០១តើមានអ្វីកើតឡើង — សង្ខេបលឿន

ប្រទេសប៉ូលីវី (Bolivia) ដែលធ្លាប់ត្រូវបានចាត់ទុកជាសេដ្ឋកិច្ចមួយក្នុងចំណោមស្ថិរភាពបំផុតនៅអាមេរិកឡាទីនកាលពីមួយទសវត្សរ៍មុន ឥឡូវនេះកំពុងស្ថិតនៅចំណុចកណ្តាលនៃចលនាបំណុលអធិបតេយ្យធំបំផុតមួយក្នុងទីផ្សារកំពុងរីកចម្រើននាឆ្នាំ២០២៦។ នៅថ្ងៃទី២៩ ខែកក្កដា រដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រធានាធិបតី Rodrigo Paz ដែលចូលកាន់តំណែងចុងឆ្នាំ២០២៥ បានឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងកម្រិតបុគ្គលិកជាមួយ មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) សម្រាប់កម្ចី១.៩ពាន់លានដុល្លារ។ ប៉ុន្តែកិច្ចព្រមព្រៀងនេះនៅតែជាដំណាក់កាលកណ្តាល៖ វាត្រូវការការអនុម័តទាំងពីរផ្នែក — ក្រុមប្រឹក្សាប្រតិបត្តិ IMF និងសភាជាតិប៉ូលីវី — មុននឹងប្រាក់ណាមួយអាចផ្ទេរចេញបាន។

ក្នុងពេលជាមួយគ្នា ទីផ្សារមូលបត្របំណុលកំពុងផ្តល់សាលក្រមផ្ទាល់៖ មូលបត្របំណុលរដ្ឋចំនួន១ពាន់លានដុល្លារដែលប៉ូលីវីទើបចេញលក់កាលពីខែឧសភា បានក្លាយជា “មូលបត្របំណុលរដ្ឋដែលអន់ថយបំផុតក្នុងទីផ្សារកំពុងរីកចម្រើន” ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីការចេញលក់ តាមរបាយការណ៍របស់ Briefs.co។ ការនេះកើតឡើងស្របគ្នានឹងរបាំងផ្លូវរាប់ពាន់ទីតាំង ការធ្លាក់ចុះនៃរូបិយប័ណ្ណជាតិ ៧៦% បើប្រៀបធៀបទៅនឹងអត្រាថេរចាស់ និងការជជែកវែកញែកនយោបាយក្នុងសភាដែលអាចទាញយូរដល់ខែតុលា។

០២ហេតុអ្វីប៉ូលីវីត្រូវការ IMF៖ ការដួលរលំនៃឧស្ម័ន និងដុល្លារ

ឫសគល់នៃវិបត្តិប៉ូលីវីមិនមែនចាប់ផ្តើមក្នុងឆ្នាំ២០២៦ទេ — វាកកកុញអស់រយៈពេលជិត១ទសវត្សរ៍។ អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ ប៉ូលីវីពឹងផ្អែកលើការនាំចេញឧស្ម័នធម្មជាតិទៅប្រទេសអាហ្សង់ទីន និងប្រេស៊ីល ជាប្រភពដុល្លារចម្បងសម្រាប់ថែរក្សាអត្រាប្តូរប្រាក់ថេរ។ ប៉ុន្តែផលិតកម្មឧស្ម័នធ្លាក់ចុះខ្លាំងដោយសារកង្វះការវិនិយោគស្វែងរកប្រេងឧស្ម័នថ្មី ធ្វើឲ្យចំណូលពីការនាំចេញធ្លាក់ពី៥.៥ពាន់លានដុល្លារកាលពីមួយទសវត្សរ៍មុន មកនៅក្រោម១.៦ពាន់លានដុល្លារបច្ចុប្បន្ន — យោងតាមទិន្នន័យដែល Bloomberg ដកស្រង់។

ការធ្លាក់ចុះនេះបានធ្វើឲ្យប្រាក់បម្រុងបរទេសរបស់ធនាគារកណ្តាលប៉ូលីវីធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់ រហូតដល់ “ស្ទើរតែសូន្យ” យោងតាមរបាយការណ៍ជាច្រើន រួមទាំង CEIC Data។ លទ្ធផលផ្ទាល់គឺកង្វះខាតដុល្លារយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅក្នុងប្រព័ន្ធធនាគារ — អាជីវកម្មនិងគ្រួសារពិបាកនឹងទទួលបានដុល្លារតាមអត្រាផ្លូវការ ជំរុញឲ្យទីផ្សារប្តូរប្រាក់ក្រៅផ្លូវការរីកលូតលាស់ ដែលកាលពីដើមឆ្នាំ២០២៦ តម្រូវឲ្យបង់ប៉ូលីវីយ៉ាណូខ្ពស់ជាងអត្រាផ្លូវការរហូតដល់៣ដង។

ការទូទាត់បំណុលដែលមកដល់កាលកំណត់ថែមទាំងធ្វើឲ្យស្ថានភាពកាន់តែតឹងតែង៖ ប៉ូលីវីបានបង់ប្រាក់លើសពី៥០០លានដុល្លារលើបំណុលក្នុងខែតែមួយកាលពីដើមឆ្នាំ ខណៈកាតព្វកិច្ចបំណុលដែលនៅសល់សម្រាប់ឆ្នាំទាំងមូលប៉ាន់ស្មានដល់ប្រមាណ២.៣ពាន់លានដុល្លារ។ លុះត្រាតែមានលំហូរដុល្លារថ្មី រដ្ឋាភិបាលប៉ូលីវីប្រឈមហានិភ័យអសមត្ថភាពបំពេញកាតព្វកិច្ចទាំងចំពោះម្ចាស់បំណុលបរទេស និងតម្រូវការគ្រឹះនៃសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក ដូចជានាំចូលប្រេងឥន្ធនៈ ដែលប្រទេសនេះមិនផលិតបានគ្រប់គ្រាន់ដោយខ្លួនឯង។

អ្វីដែលធ្វើឲ្យវិបត្តិនេះកាន់តែស្មុគស្មាញគឺ ប៉ូលីវីធ្លាប់ជាអ្នកនាំចេញឧស្ម័នធម្មជាតិធំបំផុតមួយនៅអាមេរិកឡាទីនកាលពីទសវត្សរ៍២០១០ ដោយផ្គត់ផ្គង់ថាមពលដល់ទីក្រុងធំៗនៅអាហ្សង់ទីន និងប្រេស៊ីល តាមរយៈបំពង់បង្ហូរឧស្ម័នឆ្លងព្រំដែន។ ប៉ុន្តែកង្វះការវិនិយោគស្វែងរកទីតាំងឧស្ម័នថ្មីអស់រយៈពេលជាង១០ឆ្នាំ រួមផ្សំនឹងការធ្លាក់ចុះនៃស្តុកឧស្ម័នដែលធ្លាប់ត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានលើសពីតម្រូវការជាក់ស្តែង បានធ្វើឲ្យផលិតកម្មធ្លាក់ចុះលឿនជាងការព្យាករណ៍ភាគច្រើន។ អង្គការវិភាគថាមពល Gas Outlook កត់សម្គាល់ថាការធ្លាក់ចុះនេះមិនមែនកើតឡើងស្រាប់ៗនោះទេ តែជាការវិវត្តដែលធ្លាប់មានការព្រមានជាច្រើនឆ្នាំមុន ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលជាបន្តបន្ទាប់មិនបានចាត់វិធានការគ្រប់គ្រាន់។

០៣លក្ខខណ្ឌនៃកម្ចី ១.៩ ពាន់លានដុល្លារ

កម្មវិធីដែលចរចារវាងខែឧសភា និងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ ដឹកនាំដោយអ្នកចរចាចម្បងរបស់ IMF លោកស្រី Joana Pereira មានទឹកប្រាក់ស្មើនឹង១,៣៦៩លាន SDR (សិទ្ធិទាញប្រាក់ពិសេស) ឬប្រមាណ១.៩ពាន់លានដុល្លារ — តិចជាងអ្វីដែលរដ្ឋាភិបាលប៉ូលីវីស្នើដំបូងគឺចន្លោះពី២.៥ដល់២.៨ពាន់លានដុល្លារ។ គោលដៅផ្លូវការរបស់កម្មវិធីរួមមាន៖ ស្តារស្ថិរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចឡើងវិញ ស្តារប្រាក់បម្រុងអន្តរជាតិ កាត់បន្ថយវិសមភាពថវិកា និងខាងក្រៅប្រទេស ព្រមទាំងពង្រឹងសំណាញ់សុវត្ថិភាពសង្គមសម្រាប់ប្រជាជនក្រីក្រ។

អ្វីដែលសំខាន់សម្រាប់អ្នកវិនិយោគគឺ IMF លើកឡើងថាការឯកភាពរបស់ខ្លួនអាចជា “ស្លាកសញ្ញាទំនុកចិត្ត” ដែលនឹងបើកផ្លូវឲ្យស្ថាប័នផ្តល់កម្ចីផ្សេងទៀត — រួមទាំងធនាគារពិភពលោក ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាមេរិកអន្តរជាតិ (IDB) និង Fonplata — ចូលរួមផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានបន្ថែម បង្កើតជាកញ្ចប់សរុបជាង៥ពាន់លានដុល្លារពេញកម្មវិធី៣៦ខែ។ ប៉ុន្តែរដ្ឋមន្ត្រីសេដ្ឋកិច្ចប៉ូលីវី លោក Christian Morales បានប្រកាសនៅសប្តាហ៍មុននេះថា “អ្វីតែមួយគត់ដែល IMF បានធ្វើ គឺបញ្ជាក់ថត្រឹមត្រូវនូវទិសដៅដែលយើងបានជ្រើសរើសរួចទៅហើយ” ដោយបញ្ជាក់ថាកម្មវិធីនេះមិនកំណត់លក្ខខណ្ឌថ្មីនោះទេ — ខណៈឯកសារកិច្ចព្រមព្រៀងខ្លួនឯងបានចុះបញ្ជីលក្ខខណ្ឌជាក់លាក់ជាច្រើន។

រហូតដល់ដើមខែកញ្ញា គ្មានការផ្ទេរប្រាក់ណាមួយបានកើតឡើងនៅឡើយទេ — កិច្ចព្រមព្រៀងនៅតែជាកម្រិតបុគ្គលិក ហើយភាគីទាំងពីរកំពុងរង់ចាំដំណើរការនយោបាយផ្ទៃក្នុង ដែលនឹងបង្ហាញលម្អិតនៅផ្នែកបន្ទាប់។ អ្នកជំនាញកិច្ចការសេដ្ឋកិច្ចអន្តរជាតិកត់សម្គាល់ថា រចនាសម្ព័ន្ធកម្មវិធីនេះស្រដៀងគ្នាទៅនឹងកម្មវិធី EFF ដែល IMF ធ្លាប់ផ្តល់ជូនប្រទេសអាហ្រ្វិក និងអាស៊ីដែលជួបវិបត្តិចំណូលធនធានធម្មជាតិស្រដៀងគ្នា៖ ការត្រួតពិនិត្យតាមកាលកំណត់រៀងរាល់៣ទៅ៦ខែម្តង ជាកន្លែងដែល IMF នឹងវាយតម្លៃការអនុវត្តគោលដៅសារពើពន្ធ និងកំណត់ថាតើផ្ទេរប្រាក់វគ្គបន្ទាប់ដែរឬទេ។ នេះមានន័យថាទោះបីជាសភាអនុម័តវិចារណកថា៧២៣ក៏ដោយ សម្ពាធកែទម្រង់នឹងបន្តកកកុញរយៈពេលបីឆ្នាំពេញ មិនមែនបញ្ចប់ភ្លាមៗនោះទេ។

០៤ផ្លូវនយោបាយពិបាក៖ សភា វិចារណកថា៧២៣ និងការផ្លាស់ប្តូរគណរដ្ឋមន្ត្រី

លុះក្នុងសប្តាហ៍ទី១នៃខែកញ្ញា កញ្ចប់ច្បាប់អនុម័តកម្មវិធី IMF ដែលមានឈ្មោះផ្លូវការថា “វិចារណកថា៧២៣” (Bill 723) ត្រូវបានដាក់ជូនទៅសភានីតិប្រតិបត្តិពហុជនជាតិ (Plurinational Legislative Assembly)។ តាមរបាយការណ៍របស់ Latin Times គិតត្រឹមថ្ងៃទី៧ ខែកញ្ញា មិនទាន់មានការបោះឆ្នោតណាមួយកើតឡើងទេ ទាំងសំណាក់សភាជាតិ និងក្រុមប្រឹក្សាប្រតិបត្តិ IMF ខណៈសមាជិកសភាប្រឆាំង លោក José Luis Porcel បានលើកឡើងថាឯកសារភ្ជាប់ (annexes) ដែលបានទទួលមិនពេញលេញ ទាមទារឲ្យបំពេញបន្ថែមមុននឹងចូលការជជែកគ្រឹះ។ តាមការប៉ាន់ស្មានរបស់សមាជិកសភា Ricardo Rada (គណបក្ស PDC) ការអនុម័តគួរនឹងកើតឡើងត្រឹមខែតុលា ប៉ុន្តែនេះនៅតែជាការព្យាករណ៍ មិនមែនកាលវិភាគច្បាស់លាស់ទេ។

ក្នុងពេលជាមួយគ្នា រដ្ឋាភិបាល Paz ខ្លួនឯងក៏ជួបនឹងការប្រែប្រួលផ្ទៃក្នុងផងដែរ៖ រដ្ឋមន្ត្រីសេដ្ឋកិច្ចដើម លោក José Gabriel Espinoza ត្រូវបានសភាបោះឆ្នោតរិះគន់ (censure) នៅថ្ងៃទី១៨ ខែសីហា និងដកចេញពីតំណែងជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី២១ ខែសីហា។ លោក Christian Morales ត្រូវបានស្បថចូលកាន់តំណែងជំនួសនៅថ្ងៃទី២៥ ខែសីហា ហើយបន្តការចរចាជាមួយ IMF ដដែល — ការផ្លាស់ប្តូរដែលបង្ហាញពីសម្ពាធនយោបាយខ្ពស់ជុំវិញកម្មវិធីនេះ សូម្បីតែមុនពេលសភាបានចាប់ផ្តើមជជែកជាផ្លូវការផងក៏ដោយ។

០៥ចុងបញ្ចប់នៃអត្រាថេរ៖ ការធ្លាក់ចុះនៃប៉ូលីវីយ៉ាណូ

អស់រយៈពេល១៥ឆ្នាំ រដ្ឋាភិបាលប៉ូលីវីរក្សាអត្រាប្តូរប្រាក់ថេររវាងប៉ូលីវីយ៉ាណូ និងដុល្លារអាមេរិកនៅកម្រិត៦.៩៦ប៉ូលីវីយ៉ាណូក្នុងមួយដុល្លារ — គោលនយោបាយដែលធ្លាប់ជួយថែរក្សាស្ថិរភាពថ្លៃទំនិញ ប៉ុន្តែទាមទារឲ្យធនាគារកណ្តាលចំណាយប្រាក់បម្រុងបរទេសដើម្បីការពារអត្រានោះជានិច្ច។ នៅចុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ខណៈប្រាក់បម្រុងជិតអស់ទាំងស្រុង រដ្ឋាភិបាលត្រូវបានបង្ខំឲ្យបញ្ចប់អត្រាថេរនោះ ដោយអនុញ្ញាតឲ្យរូបិយប័ណ្ណជាតិចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះឆ្ពោះទៅរកអត្រាមួយឯកភាព។

លទ្ធផលមកភ្លាមៗ៖ តាមរបាយការណ៍របស់ Latin Times គិតត្រឹមថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា អត្រាប្តូរប្រាក់បានឡើងដល់១២.២៦ប៉ូលីវីយ៉ាណូក្នុងមួយដុល្លារ — ការធ្លាក់ចុះនៃរូបិយប័ណ្ណជាតិប្រមាណ៧៦% បើប្រៀបធៀបទៅនឹងអត្រាថេរចាស់ ក្នុងរយៈពេលមិនដល់៣ខែ។ Bloomberg កត់សម្គាល់ថារដ្ឋាភិបាលបានប្រាប់អ្នកវិនិយោគជាមុនថាការឯកភាពអត្រាប្តូរប្រាក់ (FX unification) និងកិច្ចព្រមព្រៀង IMF កំពុងមកដល់ឆាប់ៗ — ជាការព្យាយាមកាត់បន្ថយការភ្ញាក់ផ្អើលទីផ្សារ។

ការធ្លាក់ចុះនៃរូបិយប័ណ្ណជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់លើថ្លៃទំនិញនាំចូលទាំងអស់ — ជាពិសេសប្រេងឥន្ធនៈ ថ្នាំពេទ្យ និងគ្រឿងម៉ាស៊ីនផលិតកម្ម — ជំរុញអតិផរណាក្នុងស្រុកឲ្យឡើងលើសពី២០%។ សម្រាប់គ្រួសារធម្មតា នេះមានន័យថាប្រាក់ខែដដែលទិញបានតិចជាងមុនគួរឲ្យកត់សម្គាល់ ខណៈអាជីវកម្មតូចៗជាច្រើនកំពុងតស៊ូជាមួយថ្លៃដើមវត្ថុធាតុដើមដែលកើនឡើងភ្លាមៗ។ IMF ខ្លួនឯងបានទទួលស្គាល់ថាការឯកភាពអត្រាប្តូរប្រាក់ជាជំហានចាំបាច់ ប៉ុន្តែក៏ជាជំហានឈឺចាប់ផងដែរ ហើយបានទាមទារឲ្យរដ្ឋាភិបាលប៉ូលីវីពង្រឹងកម្មវិធីជំនួយសង្គមគោលដៅសម្រាប់គ្រួសារក្រីក្របំផុត ដើម្បីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ពីការកែទម្រង់នេះ។

០៦ការលុបឧបត្ថម្ភសាំង-ម៉ាស៊ូត និងជម្លោះថ្លៃពីរកម្រិត

លក្ខខណ្ឌនៃកម្មវិធី IMF ទាមទារឲ្យប៉ូលីវីលុបឧបត្ថម្ភថ្លៃសាំង-ម៉ាស៊ូតទាំងស្រុងត្រឹមថវិកាឆ្នាំ២០២៧ ដោយឈានទៅរកថ្លៃដែលគ្របដណ្តប់ថ្លៃដើមពិតប្រាកដ (cost-recovery pricing) ចាប់ពីខែមករា ២០២៧។ ដំណើរការនេះបានចាប់ផ្តើមតាំងពីខែធ្នូ ២០២៥ ដោយកាត់បន្ថយឧបត្ថម្ភផ្នែកខ្លះ ហើយបានឈានដល់ចំណុចប្រកួតប្រជែងជាងគេនៅពាក់កណ្តាលខែសីហា ២០២៦ នៅពេលរដ្ឋាភិបាលចេញក្រិត្យកំណត់ប្រព័ន្ធថ្លៃពីរកម្រិតសម្រាប់ប្រេងម៉ាស៊ូត៖ ១៨ប៉ូលីវីយ៉ាណូក្នុងមួយលីត្រសម្រាប់អ្នកទិញធំ (លើសពី២ម៉ឺនលីត្រក្នុងមួយខែ) និង៩.៨០ប៉ូលីវីយ៉ាណូសម្រាប់វិស័យដឹកជញ្ជូន និងលក់រាយ។

ក្រុមហ៊ុនប្រេងឥន្ធនៈរដ្ឋអះអាងថាមានស្តុកប្រមាណ១៧លានលីត្រ ហើយចោទថាការខ្វះខាតដែលកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់មកពីបញ្ហាចែកចាយ មិនមែនកង្វះស្តុកនោះទេ។ ប៉ុន្តែក្រុមអ្នកដឹកជញ្ជូន និងអ្នកលក់រាយបានប្តេជ្ញាថាប្រព័ន្ធថ្លៃពីរកម្រិតនេះមិនបានដោះស្រាយបញ្ហាខ្វះខាតជាក់ស្តែងទេ ខណៈតម្លៃថ្មីធ្វើឲ្យសាំង-ម៉ាស៊ូតមានតម្លៃប្រហែល៣ដុល្លារក្នុងមួយហ្គាឡុង — ធៀបនឹងប្រហែល៥.៣ដុល្លារក្រោមអត្រាប្តូរប្រាក់ចាស់ — ប៉ុន្តែនៅតែជាការកើនឡើងគួរឲ្យកត់សម្គាល់ធៀបនឹងតម្លៃឧបត្ថម្ភពីមុន។

ជម្លោះនេះមិនមែនគ្រាន់តែជារឿងបច្ចេកទេសនោះទេ — វាបានក្លាយជាចំណុចផ្ទុះនយោបាយកណ្តាលមួយ ដែលនឹងបង្ហាញច្បាស់ជាងនេះនៅផ្នែកបន្ទាប់ស្តីអំពីប្រតិកម្មតាមផ្លូវនៅទូទាំងប្រទេស។

០៧ប្រតិកម្មតាមផ្លូវ៖ របាំងផ្លូវ ដង្ហែក្បួន Evo Morales និងអាសន្នភាព

ចាប់តាំងពីខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ ផ្លូវជាតិចម្បងៗរបស់ប៉ូលីវីត្រូវបានស្ទះដោយរបាំងផ្លូវជាង៣,៥០០ទីតាំង ធ្វើឲ្យរថយន្តដឹកទំនិញលើសពី៥,០០០គ្រឿងជាប់គាំងតាមផ្លូវហាយវេ។ ក្រុមជនជាតិដើមភាគតិច កម្មករមុខរ៉ែ និងសហជីពការងារបានចូលរួមទាមទារឲ្យប្រធានាធិបតី Paz ចាកចេញពីតំណែង ដោយចោទថារដ្ឋាភិបាលបានក្បត់សេចក្តីសន្យាឃោសនាបោះឆ្នោតតាមរយៈការកាត់ពន្ធលើទ្រព្យសម្បត្តិធំ និងការចរចាជាមួយ IMF។ អតីតប្រធានាធិបតី Evo Morales បានដឹកនាំដង្ហែក្បួនប្រវែង១៩០គីឡូម៉ែត្រឆ្ពោះទៅរកទីក្រុងដើម្បីតម្រូវការនេះ ជំរុញការភ័យខ្លាចផ្នែកនយោបាយកាន់តែខ្លាំង។ តាមការប៉ាន់ស្មានរបស់ Briefs.co ការស្ទះផ្លូវទាំងនេះបង្កការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចប្រមាណ៥០លានដុល្លារជារៀងរាល់ថ្ងៃ។

ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងសេចក្តីមិនស្ងប់ចិត្ត ប្រធានាធិបតី Paz បានប្រកាសអាសន្នភាព (state of emergency) នៅខែមិថុនា ២០២៦ បន្ទាប់ពីរបាំងផ្លូវអូសបន្លាយអស់ជាច្រើនសប្តាហ៍។ ប៉ុន្តែជម្លោះមិនស្ងប់ស្ងាត់នៅឡើយទេ៖ តំបន់សន្តា ក្រូស (Santa Cruz) ដែលជាតំបន់សេដ្ឋកិច្ចធំបំផុតរបស់ប្រទេស បានហៅប្រជុំពិសេសមួយឈ្មោះថា “Asamblea de la Cruceñidad” នៅថ្ងៃទី៩ ខែកញ្ញា ដើម្បីឲ្យអង្គការស៊ីវិលក្នុងតំបន់សម្រេចលើយុទ្ធសាស្ត្របន្តការតវ៉ា បន្ទាប់ពីរដ្ឋាភិបាលបានបរាជ័យក្នុងការលុបចោលក្រិត្យកំណត់ថ្លៃម៉ាស៊ូតពីរកម្រិតដែលបានលើកឡើងខាងលើ។

០៨សាលក្រមទីផ្សារមូលបត្របំណុល៖ អាក្រក់បំផុតក្នុងទីផ្សារកំពុងរីកចម្រើន

នៅថ្ងៃទី៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ រដ្ឋាភិបាលប៉ូលីវីបានវិលត្រឡប់មកកាន់ទីផ្សារមូលបត្របំណុលអន្តរជាតិជាលើកដំបូងចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០២០ ដោយចេញលក់មូលបត្របំណុលដុល្លារ១ពាន់លាន កំណត់អាយុកាលដល់ឆ្នាំ២០៣១ ជាមួយផលចំណេញដំបូង៩.៤៥%។ តាមរបាយការណ៍របស់ Bloomberg តម្រូវការទិញលើសពីទំហំផ្តល់ជូនរហូតដល់៥ដង ដោយមានអ្នកទិញអន្តរជាតិចំនួន១៦៦ចូលរួម ដោយគ្មានតម្រូវឲ្យមូលនិធិរដ្ឋក្នុងស្រុកចូលទិញផងដែរ — សញ្ញាណដែលមើលទៅដូចជាវិជ្ជមានចំពោះទីផ្សារនៅពេលនោះ។

ប៉ុន្តែសាលក្រមទីផ្សារបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ តាមរបាយការណ៍របស់ Briefs.co ចុះថ្ងៃទី២៦ ខែឧសភា ផលចំណេញនៃមូលបត្របំណុលបានឡើងដល់១០.៥% — កើនឡើង៧៥ពិន្ទុមូលដ្ឋានក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ៣សប្តាហ៍ ខណៈតម្លៃមូលបត្របំណុលធ្លាក់ចុះជិត៥សេនក្នុងមួយដុល្លារក្នុងរយៈពេល២សប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះ — ធ្វើឲ្យវាត្រូវបានហៅថា “មូលបត្របំណុលរដ្ឋដែលអន់ថយបំផុតក្នុងទីផ្សារកំពុងរីកចម្រើន” ទាំងអស់។ មូលហេតុចម្បងគឺរបាំងផ្លូវទូទាំងប្រទេស ការតវ៉ាដឹកនាំដោយ Evo Morales និងហានិភ័យនយោបាយដែលកើនឡើងជុំវិញអនាគតរបស់ប្រធានាធិបតី Paz។

សម្រាប់អ្នកគ្រប់គ្រងមូលនិធិអន្តរជាតិដែលកាន់មូលបត្របំណុលនេះ សាលក្រមទីផ្សារនេះបង្ហាញច្បាស់ថាការសន្យារបស់រដ្ឋាភិបាលមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ — ការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៃការកែទម្រង់ ជាពិសេសការអនុម័តកម្មវិធី IMF ដោយសភា និងសមត្ថភាពគ្រប់គ្រងសន្តិសុខសាធារណៈ គឺជាកត្តាកំណត់តម្លៃពិតប្រាកដនៃហានិភ័យបំណុលប៉ូលីវី។ អ្វីដែលគួរកត់សម្គាល់បន្ថែមទៀតគឺ មូលបត្របំណុលនេះមិនមានលក្ខខណ្ឌធានារបស់ភាគីទីបី (guarantee) ដូចករណីខ្លះនៅអាមេរិកឡាទីនទេ ដូច្នេះថ្លៃសាច់ប្រាក់ដែលអ្នកវិនិយោគទាមទារ ឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងនូវការវាយតម្លៃរបស់ទីផ្សារចំពោះលទ្ធភាពសងប្រាក់វិញរបស់រដ្ឋាភិបាលប៉ូលីវីតែម្យ៉ាង។ ការធ្លាក់ចុះនៃតម្លៃមូលបត្របំណុលក៏ធ្វើឲ្យថ្លៃដើមខ្ចីប្រាក់នាពេលអនាគតកាន់តែថ្លៃ ប្រសិនបើប៉ូលីវីត្រូវការត្រឡប់ទៅទីផ្សារអន្តរជាតិម្តងទៀតមុនកាលកំណត់ឆ្នាំ២០៣១។

០៩ចំណាត់ថ្នាក់ឥណទាន៖ ការធ្លាក់ចូលទៅក្នុងតំបន់ហានិភ័យខ្ពស់

ការធ្លាក់ចុះនៃឥណទានប៉ូលីវីមិនមែនកើតឡើងភ្លាមៗនោះទេ — ស្ថាប័នវាយតម្លៃឥណទានធំៗបានចេញការព្រមានជាបន្តបន្ទាប់អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ។ Fitch Ratings បានបន្ថយចំណាត់ថ្នាក់ប៉ូលីវីចុះមកនៅកម្រិត “CCC” កាលពីខែកុម្ភៈ ២០២៤ ដោយលើកឡើងពីប្រាក់បម្រុងបរទេសដែលកំពុងធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់។ បន្ទាប់មក Moody’s បានបន្ថយបន្ថែមទៀតកាលពីខែមេសា ២០២៥ ដោយលើកហេតុផលនៃហានិភ័យខកខានបំណុល (default risk) ដែលកំពុងកើនឡើង។ ចំណាត់ថ្នាក់ទាំងនេះស្ថិតនៅជិតកម្រិតទាបបំផុតនៃមាត្រដ្ឋាន “junk” ដែលមានន័យថាទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុចាត់ទុកហានិភ័យខកខានបំណុលរបស់ប៉ូលីវីជាកម្រិតខ្ពស់គួរឲ្យកត់សម្គាល់ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងប្រទេសកំពុងរីកចម្រើនភាគច្រើនផ្សេងទៀត។

ភាពចម្រូងចម្រាសនៃការវាយតម្លៃឥណទានក៏បង្ហាញពីស្ថានភាពមិនច្បាស់លាស់ផងដែរ៖ ខណៈស្ថាប័នខ្លះកត់សម្គាល់ថាកិច្ចព្រមព្រៀង IMF និងការកែទម្រង់អត្រាប្តូរប្រាក់អាចជាជំហានវិជ្ជមានដំបូងឆ្ពោះទៅរកស្ថិរភាព ស្ថាប័នផ្សេងទៀតបញ្ជាក់ថាហានិភ័យអនុវត្តន៍ — ជាពិសេសលទ្ធភាពសភាមិនអនុម័ត ឬការតវ៉ាតាមផ្លូវបន្តអូសបន្លាយ — នៅតែជាកត្តាកំណត់សំខាន់ដែលរារាំងការកែលម្អចំណាត់ថ្នាក់ភ្លាមៗ។ ជាទូទៅ គ្រូវិភាគទីផ្សារយល់ស្របថាចំណាត់ថ្នាក់ឥណទានប៉ូលីវីនឹងមិនប្រែប្រួលច្រើននោះទេ រហូតដល់មានភស្តុតាងច្បាស់លាស់អំពីការអនុម័តកម្មវិធី IMF ជាផ្លូវការ និងការផ្ទេរប្រាក់ដំបូង។

១០ប្រៀបធៀបជាមួយប្រទេសផ្សេងក្នុងបញ្ជីតាមដានបំណុល

ប៉ូលីវីមិនមែនជាប្រទេសកំពុងរីកចម្រើនតែមួយគត់ដែលកំពុងតស៊ូជាមួយបំណុលអធិបតេយ្យក្នុងឆ្នាំ២០២៦ទេ ប៉ុន្តែជម្លោះនយោបាយផ្ទៃក្នុងរបស់ខ្លួនធ្វើឲ្យស្ថានភាពខុសពីករណីផ្សេងទៀត។ ប្រៀបធៀបទៅនឹង កម្មវិធី IMF ទឹកប្រាក់៧ពាន់លានដុល្លាររបស់ប៉ាគីស្ថាន ដែលកំពុងឆ្លងកាត់ការត្រួតពិនិត្យលើកទី៤ដោយស្រួលជាងគេ ឬ ការចរចារកអំណាចលើកសំណុំបំណុលអឺរ៉ូបុន១ពាន់លានដុល្លាររបស់អេត្យូពី ជាមួយក្រុមម្ចាស់បំណុលឯកជន — ប៉ូលីវីលេចធ្លោដោយសារកម្មវិធីរបស់ខ្លួនកំពុងជាប់គាំងផ្នែកនយោបាយក្នុងស្រុកខ្លាំងជាងគេ មិនមែនកម្មវិធីបច្ចេកទេសទេ។

ចំណុចរួមមួយដែលអ្នកវិភាគ EM (emerging markets) បង្ហាញឲ្យឃើញគឺ៖ រាល់ករណីទាំងនេះសុទ្ធតែជាឧទាហរណ៍នៃប្រទេសដែលធ្លាប់ពឹងផ្អែកលើប្រភពចំណូលធនធានធម្មជាតិចម្បងតែមួយ (ឧស្ម័នធម្មជាតិសម្រាប់ប៉ូលីវី កសិកម្មនិងវាយនភ័ណ្ឌសម្រាប់ប៉ាគីស្ថាន ការនាំចេញកសិកម្មសម្រាប់អេត្យូពី) ហើយនៅពេលប្រភពនោះថយចុះ ឬថ្លៃទីផ្សារពិភពលោកប្រែប្រួល ភាពខ្សោយនៃថវិការដ្ឋនិងគណនីខាងក្រៅលេចមុខភ្លាមៗ។ ចំណេះដឹងសំខាន់មួយពីវិបត្តិទាំងនេះគឺ ការស្តារស្ថិរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចតាមរយៈកម្មវិធី IMF តែងតែទាមទារការកែទម្រង់ថ្លៃឧបត្ថម្ភនិងអត្រាប្តូរប្រាក់ ដែលជះឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ដល់ប្រជាជនក្រីក្របំផុត — ធ្វើឲ្យវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចប្រែក្លាយទៅជាវិបត្តិនយោបាយស្ទើរតែជានិច្ច។

ចំណុចខុសគ្នាដ៏សំខាន់មួយរវាងករណីប៉ូលីវី និងករណីអេត្យូពីគឺ ប៉ូលីវីមិនទាន់ធ្លាក់ចូលទៅក្នុងស្ថានភាពខកខានបំណុលជាផ្លូវការ (default) នៅឡើយទេ ខណៈអេត្យូពីធ្លាប់ខកខានទូទាត់ការប្រាក់លើអឺរ៉ូបុនរបស់ខ្លួនរួចមកហើយ មុននឹងឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធបំណុលឡើងវិញ។ នេះមានន័យថាកម្មវិធី IMF របស់ប៉ូលីវីនៅតែជាកិច្ចខិតខំបង្ការវិបត្តិ (preventive) មិនមែនប្រតិកម្មក្រោយវិបត្តិកើតឡើងរួចនោះទេ — ភាពខុសគ្នាដែលអាចកំណត់ថាតើប៉ូលីវីអាចជៀសវាងផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរបំផុតបានដែរឬទេ ប្រសិនបើកម្មវិធីនេះទទួលបានការគាំទ្រនយោបាយគ្រប់គ្រាន់ក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ។

១១អ្វីនៅខាងមុខ៖ ការបោះឆ្នោតខែតុលា និងកញ្ចប់ជំនួយ៥ពាន់លានដុល្លារ

ចំណុចផ្តោតបន្ទាប់សម្រាប់អ្នកតាមដានប៉ូលីវីគឺថ្ងៃដែលសភានឹងបោះឆ្នោតលើវិចារណកថា៧២៣ ដែលសមាជិកសភាមួយចំនួនប៉ាន់ស្មានថានឹងកើតឡើងត្រឹមខែតុលា ២០២៦។ ប្រសិនបើអនុម័ត ជំហានបន្ទាប់គឺការអនុម័តជាផ្លូវការពីក្រុមប្រឹក្សាប្រតិបត្តិ IMF ដែលនឹងបើកផ្លូវឲ្យការផ្ទេរប្រាក់ដំបូងចេញពីទឹកប្រាក់សរុប១.៩ពាន់លានដុល្លារ។ តាមរបាយការណ៍របស់ Rio Times ច្បាប់វិនិយោគថ្មីមួយ ដែលកំណត់លក្ខខណ្ឌដាក់កម្រិតលើការរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិ (nationalization) បើកផ្លូវឲ្យវិវាទឈានទៅកាត់ក្តីអន្តរជាតិ និងបង្កើតភ្នាក់ងារវិនិយោគជាតិថ្មីមួយ រំពឹងនឹងត្រូវអនុម័តប្រមាណ៦ខែក្រោយ គឺត្រឹមខែមីនា ២០២៧ — ប៉ុន្តែមាត្រាទាក់ទងនឹងការរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិ និងអំណាចថ្មីរបស់ភ្នាក់ងារនោះកំពុងជួបប្រឈមការជំទាស់ខ្លាំងផងដែរ។

ប្រសិនបើកម្មវិធីទទួលបានការអនុម័តពេញលេញ IMF លើកឡើងថាការនេះអាចដើរតួជា “ការទទួលស្គាល់” ដែលទាញយកកញ្ចប់ហិរញ្ញប្បទានធំជាងសរុបលើសពី៥ពាន់លានដុល្លារពេញកម្មវិធីទាំងមូល ពីធនាគារពិភពលោក IDB និង Fonplata ដែលរដ្ឋាភិបាលពណ៌នាថាចាំបាច់ក្នុងការរក្សាដំណើរការធម្មតារបស់រដ្ឋ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រសិនបើសភាបរាជ័យក្នុងការអនុម័ត ឬអូសបន្លាយហួសកំណត់ ប៉ូលីវីប្រឈមហានិភ័យបាត់បង់ឱកាសទទួលបានហិរញ្ញប្បទានក្នុងពេលដែលកាតព្វកិច្ចទូទាត់បំណុលនៅតែបន្តកកកុញ ហើយប្រាក់បម្រុងបរទេសនៅតែជិតសូន្យ។

សម្រាប់អ្នកអានទូទៅ រឿងរ៉ាវរបស់ប៉ូលីវីបង្ហាញឲ្យឃើញថា វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចថ្នាក់ជាតិកកកុញយ៉ាងណាមុននឹងផ្ទុះឡើង — ការពឹងផ្អែកលើប្រភពចំណូលតែមួយ អត្រាប្តូរប្រាក់ថេរឆ្ងាយពីតម្លៃពិត និងការពន្យារពេលកែទម្រង់ដោយសារហានិភ័យនយោបាយ សុទ្ធតែជាកត្តាដែលកកកុញអស់ជាច្រើនឆ្នាំ។ លទ្ធផលចុងក្រោយសម្រាប់ប៉ូលីវីនៅតែមិនច្បាស់លាស់ — សប្តាហ៍ខាងមុខ ជាពិសេសការបោះឆ្នោតរបស់សភា នឹងជាចំណុចកំណត់ទិសដៅសំខាន់។

១២សំណួរគេសួរញឹកញាប់

១៣ប្រភពឯកសារយោង

1. IMF — Bolivia Country Page & EFF Staff-Level Agreement
2. Rio Times — Bolivia’s US$1.9 Billion IMF Loan Deal Awaits Congress Approval
3. Rio Times — Bolivia IMF Loan Seen Approved by October
4. Eastern Herald — Bolivia’s Economy Minister Says IMF Set No Conditions (14 កញ្ញា ២០២៦)
5. Latin Times — Bolivia’s $1.9B IMF Deal Reaches Congress, Santa Cruz Deadline
6. Bloomberg — Sinking Gas Exports Leave Cash-Strapped Bolivia Needing IMF Deal
7. Bloomberg — Bolivia Tells Investors FX Unification, IMF Deal Are Coming Soon
8. Bloomberg — Bolivia Plans First Dollar Bond Sale Since 2020 After Credit Upgrade
9. Briefs.co — Bolivia’s New Sovereign Bond Is The Worst Performer In Emerging Markets
10. CEIC Data — Bolivia’s Crisis: A Dollar Shortage, Surging Inflation and Sinking Gas Exports
11. Fitch Ratings — Bolivia Cut Deeper Into Junk on Falling Reserves
12. Moody’s — Bolivia Cut Further Into Junk on Growing Default Risk
13. ProPakistani — Pakistan, IMF to Begin 4th Review of $7 Billion EFF in September
14. The East African — Ethiopia Secures Creditors’ Backing for $1bn Eurobond Restructuring

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពដើម ១៤ ប្រភព