០១ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ មាត្រដ្ឋាននៃការជ្រៀតជ្រែក GNSS សកល

សមាគមដឹកជញ្ជូនអាកាសអន្តរជាតិ (IATA) ដែលប្រមូលទិន្នន័យតាមប្រព័ន្ធ Global Aviation Data Management Flight Data eXchange (GADM FDX) របាយការណ៍សុវត្ថិភាពឆ្នាំ ២០២៤ (ចេញផ្សាយកុម្ភៈ ២០២៥) បង្ហាញថា ការជ្រៀតជ្រែកសញ្ញា GNSS គ្រប់ប្រភេទកើនឡើង ១៧៥% ចាប់ពីឆ្នាំ ២០២៣ ដល់ ២០២៤ ខណៈករណីក្លែងបន្លំជាក់លាក់កើនឡើងខ្លាំងជាងនេះទៅទៀត គឺ ៥០០%។ IATA កំណត់ថា តំបន់ញឹកញាប់បំផុតគឺទួរគី អ៊ីរ៉ាក់ និងអេហ្ស៊ីប។ EASA ក៏បានធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព Safety Information Bulletin ស្តីពី GNSS Outages and Alterations ជាច្រើនលើក ដោយសង្កត់ធ្ងន់ថា ការជ្រៀតជ្រែកកើនឡើងខ្លាំងជាពិសេសនៅជិតតំបន់ជម្លោះ។

០២Jamming ទល់នឹង Spoofing៖ ភាពខុសគ្នាកម្រិតរាយការណ៍

ក្នុងកម្រិតរាយការណ៍-វិភាគសាធារណៈ EASA និង IATA បែងចែកការជ្រៀតជ្រែក GNSS ជាពីរប្រភេទខុសគ្នាជាមូលដ្ឋាន៖ ការទប់ស្កាត់ (jamming) ជា «ការបដិសេធសេវាកម្ម» ដែលធ្វើឲ្យឧបករណ៍ទទួលបាត់សញ្ញាទាំងស្រុង ខណៈការក្លែងបន្លំ (spoofing) ជា «ការបញ្ឆោត» ដែលបញ្ជូនសញ្ញាក្លែងក្លាយឲ្យឧបករណ៍ជឿថាខ្លួនស្ថិតនៅទីតាំង ឬពេលវេលាខុសពីការពិត ដោយមិនដឹងថាកំពុងទទួលសញ្ញាមិនពិត។

០៣សមុទ្របាល់ទិក៖ ចង្កោមឧប្បត្តិហេតុជាប់ព្រំដែន Kaliningrad

ចាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ តទៅ ប្រទេសនៅជុំវិញសមុទ្របាល់ទិកបានចងក្រងឯកសារកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់នៃការទប់ស្កាត់ និងក្លែងបន្លំ GNSS ដែលប៉ះពាល់ទាំងអាកាសចរណ៍ និងនាវាចរណ៍។ ១៣ ឧសភា ២០២៥ រដ្ឋមន្ត្រីពី ១៣ ប្រទេសសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុប (លីទុយអានី ឡាតវី អេស្តូនី អាល្លឺម៉ង់ ស្លូវ៉ាគី ហ្វាំងឡង់ ស្លូវេនី សាធារណរដ្ឋឆេក អ៊ីតាលី ហូឡង់ អេស្ប៉ាញ ដាណឺម៉ាក រូម៉ានី) បានចេញលិខិតរួមទាមទារសកម្មភាពសហប្រតិបត្តិការអឺរ៉ុប ដោយចោទថា ការជ្រៀតជ្រែកនេះ «មានប្រភពពីរុស្ស៊ី និងបេឡារុស្ស៊ី ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមកំពុងបន្តជាមួយអ៊ុយក្រែន»។

ការស្រាវជ្រាវឯករាជ្យបន្ថែម (រាយការណ៍ក្នុងកាសែត Defense News កក្កដា ២០២៥) ព្យាយាមកំណត់ទីតាំងប្រភពសញ្ញាឲ្យកាន់តែច្បាស់ ដោយផ្តោតលើតំបន់ជិត Kaliningrad — ខេត្តរុស្ស៊ីដាច់ដោយឡែកនៅចន្លោះប៉ូឡូញ និងលីទុយអានី — ជាតំបន់មានប្រតិបត្តិការទប់ស្កាត់ដង់ស៊ីតេខ្ពស់តាមផែនទី GPSJam (ផ្នែក I)។ ទាមទាររបស់ ១៣ រដ្ឋសមាជិករួមមានការផ្អាកសិទ្ធិចុះបញ្ជីធនធានវិទ្យុរបស់រុស្ស៊ី-បេឡារុស្ស៊ីនៅ ITU និងការបង្កើនល្បឿនប្រើប្រាស់មុខងារប្រឆាំងក្លែងបន្លំរបស់ Galileo (OSNMA — ផ្នែក K)។

០៤សមុទ្រខ្មៅ៖ ចង្កោមឧប្បត្តិហេតុជាប់សង្គ្រាមអ៊ុយក្រែន

រយៈពេលពីរថ្ងៃជាប់គ្នា ៣១ សីហា ដល់ ១ កញ្ញា ២០២៣ អ្នកបើកយន្តហោះពាណិជ្ជកម្មដែលកំពុងចូលចត អាកាសយានដ្ឋាន Sofia ប្រទេសប៊ុលហ្គារី បានរាយការណ៍ពីបញ្ហាមុខងារ GPS អំឡុងពេលចុះចត បញ្ជាក់ដោយទិន្នន័យផែនទី GPSJam។ Georgi Peev នាយក Bulgarian Air Navigation Services ហៅវាថាជា «ករណីដាច់ដោយឡែក» ដោយសុវត្ថិភាពអាកាសចរណ៍មិនរងផលប៉ះពាល់។ ចុងខែកញ្ញា ២០២៣ ឧត្តមសេនីយ៍ Daniel Petrescu នាយកកងទ័ពរូម៉ានី ចោទថារុស្ស៊ី «កំពុងទប់ស្កាត់ GPS នាវាដោយសកម្ម និងជាប់លាប់» ក្នុងទឹកដីសមុទ្ររបស់រូម៉ានី បង្កហានិភ័យបុកគ្នា។

អ្នកជំនាញ Thomas Withington ពីវិទ្យាស្ថាន RUSI វិភាគថា ការទប់ស្កាត់ទំនងជាបម្រើគោលបំណងការពារកម្លាំងឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីនៅអ៊ុយក្រែនពីអាវុធកម្រិតច្បាស់ដឹកនាំដោយ GPS — ជាការវិភាគមិនមែនការបញ្ជាក់ផ្លូវការនោះទេ។ ទាំងពីរប្រទេសទទួលស្គាល់ថា ការជ្រៀតជ្រែកចាប់ផ្តើមកើនឡើងក្រោយការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែនកុម្ភៈ ២០២២។

០៥មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត៖ ច្រកសៀកូតប្រុស-អ៊ីស្រាអែល-លីបង់

ចាប់ពីចុងខែសីហា ២០២៣ ក្រុមតាមដានសុវត្ថិភាពអាកាសចរណ៍ OPS Group បានចងក្រងឯកសារជាង ៥០ របាយការណ៍ក្លែងបន្លំ GPS លើតំបន់មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត ដោយចាត់ចែងជាបីស្ថានភាពខុសគ្នា។ «ប្រភេទ Cairo» ពាក់ព័ន្ធនឹងសញ្ញាក្លែងបន្លំបង្ហាញទីតាំងឋិតនៅលើទីក្រុងតែលអាវីវយូរអង្វែង៖ យន្តហោះ Boeing 777 មួយបានជួបប្រទះការក្លែងបន្លំរយៈពេល ៣០ នាទីបង្ហាញទីតាំងឋិតនៅមិនផ្លាស់ទីលើតែលអាវីវ ខណៈ Bombardier Global 7500 មួយបានជួបប្រទះការក្លែងបន្លំបីលើកជាប់គ្នាដែលបាត់ទាំង GPS និងប្រព័ន្ធយោង IRS ទាំង ៣។ «ប្រភេទ Beirut» ពាក់ព័ន្ធនឹងសញ្ញាបញ្ជាក់ខុសថាយន្តហោះស្ថិតលើអាកាសយានដ្ឋាន Beirut/OLBA ដែលជាតំបន់ហាមឃាត់ ធ្វើឲ្យ ATC ត្រូវព្រមានយន្តហោះ Bombardier Global Express មួយថ្ងៃទី ១៦ តុលា ២០២៣ និងធ្វើឲ្យ Gulfstream G650 មួយបាត់មុខងាររុករកទាំងស្រុងថ្ងៃទី ២៥ តុលា ២០២៣ ដោយប្រព័ន្ធជឿថាខ្លួនស្ថិតនៅចម្ងាយ ២២៥ ម៉ាយសមុទ្រពីទីតាំងពិត។

តាមរបាយការណ៍ NPR មេសា ២០២៤ អ៊ីស្រាអែលទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការក្រោយសង្គ្រាមតុលា ២០២៣ ថា កំពុងធ្វើការក្លែងបន្លំ GPS ក្នុងគោលបំណងការពារខ្លួន — បញ្ឆោតគ្រាប់មីស៊ីល និងដ្រូនវាយប្រហារកែច្នៃឲ្យជឿថាកំពុងស្ថិតនៅទីតាំងផ្សេង។ NATO MARCOM ក៏បានចេញសេចក្តីជូនដំណឹងជាផ្លូវការស្តីពីការជ្រៀតជ្រែកមេឌីទែរ៉ាណេផងដែរ។ FAA បានចេញការជូនដំណឹងសុវត្ថិភាពខែមករា ព្រមានហានិភ័យកើនឡើងក្នុងតំបន់នេះ ដោយក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ជាច្រើនតម្រូវឲ្យអ្នកបើកបិទ GPS មុនចូលតំបន់ជម្លោះ ត្រឡប់ទៅមធ្យោបាយបុរាណវិញ។

០៦មជ្ឈិមបូព៌ា៖ ជ្រលងសមុទ្រពែក្ស៊ិក និងជ្រលងសមុទ្រហូមូស

ក្នុងចំណោមស្ថានភាព OPS Group ២០២៣ «ប្រភេទ Baghdad» ពាក់ព័ន្ធនឹងព្រំដែនអ៊ីរ៉ាក់-អ៊ីរ៉ង់៖ យន្តហោះ Embraer Legacy 650 មួយបានបាត់ទាំង GPS និង IRS ស្ទើរតែចូលដែនអាកាសអ៊ីរ៉ង់ដោយគ្មានច្បាប់អនុញ្ញាត ខណៈ Bombardier Challenger 604 មួយត្រូវការការណែនាំរ៉ាដារពេញមួយដំណើរហោះ ដោយប្រព័ន្ធគណនាល្បឿនដីស្មើសូន្យខុសពីការពិត។

នៅជ្រលងសមុទ្រហូមូស មិថុនា ២០២៥ ក្រុមហ៊ុនស៊ើបការណ៍សមុទ្រ Windward រាយការណ៍ថា មាននាវាជាមធ្យម ~៩៧០ គ្រឿង/ថ្ងៃជួបប្រទះការទប់ស្កាត់ ឬក្លែងបន្លំ GPS ក្នុងអំឡុងសប្តាហ៍តានតឹងខ្ពស់ ដោយ UKMTO និង Joint Maritime Information Center រកឃើញភាពទាក់ទងនឹងតំបន់ជិតកំពង់ផែ Bandar Abbas របស់អ៊ីរ៉ង់។ Chamber of Shipping វិភាគថា ការជ្រៀតជ្រែកអាចត្រូវប្រើជា «កាតចរចា» ដោយអ៊ីរ៉ង់ — ជាការវិភាគ មិនមែនការបញ្ជាក់ជាផ្លូវការនោះទេ។

០៧ផលប៉ះពាល់សុវត្ថិភាពអាកាសចរណ៍ស៊ីវិល

EASA បានធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព Safety Information Bulletin ស្តីពី GNSS Outages and Alterations លើកចុងក្រោយ ៥ កក្កដា ២០២៤ ដោយព្រមានពី «ការជ្រៀតជ្រែកលើប្រព័ន្ធរុករកបណ្តាលមកពីការក្លែងបន្លំ និងការទប់ស្កាត់សញ្ញា ជាពិសេសនៅជិតតំបន់ជម្លោះ»។ ១៨ មិថុនា ២០២៥ EASA និង IATA បានចេញផែនការសហការបួនផ្នែក៖ (១) ការពង្រឹងការរាយការណ៍-ត្រួតពិនិត្យ — កូដ NOTAM ស្តង់ដារ; (២) ការទប់ស្កាត់ និងកាត់បន្ថយ — គ្រប់គ្រងឧបករណ៍ទប់ស្កាត់តឹងរ៉ឹងជាង; (៣) ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ-ការគ្រប់គ្រងអាកាស — ជំនួយរុករកបម្រុង; (៤) សម្របសម្រួល-ត្រៀមខ្លួន — ការចែករំលែកទិន្នន័យស៊ីវិល-យោធាកាន់តែប្រសើរ។

Jesper Rasmussen នាយកផ្នែកស្តង់ដារហោះហើររបស់ EASA ថ្លែងថា «ការជ្រៀតជ្រែក GNSS កំពុងវិវត្តទាំងភាពញឹកញាប់ និងភាពស្មុគស្មាញ» ត្រូវសាងសង់ភាពធន់ មិនមែនត្រឹមតែទប់ស្កាត់ប៉ុណ្ណោះទេ។ Nick Careen អនុប្រធានជាន់ខ្ពស់ IATA អំពាវនាវឲ្យ ICAO បង្កើតស្តង់ដារសកល។ ក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរបំផុត អ្នកបើកយន្តហោះកំពុងវិលត្រឡប់ទៅវិធីរុករកចាស់អាយុជិតកន្លះសតវត្សរ៍ ដែលអ្នកជំនាញកត់សម្គាល់ថា ការបិទប្រព័ន្ធទំនើបខ្លួនឯងក៏បង្កហានិភ័យថ្មីដែរ ព្រោះកំពុងក្លាយជា «បន្ទុកច្រើនជាងជំនួយ» ក្នុងតំបន់ខ្លះ។

០៨ផលប៉ះពាល់សុវត្ថិភាពនាវាចរណ៍ និងការភាន់ច្រឡំ AIS

រដ្ឋបាលដឹកជញ្ជូនសមុទ្រអាមេរិក (MARAD) បានចេញផ្សាយ Maritime Security Communications ជាបន្តបន្ទាប់ចាប់តាំងពី ២០២២ ស្តីពី «ការជ្រៀតជ្រែក GPS និងការក្លែងបន្លំ AIS» ដោយបញ្ជូនប្រតិបត្តិករនាវាទៅកាន់ US Coast Guard Navigation Center (NAVCEN) ដែលតាមដានបញ្ហា GPS រាយការណ៍ថ្មីៗ។ ប្រព័ន្ធ AIS ដែលនាវាប្រើផ្សព្វផ្សាយទីតាំង-ល្បឿន-អត្តសញ្ញាណខ្លួន ពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យ GPS ដោយផ្ទាល់ ដូច្នេះនៅពេល GPS ត្រូវបានក្លែងបន្លំ សញ្ញា AIS ក៏បង្ហាញខុសដែរ — នាវាអាចលេចឡើងនៅទីតាំងខុសរាប់រយគីឡូម៉ែត្រ ឬសូម្បីតែនៅលើដីគោក។

០៩អ្នកតាមដាន និងចោទប្រកាន់៖ GPSJam, C4ADS, OPS Group

គេហទំព័រ GPSJam.org ផ្តល់ផែនទីប្រចាំថ្ងៃនៃការជ្រៀតជ្រែក GNSS សកល ប្រើទិន្នន័យពី ADS-B Exchange — កំណត់កម្រិតជាបីថ្នាក់ (ទាប ០-២% មធ្យម ២-១០% ខ្ពស់ >១០%) ដោយវិភាគភាពខុសគ្នារវាងទីតាំង GPS ដែលយន្តហោះរាយការណ៍ និងទីតាំងគណនាដោយវិធីផ្សេង។ វិធីសាស្ត្រនេះពឹងផ្អែកលើដង់ស៊ីតេចរាចរណ៍អាកាសយន្តហោះ — ជាដែនកំណត់ដែលអ្នកអភិវឌ្ឍន៍ខ្លួនឯងទទួលស្គាល់។

របាយការណ៍មូលដ្ឋានគ្រឹះមួយបំផុតគឺ «Above Us Only Stars» ចេញផ្សាយ ២៦ មីនា ២០១៩ ដោយ C4ADS ដែលប្រើទិន្នន័យសាធារណៈ បច្ចេកវិទ្យាពាណិជ្ជកម្ម និងកំណត់ត្រាទិញលក់សាធារណៈរបស់រុស្ស៊ី ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណករណីក្លែងបន្លំសង្ស័យ ៩,៨៨៣ លើទីតាំង ១០ ប៉ះពាល់នាវាស៊ីវិល ១,៣១១ គ្រឿងចាប់តាំងពីកុម្ភៈ ២០១៦។ របាយការណ៍កំណត់បរិបទបីប្រភេទ៖ ការការពារមេដឹកនាំរដ្ឋ ការការពារទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រ (ជិតម៉ូស្គូ និងគ្រីមេ) និងប្រតិបត្តិការចម្បាំង (ការក្លែងបន្លំនៅស៊ីរីជិតមូលដ្ឋាន Khmeimim)។

១០វិមាត្រយោធា និងយុទ្ធសាស្ត្រ

ក្នុងកម្រិតវិភាគបែប SIPRI/IISS ការទប់ស្កាត់ និងក្លែងបន្លំ GNSS ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាផ្នែកមួយនៃសង្គ្រាមអេឡិចត្រូនិក (EW) មានគោលបំណងបដិសេធសមត្ថភាពទីតាំង-រុករក-ពេលវេលា (PNT) របស់ភាគីជម្លោះ។ អ្នកវិភាគកត់សម្គាល់គោលបំណងពីរប្រភេទមិនផ្តាច់មុខគ្នា៖ (១) ការការពារខ្លួនប្រឆាំងអាវុធកម្រិតច្បាស់ដឹកនាំដោយ GPS (ដូចអ៊ីស្រាអែល និងអ៊ុយក្រែន) (២) ការបញ្ចេញឥទ្ធិពលកម្រិតកូនកាំបិត (grey-zone) បង្កការរំខានដល់ភាគីទីបីដោយមិនប្រកាសសង្គ្រាមជាផ្លូវការ — ដែលលិខិត ១៣ រដ្ឋសមាជិកអឺរ៉ុបហៅថា «ការវាយប្រហារកូនកាំបិត» (hybrid attack)។

អត្ថបទនេះមិនពិពណ៌នាលម្អិតបច្ចេកទេសនៃប្រព័ន្ធអាវុធ ឬសង្គ្រាមអេឡិចត្រូនិកជាក់លាក់ណាមួយឡើយ — ការវិភាគនៅត្រឹមកម្រិតគោលដៅ-ផលប៉ះពាល់-ការឆ្លើយតបគោលនយោបាយប៉ុណ្ណោះ ដូចរបាយការណ៍ SIPRI, IISS Military Balance និង CSIS ធ្វើជាទូទៅ។

១១ភាពធន់៖ ឧបករណ៍ទទួលសញ្ញាច្រើនប្រព័ន្ធ និងការផ្ទៀងផ្ទាត់សញ្ញា

ដំណោះស្រាយកម្រិតទីមួយសម្រាប់ភាពធន់ GNSS គឺឧបករណ៍ទទួលសញ្ញាច្រើនប្រព័ន្ធ ដែលអាចទទួល និងផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយសញ្ញាចេញពី GPS, Galileo, GLONASS និង BeiDou ក្នុងពេលតែមួយ — កាត់បន្ថយហានិភ័យដែលការជ្រៀតជ្រែកសំដៅតែលើប្រព័ន្ធតែមួយធ្វើឲ្យបាត់ទីតាំងទាំងស្រុង។ សហភាពអឺរ៉ុបកំពុងពង្រីកមុខងារ Open Service Navigation Message Authentication (OSNMA) របស់ Galileo ជាដំណោះស្រាយកម្រិតទីពីរ — ជាសញ្ញាគ្រីបគ្រាហ្វីដែលអនុញ្ញាតឲ្យឧបករណ៍ទទួលផ្ទៀងផ្ទាត់ថា សញ្ញាមកពីផ្កាយរណប Galileo ពិត មិនមែនប្រភពក្លែងបន្លំ — សេវាកម្មនេះកំពុងដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់បណ្តើរៗពីឆ្នាំ ២០២៣។

១២ភាពធន់៖ eLoran និងប្រព័ន្ធរុករកតាមចលនាបម្រុង

ដំណោះស្រាយកម្រិតទីបីគឺហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរុករកលើផែនដីទាំងស្រុង ដាច់ដោយឡែកពីផ្កាយរណប៖ eLoran (Enhanced Long Range Navigation) ជាបច្ចេកវិទ្យាកែលម្អពីប្រព័ន្ធ Loran-C សម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ ដែលបញ្ជូនសញ្ញាវិទ្យុថាមពលខ្ពស់ពីស្ថានីយ៍លើដីជាជម្រើសបម្រុងពេល GNSS បាត់បង់។ ក្រុមប្រទេសអឺរ៉ុបភាគខាងជើងបានបញ្ឈប់ការផ្សាយ Loran-C ថ្ងៃទី ១ មករា ២០១៥ ដោយសម្រេចចិត្តទុកចិត្តលើ Galileo ជាចម្បង ខណៈអង់គ្លេសប្រឆាំងការសម្រេចនេះ និងបន្តរក្សាស្ថានីយ៍មួយសម្រាប់សញ្ញាពេលវេលាជាតិ។ ខែកញ្ញា ២០២៤ ក្រសួងការពារជាតិចក្រភពអង់គ្លេស (MOD) បានចេញសំណើសុំព័ត៌មានសម្រាប់សមត្ថភាព eLoran ចល័ត សញ្ញាបញ្ជាក់ការប្តេជ្ញាចិត្តពង្រីកបណ្តាញនេះ។

ករណីកូរ៉េខាងត្បូងជាឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងបំផុតមួយនៃការធ្វើសេចក្តីសម្រេចគោលនយោបាយផ្អែកលើឧប្បត្តិហេតុពិត៖ ការទប់ស្កាត់ GPS ដោយកូរ៉េខាងជើងចាប់ផ្តើមសីហា ២០១០ កើនឡើងខ្លាំងឆ្នាំ ២០១១ ប៉ះពាល់យន្តហោះ ១,០១៦ គ្រឿង និងនាវា ២៥៤ គ្រឿងក្នុងអំឡុងពេល ១៦ ថ្ងៃ។ ស្របគ្នានេះ យន្តហោះពាណិជ្ជកម្មទំនើបភាគច្រើនផ្ទុកប្រព័ន្ធយោង Inertial Reference System (IRS) ជាបម្រុងឯករាជ្យ គណនាទីតាំងបន្តពីចលនាដោយមិនពឹងសញ្ញាខាងក្រៅ — ប៉ុន្តែភាពត្រឹមត្រូវថយចុះបន្តិចម្តងតាមពេលវេលា ត្រូវការកែតម្រូវទៀងទាត់ពី GNSS។

១៣សំណួរញឹកញាប់

១៤ប្រភព (Sources)

1. Safety Information Bulletin — GNSS Outages and Alterations — European Union Aviation Safety Agency (EASA)
2. EASA and IATA Publish Comprehensive Plan to Mitigate GNSS Interference — IATA
3. IATA Releases 2024 Safety Report — IATA
4. Above Us Only Stars — Exposing GPS Spoofing in Russia and Syria (2019) — C4ADS
5. GPSJAM — GPS/GNSS Interference Map — GPSJam.org (adsbexchange.com data)
6. Joint Letter — GNSS Interference in the Baltic Sea Region (ST-9188-2025) — Council of the European Union
7. Suspected Russian GPS Jamming Risks Fresh Dangers in Black Sea Region — Radio Free Europe/Radio Liberty (RFE/RL)
8. GPS Spoofing Update: Map, Scenarios and Guidance — OPSGROUP
9. Israel Fakes GPS Locations to Deter Attacks, but It Also Throws Off Planes and Ships — NPR
10. Electronic Interference in the Mediterranean — NATO Maritime Command (MARCOM)
11. MSCI 2023-013 — GPS Interference & AIS Spoofing — U.S. Maritime Administration (MARAD)
12. GPS Jamming Disrupts Hundreds of Vessels in Strait of Hormuz — Port Technology International (Windward data)
13. UK Leading the West in PNT with Clocks, eLoran and Quantum Research — GPS World
14. North Korea’s GPS Jamming Prompts South Korea to Endorse Nationwide eLoran System — Inside GNSS
15. Open Service Navigation Message Authentication (OSNMA) — International Association of Marine Aids to Navigation and Lighthouse Authorities (IALA)
16. Navigational Risks at Sea — The Growing Threat of GNSS Jamming and Spoofing — Britannia P&I Club

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពបឋម · ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព តុលា ២០២៦

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។