ក្នុងចំណោមអច្ឆរិយវត្ថុទាំងប្រាំពីរនៃពិភពលោកបុរាណ មានតែពីរ៉ាមីតនៃ Giza ប៉ុណ្ណោះ ដែលនៅគង់វង្សរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ តើមនុស្សកាលពីបួនពាន់ឆ្នាំមុន សាងសង់សំណង់ដ៏ជាក់លាក់នេះបានយ៉ាងដូចម្តេច?

#ពីរ៉ាមីត · #Giza · #Khufu · #វិស្វកម្ម · #AncientEgypt

ក្នុងបទវិភាគមុន យើងបានរៀនពីរបៀបអានអក្សររបស់អេហ្ស៊ីប។ ឥឡូវ យើងងាកមក មើលស្នាដៃរូបី ដ៏អស្ចារ្យបំផុតរបស់ពួកគេ — ពីរ៉ាមីតធំ (Great Pyramid) ដែលសាងសង់ចប់កាលពីប្រមាណ ៤,៥០០ ឆ្នាំមុន។ សំណួរដែលនៅតែធ្វើឱ្យវិស្វករឆ្ងល់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃគឺ៖ តើពួកគេធ្វើបានយ៉ាងដូចម្តេច ដោយគ្មានម៉ាស៊ីន? ហើយតើនរណាជាអ្នកសាងសង់វា?

១ មាត្រដ្ឋាននៃភាពអស្ចារ្យ៖ លេខដែលលើសពីការស្រមៃ

ពីរ៉ាមីតធំត្រូវបានសាងសង់សម្រាប់ស្តេច Khufu (ឬ Cheops) ស្តេចទីពីរនៃរាជវង្សទី៤ ហើយត្រូវបានសាងសង់ចប់នៅដើមសតវត្សទី ២៥ មុនគ្រិស្តសករាជ [1]។ ដើម្បីយល់ពីភាពធំធេងរបស់វា សូមពិចារណាលើទិន្នន័យខាងក្រោម។

ដុំថ្មមួយចំនួនមានទម្ងន់លើស ៥០ តោន ហើយផ្ទាំងថ្មក្រានីត (granite) ដែលដឹកមកពី Aswan អាចមានទម្ងន់ដល់ ៨០ តោន [1]។ លើសពីនេះ ពីរ៉ាមីតធំបានកាន់កំណត់ត្រាជា «សំណង់ដៃមនុស្សខ្ពស់ជាងគេបំផុតនៅលើផែនដី» អស់រយៈពេលជាង ៣,៨០០ ឆ្នាំ មុនពេលដែលសំណង់ដទៃលើសវា [2]។

២ ភាពជាក់លាក់ផ្នែកវិស្វកម្ម៖ មុំ ៥១ ដឺក្រេ និងទិសដៅទាំងបួន

អ្វីដែលគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលជាងទំហំ គឺ «ភាពជាក់លាក់» (precision)។ បាតនៃពីរ៉ាមីតមានប្រវែងប្រមាណ ២៣០ ម៉ែត្រ ហើយជ្រុងទាំងបួនងើបឡើងក្នុងមុំ ៥១,៨៧ ដឺក្រេ។ អ្វីដែលអស្ចារ្យបំផុតគឺ ជ្រុងទាំងបួនត្រូវបានតម្រង់ទៅរកទិសសំខាន់ៗទាំងបួន (ជើង-ត្បូង-កើត-លិច) យ៉ាងជាក់លាក់ខ្លាំង [1]។

នេះមានន័យថា អ្នកសាងសង់បុរាណមានចំណេះដឹងតារាសាស្ត្រ និងគណិតវិទ្យាខ្ពស់ ដើម្បីកំណត់ទិសដៅបានត្រឹមត្រូវ ដោយប្រើតែការសង្កេតផ្កាយ និងព្រះអាទិត្យ។ នៅខាងក្នុង មាន «វិថីធំ» (Grand Gallery) ដ៏វែងប្រមាណ ៤៦ ម៉ែត្រ ដែលនាំទៅរក «បន្ទប់ស្តេច» (King’s Chamber) ដែលរៀបរាប់ និងប្រក់ដោយផ្ទាំងថ្មក្រានីតទាំងស្រុង [1]។

៣ តើពួកគេសាងសង់វាយ៉ាងដូចម្តេច?

នេះជាសំណួរដែលគ្មានចម្លើយច្បាស់លាស់ ១០០ ភាគរយ ប៉ុន្តែទ្រឹស្តីដែលគាំទ្រច្រើនជាងគេ គឺការប្រើ «ផ្លូវជម្រាល» (ramp)។ ប្រជាជនអេហ្ស៊ីបបានសាងសង់ភ្លឺជម្រាលធ្វើពីឥដ្ឋ ដី និងខ្សាច់ ដែលកើនកម្ពស់ និងប្រវែងតាមការកើនកម្ពស់នៃពីរ៉ាមីត។ ដុំថ្មត្រូវបានអូសឡើងតាមផ្លូវនេះ ដោយប្រើរនាបអូស (sledges) កង់រមៀល (rollers) និងដងថ្លឹង (levers) [1]។

តើត្រូវការមនុស្សប៉ុន្មាននាក់? អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រក្រិក Herodotus បានសរសេរថា ការសាងសង់ត្រូវការពេល ២០ ឆ្នាំ និងកម្លាំងពលកម្ម ១០០,០០០ នាក់។ ប៉ុន្តែនៅចុងសតវត្សទី ២០ បុរាណវិទូបានរកឃើញភស្តុតាងថា កម្លាំងពលកម្មពិតប្រាកដប្រហែលត្រឹមតែ ២០,០០០ នាក់ រួមជាមួយបុគ្គលិកគាំទ្រ (អ្នកដុតនំ វេជ្ជបណ្ឌិត បូជាចារ្យ) ក៏គ្រប់គ្រាន់ដែរ [1]។

៤ ការបំបាត់ការយល់ច្រឡំ៖ មិនមែនទាសករនោះឡើយ

ភាពយល់ច្រឡំដ៏រីករាលដាលបំផុតមួយ គឺការគិតថា ពីរ៉ាមីតត្រូវបានសាងសង់ដោយ «ទាសករ» (slaves) រាប់សែននាក់។ ប៉ុន្តែភស្តុតាងបុរាណវិទ្យាទំនើបបង្ហាញរឿងផ្ទុយស្រឡះ។ នៅឆ្នាំ ១៩៨៨ បុរាណវិទូជនជាតិអាមេរិក Mark Lehner បានចាប់ផ្តើមរកឃើញ «ភូមិកម្មករ» (Workers’ Village) នៅជិតពីរ៉ាមីត ហើយក្រោយមក Zahi Hawass បានរកឃើញផ្នូររបស់កម្មករ ដែលមានសិលាចារឹករៀបរាប់ងារការងារជាង ២០ ប្រភេទ ដូចជា «សិប្បករ» និង «អ្នកត្រួតពិនិត្យ» [3]។

ការសិក្សាបង្ហាញថា កម្មករទាំងនេះត្រូវបានចិញ្ចឹមបីបាច់យ៉ាងល្អ — ទទួលបានសាច់ (គោ ចៀម ពពែ) នំបុ័ង និងស្រាបៀរ ត្រូវបានផ្តល់លំនៅឋាន និងការថែទាំសុខភាព។ លោក Hawass បានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការផ្តល់ការថែទាំបែបនេះ នឹងមិនត្រូវបានផ្តល់ឱ្យទាសករឡើយ [3]។ ភស្តុតាងបន្ថែម៖ នៅទសវត្សរ៍ ១៨៣០ បុរាណវិទូបានរកឃើញ «ស្នាមអក្សរកម្មករ» (graffiti) ដែលបញ្ជាក់ថា ពីរ៉ាមីតនេះជាកម្មសិទ្ធិរបស់ស្តេច Khufu ហើយនៅឆ្នាំ ២០២៣ មានការប្រកាសរកឃើញច្រករបៀងលាក់កំបាំងថ្មីមួយនៅខាងក្នុង [1]។

ការសន្និដ្ឋាន

ពីរ៉ាមីតធំមិនមែនជាស្នាដៃនៃភាពអាថ៌កំបាំងលើសធម្មជាតិឡើយ។ វាជាស្នាដៃនៃ «មនុស្ស» — នៃការរៀបចំសង្គមដ៏ស្មុគស្មាញ ចំណេះដឹងគណិតវិទ្យា និងតារាសាស្ត្រ ការគ្រប់គ្រងធនធាន និងកម្លាំងពលកម្មនៃកម្មករដែលមានជំនាញ និងទទួលបានការគោរព។ វាជាសក្ខីភាពនៃអ្វីដែលអរិយធម៌មនុស្សអាចសម្រេចបាន នៅពេលដែលធនធាន ចំណេះដឹង និងជំនឿ ប្រមូលផ្តុំជាមួយគោលដៅរួមមួយ។

សំណួរសម្រាប់អ្នកគិត

អ្វីដែលរង់ចាំនៅខាងមុខ

ពីរ៉ាមីតគឺជា «ផ្ទះ» សម្រាប់ជីវិតបន្ទាប់ពីសេចក្តីស្លាប់។ ប៉ុន្តែដើម្បីធ្វើដំណើរទៅភពអនាគតនោះ ប្រជាជនអេហ្ស៊ីបជឿថា រូបកាយត្រូវតែរក្សាទុកឱ្យនៅគង់វង្ស។ ក្នុង ផ្នែកបន្ទាប់ យើងនឹងស្វែងយល់ពីវិទ្យាសាស្ត្រនៃ «ការថ្នាក់សព» (Mummification)៖ ហេតុអ្វីប្រើពេល ៧០ ថ្ងៃ? ហេតុអ្វីយកខួរក្បាលចេញ តែទុកបេះដូង? ហើយតើ «ការថ្លឹងបេះដូង» មានន័យដូចម្តេច?

ការបញ្ជាក់៖ អត្ថបទនេះគឺជាការសំយោគ និងវិភាគទិន្នន័យពីប្រភពស្រាវជ្រាវផ្សេងៗ ក្នុងគោលបំណងចែករំលែកចំណេះដឹងទូទៅ និងការត្រិះរិះពិចារណាប៉ុណ្ណោះ។ យើងមិនទទួលខុសត្រូវលើការសម្រេចចិត្តណាមួយដោយផ្អែកលើការវិភាគនេះឡើយ។