០១ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ AWaRe ជាអ្វី

AWaRe (អានថា «អាវែរ») ជាអក្សរកាត់នៃពាក្យ Access, Watch, Reserve — ជាក្របខ័ណ្ឌចាត់ថ្នាក់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិកមួយដែល អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) បង្កើតឡើង ដើម្បីដាក់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិកគ្រប់មុខនៅលើ បញ្ជីថ្នាំគំរូសំខាន់ (Model List of Essential Medicines ឬ EML) ចូលក្រុមណាមួយក្នុងចំណោមបី៖ ក្រុម Access សម្រាប់ថ្នាំជួរមុខហានិភ័យធន់ថ្នាំទាប ក្រុម Watch សម្រាប់ថ្នាំវិសាលភាពទូលំទូលាយជាងដែលត្រូវការតាមដានយ៉ាងជិតស្និទ្ធ និងក្រុម Reserve សម្រាប់ថ្នាំចុងក្រោយសម្រាប់ជំងឺឆ្លងធន់ថ្នាំធ្ងន់ធ្ងរបំផុត។ ខុសពីការចាត់ថ្នាក់ថ្នាំបែបប្រពៃណីតាមរចនាសាស្ត្រគីមី ឬតាមប្រភេទមេរោគដែលព្យាបាលបាន AWaRe ចាត់ថ្នាក់តាម «តួនាទីស្តេវាដស្ទីប» — និយាយឲ្យសាមញ្ញ គឺថាតើថ្នាំនេះគួរប្រើញឹកញាប់ប៉ុនណា និងគួររក្សាទុកសម្រាប់ករណីណាខ្លះ ដើម្បីពន្យារពេលកុំឲ្យបាក់តេរីវិវត្តន៍ភាពធន់ថ្នាំលឿនពេក។ គោលបំណងស្នូលមិនមែនហាមឃាត់ថ្នាំណាមួយឡើយ — គឺជួយគ្រូពេទ្យ ឱសថការី និងអ្នករៀបចំគោលនយោបាយឲ្យមានឧបករណ៍រួមមួយសម្រាប់វាស់វែង ប្រៀបធៀប និងកែលម្អរបៀបប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិកតាមពេលវេលា។ ក្រៅពីតារាងចាត់ថ្នាក់ខ្លួនឯង WHO ក៏បោះពុម្ពផ្សាយឯកសារបំពេញបន្ថែមមួយហៅថា «AWaRe Antibiotic Book» ក្នុងឆ្នាំ២០២២ ដែលផ្តល់អនុសាសន៍ជាក់ស្តែងលម្អិតជាងសម្រាប់ជម្រើសព្យាបាលដំបូង និងទីពីរតាមរោគសញ្ញា ជួយបំប្លែងតារាងចាត់ថ្នាក់អរូបីមួយឲ្យទៅជាឧបករណ៍ណែនាំគ្លីនិកអាចប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងបានផ្ទាល់តាមគ្រែអ្នកជំងឺ។

០២ហេតុអ្វី WHO បង្កើត AWaRe ក្នុងឆ្នាំ២០១៧

មុនឆ្នាំ២០១៧ បញ្ជីថ្នាំគំរូសំខាន់របស់ WHO រាយបញ្ជីថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិកទាំងអស់ជាមួយគ្នា ដោយសំគាល់តាមថ្នាក់ព្យាបាល (ឧ. ជំងឺរលាកសួត ជំងឺរលាកប្លោកនោម) ប៉ុន្តែគ្មានសញ្ញាណច្បាស់លាស់ណាមួយប្រាប់អ្នកប្រើថា ថ្នាំមួយណាគួរជាជម្រើសដំបូង ហើយថ្នាំមួយណាគួររក្សាទុកសម្រាប់ករណីលំបាកជាងនោះទេ។ ក្នុងបរិបទដែលភាពធន់ថ្នាំកាន់តែកើនឡើង — ដែលផែនការសកលសកម្មភាពប្រឆាំងភាពធន់ថ្នាំ (Global Action Plan on AMR) របស់ WHO ត្រូវបានអនុម័តដោយមហាសន្និបាតសុខភាពពិភពលោកឆ្នាំ២០១៥ — គណៈកម្មាធិការអ្នកជំនាញ WHO ស្តីពីការជ្រើសរើស និងប្រើប្រាស់ថ្នាំសំខាន់ បានសម្រេចថាបញ្ជីថ្នាំសំខាន់ខ្លួនឯងអាចក្លាយជាឧបករណ៍ស្តេវាដស្ទីបផ្ទាល់បាន មិនមែនគ្រាន់តែជាបញ្ជីអ្វីដែលគួរមានក្នុងឃ្លាំងឱសថប៉ុណ្ណោះទេ។ លទ្ធផលគឺក្របខ័ណ្ឌ AWaRe ដែលដាក់ឲ្យអនុវត្តលើកដំបូងក្នុង EML លើកទី២០ (ឆ្នាំ២០១៧) ដោយចាត់ថ្នាក់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិកជាប្រព័ន្ធសម្រាប់ការឆ្លងមេរោគសាមញ្ញចំនួន២៥ប្រភេទដំបូង។ EML លើកទី២១ (ខែមិថុនា ២០១៩) បន្តពង្រីកគោលការណ៍នេះ ធ្វើឲ្យវាក្លាយជាការចាត់ថ្នាក់ជាផ្លូវការលើកទីពីរ ហើយចាប់ពីពេលនោះមក បញ្ជីត្រូវបានធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពរៀងរាល់២ឆ្នាំ ស្របតាមវដ្តកែសម្រួល EML ទូទៅ។ ចំណុចសំខាន់គឺ AWaRe មិនមែនច្បាប់តម្រូវអន្តរជាតិដែលចងកាតព្វកិច្ចដូចបទបញ្ជាសុខភាពអន្តរជាតិ (IHR) ទេ — វាជាការណែនាំបច្ចេកទេស ដែលប្រទេសនីមួយៗសម្រេចថាតើកែសម្រួលយកទៅអនុវត្តក្នុងគោលការណ៍ណែនាំជាតិផ្ទាល់ខ្លួនយ៉ាងណា។ ផែនការសកលសកម្មភាព ២០១៥ខ្លួនឯងកំណត់គោលដៅយុទ្ធសាស្ត្រធំៗ៥យ៉ាង គ្របដណ្តប់ចាប់ពីការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹង ការពង្រឹងប្រព័ន្ធឃ្លាំមើល ដល់ការធានាការវិនិយោគចីរភាពលើថ្នាំ និងវ៉ាក់សាំងថ្មី — AWaRe ជាផ្នែកអនុវត្តជាក់ស្តែងមួយឆ្លើយតបនឹងគោលដៅទីបួនស្តីពីការប្រើប្រាស់ថ្នាំប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។

០៣ក្រុម Access៖ ជួរមុខប្រើប្រចាំ

តាមនិយមន័យផ្លូវការរបស់ WHO ថ្នាំក្រុម Access មាន «វិសាលភាពសកម្មភាពតូចចង្អៀត» ប៉ុន្តែគ្របដណ្តប់បាក់តេរីធម្មតាមួយចំនួនធំ ជាមួយ «សក្តានុពលបង្កភាពធន់ថ្នាំទាបជាងគេ» ធៀបនឹងក្រុមផ្សេងទៀត។ ថ្នាំក្រុមនេះត្រូវបានណែនាំជាជម្រើសព្យាបាលដំបូង ឬទីពីរតាមបទពិសោធន៍ (empiric treatment) សម្រាប់ជំងឺឆ្លងទូទៅចំនួន២៥ប្រភេទ — ចាប់ពីជំងឺរលាកប្លោកនោមធម្មតា ដល់ជំងឺរលាកសួតទទួលបានពីសហគមន៍កម្រិតស្រាល។ ឧទាហរណ៍ថ្នាំក្នុងក្រុមនេះរួមមាន amoxicillin, doxycycline, metronidazole, gentamicin និង benzylpenicillin — ភាគច្រើនជាថ្នាំចាស់ ថ្លៃថោក មានប្រវត្តិសុវត្ថិភាពបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់រយៈពេលវែង។ WHO កំណត់ថា ថ្នាំសម្រាប់ព្យាបាលនៅកម្រិតថែទាំបឋមស្ទើរតែទាំងអស់ គួរមកពីក្រុមនេះ ព្រោះកម្រិតថែទាំបឋមមានចំនួនអ្នកជំងឺច្រើនបំផុត ដូច្នេះជម្រើសនៅទីនោះមានឥទ្ធិពលធំបំផុតលើទំហំសរុបនៃការប្រើប្រាស់អង់ទីប៊ីយោទិកទូទាំងប្រទេស។ គោលការណ៍ជាមូលដ្ឋានគឺ៖ ថ្នាំដែលមានហានិភ័យទាប និងសក្តានុពលព្យាបាលបានល្អ គួរតែជាជម្រើសដំបូងជានិច្ច — ការឡើងទៅប្រើថ្នាំវិសាលភាពធំជាងគួរកក់ទុកសម្រាប់ពេលចាំបាច់ពិតប្រាកដតែប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងចំណោមការឆ្លងទាំង២៥ប្រភេទដែល WHO ចងក្រងជាបញ្ជីមូលដ្ឋាន រួមមានការឆ្លងផ្លូវដង្ហើមផ្នែកខាងលើ ជំងឺរាគខ្លាំង ការឆ្លងស្បែកសាមញ្ញ និងជំងឺរលាកប្លោកនោមមិនស្មុគស្មាញ — ជាប្រភេទឆ្លងដែលកើតឡើងញឹកញាប់បំផុតនៅគ្រប់ប្រទេស ដូច្នេះជម្រើសថ្នាំដំបូងត្រឹមត្រូវនៅចំណុចនេះមានឥទ្ធិពលធំបំផុតលើសមាមាត្រសរុបទូទាំងជាតិ។

០៤ក្រុម Watch៖ អាទិភាពត្រួតពិនិត្យ

ថ្នាំក្រុម Watch មាន «វិសាលភាពសកម្មភាពទូលំទូលាយជាង» និង «សក្តានុពលបង្កភាពធន់ថ្នាំខ្ពស់ជាង» ក្រុម Access — WHO ចាត់ទុកជា «ថ្នាំអង់ទីមីក្រូបចំណាត់ថ្នាក់អាទិភាពខ្ពស់បំផុត» ដែលត្រូវការការត្រួតពិនិត្យយ៉ាងសកម្មសម្រាប់ទាំងវេជ្ជសាស្ត្រមនុស្ស និងសត្វ។ ក្រុមនេះរួមមានថ្នាំដូចជា ciprofloxacin, azithromycin, ceftriaxone, cefixime, vancomycin, piperacillin-tazobactam និង meropenem — ភាគច្រើនប្រើតាមចាក់សសៃឈាមនៅមន្ទីរពេទ្យ ហើយកម្រិតជាតិពុលជាធម្មតាខ្ពស់ជាងក្រុម Access។ WHO ណែនាំថា ការប្រើថ្នាំក្រុមនេះគួរកម្រិតតែចំពោះជំងឺឆ្លងដែលបង្ហាញអត្ថប្រយោជន៍ច្បាស់លាស់ជាងថ្នាំក្រុម Access ប៉ុណ្ណោះ — មិនមែនប្រើដោយសារភាពងាយស្រួល ឬដោយសារវិសាលភាពទូលំទូលាយអាចលាក់រោគវិនិច្ឆ័យមិនច្បាស់លាស់ទេ។ ក្រុមនេះក៏ជាចំណុចដែលកម្មវិធីស្តេវាដស្ទីបនៅមន្ទីរពេទ្យផ្តោតការខិតខំច្រើនបំផុត ព្រោះការសិក្សាជាច្រើនបង្ហាញថា អ្នកជំងឺសម្រាកនៅមន្ទីរពេទ្យទទួលថ្នាំក្រុម Watch ញឹកញាប់ជាងក្រុម Access ទោះក្នុងករណីជាច្រើន ថ្នាំក្រុម Access ដំបូងអាចគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីព្យាបាលរួចហើយក៏ដោយ។ កម្មវិធីស្តេវាដស្ទីបនៅមន្ទីរពេទ្យជាធម្មតារួមមានវិធានការចម្បងបួន៖ ការត្រួតពិនិត្យវេជ្ជបញ្ជាមុនអនុម័ត (prior authorization) សម្រាប់ថ្នាំក្រុម Watch មួយចំនួន ការត្រួតពិនិត្យក្រោយវេជ្ជបញ្ជា៤៨ម៉ោង ការធ្វើសវនកម្មប្រៀបធៀបរវាងគ្រូពេទ្យ និងគោលការណ៍ណែនាំគ្លីនិកអន្តរជាតិ ព្រមទាំងការបណ្តុះបណ្តាលបុគ្គលិកជាប្រចាំ — ដោយផ្តោតការខិតខំច្រើនបំផុតទៅលើថ្នាំក្រុមនេះ ព្រោះវាមានចំនួនកើនឡើងលឿនបំផុត និងហានិភ័យបង្កភាពធន់ថ្នាំខ្ពស់ជាងក្រុម Access។

០៥ក្រុម Reserve៖ ជម្រើសចុងក្រោយ

ថ្នាំក្រុម Reserve ជាថ្នាំដែល WHO ចែងច្បាស់ថា «គួររក្សាទុកសម្រាប់ការព្យាបាលអ្នកជំងឺដែលមានការឆ្លងមេរោគបញ្ជាក់ ឬសង្ស័យថាធ្ងន់ធ្ងរ (អាចប៉ះពាល់ដល់អាយុជីវិត)» ដែលបណ្តាលមកពីបាក់តេរីធន់ថ្នាំច្រើនប្រភេទ ហើយថ្នាំក្រុម Access និង Watch លែងមានប្រសិទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់ទៀត។ បញ្ជី EML ២០២៣ រាយបញ្ជីថ្នាំក្រុមនេះប្រហែល១០មុខ រួមមាន cefiderocol, ceftazidime-avibactam, ceftolozane-tazobactam, colistin ទម្រង់ចាក់, polymyxin B, fosfomycin ទម្រង់ចាក់, meropenem-vaborbactam, plazomicin, linezolid និង tedizolid។ គួរកត់សម្គាល់ថា meropenem ធម្មតា (មិនផ្សំជាមួយ vaborbactam) ចាត់ថ្នាក់ក្រុម Watch មិនមែន Reserve ទេ — ជាកំហុសយល់ច្រឡំទូទៅមួយ។ WHO ណែនាំថា ការប្រើថ្នាំក្រុម Reserve គួរកម្រិតយ៉ាងតឹងរ៉ឹងចំពោះអ្នកជំងឺ និងគ្រឹះស្ថានជាក់លាក់ណាមួយប៉ុណ្ណោះ ក្រោយពេលជម្រើសផ្សេងទៀតបានបរាជ័យ ហើយត្រូវតាមដានយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាចំណុចអាទិភាពកម្មវិធីស្តេវាដស្ទីប។ ភាពផ្ទុយគ្នាដ៏សំខាន់មួយគឺ៖ ថ្នាំក្រុមនេះត្រូវតែ «អាចរកបានជានិច្ច» សម្រាប់ករណីចាំបាច់ពិតប្រាកដ ក្នុងពេលជាមួយគ្នាត្រូវ «ការពារកុំឲ្យប្រើហួសហេតុ» — លំនឹងដែលពិបាកសម្រេចជាពិសេសនៅប្រទេសដែលមូលដ្ឋានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសុខាភិបាលមានកម្រិត។

០៦គោលដៅ Access ៦០%→៧០%

ដើម្បីធ្វើឲ្យក្របខ័ណ្ឌ AWaRe អាចវាស់វែងបានជាក់ស្តែង WHO កំណត់គោលដៅចំនួនមួយ៖ យ៉ាងតិច៦០%នៃការប្រើប្រាស់អង់ទីប៊ីយោទិកសរុបរបស់ប្រទេសនីមួយៗ គួរមកពីក្រុម Access។ គោលដៅនេះត្រូវបានដាក់បញ្ចូលជាផ្លូវការក្នុងផែនការការងារទូទៅលើកទី១៣របស់ WHO (GPW13, ២០១៩-២០២៣) ដែលមហាសន្និបាតសុខភាពពិភពលោកឯកភាពគាំទ្រនៅឆ្នាំ២០១៨ ក្នុងនាមជាសូចនាករមួយវាស់វែងវឌ្ឍនភាពសកលប្រឆាំងភាពធន់ថ្នាំ។ ក្រោយពេលទិន្នន័យត្រួតពិនិត្យជាច្រើនឆ្នាំបង្ហាញថា ប្រទេសជាច្រើននៅតែឃ្លាតឆ្ងាយពីគោលដៅ៦០%ចាស់ — ក្នុងកិច្ចប្រជុំកម្រិតខ្ពស់របស់អង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីភាពធន់ថ្នាំឆ្នាំ២០២៤ រដ្ឋសមាជិកបានឯកភាពលើគោលដៅថ្មីមួយដ៏ខ្ពស់ជាងមុន៖ យ៉ាងតិច៧០%នៃការប្រើប្រាស់អង់ទីប៊ីយោទិកលើមនុស្សសកលត្រូវមកពីក្រុម Access ត្រឹមឆ្នាំ២០៣០។ ភាពខុសគ្នារវាងគោលដៅចាស់ និងថ្មីនេះសំខាន់ណាស់ក្នុងការអានទិន្នន័យត្រួតពិនិត្យ — របាយការណ៍មួយចំនួនរាយការណ៍ភាគរយប្រទេសសម្រេចគោលដៅតាមប្រៀបធៀបជាមួយកម្រិត៦០%ចាស់ ខណៈខ្លះទៀតប្រើ៧០%ថ្មី ធ្វើឲ្យលេខមើលទៅខុសគ្នាទោះទិន្នន័យដើមដូចគ្នា។

០៧ភស្តុតាង GLASS៖ តើពិភពលោកនៅឯណា

ប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យសកលលើភាពធន់ថ្នាំ និងការប្រើប្រាស់ថ្នាំ (GLASS) របស់ WHO ជាប្រភពទិន្នន័យផ្លូវការសម្រាប់តាមដានវឌ្ឍនភាពគោលដៅ Access។ របាយការណ៍ GLASS ស្តីពីទិន្នន័យប្រើប្រាស់ថ្នាំឆ្នាំ២០២២ — ចេញផ្សាយថ្មីៗនេះ — ប្រមូលទិន្នន័យប្រើប្រាស់អង់ទីប៊ីយោទិកពី៦០ប្រទេស តំណាងឲ្យប្រហែល១,៧៤ពាន់លាននាក់ ស្មើនឹង២២,១%នៃប្រជាជនពិភពលោក — ចំណុចដែលខ្លួនវាបញ្ជាក់ពីគម្លាតទិន្នន័យ ព្រោះមានតែប្រហែលមួយភាគបួននៃរដ្ឋសមាជិក WHO ទាំង១៩៤ ទើបមានទិន្នន័យប្រើប្រាស់គ្រប់គ្រាន់រាយការណ៍។ ក្នុងចំណោម៦០ប្រទេសនោះ ៥៨%(៣៥ប្រទេស) សម្រេចគោលដៅ៦០%ចាស់ (GPW13) ខណៈមានតែ៣១,៧%(១៩ប្រទេស) ទេ ដែលឈានដល់គោលដៅ៧០%ថ្មីដែលមហិច្ឆតាជាង។ ភាពខុសគ្នារវាងតំបន់មានលក្ខណៈធំធេង៖ តំបន់អាហ្វ្រិកមាន៦២,៥%នៃប្រទេសរាយការណ៍សម្រេចទាំងគោលដៅ៦០%និង៧០% ខណៈតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍មានត្រឹមតែ២៥%សម្រេចទាំងពីរគោលដៅ តំបន់មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើតមាន៤៤,៤%សម្រេចគោលដៅ៦០%ប៉ុន្តែធ្លាក់មកត្រឹម១១,១%សម្រាប់៧០% ហើយតំបន់អឺរ៉ុបមាន៥៦,២%សម្រេចគោលដៅ៦០%។ ភាពខុសគ្នាតាមកម្រិតចំណូលក៏ជាទំរង់ស្រដៀងគ្នា៖ ប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់សម្រេចគោលដៅ៦០%ក្នុងសមាមាត្រ៧១% ខណៈប្រទេសមានចំណូលមធ្យមកម្រិតលើមាន៤៥,៥% និងចំណូលមធ្យមកម្រិតក្រោមមាន៤២,៩%ប៉ុណ្ណោះ — ភ័ស្តុតាងច្បាស់ថា ការសម្រេចគោលដៅ Access ទាក់ទងជាមួយកម្រិតធនធានប្រព័ន្ធសុខាភិបាល មិនមែនគ្រាន់តែជាបញ្ហាគោលនយោបាយប៉ុណ្ណោះទេ។

០៨ករណីសិក្សាប្រទេស៖ ជោគជ័យ និងបញ្ហា

ការសិក្សាឯករាជ្យលើប្រទេសកម្រិតចំណូលទាប-មធ្យមបង្ហាញភាពខុសគ្នាធំរវាងកន្លែងអនុវត្តជោគជ័យ និងកន្លែងបរាជ័យ។ វៀតណាមរាយការណ៍សមាមាត្រថ្នាំក្រុម Access ខ្ពស់ដល់៩២,៥%នៅកម្រិតថែទាំបឋម ខណៈអូហ្គង់ដា និងនីហ្សេររាយការណ៍៧៣,១%ចំពោះអ្នកជំងឺកុមារ ហើយមន្ទីរពេទ្យប៉ូលិសនៅហ្គាណារាយការណ៍៧៤%។ ផ្ទុយមកវិញ ការសិក្សានៅប៉ាគីស្ថានចំពោះអ្នកជំងឺកូវីដ-១៩រកឃើញត្រឹមតែ១៦,៧%ជាថ្នាំក្រុម Access (និង៨០,៤%ជាក្រុម Watch) ខណៈមន្ទីរពេទ្យបញ្ជូនបន្តរាយការណ៍២៥,៣%ប៉ុណ្ណោះ ហើយរដ្ឋតាមិលនាឌូ (ឥណ្ឌា) រាយការណ៍ត្រឹមតែ១០,៨%ជាក្រុម Access ធៀបនឹង៨៩,២%ជាក្រុម Watch។ បញ្ហារួមមួយដែលកកកុញនៅប្រទេសទាំងនេះគឺការចែកចាយថ្នាំដោយគ្មានវេជ្ជបញ្ជា ជាពិសេសនៅប៉ាគីស្ថាន និងបង់ក្លាដែស។ ចំពោះប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ អង់គ្លេសជាឧទាហរណ៍ច្បាស់លាស់មួយនៃការកំណត់គោលដៅជាតិផ្ទាល់ខ្លួន៖ NHS England កំណត់គោលដៅឲ្យបាន៧០%ជាថ្នាំក្រុម Accessត្រឹមឆ្នាំ២០២៩ ធៀបនឹងតួលេខគោលមូលដ្ឋានឆ្នាំ២០១៩-២០២០ ដោយបំបែកជាគោលដៅរងតាមផ្នែក៖ ៧៣%សម្រាប់ការថែទាំបឋម និង៦១%សម្រាប់មន្ទីរពេទ្យសង្គ្រោះបន្ទាន់ — ដោយទទួលស្គាល់ថាតម្រូវការថ្នាំក្រុម Watch/Reserve ខ្ពស់ជាងនៅផ្នែកមន្ទីរពេទ្យ ដោយសារធម្មជាតិជំងឺធ្ងន់ធ្ងរជាង។

០៩ការរិះគន់ និងដែនកំណត់នៃក្របខ័ណ្ឌ

អ្នកជំនាញសុខាភិបាលសាធារណៈជាច្រើនកោត់សរសើរ AWaRe ថាជាឧបករណ៍សាមញ្ញ និងមានប្រយោជន៍ ប៉ុន្តែក៏ចង្អុលបង្ហាញដែនកំណត់ជាក់ស្តែងជាច្រើនផងដែរ។ ទីមួយ គឺគម្លាតទិន្នន័យ-ការត្រួតពិនិត្យ៖ ការវិភាគរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវនៅសាលាអនាម័យ និងវេជ្ជសាស្ត្រត្រូពិចទីក្រុងឡុងដ៍ (LSHTM) កត់សម្គាល់ថា ប្រទេសកម្រិតចំណូលទាប-មធ្យមជាច្រើនខ្វះទិន្នន័យគ្រប់គ្រាន់ស្តីពីលំនាំប្រើប្រាស់ និងលំនាំធន់ថ្នាំពិតប្រាកដ ធ្វើឲ្យការវាយតម្លៃថាតើគោលនយោបាយស្តេវាដស្ទីបណាដំណើរការពិតកំពុងក្លាយជារឿងលំបាក។ ទីពីរ ការអនុវត្តទាមទារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធមូលដ្ឋាន — មន្ទីរពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រ បុគ្គលិកសុខាភិបាលបានទទួលការបណ្តុះបណ្តាល និងប្រព័ន្ធព័ត៌មានឱសថដែលអាចតាមដានវេជ្ជបញ្ជា — ធាតុទាំងនេះជាទូទៅមានកម្រិតកម្រិតបំផុតនៅចំណុចដែលការស្តេវាដស្ទីបចាំបាច់ជាងគេ។ តាមរបាយការណ៍ GLASS ខ្លួនឯង ក្នុងចំណោមរដ្ឋសមាជិក WHO ទាំង១៩៤ មានប្រហែលតែ៦០ប្រទេសទេ ដែលមានប្រព័ន្ធអាចប្រមូល និងរាយការណ៍ទិន្នន័យប្រើប្រាស់អង់ទីប៊ីយោទិកគ្រប់គ្រាន់ចូលទៅ GLASS ក្នុងឆ្នាំណាមួយ — មានន័យថា ស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅប្រទេសភាគច្រើននៅសល់លើពិភពលោក នៅតែជាចន្លោះប្រហោងព័ត៌មានធំមួយ ដែលអ្នកតាក់តែងគោលនយោបាយមិនអាចវាស់វែងវឌ្ឍនភាពបានផ្ទាល់ឡើយ។ ទីបី គឺហានិភ័យនៃវិធីសាស្ត្រតែមួយសម្រាប់គ្រប់គ្នា៖ អ្នកសិក្សាមួយចំនួនព្រមានថា គោលការណ៍ណែនាំដែលដកស្រង់ចេញពីបរិបទប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ អាចមិនសមស្របនឹងស្ថានភាពជំងឺឆ្លង ធនធានមន្ទីរពិសោធន៍ ឬបែបផែនប្រព័ន្ធសុខាភិបាលនៅតំបន់ផ្សេង — ការតម្រូវឲ្យអនុវត្តតាមទ្រង់ទ្រាយតែមួយអាចរើសអើងបញ្ហាដែលមានស្រាប់ជាជាងជួយដោះស្រាយ។ ជាចុងក្រោយ ក្របខ័ណ្ឌ AWaRe ខ្លួនឯងជាឧបករណ៍ណែនាំវេជ្ជសាស្ត្រ-គោលនយោបាយតែប៉ុណ្ណោះ — វាមិនមានយន្តការអនុវត្តន៍ ឬដាក់ទណ្ឌកម្មណាមួយផ្ទាល់ទេ ដូច្នេះការជោគជ័យអាស្រ័យទាំងស្រុងលើឆន្ទៈនយោបាយ និងសមត្ថភាពជាតិដើម្បីបំប្លែងវាទៅជាគោលការណ៍ណែនាំជាក់ស្តែង។

១០ការលក់ដោយគ្មានវេជ្ជបញ្ជា៖ គម្លាតគោលនយោបាយ-ការអនុវត្ត

ដែនកំណត់ដ៏ជាក់ស្តែងបំផុតមួយរបស់ AWaRe គឺវាសន្មតជាមុនថា ការចេញថ្នាំកើតឡើងតាមរយៈវេជ្ជបញ្ជា ដែលអាចត្រួតពិនិត្យ និងណែនាំបាន — ខណៈក្នុងជាក់ស្តែង ការលក់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិកដោយគ្មានវេជ្ជបញ្ជានៅតែជាទម្លាប់ធម្មតានៅច្រើនកន្លែងលើពិភពលោក។ ការវិភាគសំយោគ (systematic review) មួយចុះផ្សាយក្នុងទស្សនាវដ្តី Lancet Infectious Diseases ដែលពិនិត្យលើការសិក្សា១៦២ ក្នុង៥២ប្រទេស រកឃើញអត្រាមធ្យមនៃការចែកចាយថ្នាំដោយគ្មានវេជ្ជបញ្ជានៅឱសថស្ថានសហគមន៍ខ្ពស់ដល់៦៣,៤% — ដោយប្រទេសចំណូលទាបខ្ពស់ដល់៧៥,១% ធៀបនឹងប្រទេសចំណូលខ្ពស់ត្រឹមតែ៤៨,៤%។ កាន់តែគួរឲ្យព្រួយបារម្ភជាងនេះទៅទៀត ការស្ទង់មតិសកលមួយចុះផ្សាយក្នុងទស្សនាវដ្តី JAC-Antimicrobial Resistance ដែលស្ទង់មតិអ្នកជំនាញក្នុង៣៧ប្រទេស រកឃើញថា ថ្នាំក្រុម Watch ដូចជា cephalosporins អាចរកទិញដោយគ្មានវេជ្ជបញ្ជាបានក្នុង៧០%នៃប្រទេសស្ទង់មតិ ខណៈថ្នាំក្រុម Reserve ដូចជា carbapenems ក៏អាចរកទិញបានដោយគ្មានវេជ្ជបញ្ជាដែរក្នុង៣៦,៧%នៃប្រទេស — មានន័យថា សូម្បីតែថ្នាំដែល WHO ចាត់ថ្នាក់ជា «ជម្រើសចុងក្រោយ» ក៏នៅតែអាចរកទិញបានដោយសេរីនៅឱសថស្ថានមួយចំនួនធំដែរ។ លទ្ធផលនេះបង្ហាញគម្លាតធំមួយរវាងគោលនយោបាយ និងការអនុវត្តជាក់ស្តែង៖ ការចាត់ថ្នាក់ AWaRe ណែនាំគ្រូពេទ្យត្រឹមត្រូវ ប៉ុន្តែពេលអ្នកជំងឺអាចទិញថ្នាំណាមួយផ្ទាល់ដោយគ្មានវេជ្ជបញ្ជា ការណែនាំនោះមិនអាចទប់ស្កាត់ការប្រើប្រាស់មិនត្រឹមត្រូវបានទាំងស្រុងទេ។

១១សំណួរញឹកញាប់

១២ប្រភព

1. WHO — AWaRe classification of antibiotics, ២០២៣
2. WHO Antibiotics Portal — និយមន័យក្រុម Access/Watch/Reserve
3. WHO Bulletin — Definitions for reserve antibiotics
4. WHO — Global Action Plan on Antimicrobial Resistance, ២០១៥
5. WHO — Thirteenth General Programme of Work, ២០១៩-២០២៣
6. WHO GHO — ៧០% Access target indicator metadata
7. WHO — GLASS report: antibiotic use data for ២០២២
8. CIDRAP — WHO GLASS report analysis
9. Lancet Infectious Diseases — Antibiotic consumption and Access targets in ៧៦ countries (Klein et al.)
10. Lancet Infectious Diseases — Worldwide non-prescription antibiotic dispensing
11. JAC-Antimicrobial Resistance — Global survey on OTC sales of high-priority antibiotics
12. JAC-Antimicrobial Resistance — AWaRe adoption in LMIC stewardship programmes
13. NHS England — UK AMR national action plan prescribing targets
14. LSHTM — Challenges improving antibiotic stewardship in LMICs

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៤ ប្រភព