និយមន័យ៖ វិមជ្ឈការមិនមែនគ្រាន់តែជា «ការបញ្ជូនមន្ត្រីទៅមូលដ្ឋាន» នោះទេ A

អ្នកសិក្សានយោបាយសាធារណៈបែងចែក «វិមជ្ឈការ» (decentralization) ជាបីប្រភេទសំខាន់ដែលមិនត្រូវច្រឡំគ្នា។ ទីមួយ គឺ Deconcentration — រដ្ឋធានីគ្រាន់តែបញ្ជូនមន្ត្រីរបស់ខ្លួនទៅប្រតិបត្តិការនៅតំបន់ដាច់ស្រយាល ប៉ុន្តែសិទ្ធិសម្រេចចិត្តចុងក្រោយនៅតែស្ថិតនៅរដ្ឋធានី។ ទីពីរ គឺ Delegation — រដ្ឋធានីប្រគល់ភារកិច្ចជាក់លាក់ខ្លះទៅឲ្យអង្គភាព ឬសហគ្រាសរដ្ឋដែលនៅតែស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យ ដោយមិនប្រគល់អធិបតេយ្យភាពនយោបាយឡើយ។ ទីបី និងជ្រៅជាងគេ គឺ Devolution — រដ្ឋធានីផ្ទេរអំណាចច្បាប់ ថវិកា និងសិទ្ធិសម្រេចចិត្តទៅឲ្យរដ្ឋាភិបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិដែលមានអ្នកតំណាងជាប់ឆ្នោតដោយឡែកពីរដ្ឋធានី — នេះជាទម្រង់ដែលឥណ្ឌូនេស៊ី កេនយ៉ា និងកូឡុំប៊ីអនុវត្ត។ ក្នុងករណីទាំងបី ការផ្ទេរអំណាចរួមមានយ៉ាងតិចបីធាតុ៖ (១) ភារកិច្ចផ្តល់សេវា (សុខភាព អប់រំ ផ្លូវថ្នល់មូលដ្ឋាន), (២) ថវិកា ឬសិទ្ធិយកពន្ធ, និង (៣) បុគ្គលិកដែលធ្វើការផ្តល់សេវាទាំងនោះផ្ទាល់។ ខ្វះធាតុណាមួយ អ្នកសិក្សាចាត់ទុកថាមិនមែនជាវិមជ្ឈការពិតប្រាកដទេ គ្រាន់តែជា deconcentration ក្លែងបន្លំប៉ុណ្ណោះ។

រលកវិមជ្ឈការសកលដ៏ធំបំផុត កើតឡើងចន្លោះទសវត្សរ៍ ១៩៨០ ដល់ ២០១០ ដោយកត្តាចម្បងបួន៖ ការវិវត្តទៅជាលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យក្រោយសង្គ្រាមត្រជាក់ ដែលអ្នកតំណាងក្នុងតំបន់ចង់បានសិទ្ធិសម្រេចចិត្តផ្ទាល់, សម្ពាធពីធនាគារពិភពលោក និងអង្គការមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) ដែលចាត់ទុកវិមជ្ឈការជាឧបករណ៍បង្កើនប្រសិទ្ធភាពរដ្ឋបាល, ជម្លោះជាតិសាសន៍ ឬបំបែកដែនដីដែលរដ្ឋធានីព្យាយាមទប់ស្កាត់តាមរយៈការផ្តល់សិទ្ធិស្វយ័តខ្លះ, និងគំនិតសេដ្ឋកិច្ចនយោបាយថា រដ្ឋាភិបាលនៅជិតប្រជាជនដឹងតម្រូវការជាក់ស្តែងជាងរដ្ឋធានី។ ក្នុងចំណោមករណីទាំងអស់នេះ ឥណ្ឌូនេស៊ី កេនយ៉ា និងកូឡុំប៊ីត្រូវបានលើកឡើងញឹកញាប់បំផុតជាឧទាហរណ៍ អាចប្រៀបធៀបគ្នាបាន ព្រោះទាំងបីមានទិន្នន័យតាមដានច្បាស់លាស់អស់រយៈពេលជាង២ទសវត្សរ៍។

ឥណ្ឌូនេស៊ី៖ «Big Bang» ២០០១ — ការផ្ទេរអំណាចលឿនបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រទំនើប B

ខែឧសភា ១៩៩៨ លោក Suharto ដែលកាន់អំណាចរបប «New Order» អស់រយៈពេល៣២ឆ្នាំ ត្រូវបានបង្ខំឲ្យលាលែងក្រោមសម្ពាធវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី និងបាតុកម្មសិស្សនិស្សិត។ រដ្ឋាភិបាលបន្ត ក្រោមប្រធានាធិបតី B.J. Habibie បានប្រកាសកម្មវិធីវិមជ្ឈការភ្លាមៗ តាមរយៈច្បាប់លេខ ២២/១៩៩៩ ស្តីពីរដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់ និងច្បាប់លេខ ២៥/១៩៩៩ ស្តីពីតុល្យភាពហិរញ្ញវត្ថុរវាងរដ្ឋធានីនិងតំបន់ — ទាំងពីរអនុម័តឆ្នាំ១៩៩៩ ប៉ុន្តែចាប់ផ្តើមអនុវត្តជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ២០០១។ អ្នកសិក្សាហៅវិមជ្ឈការនេះថា «Big Bang» ព្រោះល្បឿន និងទំហំរបស់វា៖ ក្នុងរយៈពេលតិចជាងមួយឆ្នាំកន្លះ រដ្ឋាភិបាលបានផ្ទេរមន្ត្រីរដ្ឋចំនួនប្រមាណពីរលាននាក់ — ស្មើនឹងប្រហែលពីរភាគបីនៃមន្ត្រីរដ្ឋសុីវិលទាំងអស់ — ព្រមទាំងទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈ សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ និងមណ្ឌលសុខភាពរាប់ម៉ឺនកន្លែង ចេញពីក្រសួងថ្នាក់ជាតិទៅឲ្យរដ្ឋបាលស្រុក (kabupaten) និងក្រុង (kota) ជាជាងខេត្ត។

ជម្រើសដ៏សំខាន់មួយរបស់ស្ថាបនិកកម្មវិធីនេះ គឺការជ្រើសរើសផ្ទេរអំណាចទៅថ្នាក់ស្រុក មិនមែនថ្នាក់ខេត្តដូចប្រទេសភាគច្រើនផ្សេងទៀត — ជាយុទ្ធសាស្ត្រចេតនាដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យបំបែកដែនដីនៅតំបន់ដូចជា Aceh និង Papua ដែលមានចលនាបំបែកខ្លួនខ្លាំង៖ ស្រុកតូចៗគ្មានទំហំសេដ្ឋកិច្ច ឬយោធាគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីទាមទារឯករាជ្យបានដូចខេត្តទាំងមូល។ ច្បាប់ដើមទាំងពីរត្រូវបានកែសម្រួលឆ្នាំ២០០៤ ក្រោមរដ្ឋាភិបាល Megawati Sukarnoputri ទៅជាច្បាប់លេខ ៣២/២០០៤ និង ៣៣/២០០៤ ដើម្បីបញ្ជាក់ច្បាស់ពីព្រំដែនភារកិច្ចរវាងជាតិ ខេត្ត និងស្រុក ដែលច្បាប់ដើមទុកមិនច្បាស់លាស់។ ផលប៉ះពាល់ម្យ៉ាងទៀតដែលមិនបានគ្រោងទុក គឺបាតុភូត «pemekaran» — ដំណើរការបំបែកស្រុក និងខេត្តចាស់ជាឯកតាថ្មីតូចជាង ដើម្បីទទួលថវិកាផ្ទេរបន្ថែម និងតំណែងអភិបាលថ្មី៖ ចំនួនស្រុក/ក្រុងកើនឡើងពីប្រមាណ ២៩២ ឯកតាឆ្នាំ១៩៩៨ ដល់ជាង ៥០០ ឯកតាត្រឹមទសវត្សរ៍ ២០២០ តាមការកត់ត្រារបស់ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី (ADB)។

កេនយ៉ា៖ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ២០១០ បង្កើតរដ្ឋាភិបាលស្រុកចំនួន៤៧ ដោយធានាចែកថវិកាតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ C

ក្រោយចរចាយូរជាងមួយទសវត្សរ៍ បន្ទាប់ពីអំពើហិង្សាក្រោយបោះឆ្នោត ២០០៧-២០០៨ កេនយ៉ាបានអនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីតាមរយៈប្រជាមតិ ថ្ងៃទី ២៧ ខែសីហា ឆ្នាំ ២០១០។ ជំពូក ១១ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះ បង្កើតរដ្ឋាភិបាល «ស្រុក» (county) ចំនួន៤៧ ដែលនីមួយៗមានអភិបាល (Governor) ជាប់ឆ្នោត និងសភាស្រុក (County Assembly) ដាច់ដោយឡែកពីរដ្ឋាភិបាលជាតិ — ចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការជាផ្លូវការក្រោយការបោះឆ្នោតទូទៅខែមីនា ឆ្នាំ ២០១៣។ ភារកិច្ចដែលផ្ទេរទៅស្រុករួមមាន សុខាភិបាលកម្រិតស្រុក អប់រំមុនបឋមសិក្សា ផ្លូវថ្នល់មូលដ្ឋាន កសិកម្ម និងអាជ្ញាបណ្ណពាណិជ្ជកម្មក្នុងតំបន់ តាមការសង្ខេបរបស់វិទ្យាស្ថាន Brookings។

ចំណុចខុសពីឥណ្ឌូនេស៊ីយ៉ាងសំខាន់ គឺកេនយ៉ាដាក់ចំណុចធានាថវិកាដោយផ្ទាល់ក្នុងអត្ថបទរដ្ឋធម្មនុញ្ញខ្លួនឯង៖ មាត្រា ២០៣ (២) កំណត់ថារដ្ឋាភិបាលស្រុកត្រូវទទួលថវិកា «ចំណែកសមធម៌» (equitable share) យ៉ាងតិច១៥%នៃចំណូលដែលរដ្ឋាភិបាលជាតិប្រមូលបានទាំងអស់ ជាកាតព្វកិច្ចរដ្ឋធម្មនុញ្ញ មិនមែនគោលនយោបាយដែលរដ្ឋសភាអាចផ្លាស់ប្តូរតាមចិត្តទេ។ ស្ថាប័នដែលទទួលបន្ទុករៀបចំរូបមន្តចែកចាយលម្អិត គឺ គណៈកម្មការចែកចាយចំណូល (Commission on Revenue Allocation ឬ CRA) ដែលបានស្នើរូបមន្តទម្ងន់រួមមាន ចំនួនប្រជាជន អត្រាភាពក្រីក្រ ទំហំដីធ្លី ចំណែកស្មើគ្នារវាងស្រុកទាំងអស់ (ប្រហែល ២៥% ចែកស្មើគ្នា) និងការលើកទឹកចិត្តវិន័យហិរញ្ញវត្ថុ។ លើសពី១៥%ចាំបាច់នេះ ថវិកាជាក់ស្តែងដែលបានចែកអាចខ្ពស់ជាងច្រើន៖ ខែឧសភា ២០២៦ ប្រធានាធិបតី William Ruto បានចុះហត្ថលេខាលើច្បាប់ចែកចាយចំណូលថ្មី អនុញ្ញាតឲ្យស្រុកទាំង៤៧ទទួលបានសរុបប្រមាណ ៤២៨ ប៊ីលានស្ស៊ីលីង (Ksh) សម្រាប់ឆ្នាំហិរញ្ញវត្ថុនោះ តាមរបាយការណ៍របស់កាសែត The Standard។

កូឡុំប៊ី៖ ពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ១៩៩១ ដល់ SGP និងប្រព័ន្ធរ៉ូយ៉ាល់ធីធនធានធម្មជាតិ D

រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ ១៩៩១ បានជំនួសរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ ១៨៨៦ ដែលផ្តោតអំណាចខ្លាំងនៅរដ្ឋធានីបូហ្គោតា ដោយកំណត់ក្នុងមាត្រា ៣៥៦ និង ៣៥៧ ថារដ្ឋាភិបាលថ្នាក់នាយកដ្ឋាន (department) និងក្រុង (municipio) មានសិទ្ធិទទួលថវិកាផ្ទេរជាកាតព្វកិច្ចពីរដ្ឋធានី។ ជំហានដំបូង ប្រព័ន្ធហៅថា «situado fiscal» ដែលកំណត់ជាផ្លូវការតាមរយៈច្បាប់លេខ ៦០ ឆ្នាំ១៩៩៣ (Ley 60 de 1993)។ ឆ្នាំ២០០១ ប្រព័ន្ធនេះត្រូវបានកែទម្រង់ជាថ្មីទាំងស្រុងតាមរយៈវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញលេខ ០១ (Acto Legislativo 01/2001) និងច្បាប់អនុវត្តលេខ ៧១៥ (Ley 715 de 2001) បង្កើតជា Sistema General de Participaciones (SGP) — ប្រព័ន្ធផ្ទេរថវិកាតែមួយសម្រាប់វិស័យអប់រំ សុខាភិបាល និងទឹកស្អាត/អនាម័យ ដែលនាយកដ្ឋាន និងក្រុងគ្រប់គ្រងផ្ទាល់តាមរូបមន្តចំនួនប្រជាជន និងភាពក្រីក្រ តាមការពិពណ៌នារបស់ធនាគារកណ្តាលកូឡុំប៊ី (Banco de la República)។

ដាច់ដោយឡែកពី SGP កូឡុំប៊ីមានប្រព័ន្ធទីពីរសម្រាប់ចែកចាយថវិការ៉ូយ៉ាល់ធី (regalías) ចេញពីការជីកយករ៉ែ និងប្រេង ដែលបានធ្វើកំណែទម្រង់ធំកាលពី ២០១១ បង្កើតជា Sistema General de Regalías (SGR) ដើម្បីចែកចាយផលចំណេញធនធានធម្មជាតិឲ្យបានធំទូលាយជាងតំបន់ផលិតតែម្នាក់ឯង។ ថ្មីៗនេះ ច្បាប់លេខ ២០៥៦ ឆ្នាំ២០២០ (Ley 2056 de 2020) បានកែសម្រួលរបៀបចែក SGR ជាថ្មី ខណៈឆ្នាំ ២០២៤ រដ្ឋសភាកូឡុំប៊ីបានអនុម័តវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញមួយបន្ថែមទៀត ដើម្បីបង្កើនចំណែក SGP ជាបណ្តើរៗពី​ប្រមាណ ២៣.៨% ឡើងដល់៣៩.៥%នៃចំណូលបច្ចុប្បន្នរបស់ជាតិ ក្នុងរយៈពេល១២ឆ្នាំ តាមការប្រកាសរបស់រដ្ឋធានីការកូឡុំប៊ី។ រដ្ឋាភិបាលអះអាងថាការកើនឡើងនេះនឹងផ្តល់ស្វយភាពថវិកាកាន់តែច្រើនដល់ដែនដី ខណៈអ្នកជំនាញហិរញ្ញវត្ថុមួយចំនួនព្រមានពីហានិភ័យលើនិរន្តរភាពថវិកាជាតិ ប្រសិនបើមិនរៀបចំផែនការផ្លាស់ប្តូរឲ្យល្អិតល្អន់។

តារាងប្រៀបធៀបបីប្រទេស៖ អ្វីខ្លះផ្ទេរ ថវិកាប៉ុន្មាន ចាប់ផ្តើមពេលណា E

ថ្វីត្បិតទាំងបីប្រទេសហៅថា «វិមជ្ឈការ» ដូចគ្នាក៏ដោយ រចនាសម្ព័ន្ធជាក់ស្តែងខុសគ្នាខ្លាំង៖ ឥណ្ឌូនេស៊ីជ្រើសរើសផ្ទេរទៅឯកតាតូច (ស្រុក) លឿនបំផុត និងច្រើនបំផុតតាមចំនួនបុគ្គលិក, កេនយ៉ាជ្រើសរើសការធានាថវិកាតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ រឹងមាំបំផុតផ្នែកច្បាប់, ខណៈកូឡុំប៊ីធ្វើបណ្តើរៗលើសពី៣ទសវត្សរ៍ ជាមួយប្រព័ន្ធថវិកាពីរស្រទាប់ដាច់ដោយឡែក។

ផលវិជ្ជមានដែលការសិក្សាឯករាជ្យវាស់វែងបាន F

ចំពោះកេនយ៉ា ការសិក្សារបស់អង្គការ ThinkWell ស្តីពីហិរញ្ញប្បទានសុខភាព រកឃើញថា ការវិមជ្ឈការសុខាភិបាលបានជំរុញឲ្យស្រុកជាច្រើនកសាង និងធ្វើឲ្យប្រសើរឡើងនូវហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសុខភាពកម្រិតបឋម (មណ្ឌលសុខភាព និងមន្ទីរពេទ្យស្រុក) លឿនជាងសម័យមុនវិមជ្ឈការ ព្រោះថវិកា និងការសម្រេចចិត្តជិតប្រជាជនជាងមុន។ ការវិភាគរបស់The Conversation ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យស្រុកជាច្រើនឆ្នាំ រកឃើញថាការចែកចាយថវិកាតាមរូបមន្តទម្ងន់ភាពក្រីក្រ បានជួយកាត់បន្ថយគម្លាតវិសមភាពថវិការវាងស្រុកសម្បូរ និងស្រុកក្រីក្រធៀបនឹងសម័យមុនរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ២០១០ ដែលថវិកាភាគច្រើនផ្តោតលើតំបន់នៅជិតរដ្ឋធានីណៃរ៉ូប៊ី។ ចំពោះឥណ្ឌូនេស៊ី អ្នកសិក្សាភាគច្រើនយល់ស្របថា ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសអភិបាលស្រុកដោយផ្ទាល់ (ចាប់ផ្តើមឆ្នាំ២០០៥) បានបង្កើនគណនេយ្យភាពនយោបាយថ្នាក់មូលដ្ឋាន ធ្វើឲ្យប្រជាជនអាចផ្តាច់អភិបាលដែលមិនផ្តល់សេវាល្អចេញពីតំណែងបានផ្ទាល់ តាមរយៈការបោះឆ្នោត ដោយមិនចាំបាច់រង់ចាំការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាលថ្នាក់ជាតិទាំងមូលទេ។

ការសិក្សារបស់ធនាគារពិភពលោកអំពីឥណ្ឌូនេស៊ី ក៏បង្ហាញថា ក្នុងវិស័យអប់រំ ចំនួនសាលារៀនកម្រិតបឋមសិក្សានៅតំបន់ដាច់ស្រយាលមួយចំនួន បានកើនឡើងលឿនជាងសម័យមុនវិមជ្ឈការ ដោយសារថវិកាសំណង់សាលារៀនស្ថិតនៅជិតអ្នកសម្រេចចិត្តជាងមុន។ ចំណុចរួមមួយរវាងករណីទាំងបី គឺ «ការប្រកួតប្រជែងគោលនយោបាយ» (policy competition) រវាងស្រុក/ខេត្តជាមួយគ្នា — ពេលស្រុកមួយបង្ហាញលទ្ធផលល្អ ស្រុកជិតខាងមានទំនោរចម្លងគំរូជោគជ័យនោះ លឿនជាងករណីរដ្ឋធានីតែម្នាក់ឯងព្យាយាមធ្វើកំណែទម្រង់ទាំងប្រទេសក្នុងពេលតែមួយ។

ហានិភ័យ និងផលអវិជ្ជមានដែលការសិក្សាកត់សម្គាល់ G

ការត្រួតពិនិត្យសវនកម្មរបស់ស្ថាប័នសវនកម្មកេនយ៉ា (Office of the Auditor-General) បានកត់ត្រាឃើញ «វិក្កយបត្រនៅជាប់ជំពាក់» (pending bills) និងចំណុចខ្វះខាតគណនេយ្យភាពហិរញ្ញវត្ថុនៅស្រុកមួយចំនួន ជាបញ្ហាដដែលៗចាប់តាំងពីស្រុកចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការឆ្នាំ២០១៣ រហូតដល់សព្វថ្ងៃ — ជាកង្វល់ដែលរដ្ឋសភា (Senate) កេនយ៉ាលើកឡើងម្តងហើយម្តងទៀតក្នុងការជជែកអំពីរូបមន្តចែកចាយថវិកាថ្មីៗ។ ចំណុចនេះឆ្លុះបញ្ចាំងបញ្ហាទូទៅដែលអ្នកសិក្សាហៅថា «ការចាប់យកអំណាចដោយអ្នកមានឥទ្ធិពលមូលដ្ឋាន» (local elite capture)៖ នៅពេលថវិកា និងអំណាចផ្លាស់មករដ្ឋបាលដែលនៅជិតប្រជាជនជាង ក៏ជិតបណ្តាញអំណាចនយោបាយក្នុងតំបន់ដែលមិនតែងតែមានយន្តការត្រួតពិនិត្យរឹងមាំដូចថ្នាក់ជាតិដែរ។

ចំពោះឥណ្ឌូនេស៊ី បញ្ហា «pemekaran» (ការបំបែកឯកតារដ្ឋបាលថ្មី) ដែលបានលើកឡើងក្នុងផ្នែក B ត្រូវបានអ្នកសិក្សាមួយចំនួនចាត់ទុកជាផលអវិជ្ជមានផ្ទាល់នៃរចនាសម្ព័ន្ធវិមជ្ឈការ៖ ការបង្កើតស្រុកថ្មីច្រើនតែជម្រុញដោយឱកាសទទួលថវិកាផ្ទេរបន្ថែម និងតំណែងអភិបាល/សភាថ្មីសម្រាប់អ្នកនយោបាយមូលដ្ឋាន ជាជាងតម្រូវការសេវាសាធារណៈពិតប្រាកដ — ធ្វើឲ្យចំណាយរដ្ឋបាល (បើកប្រាក់ខែមន្ត្រី សាងសង់អគាររដ្ឋបាលថ្មី) កើនឡើងដោយមិនចាំបាច់ត្រូវនឹងគុណភាពសេវាកាន់តែប្រសើរឡើងទេ។ អត្ថបទស្រាវជ្រាវឆ្នាំ២០២៥ លើទស្សនាវដ្តី Public Administration and Development ដោយលោក Hidayat បានសង្ខេបអក្សរសិល្ប៍ជាច្រើនឆ្នាំ សន្និដ្ឋានថា លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម និងវិមជ្ឈការនៅឥណ្ឌូនេស៊ីផ្តល់ «លទ្ធផលចម្រុះ» — ខ្លះវិជ្ជមានច្បាស់លាស់ (ការចូលរួមនយោបាយកើនឡើង) ខ្លះនៅតែជាបញ្ហា (អំពើពុករលួយកម្រិតមូលដ្ឋានផ្លាស់ទីតែមិនរលាយបាត់)។

ការវិភាគមួយចំនួនរបស់ The Jakarta Post ក៏លើកឡើងពីភាពមិនស្មើគ្នានៃសមត្ថភាពរដ្ឋបាលរវាងស្រុក៖ ស្រុកមួយចំនួននៅតំបន់ក្រៅកោះជាវ៉ា (outer islands) ខ្វះបុគ្គលិកជំនាញគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីរៀបចំផែនការថវិកា ឬចាត់ចែងគម្រោងសំណង់ធំៗបានប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ធ្វើឲ្យថវិកាដែលផ្ទេរមកខ្លះនៅតែមិនត្រូវបានប្រើប្រាស់ទាន់ពេលវេលា។ បញ្ហារួមចុងក្រោយ គឺ «ការបំបែកបំណែក» (fragmentation)៖ ព្រំដែនភារកិច្ចរវាងថ្នាក់ជាតិ ខេត្ត និងស្រុក/ក្រុងច្រើនតែជាន់គ្នា ជាពិសេសក្នុងវិស័យសុខាភិបាល និងបរិស្ថាន បង្កភាពស្មុគស្មាញក្នុងការសម្របសម្រួលគម្រោងឆ្លងព្រំដែនរដ្ឋបាល។

ចំពោះកូឡុំប៊ី អ្នកសិក្សាហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈមួយចំនួនក៏ព្រមានពីបាតុភូតហៅថា «ភាពខ្ជិលច្រអូសហិរញ្ញវត្ថុថ្នាក់ដែនដី» (pereza fiscal territorial)៖ ដោយសារនាយកដ្ឋាន និងក្រុងភាគច្រើនអាចពឹងផ្អែកលើថវិកា SGP ដែលផ្ទេរមកពីរដ្ឋធានីជាចម្បង ខ្លះមានទំនោរមិនខិតខំពង្រីកចំណូលផ្ទាល់ខ្លួន (ពន្ធអចលនទ្រព្យ ឬកម្រៃសេវាមូលដ្ឋាន) ដូចដែលការចែកចាយថវិកាមួយផ្នែកធំគួរជម្រុញឲ្យធ្វើ។ បញ្ហារួមទាំងអស់នេះ ចង្អុលបង្ហាញថា ការផ្ទេរថវិកា ដោយគ្មានការផ្ទេររចនាសម្ព័ន្ធលើកទឹកចិត្ត និងការទទួលខុសត្រូវត្រឹមត្រូវ អាចបង្កផលប្រយោជន៍មិនគ្រប់ជ្រុងជ្រោយដូចការគ្រោងទុក។

លក្ខខណ្ឌដែលអក្សរសិល្ប៍សិក្សាចាត់ទុកថាចាំបាច់សម្រាប់ជោគជ័យ H

ការប្រៀបធៀបករណីទាំងបី និងករណីវិមជ្ឈការផ្សេងទៀតជុំវិញពិភពលោក ដឹកនាំអ្នកសិក្សាឲ្យសង្ខេបលក្ខខណ្ឌចម្បងបួនយ៉ាង។ ទីមួយ លំដាប់ពេលវេលា (sequencing)៖ ការសិក្សារបស់ធនាគារពិភពលោកលើកកេនយ៉ា ក្នុងឯកសារ«Devolution without Disruption» ណែនាំថា ការកសាងសមត្ថភាពរដ្ឋបាលមូលដ្ឋាន (បណ្តុះបណ្តាលបុគ្គលិកគណនេយ្យករ អ្នករៀបចំផែនការថវិកា) គួរធ្វើមុន ឬស្របគ្នាជាមួយការផ្ទេរអំណាច មិនមែនក្រោយពេលផ្ទេររួចហើយទេ — ចំណុចនេះខុសពីម៉ូដែល «Big Bang» របស់ឥណ្ឌូនេស៊ីច្បាស់លាស់ ដែលផ្ទេរជាមុន កសាងសមត្ថភាពជាក្រោយ។ ទីពីរ រូបមន្តផ្ទេរថវិកាច្បាស់លាស់ និងអាចទាយទុកជាមុនបាន៖ ទាំងកេនយ៉ា (រូបមន្ត CRA) និងកូឡុំប៊ី (រូបមន្ត SGP) ប្រើលក្ខណវិនិច្ឆ័យបច្ចេកទេសច្បាស់លាស់ (ចំនួនប្រជាជន ភាពក្រីក្រ) ដែលកាត់បន្ថយលទ្ធភាពនយោបាយបញ្ជូនថវិកាទៅតំបន់អ្នកគាំទ្រខ្លួនតែប៉ុណ្ណោះ។

ទីបី ការកំណត់ព្រំដែនភារកិច្ចច្បាស់លាស់ រវាងថ្នាក់ជាតិ និងថ្នាក់ក្រោមជាតិ — ការកែសម្រួលច្បាប់ ៣២/២០០៤ និង ៣៣/២០០៤ របស់ឥណ្ឌូនេស៊ី គឺជាការឆ្លើយតបផ្ទាល់ចំពោះកង្វះភាពច្បាស់លាស់នេះនៅច្បាប់ដើម ដែលបានបង្កភាពច្របូកច្របល់រវាងអ្នកសម្រេចចិត្តថ្នាក់ផ្សេងៗគ្នា។ ទីបួន និងសំខាន់មិនចាញ់គេ យន្តការត្រួតពិនិត្យ និងសវនកម្មឯករាជ្យ៖ ដោយគ្មានស្ថាប័នដូចការិយាល័យសវនកម្មជាតិកេនយ៉ា ដែលបោះពុម្ពរបាយការណ៍ជាសាធារណៈ ការចាប់យកអំណាចដោយអ្នកមានឥទ្ធិពលមូលដ្ឋាននឹងកាន់តែពិបាកតាមដាន។ អ្នកសិក្សាភាគច្រើនចាត់ទុកថា វិមជ្ឈការដោយគ្មានការត្រួតពិនិត្យបែបនេះ គ្រាន់តែផ្លាស់ទីហានិភ័យអំពើពុករលួយពីរដ្ឋធានីទៅមូលដ្ឋានប៉ុណ្ណោះ មិនកាត់បន្ថយវាឡើយ។

និន្នាការសកល និងភាពផ្ទុយគ្នាមួយដ៏គួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍ I

ក្រៅពីករណីសិក្សាធំបំផុតបីខាងលើ ប្រទេសជាច្រើនទៀតបានធ្វើវិមជ្ឈការក្នុងទំហំតូចជាង៖ ហ្វីលីពីនអនុម័ត Local Government Code ១៩៩១ ផ្ទេរសេវាសុខាភិបាល និងសង្គមកិច្ចទៅឲ្យខេត្ត ក្រុង និងភូមិ, ណៃហ្សេរីយ៉ាចែកចាយចំណូលប្រេងតាមរូបមន្តរវាងរដ្ឋសហព័ន្ធចំនួន៣៦ និងរដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋាន (LGA) តាមរយៈគណៈកម្មការចែកចាយចំណូលថ្នាក់សហព័ន្ធ, ប្រទេសបារាំងធ្វើកំណែទម្រង់ «Acte II» ឆ្នាំ២០០៣ ពង្រីកអំណាចតំបន់ (région) និងនាយកដ្ឋាន (département), ខណៈអេត្យូពីប្រើប្រាស់រចនាសម្ព័ន្ធសហព័ន្ធជាតិសាសន៍ ដោយផ្តល់អំណាចទូលំទូលាយដល់តំបន់តាមក្រុមជនជាតិសាសន៍។ ភាគច្រើននៃការសិក្សាទាំងនេះ ចង្អុលបង្ហាញនិន្នាការរួមមួយ៖ វិមជ្ឈការជោគជ័យបំផុត ជាធម្មតាកើតឡើងបន្ទាប់ពីវិបត្តិនយោបាយ ឬសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំមួយដែលបំបែកសម្ព័ន្ធអំណាចចាស់ (ដូចការដួលរលំរបស់ Suharto ឬអំពើហិង្សាក្រោយបោះឆ្នោតកេនយ៉ា) មិនមែនកើតឡើងតាមផែនការជាបណ្តើរៗដោយគ្មានសម្ពាធនយោបាយខាងក្រៅទេ។

ចំណុចគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍មួយទៀត គឺវិមជ្ឈការមិនតែងតែផ្ទុយពីការធ្វើឲ្យរដ្ឋធានីមានប្រសិទ្ធភាពជាងមុននោះទេ — ជាការពិត ប្រទេសមួយចំនួនធ្វើកំណែទម្រង់ទាំងពីរទិសដៅក្នុងពេលដំណាលគ្នា៖ បង្រួមចំនួនក្រសួងកម្រិតកណ្តាលឲ្យតូចជាង ខណៈពេលដែលពង្រីកអំណាចអនុវត្តជាក់ស្តែងទៅឲ្យថ្នាក់ក្រោមជាតិ។ អត្ថបទហេតុអ្វីបណ្ដាប្រទេសកាត់បន្ថយចំនួនក្រសួង? របស់អេកសាស្ត្រា បានពិនិត្យមើលករណីជប៉ុន វៀតណាម អាហ្សង់ទីន និងអង់គ្លេស ដែលបញ្ចូលក្រសួងកម្រិតកណ្តាលចូលគ្នាដើម្បីកាត់បន្ថយការត្រួតគ្នា និងចំណាយកិច្ចការិយាធិបតេយ្យ — ជាការឆ្លុះបញ្ចាំងគំនិតដូចគ្នាមួយផ្នែក ជាមួយវិមជ្ឈការ៖ ធ្វើឲ្យរដ្ឋធានីតូចមូល ស្រួលគ្រប់គ្រង ខណៈផ្ទេរការអនុវត្តជាក់ស្តែងទៅឲ្យអង្គភាព ឬថ្នាក់ដែលនៅជិតបញ្ហាជាងវិញ។ ខុសគ្នាត្រង់ថា ការបញ្ចូលក្រសួងកណ្តាលមិនតែងតែភ្ជាប់ជាមួយការផ្ទេរថវិកា ឬសិទ្ធិសម្រេចចិត្តទៅថ្នាក់ក្រោមជាតិដូចវិមជ្ឈការទេ — ជាញឹកញាប់គ្រាន់តែជា deconcentration ឬការសម្រួលរចនាសម្ព័ន្ធផ្ទៃក្នុងថ្នាក់ជាតិប៉ុណ្ណោះ។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ J

សំណួរញឹកញាប់ K