំណួរ «តើឆឺណូប៊ីលបានសម្លាប់មនុស្សប៉ុន្មាននាក់?» មិនមានចម្លើយតែមួយទេ។ តួលេខខុសគ្នារាប់រយដង អាស្រ័យលើអ្នកណាជាអ្នករាប់ និងវិធីសាស្ត្រដែលគេប្រើ។ តារាងខាងក្រោមបែងចែករវាងអ្វីដែលបានបញ្ជាក់ និងអ្វីដែលជាការប៉ាន់ស្មាន៖

ប្រភព៖ UNSCEAR · WHO (២០០៥ និងសំណួរ-ចម្លើយរបស់ WHO) · UN News ២៥.០៤.២០១៨ · Wikipedia សម្រាប់តួលេខ Greenpeace និង Yablokov។ ទីភ្នាក់ងារអន្តរជាតិ ដូចជា WHO មិនទទួលយកតួលេខខ្ពស់ៗទាំងនេះទេ។

ហេតុអ្វីបានជាតួលេខខុសគ្នាខ្លាំងម្ល៉េះ? ចំណុចដែលគេយល់ស្របគ្នាច្រើនជាងគេ គឺមហារីកក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតចំពោះកុមារ។ ត្រឹមឆ្នាំ ២០០៥ ករណីជាង ៦ ០០០ ត្រូវបានរកឃើញរួចហើយ។ ប៉ុន្តែសម្រាប់មហារីកប្រភេទផ្សេងទៀត ដែលកើតឡើងយឺតៗរាប់សិបឆ្នាំក្រោយ វាពិបាកខ្លាំងណាស់ក្នុងការបំបែកថា តើករណីណាបណ្ដាលមកពីវិទ្យុសកម្ម និងករណីណាបណ្ដាលមកពីមូលហេតុផ្សេង។ ការប៉ាន់ស្មានខ្ពស់ៗ ភាគច្រើនគណនាហានិភ័យពីកម្រិតវិទ្យុសកម្មទាប ដោយប្រើម៉ូដែលគណិតវិទ្យា។ UNSCEAR បានសរសេរថា ក្រៅពីមហារីកក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត «គ្មានភស្តុតាងនៃផលប៉ះពាល់ធំទៅលើសុខភាពសាធារណៈ» ដែលអាចសន្មតថាបណ្ដាលមកពីវិទ្យុសកម្ម ពីរទសវត្សរ៍ក្រោយគ្រោះថ្នាក់។

ផលប៉ះពាល់ផ្លូវចិត្តរបស់ឆឺណូប៊ីល គឺជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈធំជាងគេ ដែលបណ្ដាលមកពីគ្រោះថ្នាក់នេះ។— របាយការណ៍វេទិកាឆឺណូប៊ីល ឆ្នាំ ២០០៥ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO)

ការវិភាគការជជែកវែកញែកអំពីតួលេខមរណភាព មិនគួរបិទបាំងការពិតដែលបានបញ្ជាក់ហើយនោះទេ៖ មនុស្សរាប់សែននាក់បានបាត់បង់ផ្ទះសម្បែង កុមាររាប់ពាន់នាក់កើតមហារីកក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត ហើយតំបន់ធំទូលាយនៅអ៊ុយក្រែន និងបេឡារុស្ស នៅតែមិនអាចរស់នៅបាន។ ប្រសិនបើក្លោងការពារបរាជ័យនាពេលអនាគត ហានិភ័យធំជាងគេ គឺការរីករាលដាលធូលីវិទ្យុសកម្មនៅក្នុងតំបន់ ហើយមិនមែនជាការផ្ទុះលើកទីពីរដូចឆ្នាំ ១៩៨៦ ទេ។

០៤ · ក្លោងការពារពីស្រោមបេតុងឆ្នាំ ១៩៨៦ ដល់ក្លោងដែក NSC

ស្រោមបេតុងដែលសាងសង់យ៉ាងប្រញាប់ប្រញាល់ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៦ មិនត្រូវបានរចនាឡើងសម្រាប់រយៈពេលយូរទេ។ យោងតាមរោងចក្រឆឺណូប៊ីល រយៈពេលប្រើប្រាស់តាមការរចនារបស់រចនាសម្ព័ន្ធនេះ ត្រូវបានពន្យាររហូតដល់ថ្ងៃទី៣១ តុលា ២០២៩ (ChNPP)។ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះ ក្រុមប្រទេស G7 គណៈកម្មការអឺរ៉ុប និងអ៊ុយក្រែន បានផ្ដួចផ្ដើមបង្កើតមូលនិធិស្រោមការពារឆឺណូប៊ីល (Chernobyl Shelter Fund) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៧ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ EBRD។

• ម្ចាស់ជំនួយ៖ ប្រទេស និងស្ថាប័នចំនួន ៤៥ បានរួមចំណែកជាង ១,៦ ពាន់លានអឺរ៉ូ។ EBRD បានបន្ថែម ៤៨០ លានអឺរ៉ូ ពីធនធានផ្ទាល់ខ្លួនសម្រាប់គម្រោង NSC។
• ការសាងសង់៖ ក្រុមហ៊ុនបារាំង Novarka (Vinci និង Bouygues) បានចាប់ផ្ដើមសាងសង់ក្នុងឆ្នាំ ២០១០។ ក្លោងនេះត្រូវបានរុញចូលទីតាំងលើរ៉េអាក់ទ័រលេខ ៤ នៅខែវិច្ឆិកា ២០១៦ ហើយត្រូវបានបញ្ចប់ជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ ២០១៩។
• ទំហំ៖ យោងតាម World Nuclear News ក្លោងនេះមានជួរ ២៥៧ ម៉ែត្រ បណ្ដោយ ១៦២ ម៉ែត្រ កម្ពស់ ១០៨ ម៉ែត្រ និងទម្ងន់ ៣៦ ០០០ តោន ដែលត្រូវបានរចនាឱ្យប្រើបានប្រហែល ១០០ ឆ្នាំ។ ខាងក្នុងមានសម្ភារៈវិទ្យុសកម្មខ្ពស់ប្រមាណ ២០០ តោន។
• តម្លៃ៖ ក្លោង NSC មានតម្លៃប្រហែល ១,៥ ពាន់លានអឺរ៉ូ ក្នុងចំណោមប្រហែល ២ ពាន់លានអឺរ៉ូ ដែលសហគមន៍អន្តរជាតិផ្ដល់ឱ្យកម្មវិធីឆឺណូប៊ីលរបស់ EBRD តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៥។

គំនូសពន្យល់សាមញ្ញដោយ Eksastra — មិនមែនជាគំនូសបច្ចេកទេសផ្លូវការ ហើយមិនតាមមាត្រដ្ឋានពិតទេ។

ការវិភាគNSC មិនមែនគ្រាន់តែជា «ដំបូល» ទេ។ វាជាឧបករណ៍សម្រាប់ដំណាក់កាលបន្ទាប់៖ EBRD ពន្យល់ថា គោលបំណងរបស់វាគឺដើម្បីគ្របលើរ៉េអាក់ទ័រ និងស្រោមបេតុងចាស់ ដើម្បីជួយសម្រួលដល់ការរុះរើ និងការបិទបញ្ចប់ទីតាំងជាស្ថាពរនាពេលអនាគត។ ដូច្នេះ នៅពេល NSC ខូច មិនមែនមានតែការការពារប៉ុណ្ណោះទេដែលរងផលប៉ះពាល់ ប៉ុន្តែផែនការរុះរើទាំងមូលក៏ត្រូវពន្យារដែរ។

០៥ · ២០២២ការកាន់កាប់របស់រុស្ស៊ី និងលេណដ្ឋាននៅព្រៃក្រហម

នៅថ្ងៃទី២៤ កុម្ភៈ ២០២២ ដែលជាថ្ងៃដំបូងនៃការឈ្លានពានទ្រង់ទ្រាយធំ កងទ័ពរុស្ស៊ីបានឆ្លងពីបេឡារុស្ស ហើយដណ្ដើមកាន់កាប់តំបន់ហាមឃាត់ និងរោងចក្រឆឺណូប៊ីល។ បុគ្គលិក និងឆ្មាំប្រហែល ៣០០ នាក់ ត្រូវជាប់នៅទីតាំងដោយមិនអាចចេញបាន។ នៅថ្ងៃទី៩ មីនា ២០២២ រោងចក្របានដាច់ចរន្តអគ្គិសនី ហើយត្រូវពឹងលើម៉ាស៊ីនភ្លើងម៉ាស៊ូត (Wikipedia)។ កងទ័ពរុស្ស៊ីបានដកថយនៅចុងខែមីនា ២០២២។

អ្វីដែលធ្វើឱ្យអ្នកជំនាញព្រួយបារម្ភខ្លាំង គឺព្រៃក្រហម (Red Forest) ដែលជាតំបន់ព្រៃស្រល់ក្បែររោងចក្រ ដែលបានងាប់ដោយសារវិទ្យុសកម្មក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៦ ហើយនៅតែជាតំបន់មួយដែលកខ្វក់បំផុត។ មន្ត្រីអ៊ុយក្រែនបានរាយការណ៍ថា ទាហានរុស្ស៊ីបានជីកលេណដ្ឋាន និងបន្ទាយការពារនៅក្នុងតំបន់នោះ ហើយរថពាសដែកបានធ្វើឱ្យធូលីវិទ្យុសកម្មហុយឡើង។

នៅខួបលើកទី៣៦ ថ្ងៃទី២៦ មេសា ២០២២ លោក Grossi បានចុះទៅទីតាំងដោយផ្ទាល់។ លោកបញ្ជាក់ថា កម្រិតវិទ្យុសកម្មនៅពេលនោះ «ធម្មតា» ប៉ុន្តែក្នុងរយៈពេលកាន់កាប់ មានពេលខ្លះដែលវាកើនឡើង ដោយសារចលនារបស់គ្រឿងចក្រធុនធ្ងន់របស់កងទ័ព។

ស្ថានភាពនេះមិនធម្មតាទាល់តែសោះ ហើយមានគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំងណាស់។— លោក Rafael Grossi អគ្គនាយក IAEA ថ្ងៃទី២៦ មេសា ២០២២ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ Al Jazeera

ចាប់ពីខែមករា ២០២៣ IAEA បានដាក់ក្រុមអ្នកជំនាញឱ្យស្នាក់នៅជាប្រចាំ នៅគ្រប់ទីតាំងរោងចក្រនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ុយក្រែន រួមទាំងឆឺណូប៊ីល (Bellona)។ ក្រុមនេះរាយការណ៍ពីសំឡេងរោទិ៍ការវាយប្រហារតាមអាកាសស្ទើររៀងរាល់ថ្ងៃ។

០៦ · ២០២៥–២០២៦ដ្រូនវាយធ្លុះក្លោង៖ ការខូចខាត ការរកឃើញរបស់ IAEA និងការជួសជុល

ការជួសជុលបណ្ដោះអាសន្នមួយចំនួនត្រូវបានធ្វើលើដំបូលរួចហើយ ប៉ុន្តែការស្ដារឡើងវិញទាន់ពេល និងគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ នៅតែចាំបាច់ ដើម្បីការពារកុំឱ្យខូចខាតកាន់តែធ្ងន់ និងដើម្បីធានាសុវត្ថិភាពនុយក្លេអ៊ែររយៈពេលវែង។— លោក Rafael Grossi ខែធ្នូ ២០២៥ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ NucNet

ហេតុអ្វីបានជាការខូចខាតនេះធ្ងន់ធ្ងរ ទោះបីកម្រិតវិទ្យុសកម្មនៅធម្មតាក្ដី? NSC ត្រូវបានរចនាឡើងជាស្រោមដែលបិទជិត ដើម្បីគ្រប់គ្រងសំណើមខាងក្នុង និងការពារដែកពីការច្រេះ។ EBRD ព្រមានថា ការខូចខាតនេះនាំឱ្យមានហានិភ័យច្រេះលើក្លោងដែក ដែលគំរាមកំហែងដល់សុវត្ថិភាពរយៈពេលវែង។ ទោះជាយ៉ាងណា រោងចក្រឆឺណូប៊ីលបញ្ជាក់នៅខែមេសា ២០២៦ ថា កម្រិតវិទ្យុសកម្មនៅក្នុងដែនកំណត់ ហើយហានិភ័យនៃការបញ្ចេញវិទ្យុសកម្មដោយមិនអាចគ្រប់គ្រងបាន «នៅទាប» ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។

ធនធានដែលមាននាពេលបច្ចុប្បន្ន មិនគ្រប់គ្រាន់ទេ។— លោកស្រី Odile Renaud-Basso ប្រធាន EBRD ថ្ងៃទី២៦ មេសា ២០២៦ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ EBRD

ការវិភាគដ្រូនមួយគ្រឿងដែលមានតម្លៃតិចតួច បានបង្កការខូចខាតដែលត្រូវការថវិកាប្រហែលមួយភាគបីនៃតម្លៃសាងសង់ក្លោងដើម។ នេះជាឧទាហរណ៍ច្បាស់មួយនៃ «ភាពមិនស៊ីមេទ្រី» នៃសង្គ្រាមសម័យថ្មី។ បញ្ហាពេលវេលាក៏សំខាន់ដែរ៖ ប្រសិនបើថវិកាមិនទាន់មានគ្រប់គ្រាន់មុនដំណាក់កាលសាងសង់ឆ្នាំ ២០២៧ ការច្រេះនឹងបន្តវិវឌ្ឍ ហើយការជួសជុលនាពេលក្រោយអាចកាន់តែថ្លៃ។

០៧ · សព្វថ្ងៃតំបន់ហាមឃាត់សព្វថ្ងៃ៖ សត្វព្រៃ ថាមពលព្រះអាទិត្យ និងឃ្លាំងឥន្ធនៈ

• ទេសចរណ៍៖ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ រដ្ឋមន្ត្រីបរិស្ថានអ៊ុយក្រែន លោក Ruslan Strilets បានប្រកាសថា ទេសចរណ៍នឹងមិនបើកឡើងវិញទេ រហូតដល់ច្បាប់អាជ្ញាសឹកត្រូវបានបញ្ចប់ (Interfax-Ukraine)។ គិតត្រឹមខែមេសា ២០២៦ តំបន់នេះនៅតែបិទសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរ។
• សត្វព្រៃ៖ សេះ Przewalski ត្រូវបានលែងចូលក្នុងតំបន់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៨។ សព្វថ្ងៃមានចចក ខ្លាឃ្មុំត្នោត ឆ្មាព្រៃ (lynx) ក្ដាន់ធំ (moose) និងសត្វប្រើស។ ប៉ុន្តែអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រក៏បានកត់សម្គាល់ផលប៉ះពាល់តូចៗ ដូចជាកង្កែបដែលមានស្បែកខ្មៅជាង និងភ្នែកឡើងបាយលើសត្វស្លាបនៅតំបន់ដែលមានវិទ្យុសកម្មខ្ពស់ (PBS NewsHour)។
• ថាមពលព្រះអាទិត្យ៖ ស្ថានីយ៍ថាមពលព្រះអាទិត្យដំបូងចាប់ផ្ដើមដំណើរការនៅខែតុលា ២០១៨។ នៅខែមេសា ២០២៥ ស្ថានីយ៍ថ្មីទំហំ ០,៨ មេហ្គាវ៉ាត់ ដែលជាគម្រោងរវាងអ៊ុយក្រែន និងអេស្ប៉ាញ ត្រូវបានបើកដំណើរការ (Euromaidan Press)។
• ឃ្លាំងឥន្ធនៈ ISF-2៖ ឃ្លាំងស្ងួតសម្រាប់ឥន្ធនៈដែលប្រើរួច (តម្លៃប្រហែល ៤០០ លានអឺរ៉ូ) ទទួលអាជ្ញាប័ណ្ណពេញលេញនៅខែមេសា ២០២១ ដើម្បីរក្សាទុកកញ្ចប់ឥន្ធនៈជាង ២១ ០០០ ពីរ៉េអាក់ទ័រលេខ ១ ២ និង ៣ (NucNet)។

ដីនេះធ្លាប់ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងខ្លាំង — កសិកម្ម ទីក្រុង និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ ប៉ុន្តែធម្មជាតិបាន «កំណត់ឡើងវិញ» ខ្លួនឯងយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។— លោក Denys Vyshnevskyi អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រធម្មជាតិនៃតំបន់ហាមឃាត់ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ PBS NewsHour

សង្គ្រាមក៏បានប៉ះពាល់ដល់ធម្មជាតិដែរ។ ប្រធានក្រុមពន្លត់អគ្គិភ័យម្នាក់ប្រាប់ PBS ថា ភ្លើងឆេះព្រៃភាគច្រើនបណ្ដាលមកពីដ្រូនដែលធ្លាក់។ ហើយនៅថ្ងៃទី៧ មិថុនា ២០២៦ ដ្រូនមួយបានវាយប្រហារឃ្លាំងឥន្ធនៈដែលប្រើរួចកណ្ដាល (CSFSF) ក្នុងតំបន់ហាមឃាត់។ យោងតាម IAEA អគារទទួលឥន្ធនៈ រួមទាំងការិយាល័យរបស់ IAEA ត្រូវបានខូចខាតធ្ងន់ ក្បែរកន្លែងរក្សាទុកធុងឥន្ធនៈ។ កម្រិតវិទ្យុសកម្មនៅតែធម្មតា។

ការវាយប្រហារលើទីតាំងដែលមានសម្ភារៈនុយក្លេអ៊ែរច្រើន គឺមានគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំងណាស់។ វាមិនត្រូវកើតឡើងទេ។— លោក Rafael Grossi ខែមិថុនា ២០២៦ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ IAEA Update 353 (តាមរយៈ GlobalSecurity.org)

០៨ · មេរៀនមេរៀនពីឆឺណូប៊ីល និងហានិភ័យនុយក្លេអ៊ែរក្នុងសង្គ្រាម

ហានិភ័យនេះមិនមែនមានតែនៅឆឺណូប៊ីលទេ។ រោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរហ្សាប៉ូរីហ្ស្យា ដែលរុស្ស៊ីកាន់កាប់តាំងពីខែមីនា ២០២២ មានរ៉េអាក់ទ័រ ៦ ដែលស្ថិតក្នុងស្ថានភាពបិទត្រជាក់ (cold shutdown) ហើយមិនបានផលិតអគ្គិសនីតាំងពីខែកញ្ញា ២០២២។ នៅថ្ងៃទី២០ សីហា ២០២៦ រោងចក្រនេះបានបាត់បង់ខ្សែបញ្ជូនអគ្គិសនីពីខាងក្រៅចុងក្រោយ ហើយពឹងលើម៉ាស៊ីនភ្លើងម៉ាស៊ូតជាងមួយសប្ដាហ៍ ដោយមានប្រេងសម្រាប់ប្រហែល ១០ ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ (Al Jazeera)។ ភ្លើងត្រូវបានភ្ជាប់ឡើងវិញនៅដើមខែកញ្ញា ក្រោយការឈប់បាញ់ក្នុងតំបន់ ដែល IAEA ជាអ្នកសម្របសម្រួល (ANS)។ នេះជាការដាច់ភ្លើងពីខាងក្រៅលើកទីជាង ២៥ ចាប់តាំងពីសង្គ្រាមផ្ទុះឡើង។

ការវិភាគមេរៀនធំបំផុតពីឆឺណូប៊ីលក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ គឺថា សុវត្ថិភាពនុយក្លេអ៊ែរមិនមែនជាបញ្ហាបច្ចេកទេសសុទ្ធសាធទៀតទេ។ វាពាក់ព័ន្ធនឹងនយោបាយ យោធា និងហិរញ្ញវត្ថុផងដែរ។ ទីតាំងដែលមានសុវត្ថិភាពក្នុងពេលសន្តិភាព អាចក្លាយជាចំណុចងាយរងគ្រោះក្នុងពេលសង្គ្រាម។ សូមអានបន្ថែម៖ ហេតុអ្វី Trump អនុញ្ញាតឱ្យអ៊ុយក្រែនផលិតមីស៊ីល Patriot។

០៩ · បន្ទាប់ពីនេះសេណារីយ៉ូ និងអ្វីដែលត្រូវតាមដាន

• ការសន្យាថវិកា៖ តើ G7 និងសហភាពអឺរ៉ុប នឹងធ្វើតាមការអំពាវនាវរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និង EBRD ដែរឬទេ?
• ការរចនាលម្អិត៖ ដំណាក់កាលវិស្វកម្មទាំងបី និងការអនុម័តពីនិយ័តករអ៊ុយក្រែន មុនការសាងសង់ឆ្នាំ ២០២៧។
• របាយការណ៍ IAEA៖ ចំនួនដ្រូនដែលរកឃើញជុំវិញឆឺណូប៊ីល និងស្ថានភាពខ្សែភ្លើងនៅហ្សាប៉ូរីហ្ស្យា។

១០ · FAQសំណួរដែលសួរញឹកញាប់

១១ · ប្រភពប្រភពឯកសារយោង និងរូបភាព

1. NucNet — IAEA Says Chernobyl Shelter Lost Primary Safety Functions Following Drone Strike (12.2025)
2. World Nuclear News — Chernobyl shelter repairs: ‘Difficult choices’ lie ahead (18.09.2025)
3. World Nuclear News — Assessment completed of Chernobyl shelter repair works (26.03.2026)
4. EBRD — EBRD donors back plan to repair Chornobyl’s protective shield (01.04.2026)
5. EBRD — Opening speech by EBRD President at the Chornobyl conference (26.04.2026)
6. World Nuclear News — Funding pledge and tributes paid at Chernobyl anniversary (27.04.2026)
7. Arms Control Association — U.S. and G-7 Commit to Secure Chernobyl (06.2026)
8. Al Jazeera — Russian drone attack damages site near Chornobyl nuclear plant (07.06.2026)
9. American Nuclear Society — Zaporizhzhia restores off-site power following IAEA-brokered local ceasefire (09.09.2026)
10. UNSCEAR — The Chernobyl accident
11. WHO — Chernobyl: the true scale of the accident (05.09.2005)
12. PBS NewsHour — Chernobyl full of life as wildlife reoccupies a radioactive landscape (19.04.2026)

📷 ឥណទានរូបភាព

រូបភាពទាំង ៨ ក្នុងអត្ថបទនេះ មកពី Wikimedia Commons៖ Tim Porter (CC BY-SA 4.0) · IAEA Imagebank (CC BY-SA 2.0) · Petr Pavlicek / IAEA (CC BY-SA 2.0) · Omar David Sandoval Sida (CC BY-SA 4.0) · Matti Paavonen (CC BY-SA 3.0) · Jorge Franganillo (CC BY 2.0) · Fredrik Dahl / IAEA (CC BY 2.0) · Quintin Soloviev (CC BY 4.0)។ តារាង និងគំនូស រៀបចំដោយ Eksastra។ ចុចលើរូបភាពណាមួយ ដើម្បីមើលទំហំធំ។