Aដើមកំណើត៖ ពី Nilekani ដល់ UIDAI

នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៩ រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌាបានចេញសេចក្តីជូនដំណឹងផ្លូវការបង្កើតស្ថាប័នមួយឈ្មោះ Unique Identification Authority of India (UIDAI) ក្រោមគណៈកម្មការផែនការ (Planning Commission) ដោយផ្តល់តួនាទីជាប្រធានទីមួយដល់លោក Nandan Nilekani សហស្ថាបនិកក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យា Infosys ដែលចូលកាន់តំណែងនៅថ្ងៃទី២៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៩ ដោយមានឋានៈស្មើរដ្ឋមន្ត្រី។ គោលដៅដើមគឺដោះស្រាយបញ្ហាធំមួយ៖ ប្រជាជនឥណ្ឌារាប់រយលាននាក់ជាពិសេសអ្នកក្រីក្រនិងអ្នកមិនចេះអក្សរ គ្មានឯកសារអត្តសញ្ញាណណាមួយសោះ ធ្វើឲ្យពួកគេចូលមិនដល់សេវាធនាគារ ជំនួយសង្គម ឬសិទ្ធិសាធារណៈផ្សេងៗបាន។

ខុសពីអេស្តូនីដែលចាប់ផ្តើមពីអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណសៀគ្វី (smart card) ជាមូលដ្ឋាន ឥណ្ឌាជ្រើសយកវិធីសាស្ត្រជីវមាត្រ (biometric) ជាស្នូល៖ ស្នាមម្រាមដៃទាំង១០ ស្កេនអំបិលភ្នែកទាំងពីរ និងរូបថតមុខ ដែលចងភ្ជាប់ជាមួយលេខសម្គាល់ចៃដន្យ១២ខ្ទង់ហៅថា Aadhaar (ន័យត្រង់ថា «គ្រឹះ» ជាភាសាហិណ្ឌី)។ ការជ្រើសរើសបែបនេះមានហេតុផលជាក់ស្តែង៖ ជីវមាត្រពិបាកក្លែងបន្លំជាងឯកសារក្រដាស ហើយមិនតម្រូវឲ្យមានអាសយដ្ឋានផ្ទះ ឬឯកសារកំណើតដែលមនុស្សក្រីក្រជាច្រើនគ្មាន។ ការចុះឈ្មោះជាសាធារណៈដំបូងចាប់ផ្តើមនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១០ នៅភូមិមួយក្នុងរដ្ឋមហារ៉ាស្ត្រ។

ក្នុងឆ្នាំ២០១៦ រដ្ឋសភាឥណ្ឌាបានអនុម័តច្បាប់ Aadhaar (Targeted Delivery of Financial and Other Subsidies, Benefits and Services) Act, 2016 ដែលផ្តល់មូលដ្ឋានច្បាប់ជាផ្លូវការដល់ UIDAI ជាស្ថាប័នច្បាប់ (statutory authority) ចាប់ពីថ្ងៃទី១២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦។ ចំណុចសំខាន់ដែលច្បាប់នេះចែងយ៉ាងច្បាស់គឺ Aadhaar មិនមែនជាភស្តុតាងសញ្ជាតិ ទីលំនៅ អាសយដ្ឋាន ថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើត ឬអាយុឡើយ ហើយក៏មិនអាចប្រើជាឯកសារធ្វើដំណើរបានដែរ — វាគ្រាន់តែជាមធ្យោបាយផ្ទៀងផ្ទាត់អត្តសញ្ញាណប៉ុណ្ណោះ។ ការអនុម័តច្បាប់នេះជា«វិក័យប័ត្រថវិកា» (Money Bill) ដែលរំលងការពិនិត្យរបស់រដ្ឋសភាជាន់ខ្ពស់ (Rajya Sabha) ខ្លួនឯងក៏ក្លាយជាចំណុចជជែកវែកញែកផ្នែកនីតិវិធីមួយផងដែរ។

BAadhaar ជាឆ្អឹងខ្នង៖ វិធីដំណើរការជាក់ស្តែង

ជាបច្ចេកទេស Aadhaar ដំណើរការតាមគោលការណ៍សាមញ្ញ៖ ពេលចុះឈ្មោះលើកដំបូង ប្រព័ន្ធថតទុកជីវមាត្រ និងផ្ទៀងផ្ទាត់ថាមិនធ្លាប់មានក្នុងប្រព័ន្ធរួច (ដើម្បីទប់ស្កាត់ការស្នើសុំច្រើនដងក្នុងឈ្មោះក្លែងក្លាយ) មុននឹងបង្កើតលេខ Aadhaar ១២ខ្ទង់ចៃដន្យថ្មី។ ក្រោយមក រាល់ពេលស្ថាប័នណាមួយត្រូវការផ្ទៀងផ្ទាត់អត្តសញ្ញាណនរណាម្នាក់ (ធនាគារ ក្រុមហ៊ុនទូរស័ព្ទ ការិយាល័យសង្គមកិច្ច) ពួកគេគ្រាន់តែផ្ញើលេខ Aadhaar និងទិន្នន័យជីវមាត្រ/OTP ទៅ UIDAI ដើម្បីទទួលបានចម្លើយ «បាទ/ចាស ត្រូវគ្នា» ឬ «ទេ» ប៉ុណ្ណោះ — ដោយមិនចាំបាច់ទទួលបានឈ្មោះ អាសយដ្ឋាន ឬព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនផ្សេងទៀតឡើយ (លើកលែងតែជម្រើស e-KYC ដែលមានការយល់ព្រមច្បាស់លាស់)។

ចំណុចនេះខុសពីគំរូអេស្តូនីដែលបានយកមកបង្ហាញរួចហើយក្នុងអត្ថបទមុន អំពី e-Estonia, X-Road និង e-Residency៖ អេស្តូនីផ្តោតលើការផ្លាស់ប្តូរទិន្នន័យរវាងស្ថាប័នដោយស្វ័យប្រវត្តិ (once-only principle) ដោយប្រើកាតសៀគ្វីជាគន្លឹះផ្ទៀងផ្ទាត់ ចំណែកឥណ្ឌាផ្តោតលើការផ្ទៀងផ្ទាត់អត្តសញ្ញាណជីវមាត្រថ្នាក់ជាតិតែមួយ ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់សេវាកម្មរាប់ពាន់ប្រភេទឲ្យសាងសង់នៅលើវា — ជាគំរូខុសគ្នាទាំងស្រុងចំពោះបញ្ហាដូចគ្នា។

CPuttaswamy — សំណុំរឿងដែលបង្កើតសិទ្ធិឯកជនភាព

Aadhaar មិនត្រឹមតែជាគម្រោងបច្ចេកវិទ្យាប៉ុណ្ណោះទេ — វាបានក្លាយជាចំណុចកណ្តាលនៃវិវាទរដ្ឋធម្មនុញ្ញដ៏ធំបំផុតមួយរបស់ឥណ្ឌាចុងសតវត្សរ៍ទី២១។ ចាប់ពីឆ្នាំ២០១២ អតីតចៅក្រម K.S. Puttaswamy និងក្រុមអ្នកតស៊ូមតិផ្សេងទៀត បានប្តឹងទៅតុលាការកំពូល ដោយអះអាងថាការប្រមូលទិន្នន័យជីវមាត្រថ្នាក់ជាតិដ៏ធំសម្បើមនេះរំលោភលើសិទ្ធិឯកជនភាព — ខណៈពេលដែលរដ្ឋធម្មនុញ្ញឥណ្ឌាមិនបានចែងច្បាស់ថាមានសិទ្ធិឯកជនភាពជាមូលដ្ឋានដោយផ្ទាល់ឡើយ។

DIndia Stack៖ JAM Trinity, UPI, DigiLocker

Aadhaar ក្លាយជាកម្រិតទីមួយនៃស្ថាបត្យកម្មបើកចំហមួយហៅថា India Stack — ពាក្យនេះចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់ដោយក្រុមគំនិត iSPIRT ប្រហែលឆ្នាំ២០១២–២០១៣ ដើម្បីពិពណ៌នាពីស្រទាប់សេវាឌីជីថលបើកចំហ (API) ជាច្រើនកម្រិតដែលរដ្ឋកសាងឡើងលើគ្នា។ គោលនយោបាយសំខាន់មួយហៅថា JAM Trinity — អក្សរកាត់នៃ Jan Dhan (គណនីធនាគារឥតគិតថ្លៃសម្រាប់អ្នកក្រីក្រ ចាប់ផ្តើម២០១៤) Aadhaar (អត្តសញ្ញាណ) និង Mobile (ទូរស័ព្ទចល័ត) — ផ្សំគ្នាបង្កើតបានជាបណ្តាញចែកចាយថវិកាឧបត្ថម្ភរបស់រដ្ឋដោយផ្ទាល់ (Direct Benefit Transfer) ដែលកាត់បន្ថយការលេចធ្លាយ និងអន្តរការីពុករលួយក្នុងខ្សែសង្វាក់ជំនួយសង្គម។

ចំណុចគួរកត់សម្គាល់មួយទៀតគឺ ស្រទាប់ទាំងអស់នេះសាងសង់លើគោលការណ៍«បើកចំហជាសាធារណៈ» (public digital infrastructure) — លេខកូដកម្មវិធីភាគច្រើនជា API បើកចំហឥតគិតថ្លៃសម្រាប់ស្ថាប័ន និងក្រុមហ៊ុនស្តាតអាប់ចូលមកអភិវឌ្ឍសេវាកម្មបន្ថែម ស្រដៀងនឹងវិធីដែល X-Road របស់អេស្តូនីបានក្លាយជាកូដប្រភពបើកចំហផងដែរ ប៉ុន្តែខ្នាតរបស់ឥណ្ឌាធំជាងច្រើនដងលើកម្រិតចំនួនប្រជាជន។

Eខ្នាតធំ និងការនាំចេញគំរូ DPI

យោងតាមទិន្នន័យផ្លូវការចុងក្រោយបំផុត អេស្តូនីមានអ្នកកាន់អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណឌីជីថលប្រហែល១,៣លាននាក់ ចំណែកឥណ្ឌាមានអ្នកកាន់ Aadhaar ជាង១៣៨,៣ កោដិនាក់ (ជាង១,៣៨ពាន់លាននាក់) គិតត្រឹមខែតុលា ២០២៤ ស្មើនឹងជាង៩៩,៩%នៃចំនួនប្រជាជនពេញវ័យ — ធ្វើឲ្យវាក្លាយជាប្រព័ន្ធអត្តសញ្ញាណជីវមាត្រធំជាងគេលើពិភពលោក តាមទិន្នន័យផ្លូវការរបស់រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌា។ ខ្នាតធំបែបនេះក៏ជាមូលហេតុដែលធ្វើឲ្យសំណុំរឿងផ្លូវច្បាប់ និងករណីរិះគន់ជុំវិញ Aadhaar មានទំហំធំជាងគំរូប្រទេសតូចជាងគេផ្សេងទៀត។

ក្នុងឆ្នាំ២០២៣ ខណៈជាប្រធានក្រុម G20 ឥណ្ឌាបានជំរុញគំនិត «ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសាធារណៈឌីជីថល» (Digital Public Infrastructure — DPI) ជាឧបករណ៍ការទូតឌីជីថល ដោយស្នើឲ្យប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ផ្សេងទៀតយកគំរូ Aadhaar-UPI-DigiLocker ទៅសាកល្បងប្រើ។ ប្រទេស ឬតំបន់ដែលបានចាប់ផ្តើមចម្លង ឬពិសោធន៍ជាមួយធាតុផ្សំមួយចំនួននៃ India Stack រួមមាន ស្រីលង្កា ម៉ារ៉ុក ហ្វីលីពីន ហ្គីណេ អេត្យូពី និងតូហ្គោ ដោយទទួលបានជំនួយបច្ចេកទេសពីអង្គការមូលនិធិចក្ខុវិស័យឌីជីថលឥណ្ឌា (India Digital Public Infrastructure) និងដៃគូអន្តរជាតិផ្សេងទៀត។

Fការរិះគន់៖ ការដកចេញ ភាពរាំងស្ទះ និងការលេចធ្លាយ

ខណៈដែល Aadhaar ត្រូវបានលើកតម្កើងចំពោះលទ្ធភាពរួមបញ្ចូលហិរញ្ញវត្ថុ (financial inclusion) វាក៏ជាកម្មវត្ថុនៃការរិះគន់ជាប់លាប់ចំពោះបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរបីប្រភេទសំខាន់។

១. ការដកចេញដោយកំហុសបច្ចេកទេស (Exclusion errors)

ការផ្ទៀងផ្ទាត់ជីវមាត្រមិនដំណើរការល្អចំពោះមនុស្សគ្រប់រូបទេ។ កម្មករកសិកម្ម និងកម្មករធ្វើការដៃ ជាញឹកញាប់មានស្នាមម្រាមដៃរអិលរលីង ដោយសារការងារធ្ងន់ និងសំណើមអាកាសធាតុក្តៅ ចំណែកមនុស្សចាស់ជរាតែងតែមានលំនាំអំបិលភ្នែកប្រែប្រួលពីកំណត់ត្រាដើម។ របាយការណ៍ផ្លូវការរបស់ UIDAI ខ្លួនឯងក្នុងឆ្នាំ២០១៨ ធ្លាប់បញ្ជាក់អត្រាបរាជ័យផ្ទៀងផ្ទាត់ជីវមាត្រខ្ពស់ដល់ជាង១២%ក្នុងករណីខ្លះ។ គណៈកម្មការគណនេយ្យសាធារណៈរបស់រដ្ឋសភាឥណ្ឌា (Public Accounts Committee) ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក K.C. Venugopal ធ្លាប់ពិនិត្យរបាយការណ៍សវនកម្មរដ្ឋ (CAG) ឆ្នាំ២០២១ និងកត់សម្គាល់ថា កំហុសទាំងនេះនាំឲ្យអ្នកទទួលផលដែលមានសិទ្ធិត្រឹមត្រូវ ត្រូវបានបដិសេធមិនឲ្យទទួលបានស្បៀងឧបត្ថម្ភ (Public Distribution System) ឬការងារធានារ៉ាប់រង (MGNREGA)។ ករណីស្លាប់ដោយអត់ឃ្លានមួយចំនួនដែលបានចុះផ្សាយព័ត៌មានតាំងពីឆ្នាំ២០១៧ ត្រូវបានភ្ជាប់ដោយអង្គការសង្គមស៊ីវិលទៅនឹងការផ្អាកកាតស្បៀងបន្ទាប់ពីបញ្ហាភ្ជាប់ Aadhaar មិនជោគជ័យ។

២. ភាពរាំងស្ទះនិងការលេចធ្លាយទិន្នន័យ

ក្នុងឆ្នាំ២០១៨ ការស៊ើបអង្កេតសារព័ត៌មានបានរកឃើញថា មន្ត្រីមួយចំនួនលក់ការចូលប្រើប្រព័ន្ធ Aadhaar ក្នុងតម្លៃត្រឹមតែ ៥០០រូពី (ប្រហែល ៥,២០ដុល្លារ) ខណៈដែលរបាយការណ៍ហានិភ័យសកលឆ្នាំ២០១៩ របស់វេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក (World Economic Forum) ដាក់ករណីនេះជា«ការលេចធ្លាយទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួនធំបំផុត»ក្នុងឆ្នាំនោះ ដោយប៉ះពាល់ដល់កំណត់ត្រារហូតដល់ជាង១,១ពាន់លាននាក់ (ទោះបី UIDAI ខ្លួនឯងជជែកថា«ការលេចធ្លាយ»ភាគច្រើនកើតចេញពីវិបផតថលរបស់ភ្នាក់ងាររដ្ឋផ្សេងទៀតដែលបង្ហោះលេខ Aadhaar ជាសាធារណៈ មិនមែនការលួចចូលទៅឃ្លាំងទិន្នន័យជីវមាត្រកណ្តាលដោយផ្ទាល់ទេ)។ របាយការណ៍ឆ្នាំ២០១៧ របស់ Center for Internet and Society ប៉ាន់ស្មានថាកំណត់ត្រាជាង១៣៥លាននាក់ធ្លាប់ត្រូវលេចធ្លាយតាមរយៈវិបផតថលរដ្ឋផ្សេងៗ។

៣. ការឃ្លាំមើលរបស់រដ្ឋ (surveillance)

អ្នករិះគន់ជាច្រើនរួមទាំងអង្គការ Privacy International និងក្រុមសិទ្ធិឌីជីថលឥណ្ឌា ព្រួយបារម្ភថា ការភ្ជាប់ Aadhaar ជាមួយសេវាកម្មរាប់រយប្រភេទ (ធនាគារ ពន្ធ ទូរស័ព្ទ) បង្កើតលទ្ធភាពឲ្យរដ្ឋ ឬភាគីទីបីតាមដានទម្លាប់ជីវិតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋកម្រិតលម្អិតដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមក — ជាហេតុផលចម្បងមួយដែលនាំឲ្យតុលាការកំពូលកំណត់ព្រំដែនក្នុងសាលក្រម២០១៨។

Gរឿងភ័ន្តច្រឡំ vs ការពិត

Hមេរៀនសម្រាប់ប្រទេសផ្សេង

ការប្រៀបធៀបគំរូអេស្តូនី និងឥណ្ឌាបង្ហាញថា មិនមានផ្លូវតែមួយឆ្ពោះទៅរកអភិបាលកិច្ចឌីជីថលឡើយ។ អេស្តូនីជោគជ័យដោយសារខ្នាតតូច (១,៣លាននាក់) ធ្វើឲ្យអាចផ្តោតលើគុណភាព និងកម្រិតទំនុកចិត្តខ្ពស់ (មនុស្សគ្រប់រូបមើលឃើញកំណត់ត្រាមើលទិន្នន័យខ្លួនឯង)។ ឥណ្ឌាវិញ បង្ហាញថាបច្ចេកវិទ្យាជីវមាត្រអាចនាំមកនូវលទ្ធភាពរួមបញ្ចូលហិរញ្ញវត្ថុថ្នាក់ខ្នាតធំមហិមា (JAM Trinity កាត់បន្ថយការលេចធ្លាយឧបត្ថម្ភរដ្ឋដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់) ប៉ុន្តែក៏បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា ខ្នាតធំកាន់តែធំ កំហុសបច្ចេកទេសតូចមួយ (អត្រាបរាជ័យ១២%) អាចប៉ះពាល់ដល់មនុស្សរាប់លាននាក់ ជាពិសេសអ្នកក្រីក្រនិងកម្មករធ្វើការដៃដែលងាយរងគ្រោះបំផុត។

• រចនាប្រព័ន្ធជីវមាត្រត្រូវមានយន្តការជម្រើសបម្រុង (fallback) សម្រាប់អ្នកដែលស្នាមម្រាមដៃ ឬអំបិលភ្នែកមិនអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន មិនមែនបដិសេធសិទ្ធិដោយស្វ័យប្រវត្តិឡើយ
• ច្បាប់ការពារទិន្នន័យត្រូវអនុម័តមុន ឬស្របពេលជាមួយការដាក់ដំណើរការប្រព័ន្ធ មិនមែនក្រោយពីមានវិវាទឡើងកកកុញរួចទេ
• ការបែងចែកសិទ្ធិចូលប្រើទិន្នន័យរវាងស្ថាប័នរដ្ឋ និងឯកជនត្រូវកំណត់ព្រំដែនច្បាស់លាស់តាំងពីដើម (ដូចករណី Section 57 ត្រូវលុបចោលក្រោយវិវាទ)

Jសំណួរញឹកញាប់