ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ ហេតុអ្វីបទប្បញ្ញត្តិកកកុញ A

ច្បាប់ និងបទបញ្ជារបស់រដ្ឋាភិបាលមួយ ជាធម្មតាមិនផុតកំណត់ដោយខ្លួនឯងទេ — វានៅជាប់ក្នុងសៀវភៅច្បាប់រហូតទាល់តែមានច្បាប់ថ្មីលុបចោលច្បាប់ចាស់ដោយច្បាស់លាស់ ដែលកម្រកើតឡើងណាស់ព្រោះការលុបចោលច្បាប់ត្រូវការការចាប់អារម្មណ៍នយោបាយស្មើនឹងការចេញច្បាប់ថ្មី។ លទ្ធផលគឺបទប្បញ្ញត្តិកកកុញឡើងបន្តបន្ទាប់តាមពេលវេលា — បាតុភូតដែលអ្នកសិក្សានយោបាយសាធារណៈហៅថា «ការប្រមូលផ្តុំបទប្បញ្ញត្តិ» (regulatory accumulation)។ បញ្ហានេះខុសពីការមានក្រសួង ឬទីភ្នាក់ងាររដ្ឋច្រើនពេក — ដូចនិយាយក្នុងអត្ថបទស្តីពីមូលហេតុដែលបណ្ដាប្រទេសកាត់បន្ថយចំនួនក្រសួង ការបញ្ចូលក្រសួងចូលគ្នាកាត់បន្ថយ រចនាសម្ព័ន្ធស្ថាប័ន (តួនាទីត្រួតត្រា ថវិកាដាច់ដោយឡែក បុគ្គលិកគ្រប់គ្រង) ប៉ុន្តែមិនប៉ះពាល់ដល់ ខ្លឹមសារបទប្បញ្ញត្តិ ដែលក្រសួងទាំងនោះអនុវត្តនោះទេ។ ក្រសួងពីរអាចបញ្ចូលគ្នាទៅជាមួយ ខណៈបទបញ្ជាទាំងអស់ដែលក្រសួងទាំងពីរធ្លាប់ចេញ នៅតែមានសុពលភាពពេញលេញដដែល។ ផ្ទុយទៅវិញ ឧបករណ៍ដែលអត្ថបទនេះនិយាយពី — RIA ច្បាប់ទូទាត់ និងប្រយោគផុតកំណត់ — សុទ្ធតែផ្តោតលើ លំហូរបទបញ្ជាខ្លួនឯង៖ តើបទបញ្ជាថ្មីមួយត្រូវបញ្ជាក់ភ័ស្តុតាងអ្វីខ្លះមុននឹងចេញ (RIA) តើវាត្រូវផ្តល់សំណងលុបចោលអ្វីខ្លះ (ច្បាប់ទូទាត់) និងតើវាត្រូវផុតកំណត់ ឬពិនិត្យឡើងវិញនៅពេលណា (ប្រយោគផុតកំណត់)។ អង្គការសហប្រតិបត្តិការ និងអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច (OECD) ដែលតាមដានគោលនយោបាយបទប្បញ្ញត្តិរបស់ប្រទេសសមាជិកតាំងពីទសវត្សរ៍ ១៩៩០ រកឃើញថា ស្ទើរតែសមាជិកទាំង៣៨ប្រទេសទាំងអស់ ឥឡូវប្រើប្រាស់ឧបករណ៍មួយក្នុងចំណោមទាំងបីនេះយ៉ាងហោចណាស់ក្នុងទម្រង់ណាមួយ ទោះជាកម្រិតតឹងរឹង និងការអនុវត្តជាក់ស្តែងខុសគ្នាខ្លាំងក៏ដោយ។

តើ RIA ជាអ្វី — និយមន័យ និងគោលការណ៍របស់ OECD B

ការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បទប្បញ្ញត្តិ (Regulatory Impact Assessment ឬ RIA — ពេលខ្លះហៅ Regulatory Impact Analysis) គឺជាដំណើរការជាប្រព័ន្ធដែលអង្គភាពរដ្ឋាភិបាលត្រូវអនុវត្តមុននឹងចេញច្បាប់ ឬបទបញ្ជាថ្មីមួយ ដើម្បីកំណត់ និងវាស់ស្ទង់ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងបរិស្ថានដែលអាចកើតមាន។ តាមនិយមន័យផ្លូវការរបស់អង្គការសហប្រតិបត្តិការ និងអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច (OECD) RIA មិនមែនគ្រាន់តែជាទម្រង់បំពេញលក្ខខណ្ឌរដ្ឋបាលទេ — វាជាឧបករណ៍ធានាថា ការសម្រេចចិត្តចេញបទប្បញ្ញត្តិ ត្រូវផ្អែកលើភ័ស្តុតាង មិនមែនការស្មានតម្រុយ ឬសម្ពាធនយោបាយ។ គោលការណ៍ការអនុវត្តល្អបំផុតរបស់ OECD ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពចុងក្រោយឆ្នាំ២០២០ តម្រូវឲ្យ RIA ពេញលេញមាន៖ (១) ការកំណត់បញ្ហាច្បាស់លាស់ថាហេតុអ្វីត្រូវការអន្តរាគមន៍រដ្ឋ (២) ការវិភាគជម្រើសផ្សេងៗគ្នា រួមទាំងជម្រើស «មិនធ្វើអ្វីទាំងអស់» (៣) ការវិភាគចំណាយ-ផលប្រយោជន៍ ឬចំណាយ-ប្រសិទ្ធភាពជាបរិមាណតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន (៤) ការពិគ្រោះមតិសាធារណៈ និង(៥) ផែនការតាមដាន និងវាយតម្លៃឡើងវិញក្រោយអនុវត្ត។ ចំណុចសំខាន់មួយដែល OECD សង្កត់ធ្ងន់គឺ RIA មិនត្រូវក្លាយជាការងារបំពេញបែបបទក្រោយសម្រេចចិត្តនយោបាយរួចហើយ — ត្រូវធ្វើក្នុងដំណាក់កាលព្រាងច្បាប់ដើម្បីជះឥទ្ធិពលដល់ការសម្រេចចិត្តជាក់ស្តែង។ ស្ថាប័នត្រួតពិនិត្យគុណភាព RIA ដាច់ដោយឡែកពីអ្នកព្រាងច្បាប់ (ដូចជា Regulatory Policy Committee អង់គ្លេស ឬ OIRA អាមេរិក) ត្រូវបានចាត់ទុកថាចាំបាច់ ព្រោះអង្គភាពដែលចង់ចេញច្បាប់ខ្លួនឯង តែងតែវាយតម្លៃផលប្រយោជន៍ខ្ពស់ជាង និងចំណាយទាបជាងការពិត។

ដើមកំណើត RIA៖ ពីវ៉ាស៊ីនតោនដល់ទូទាំង OECD C

ការវិភាគចំណាយ-ផលប្រយោជន៍លើបទប្បញ្ញត្តិចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់នៅសហរដ្ឋអាមេរិកតាំងពីទសវត្សរ៍ ១៩៧០ ក្រោមប្រធានាធិបតី Gerald Ford និង Jimmy Carter ប៉ុន្តែចំណុចប្រែក្លាយសំខាន់កើតឡើងឆ្នាំ១៩៨១ នៅពេលប្រធានាធិបតី Ronald Reagan ចេញបញ្ជាប្រធានាធិបតីលេខ ១២២៩១ (Executive Order 12291) តម្រូវឲ្យទីភ្នាក់ងារប្រតិបត្តិទាំងអស់ធ្វើការវិភាគចំណាយ-ផលប្រយោជន៍លម្អិតសម្រាប់បទប្បញ្ញត្តិសំខាន់ៗ ហើយបញ្ជូនទៅឲ្យការិយាល័យព័ត៌មាន និងកិច្ចការបទប្បញ្ញត្តិ (OIRA) ក្រោមការិយាល័យគ្រប់គ្រង និងថវិកាសេតវិមាន (OMB) ត្រួតពិនិត្យមុនអនុញ្ញាតឲ្យអនុវត្ត។ គោលការណ៍នេះត្រូវបានពង្រឹងបន្តបន្ទាប់ដោយប្រធានាធិបតី Bill Clinton តាមរយៈបញ្ជាប្រធានាធិបតីលេខ ១២៨៦៦ ឆ្នាំ១៩៩៣ ដែលនៅតែជាមូលដ្ឋានច្បាប់សម្រាប់ដំណើរការ RIA របស់សហរដ្ឋអាមេរិករហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ ម៉ូដែលអាមេរិកនេះក្លាយជាគំរូដែលប្រទេស OECD ជាច្រើនយកតម្រាប់តាម៖ OECD ខ្លួនឯង ចាប់ផ្តើមផ្សព្វផ្សាយ RIA ជាឧបករណ៍គោលនយោបាយស្តង់ដារដល់ប្រទេសសមាជិកចាប់ពីដើមទសវត្សរ៍ ១៩៩០ តាមរយៈអនុសាសន៍ឆ្នាំ១៩៩៥ស្តីពីគុណភាពបទប្បញ្ញត្តិ និងបង្កើតគណៈកម្មាធិការគោលនយោបាយបទប្បញ្ញត្តិ (Regulatory Policy Committee) ជាវេទិកាចែករំលែកការអនុវត្តល្អបំផុត។ តាមការស្ទង់មតិរបស់ធនាគារពិភពលោក និង OECD ចុងក្រោយ ស្ទើរតែគ្រប់ប្រទេសក្នុងចំណោមសមាជិក OECD ចំនួន៣៨ ឥឡូវមានច្បាប់ ឬបទបញ្ជាតម្រូវ RIA យ៉ាងហោចណាស់សម្រាប់បទប្បញ្ញត្តិសំខាន់ៗ ទោះជាកម្រិតតឹងរឹង និងការអនុវត្តជាក់ស្តែងខុសគ្នាខ្លាំងក៏ដោយ។

ច្បាប់ទូទាត់របស់អង់គ្លេស៖ ពី One-in-One-out ដល់ Business Impact Target D

អង់គ្លេសគឺជាប្រទេសដែលអភិវឌ្ឍគំនិត «ច្បាប់ទូទាត់» (regulatory offsetting) ឲ្យក្លាយជាឧបករណ៍គោលនយោបាយស្តង់ដារបំផុត។ រដ្ឋាភិបាលចម្រុះបក្សរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី David Cameron ចាប់ផ្តើមគោលការណ៍ «ដកចេញមួយ ចេញមួយ» (One-in, One-out) ចាប់ពីខែមេសា ឆ្នាំ២០១១ — រាល់បទប្បញ្ញត្តិថ្មីមួយដែលបង្កើនចំណាយដល់អាជីវកម្ម ត្រូវផ្គូផ្គងជាមួយការលុបចោល ឬកាត់បន្ថយបទប្បញ្ញត្តិចាស់ដែលមានចំណាយស្មើគ្នា។ គោលការណ៍នេះត្រូវបានតឹងរឹងបន្តទៅជា «ដកចេញមួយ ចេញពីរ» (One-in, Two-out) ចាប់ពីខែមករា ឆ្នាំ២០១៣ តម្រូវលុបចោលចំណាយស្មើទ្វេដងនៃចំណាយថ្មី។ សភាអង់គ្លេសក៏បានដាក់វាចូលជាកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់តាមរយៈជំពូក៩៥ នៃច្បាប់សហគ្រាសខ្នាតតូច សហគ្រិនភាព និងការងារ ២០១៥ (Small Business, Enterprise and Employment Act 2015) ដែលបង្កើត «គោលដៅផលប៉ះពាល់អាជីវកម្ម» (Business Impact Target ឬ BIT) ជាកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់ដែលរដ្ឋមន្ត្រីត្រូវកំណត់គោលដៅចំណាយ-សន្សំរៀងរាល់អាណត្តិសភា ហើយរាយការណ៍សាធារណៈរៀងរាល់ប្រាំមួយខែម្តង។ គោលការណ៍នេះឡើងដល់កម្រិតតឹងរឹងបំផុតគឺ «ដកចេញមួយ ចេញបី» (One-in, Three-out) ចាប់ពីខែមករា ឆ្នាំ២០១៦ រហូតដល់ការបោះឆ្នោត Brexit និងការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាល ធ្វើឲ្យគោលការណ៍នេះត្រូវផ្អាកជាបណ្តោះអាសន្នចាប់ពីខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៩ ក្រោមរដ្ឋមន្ត្រី Boris Johnson ដោយសំអាងថាត្រូវការភាពបត់បែនសម្រាប់រៀបចំច្បាប់ក្រោយចាកចេញពីសហភាពអឺរ៉ុប។

លទ្ធផលជាក់ស្តែងរបស់អង់គ្លេស តាមសវនកម្មឯករាជ្យ E

តើច្បាប់ទូទាត់ដំណើរការពិតឬ? នេះជាសំណួរដែលការិយាល័យសវនកម្មជាតិអង់គ្លេស (National Audit Office ឬ NAO) — ស្ថាប័នសវនកម្មឯករាជ្យនៃរដ្ឋសភា — បានពិនិត្យម្តងហើយម្តងទៀត។ តាមរបាយការណ៍ផ្លូវការ រដ្ឋាភិបាលអះអាងថា គោលការណ៍ចាប់ពី២០១១ ដល់ការផ្អាកឆ្នាំ២០១៩ បានកាត់បន្ថយចំណាយសុទ្ធប្រចាំឆ្នាំដល់អាជីវកម្មរាប់ពាន់លានផោនតាមការគណនាផ្ទៃក្នុង។ ក៏ប៉ុន្តែ NAO រកឃើញចំណុចខ្វះខាតសំខាន់ពីរយ៉ាង៖ ទីមួយ វិធីសាស្ត្រគណនា «ការចំណាយសុទ្ធប្រចាំឆ្នាំសមមូល» (Equivalent Annual Net Cost to Business ឬ EANCB) របស់រដ្ឋាភិបាល រាប់តែផលប៉ះពាល់ដែលចាត់ទុកជា «ក្នុងវិសាលភាព» របស់ច្បាប់ទូទាត់ប៉ុណ្ណោះ — បទប្បញ្ញត្តិសំខាន់ៗជាច្រើនដូចជាច្បាប់ពន្ធ បទប្បញ្ញត្តិហិរញ្ញវត្ថុក្រោយវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចឆ្នាំ២០០៨ និងច្បាប់ដែលមកពីកាតព្វកិច្ចអន្តរជាតិ ត្រូវលើកលែងពីការគណនាទាំងស្រុង។ ទីពីរ ដែលសំខាន់ជាង៖ របាយការណ៍ស្រាវជ្រាវឆ្នាំ២០១៩ រកឃើញថា ចំណាយបទប្បញ្ញត្តិដែលកើតឡើងនៅ ក្រៅ វិសាលភាពគោលការណ៍ទូទាត់ — ជាពិសេសក្នុងវិស័យហិរញ្ញវត្ថុ និងបរិស្ថាន — មានទំហំធំជាងចំនួនសន្សំដែលអះអាងក្នុងវិសាលភាពសោះ ធ្វើឲ្យអ្នកសិក្សាឯករាជ្យខ្លះសន្និដ្ឋានថា ចំណាយបទប្បញ្ញត្តិសរុបលើអាជីវកម្មអង់គ្លេស តាមពិត មិនបានថយចុះ ក្នុងអំឡុងពេលដែលច្បាប់ទូទាត់ដំណើរការ — វាគ្រាន់តែផ្លាស់ប្តូរទីតាំងកន្លែងចំណាយប៉ុណ្ណោះ។ ការសិក្សាមួយក្នុងទស្សនាវដ្តី Parliamentary Affairs វិភាគទិន្នន័យលិខិតបទដ្ឋានចាប់ពី២០១០ ដល់២០១៩ ឲ្យលទ្ធផលស្រដៀងគ្នា៖ ការសន្សំដែលអះអាងច្រើនតែផ្អែកលើការសន្មតវិធីសាស្ត្រដែលអាចជជែកបាន មិនមែនការវាស់វែងឯករាជ្យទាំងស្រុងទេ។ ជាចុងក្រោយ រដ្ឋាភិបាលបានលុបចោល BIT ជាផ្លូវការឆ្នាំ២០២០ ជំនួសដោយ «ក្របខណ្ឌបទប្បញ្ញត្តិកាន់តែប្រសើរ» ដែលមិនកំណត់គោលដៅចំណាយជាលេខរឹងទៀតទេ — ចាប់ពី២០២១ រដ្ឋមន្ត្រី Boris Johnson បានប្រកាសសាកល្បងគោលការណ៍ស្រដៀងគ្នាម្តងទៀតសម្រាប់ច្បាប់ក្រោយ Brexit ក្នុងទម្រង់មិនតឹងរឹងដូចមុន។

កាណាដា សហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពអឺរ៉ុប F

ក្រៅពីអង់គ្លេស ប្រទេស និងសហភាពនយោបាយផ្សេងទៀតបានអភិវឌ្ឍគំរូខ្លួនឯង។ កាណាដា បានដាក់ចេញគោលការណ៍ «ច្បាប់មួយចូល ច្បាប់មួយចេញ» (One-for-One Rule) ជាដំបូងឆ្នាំ២០១២ មុននឹងតម្កល់ជាកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់អចិន្ត្រៃយ៍តាមរយៈច្បាប់កាត់បន្ថយពិធីការរដ្ឋបាល (Red Tape Reduction Act) អនុម័តដោយសភាកាណាដាឆ្នាំ២០១៥ — ខុសពីអង់គ្លេស គោលការណ៍កាណាដារាប់តាម ចំនួនបទបញ្ជា មិនមែនចំណាយជាទឹកប្រាក់ទេ៖ រាល់បទបញ្ជាថ្មីមួយបង្កើនបន្ទុករដ្ឋបាល ត្រូវលុបចោលបទបញ្ជាមួយផ្សេងទៀត ដោយមិនចាំបាច់គណនាតម្លៃប្រៀបធៀបទេ។ សហរដ្ឋអាមេរិក ក្រោមប្រធានាធិបតី Donald Trump បានចេញបញ្ជាប្រធានាធិបតីលេខ ១៣៧៧១ ថ្ងៃទី៣០ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៧ តម្រូវឲ្យទីភ្នាក់ងារសហព័ន្ធលុបចោលបទប្បញ្ញត្តិចាស់ចំនួនពីរ រាល់ពេលចេញបទប្បញ្ញត្តិសំខាន់ថ្មីមួយ ដោយកំណត់ថាចំណាយសុទ្ធថ្មីសរុបប្រចាំឆ្នាំត្រូវស្មើសូន្យ ឬតិចជាងសូន្យ — ជាគំរូតម្រាប់តាមផ្ទាល់ពីអង់គ្លេស។ បញ្ជានេះត្រូវបានលុបចោលដោយប្រធានាធិបតី Joe Biden នៅថ្ងៃទី២០ ខែមករា ឆ្នាំ២០២១ ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីចូលកាន់តំណែង ដោយអះអាងថាវារារាំងទីភ្នាក់ងារពីការការពារសុខភាព សុវត្ថិភាព និងបរិស្ថានប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ សហភាពអឺរ៉ុប ជ្រើសយកគំរូខុសគ្នា៖ កម្មវិធី REFIT (Regulatory Fitness and Performance Programme) ដែលគណៈកម្មការអឺរ៉ុបចាប់ផ្តើមឆ្នាំ២០១២ មិនកំណត់គោលដៅចំនួន ឬចំណាយរឹងដូចអង់គ្លេស-កាណាដាទេ ផ្ទុយទៅវិញផ្តោតលើការវាយតម្លៃឡើងវិញនៃច្បាប់ដែលមានស្រាប់ ដើម្បីកំណត់ថាមួយណាហួសសម័យ ត្រួតគ្នា ឬលែងសមស្រប។ គណៈកម្មការអឺរ៉ុបក៏បង្កើតក្រុមប្រឹក្សាត្រួតពិនិត្យបទប្បញ្ញត្តិ (Regulatory Scrutiny Board ឬ RSB) ជាស្ថាប័នឯករាជ្យចាប់ពីឆ្នាំ២០១៥ ដើម្បីត្រួតពិនិត្យគុណភាព RIA របស់សំណើច្បាប់អឺរ៉ុប ស្រដៀងតួនាទី RPC អង់គ្លេស ឬ OIRA អាមេរិក។

«ការកាត់ច្បាប់តាមក្បួន» របស់កូរ៉េខាងត្បូង G

កូរ៉េខាងត្បូងផ្តល់ឧទាហរណ៍ខុសពីគេនៃការធ្វើកំណែទម្រង់បទប្បញ្ញត្តិទ្រង់ទ្រាយធំបំផុតមួយ។ ក្រោមប្រធានាធិបតី Park Geun-hye រដ្ឋាភិបាលកូរ៉េប្រកាសយុទ្ធនាការកំណែទម្រង់ធំមួយឆ្នាំ២០១៤ ដែលប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអន្តរជាតិហៅថា «regulatory guillotine» ដោយប្រធានាធិបតីផ្ទាល់ដឹកនាំកិច្ចប្រជុំរដ្ឋមន្ត្រីផ្សាយផ្ទាល់ខ្សែតាមទូរទស្សន៍ ដើម្បីស្តាប់ពាក្យបណ្តឹងផ្ទាល់ពីម្ចាស់អាជីវកម្មអំពីបទប្បញ្ញត្តិដែលចាត់ទុកជាបន្ទុកលើសលប់។ យន្តការស្នូលរបស់កូរ៉េគឺ «គោលការណ៍ចំណាយចូល-ចំណាយចេញ» (Cost-in, Cost-out) ដែលរៀបចំតាមគំរូ One-in, Two-out របស់អង់គ្លេសដោយផ្ទាល់ — ក្រសួង និងទីភ្នាក់ងារកូរ៉េត្រូវធ្វើការវាយតម្លៃចំណាយប្រព័ន្ធសម្រាប់រាល់សំណើបទប្បញ្ញត្តិថ្មី ហើយត្រូវផ្គូផ្គងជាមួយការលុបចោលកម្រិតស្មើគ្នា ឬលើសនោះ។ ចំណុចខុសពីអង់គ្លេសគឺវិសាលភាព៖ កំណែទម្រង់កូរ៉េមិនកំណត់តែលើបទប្បញ្ញត្តិសេដ្ឋកិច្ចថ្មីនោះទេ ថែមទាំងពិនិត្យឡើងវិញលើឃ្លាំងបទប្បញ្ញត្តិចាស់ដែលមានស្រាប់ជាច្រើនម៉ឺនមាត្រា ដោយកំណត់ចំនួនគោលដៅជាក់លាក់ត្រូវលុបចោល ឬសម្រួល តាមរយៈយន្តការស្រដៀងប្រយោគផុតកំណត់ផងដែរ — ក្រសួងនីមួយៗត្រូវពិនិត្យឡើងវិញ និងបញ្ជាក់ភាពចាំបាច់នៃបទប្បញ្ញត្តិចាស់ជាទៀងទាត់ បើមិនដូច្នោះទេនឹងត្រូវលុបចោលដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ ការវិភាគរបស់ការិយាល័យការបរទេស និងសហព័ន្ធអង់គ្លេស (FCO) ឆ្នាំ២០១៤ រកឃើញថា ថ្វីត្បិតកំណែទម្រង់នេះកាត់បន្ថយចំនួនច្បាប់រដ្ឋបាលបានច្រើនក៏ដោយ ដំណើរការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅតែយឺតយ៉ាវ ដោយសារនីតិវិធីមានស្រទាប់ត្រួតពិនិត្យច្រើន ហើយក្រសួងបច្ចេកទេសខ្លះតបតទប់ទល់នឹងការលុបចោលបទប្បញ្ញត្តិដែលចាត់ទុកជាការការពារសុវត្ថិភាពសំខាន់។

ប្រយោគផុតកំណត់ស្វ័យប្រវត្តិរបស់អូស្ត្រាលី H

ខណៈអង់គ្លេស កាណាដា និងសហរដ្ឋអាមេរិកផ្តោតលើការទូទាត់ចេញ-ចូល អូស្ត្រាលីជ្រើសយកគំនិតខុសគ្នា៖ ធ្វើឲ្យបទបញ្ជាផុតកំណត់ស្វ័យប្រវត្តិ លុះត្រាតែមានការសម្រេចចិត្តសកម្មបន្តវា។ ក្រោមច្បាប់ច្បាប់រៀបចំ ២០០៣ (Legislation Act 2003) ជំពូក ៤ លិខិតបទដ្ឋានភាគច្រើន (legislative instruments — បទបញ្ជា និងលិខិតរងច្បាប់ក្រៅពីច្បាប់សភាដើម) ត្រូវផុតកំណត់ស្វ័យប្រវត្តិប្រហែល ១០ឆ្នាំបន្ទាប់ពីចេញផ្សាយ លុះត្រាតែក្រសួងសកម្មបន្តវាឡើងវិញ។ ដើម្បីជៀសវាងលិខិតបទដ្ឋានរាប់ពាន់ផុតកំណត់ក្នុងពេលតែមួយ ច្បាប់នេះកំណត់កាលបរិច្ឆេទថេរពីរដងក្នុងឆ្នាំ (១ មេសា និង១ តុលា) ហើយសម្រាប់ឃ្លាំងចាស់ រដ្ឋាភិបាលរៀបចំកាលវិភាគបំបែក (staggered sunsetting) ចាប់ផ្តើមពីថ្ងៃទី១ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១៥ ដើម្បីចែកចាយបន្ទុកការងារឲ្យស្មើគ្នា។ ដើម្បីបន្តលិខិតបទដ្ឋានកុំឲ្យផុតកំណត់ ក្រសួងមានជម្រើសពីរ៖ ប្រសិនបើនៅតែដំណើរការល្អដោយគ្មានផ្លាស់ប្តូរសំខាន់ អាចដាក់លិខិតបញ្ជាក់សាមញ្ញជំនួសរបាយការណ៍ពេញលេញ ប៉ុន្តែប្រសិនបើត្រូវកែប្រែសំខាន់ ត្រូវធ្វើរបាយការណ៍វាយតម្លៃបទប្បញ្ញត្តិ (Regulatory Impact Statement) ពេញលេញ ស្មើកម្រិតលិខិតបទដ្ឋានថ្មីទាំងស្រុង។ រដ្ឋមន្ត្រីយុត្តិធម៌អាចផ្តល់ការលើកលែងក្នុងករណីពិសេស ប៉ុន្តែលិខិតបទដ្ឋានណាមានផលប៉ះពាល់សំខាន់លើអាជីវកម្ម អង្គការសហគមន៍ ឬបុគ្គល តាមគោលការណ៍ណែនាំផ្លូវការ «ទំនងជាមិនត្រូវទទួលបានការលើកលែងនោះទេ»។

ការវិភាគរិះគន់៖ តើឧបករណ៍ទាំងនេះដំណើរការពិតឬ? I

អ្នកសិក្សានយោបាយសាធារណៈ និងអង្គការត្រួតពិនិត្យឯករាជ្យបានលើកឡើងការរិះគន់សំខាន់បួនចំណុចទៅលើឧបករណ៍ទាំងបីនេះ។ ទីមួយ ការផ្តោតលើ ចំណាយ ដោយមិនគិត ផលប្រយោជន៍ ស្មើគ្នា៖ ច្បាប់ទូទាត់ដូចជា One-in-Two-out វាស់តែចំណាយបទប្បញ្ញត្តិលើអាជីវកម្ម ដោយមិនតម្រូវឲ្យវាស់ផលប្រយោជន៍សុខភាព សុវត្ថិភាព ឬបរិស្ថានស្មើគ្នាទេ — បង្កហានិភ័យលុបចោលបទប្បញ្ញត្តិមានប្រយោជន៍សង្គមខ្ពស់ គ្រាន់តែដើម្បីបំពេញគោលដៅលេខ។ ទីពីរ ការកំណត់វិសាលភាព «ក្នុងវិសាលភាព» ធ្វើឲ្យរដ្ឋាភិបាលអាចជៀសវាងការគណនាចំណាយពិតដោយចាត់ថ្នាក់បទប្បញ្ញត្តិសំខាន់ៗជា «ក្រៅវិសាលភាព» ដូចករណីអង់គ្លេសដែល NAO រកឃើញ (សូមមើលផ្នែក E)។ ទីបី សម្រាប់ប្រយោគផុតកំណត់ ការបន្តលិខិតបទដ្ឋានតាមលិខិតបញ្ជាក់សាមញ្ញ អាចក្លាយជា «ការបំពេញបែបបទ» ដោយគ្មានការវិភាគជាក់ស្តែង ប្រសិនបើក្រសួងចង់រក្សាបទបញ្ជាដដែល — ការសិក្សាមួយក្នុងទស្សនាវដ្តី Journal of East Asian Studies លើករណីកូរ៉េ រកឃើញថា នីតិវិធីធានាគុណភាព ជាញឹកញាប់ធ្វើឲ្យល្បឿនកំណែទម្រង់ថយចុះជាជាងបង្កើនគុណភាព។ ទីបួន RIA ខ្លួនឯង ប្រឈមហានិភ័យ «ការសរសេររាយការណ៍ក្រោយសម្រេចចិត្ត» ដូច OECD ព្រមានរួច (សូមមើលផ្នែក B)។ ទោះជាមានការរិះគន់ទាំងនេះក៏ដោយ អ្នកសិក្សាភាគច្រើនយល់ស្របថា យន្តការទាំងបីនេះ — ទោះមិនល្អឥតខ្ចោះ — នៅតែប្រសើរជាងគ្មានយន្តការត្រួតពិនិត្យណាមួយសោះ ព្រោះបង្ខំឲ្យមានការពិភាក្សាសាធារណៈ និងស្តង់ដារតម្លាភាពអប្បបរមាដែលពីមុនមិនធ្លាប់មាន។

• ការផ្តោតតែលើចំណាយ មិនគិតផលប្រយោជន៍សង្គមស្មើគ្នា
• វិសាលភាព «ក្រៅច្បាប់ទូទាត់» ដ៏ធំ ធ្វើឲ្យតួលេខសន្សំមិនពិត
• ការបន្តលិខិតបទដ្ឋានតាមលិខិតបញ្ជាក់ អាចក្លាយជាការបំពេញបែបបទ
• RIA ប្រឈមហានិភ័យក្លាយជាការសរសេររាយការណ៍ក្រោយការសម្រេចចិត្តរួច

តារាងប្រៀបធៀបស្ថាប័នត្រួតពិនិត្យ J

ចំណុចរួមមួយដែលច្បាប់ខាងលើទាំងអស់ចែករំលែកគ្នាគឺតម្រូវការស្ថាប័នត្រួតពិនិត្យគុណភាព RIA ដាច់ដោយឡែក — គោលការណ៍ស្នូលដែល OECD សង្កត់ធ្ងន់ (សូមមើលផ្នែក B)។ គ្មានស្ថាប័នណាមួយមានអំណាចបដិសេធច្បាប់ដាច់ខាតទេ — ភាគច្រើនផ្តល់មតិ ឬលិខិតបញ្ជាក់គុណភាព បង្កើនតម្លាភាព ជាជាងអំណាចទប់ស្កាត់។ ភាពខុសគ្នាគឺកម្រិតឯករាជ្យភាព៖ OIRA អាមេរិកស្ថិតក្នុងសេតវិមានផ្ទាល់ ខណៈ RSB អឺរ៉ុប និង RPC អង់គ្លេស មានសមាជិកក្រៅរដ្ឋាភិបាលច្រើនជាង។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ K

សំណួរញឹកញាប់ L