០១ · រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃរឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ៖ ការបាញ់ផ្លុះ Sputnik 1

ចាប់ពីដើមទសវត្សរ៍ ១៩៥០ ព្រឹត្តិការណ៍ «ឆ្នាំភូគព្ភសាស្ត្រអន្តរជាតិ» (International Geophysical Year, ១៩៥៧–១៩៥៨) បានក្លាយជាឱកាសមួយសម្រាប់ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍វិទ្យាសាស្ត្រធំៗ រួមទាំងសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀត ប្រកាសគម្រោងបាញ់ផ្លុះផ្កាយរណបសិប្បនិម្មិតដំបូងគេ។ សហរដ្ឋអាមេរិកមានគម្រោង Vanguard ជាកម្មវិធីស៊ីវិល ដែលអភិវឌ្ឍយឺត និងបើកចំហជាសាធារណៈ ខណៈសហភាពសូវៀតវិញ បានប្រគល់ភារកិច្ចនេះឲ្យទីស្នាក់ការរចនាសម្ងាត់ OKB-1 ដឹកនាំដោយវិស្វករ Sergei Korolev ដែលអត្តសញ្ញាណរបស់លោកខ្លួនឯងជាការសម្ងាត់រដ្ឋ រហូតដល់លោកទទួលមរណភាពក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៦។ Korolev កំពុងអភិវឌ្ឍចរាចរណ៍មីស៊ីលឆ្លងទ្វីប R-7 Semyorka សម្រាប់គោលបំណងយោធាជាចម្បង ប៉ុន្តែលោកបានឃើញថាចរាចរណ៍នេះក៏អាចប្រើសម្រាប់ដាក់វត្ថុចូលគន្លងផែនដីផងដែរ តាមការកត់ត្រារបស់ NASA History Office។

ដំបូង Korolev គ្រោងបាញ់ផ្លុះផ្កាយរណបវិទ្យាសាស្ត្រស្មុគស្មាញមួយហៅថា «Object D» ដែលផ្ទុកឧបករណ៍វិទ្យាសាស្ត្រច្រើន ប៉ុន្តែការអភិវឌ្ឍវាយឺតជាងកំណត់ពេល។ ដើម្បីកុំឲ្យសហរដ្ឋអាមេរិកឈានមុខ លោកបានសម្រេចចិត្តផ្លាស់ប្តូរផែនការភ្លាមៗ ដោយស្នើសុំបង្កើតផ្កាយរណបសាមញ្ញបំផុតមួយហៅថា PS-1 («Prosteyshiy Sputnik», មានន័យថា «ផ្កាយរណបសាមញ្ញបំផុត») ដែលមានតែឧបករណ៍បញ្ជូនវិទ្យុ និងថ្ម ដោយគ្មានឧបករណ៍វិទ្យាសាស្ត្រស្មុគស្មាញអ្វីឡើយ។ ការសម្រេចចិត្តនេះបានធ្វើឲ្យការអភិវឌ្ឍសម្រេចក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែពីរបីខែ។ កម្មវិធីទាំងមូលត្រូវរក្សាការសម្ងាត់យ៉ាងតឹងរឹង ចាំតែផែនការប្រកាសជាសាធារណៈតាមរយៈទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានរដ្ឋ TASS ក្រោយពេលបាញ់ផ្លុះជោគជ័យប៉ុណ្ណោះ។

នៅម៉ោង ១៩:២៨:៣៤ ម៉ោងសកល (GMT) ថ្ងៃទី ៤ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥៧ ចរាចរណ៍ R-7 បានលើកយក Sputnik 1 ចេញពីមូលដ្ឋានបាញ់យន្តហោះអវកាស Tyuratam (ដែលក្រោយមកគេស្គាល់ជាសាធារណៈក្នុងឈ្មោះកូដ «Baikonur Cosmodrome» ដើម្បីច្រឡំចារកម្មបរទេសអំពីទីតាំងពិត)។ ប្រហែល ២៩៥ វិនាទីក្រោយការបាញ់ផ្លុះ Sputnik 1 បានញែកចេញពីដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃចរាចរណ៍ ចូលគន្លងផែនដីដោយជោគជ័យ។ ឧបករណ៍បញ្ជូនវិទ្យុពីរ ដែលបញ្ជូននៅប្រេកង់ ២០,០០៥ និង ៤០,០០២ មេហ្គាហឺត បានចាប់ផ្តើមផ្សាយសញ្ញា «ប៊ីប» ដ៏សាមញ្ញរបស់វាភ្លាមៗ ដែលអ្នកលេងវិទ្យុសម្គាល់ (ham radio) នៅជុំវិញពិភពលោក រួមទាំងអ្នកឯកទេសនៅសហរដ្ឋអាមេរិកខ្លួនឯង អាចចាប់សញ្ញាបានយ៉ាងងាយស្រួល ព្រោះប្រេកង់ទាំងនេះស្ថិតក្នុងចន្លោះដែលវិទ្យុសម្គាល់ធម្មតាអាចទទួលបាន។ ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មាន TASS បានប្រកាសដំណឹងជាផ្លូវការតាមរយៈវិទ្យុរដ្ឋសូវៀត ដោយបញ្ជាក់ថាមនុស្សលោកទើបតែបានបង្កើតវត្ថុសិប្បនិម្មិតដំបូងគេអោយចូលគន្លងផែនដីជោគជ័យ។ ការចាប់សញ្ញាបានយ៉ាងងាយស្រួលនេះ គឺជាការសម្រេចចិត្តដឹងខ្លួនរបស់ Korolev ខ្លួនឯង ដែលចង់ឲ្យពិភពលោកទាំងមូលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់ភស្តុតាងនៃជោគជ័យសូវៀតបានផ្ទាល់ដោយខ្លួនឯង ដោយមិនចាំបាច់ជឿលើសេចក្តីប្រកាសរបស់រដ្ឋាភិបាលតែមួយមុខ។ សារព័ត៌មានអង់គ្លេស និងអាមេរិកាំងជាច្រើន បានបោះពុម្ពការណែនាំពីរបៀបផលិតឧបករណ៍ទទួលវិទ្យុសាមញ្ញនៅផ្ទះ ដើម្បីឲ្យប្រជាជនធម្មតាអាចស្តាប់សញ្ញា «ប៊ីប» ដោយផ្ទាល់ត្រចៀក ជាបាតុភូតវប្បធម៌ដ៏កម្រមួយដែលបានផ្សារភ្ជាប់ជនរួមជាតិសត្រូវសង្គ្រាមត្រជាក់ទាំងសងខាង ឲ្យស្តាប់សំឡេងដូចគ្នាក្នុងពេលតែមួយ។

«ជាលទ្ធផលនៃការងារយ៉ាងខ្លាំងក្លា និងផ្តោតយកចិត្តទុកដាក់របស់វិទ្យាស្ថាន និងការិយាល័យរចនាវិទ្យាសាស្ត្រនានា ផ្កាយរណបសិប្បនិម្មិតដំបូងគេលើពិភពលោក ត្រូវបានបង្កើតឡើងសម្រេចហើយ» — សេចក្តីប្រកាសផ្លូវការរបស់ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មាន TASS ថ្ងៃទី ៤ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥៧

០២ · រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃរឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ (បន្ត)៖ «វិបត្តិ Sputnik» និងការប្រណាំងអវកាស

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានម៉ោងក្រោយការប្រកាសរបស់ TASS សារព័ត៌មានអាមេរិកបានចាប់យកព័ត៌មាននេះជាចំណងជើងធំៗ។ សភាកុងគ្រេស និងសាធារណជនអាមេរិកភ្ញាក់ផ្អើលដឹងថា ប្រទេសមួយដែលពួកគេគិតថាហួសសម័យផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា ជាងគេអាចដាក់វត្ថុសិប្បនិម្មិតចូលគន្លងផែនដីមុនគេ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះក្លាយជាអ្វីដែលអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រហៅថា «វិបត្តិ Sputnik» ជាការភ័យខ្លាចរួមមួយថា ចរាចរណ៍តែមួយដែលអាចលើកបានផ្កាយរណបចូលគន្លងក៏អាចផ្ទុកអាវុធនុយក្លេអ៊ែរទៅដល់ទឹកដីអាមេរិកបានផងដែរ តាមការវិភាគរបស់ History.com។ ក្នុងរយៈពេលមួយខែក្រោយមក សហភាពសូវៀតបានបន្តភាពជោគជ័យដោយបាញ់ផ្លុះ Sputnik 2 នៅថ្ងៃទី ៣ ខែវិច្ឆិកា ១៩៥៧ ដឹកជញ្ជូនឆ្កែ Laika ដែលក្លាយជាសត្វលោកដំបូងគេចូលគន្លងផែនដី ថ្វីត្បិតតែសត្វនោះស្លាប់ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានម៉ោងដោយសារកំដៅខ្លាំងក៏ដោយ។ ខណៈគម្រោង Vanguard របស់អាមេរិកបានបរាជ័យជាសាធារណៈនៅខែធ្នូ ១៩៥៧ ដោយចរាចរណ៍ផ្ទុះនៅលើវេទិកាបាញ់ភ្លាមៗ ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រយោធាដឹកនាំដោយ Wernher von Braun និង William Pickering ត្រូវប្រញាប់ប្រញាល់សម្រេចបាញ់ផ្លុះ Explorer 1 ដោយជោគជ័យនៅថ្ងៃទី ៣១ ខែមករា ១៩៥៨ ដែលបានរកឃើញខ្សែក្រវ៉ាត់វិទ្យុសកម្ម Van Allen ព័ទ្ធជុំវិញផែនដីជាលទ្ធផលវិទ្យាសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយផងដែរ។ សូម្បីតែ Sputnik 1 ខ្លួនឯង ដែលមិនមានឧបករណ៍វិទ្យាសាស្ត្រពិសេសអ្វីក៏ដោយ ក៏បានផ្តល់ទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្រដ៏មានតម្លៃមួយ៖ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានតាមដានល្បឿននៃការធ្លាក់ចុះនៃគន្លងរបស់វា ដើម្បីគណនាដង់ស៊ីតេនៃបរិយាកាសផែនដីស្រទាប់ខ្ពស់ ដែលមុននេះមិនធ្លាប់អាចវាស់វែងបានច្បាស់លាស់ ហើយទិន្នន័យនេះក៏ជួយឲ្យអ្នកភូគព្ភសាស្ត្របញ្ជាក់ថា ផែនដីមានរាងស្រដៀងផ្លែពែជាងស្វ៊ែរពេញលេញបន្តិច ជាការរកឃើញដែលមិននឹកស្មានដល់ពីគម្រោងផ្កាយរណបសាមញ្ញបំផុតមួយនេះឡើយ។

លើសពីការប្រណាំងបច្ចេកវិទ្យា Sputnik 1 បានផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋាភិបាល និងការអប់រំរបស់អាមេរិកយ៉ាងជ្រៅជ្រះ។ ប្រធានាធិបតី Dwight Eisenhower បានចុះហត្ថលេខាលើច្បាប់បង្កើតទីភ្នាក់ងារ National Aeronautics and Space Administration (NASA) នៅថ្ងៃទី ២៩ ខែកក្កដា ១៩៥៨ ដើម្បីបញ្ចូលកម្មវិធីអវកាសស៊ីវិលទាំងអស់ជាមួយគ្នា។ ក្រសួងការពារជាតិក៏បានបង្កើតទីភ្នាក់ងារ Advanced Research Projects Agency (ARPA ក្រោយក្លាយជា DARPA) ក្នុងខែកុម្ភៈ ១៩៥៨ ដើម្បីជំរុញការស្រាវជ្រាវបច្ចេកវិទ្យាទំនើប។ សភាកុងគ្រេសក៏បានអនុម័តច្បាប់ National Defense Education Act ក្នុងឆ្នាំដដែល ដើម្បីផ្តល់ជំនួយផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុដល់សិស្សដែលរៀនគណិតវិទ្យា វិទ្យាសាស្ត្រ និងភាសាបរទេស ដោយផ្ទាល់ឆ្លើយតបទៅនឹងការព្រួយបារម្ភថាអាមេរិកកំពុងធ្លាក់ក្រោយផ្នែកអប់រំបច្ចេកទេស។ ចំណែក Sputnik 1 ខ្លួនឯង បន្ទាប់ពីជិត ៣ ខែក្នុងគន្លងផែនដី និងធ្វើដំណើរបានចម្ងាយប្រហែល ៧០ លានគីឡូម៉ែត្រ (ស្មើនឹងជាង ១.៤០០ ជុំ) បានធ្លាក់ចូលបរិយាកាសផែនដីឡើងវិញ និងឆេះខ្លួនអស់នៅថ្ងៃទី ៤ ខែមករា ១៩៥៨ — ត្រូវនឹង «ថ្ងៃទី ៤» ដដែលនឹងថ្ងៃដែលវាបាញ់ផ្លុះឡើងជាលើកដំបូង។

០៣ · រឿងទីពីរនៃថ្ងៃរឿងទីពីរនៃថ្ងៃ៖ ១៩៦៥ — សម្តេចប៉ាប Paul VI ថ្លែងសុន្ទរកថានៅអង្គការសហប្រជាជាតិ

សម្តេចប៉ាប Paul VI បានឡើងកាន់តំណែងជាប៉ាបក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៣ ហើយបន្តដឹកនាំសម្ពោធ Second Vatican Council ដែលចាប់ផ្តើមដោយសម្តេចប៉ាប John XXIII ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦២ និងនៅតែបន្តដំណើរការក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៥។ ក្នុងខែកញ្ញា ១៩៦៥ លោកបានប្រកាសគម្រោងធ្វើដំណើរដ៏ភ្ញាក់ផ្អើលមួយ៖ ការធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីក្រុងញូវយ៉ក ដើម្បីថ្លែងសុន្ទរកថានៅមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ ក្នុងឱកាសខួប ២០ ឆ្នាំនៃការបង្កើតអង្គការនេះ។ នេះជាលើកដំបូងបំផុតដែលប៉ាបកំពុងកាន់តំណែងម្នាក់ បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ទ្វីបអាមេរិក ព្រមទាំងជាលើកដំបូងដែលប៉ាបថ្លែងសុន្ទរកថាចំពោះអង្គការអន្តរជាតិមួយផងដែរ តាមការកត់ត្រារបស់ ប័ណ្ណសារផ្លូវការវ៉ាទីកង់។ លោកចេញដំណើរពីទីក្រុងរ៉ូមព្រឹកថ្ងៃទី ៤ ខែតុលា ១៩៦៥ ហើយចុះចតដល់ព្រលានយន្តហោះ John F. Kennedy International Airport នៅទីក្រុងញូវយ៉ក ក្នុងគម្រោងធ្វើដំណើរតែមួយថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។

នៅទីក្រុងញូវយ៉ក សម្តេចប៉ាបបានជួបជាមួយប្រធានាធិបតីអាមេរិក Lyndon B. Johnson មុននឹងថ្លែងសុន្ទរកថាប្រវត្តិសាស្ត្រនៅមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ ជាភាសាបារាំង។ លោកបានពិពណ៌នាខ្លួនឯងដោយសុភាពរាបសាថាជា «មនុស្សម្នាក់ដូចអ្នករាល់គ្នា» ដោយគ្មាន «អំណាចលោកិយ» សុំតែបំណងបម្រើមនុស្សជាតិ ហើយបានលើកយកសម្តីព្រមានរបស់អតីតប្រធានាធិបតី John F. Kennedy ជាមូលដ្ឋាន ដោយថ្លែងឃ្លាដ៏ល្បីល្បាញមួយថា «លែងមានសង្គ្រាមទៀតឡើយ លែងមានសង្គ្រាមទៀតឡើយ!» (Jamais plus la guerre, la guerre jamais plus!) ជាការអំពាវនាវសន្តិភាពដ៏ខ្លាំងក្លាចំពោះពិភពលោកកំពុងស្ថិតក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ តាមការបញ្ជាក់របស់ ឯកសារផ្លូវការនៃសុន្ទរកថា។ ក្រោយសុន្ទរកថា លោកបានប្រារព្ធពិធីមីស្សា (Mass) ជាសាធារណៈមួយនៅកីឡដ្ឋាន Yankee Stadium ចំពោះមុខអ្នកចូលរួមប្រហែល ៩០.០០០ នាក់ ព្រមទាំងជួបប្រជុំជាមួយរដ្ឋមន្រ្តីការបរទេសសូវៀត Andrei Gromyko ជាកិច្ចប្រជុំការទូតដ៏កម្រមួយកាលពីសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ រវាងតំណាងវ៉ាទីកង់ និងសហភាពសូវៀត។ ល្ងាចថ្ងៃដដែលនោះ លោកបានហោះត្រឡប់ទៅទីក្រុងរ៉ូមវិញភ្លាមៗ ធ្វើឲ្យទស្សនកិច្ចទាំងមូលមានរយៈពេលប្រហែល ១៤ ម៉ោងតែប៉ុណ្ណោះចាប់ពីចេញដំណើររហូតដល់វិលត្រឡប់។

ទស្សនកិច្ចនេះកើតឡើងក្នុងបរិបទដែលទីស្នាក់ការវ៉ាទីកង់ ទើបទទួលបានឋានៈជា «អ្នកសង្កេតការណ៍អចិន្ត្រៃយ៍» (Permanent Observer) នៅអង្គការសហប្រជាជាតិកាលពីឆ្នាំ ១៩៦៤ ដែលធ្វើឲ្យទស្សនកិច្ចឆ្នាំ ១៩៦៥ នេះ ក្លាយជាការបញ្ជាក់ជានិមិត្តរូបនៃទំនាក់ទំនងផ្លូវការថ្មីនេះ។ សារព័ត៌មានពិភពលោកបានផ្សព្វផ្សាយព្រឹត្តិការណ៍នេះយ៉ាងទូលំទូលាយ ដោយចាត់ទុកជាការវិវត្តន៍ដ៏សំខាន់មួយចំពោះតួនាទីវ៉ាទីកង់ក្នុងកិច្ចការការទូតពិភពលោក ដែលពីមុនកម្រនឹងចូលរួមចំណែកដោយផ្ទាល់ក្នុងវេទិកាអន្តរជាតិសាធារណៈបែបនេះ។ សម្តេចប៉ាបក៏បានប្រគល់អំណោយសញ្ញាសន្តិភាពមួយផ្ទាល់ដៃដល់អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ U Thant ជាមួយសារលិខិតបញ្ជាក់ការគាំទ្ររបស់ព្រះសហគមន៍កាតូលិកចំពោះបេសកកម្មរបស់អង្គការនេះ។ ជាមួយគ្នានេះ ការធ្វើដំណើរតែមួយថ្ងៃដ៏ខ្លីនេះ ក៏តម្រូវឲ្យក្រុមសន្តិសុខអាមេរិកកាំង និងអង្គការសហប្រជាជាតិរៀបចំវិធានការសន្តិសុខយ៉ាងតឹងរឹងបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រទីក្រុងញូវយ៉ក ដោយបិទផ្លូវជាច្រើននៅតាមផ្លូវហោះហើររបស់ក្បួនរថយន្តសម្តេចប៉ាប ដែលមានប្រជាជនរាប់សែននាក់ចេញមកមើលតាមផ្លូវទាំងសងខាង។ អ្នកសង្កេតការណ៍នយោបាយសម័យនោះជាច្រើន បានចាត់ទុកទស្សនកិច្ចនេះថាជាសញ្ញាថា សាសនាចក្រកាតូលិកកំពុងព្យាយាមកែសម្រួលទំនាក់ទំនងជាមួយពិភពទំនើប ស្របតាមស្មារតីនៃកិច្ចប្រជុំ Second Vatican Council ដែលកំពុងដំណើរការនៅពេលនោះ។

០៤ · ព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃដដែលព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃ ៤ តុលា

កាលបរិច្ឆេទខាងក្រោមទាំងអស់អនុលោមតាមប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ាន។ ព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ ១៥៨២ ខាងក្រោមផ្ទាល់ជាការផ្លាស់ប្តូរប្រតិទិនខ្លួនឯង៖ ថ្ងៃទី ៤ ខែតុលា ១៥៨២ ជាថ្ងៃចុងក្រោយបំផុតតាមប្រតិទិនជូលីយ៉ានចាស់ នៅប្រទេសកាតូលិកមួយចំនួន មុននឹងថ្ងៃបន្ទាប់ត្រូវរាប់ជាថ្ងៃទី ១៥ ខែតុលា ១៥៨២ តាមប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានថ្មី។

០៥ · កើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះកើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះ

Joseph Frank «Buster» Keaton កើតនៅថ្ងៃទី ៤ ខែតុលា ១៨៩៥ ក្នុងទីក្រុងតូច Piqua រដ្ឋ Kansas ក្នុងគ្រួសារវ៉ូដវីល (vaudeville) ដែលធ្វើដំណើរសម្តែងជុំវិញប្រទេស។ តាមរឿងដែលគេនិយាយគ្នាញឹកញាប់ លោកទទួលឈ្មោះហៅក្រៅ «Buster» ក្រោយពេលដួលពីជណ្តើរដ៏វែងមួយកាលអាយុ ១៨ ខែដោយគ្មានរបួសអ្វីសោះ ធ្វើឲ្យមិត្តរួមការសម្តែងម្នាក់ស្រែកឡើងថា «នេះជា buster ពិតប្រាកដ!» ជាឈ្មោះដែលឪពុករបស់លោកបន្តហៅជាប់រហូតតទៅ។ Keaton ក្លាយជាផ្កាយភាពយន្តស្ងាត់ដ៏ធំបំផុតម្នាក់ក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩២០ ជាមួយស្នាដៃដូចជា Sherlock Jr. (១៩២៤) និង The General (១៩២៦) ដែលអ្នកសម្តែងនិងអ្នកដឹកនាំភាពយន្ត Orson Welles ធ្លាប់សរសើរថាជា «កំប្លែងឆ្នើមបំផុតដែលធ្លាប់ផលិត»។ លក្ខណៈពិសេសរបស់ Keaton គឺទឹកមុខស្ងប់ស្ងាត់មិនប្រែប្រួល ដែលទទួលឈ្មោះហៅក្រៅថា «The Great Stone Face» រួមផ្សំជាមួយការសម្តែងបញ្ហាកាយសម្បទាដ៏ស្មុគស្មាញ និងគ្រោះថ្នាក់ដោយខ្លួនឯង ដោយគ្មានអ្នកសម្តែងជំនួសឡើយ តាមកំណត់ត្រារបស់ Encyclopaedia Britannica។

ចំណែក Rembrandt Harmenszoon van Rijn ដែលទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃដដែលក្នុងឆ្នាំ ១៦៦៩ ត្រូវបានចាត់ទុកជាចិត្រករបារ៉ូកហូឡង់ដ៏ធំបំផុតម្នាក់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈលោកខាងលិច ល្បីល្បាញខាងបច្ចេកទេសពន្លឺស្រមោល (chiaroscuro) និងគំនូររូបភាពខ្លួនឯង (self-portrait) រាប់សិបផ្ទាំងដែលគូរអស់មួយជីវិត។ ថ្វីត្បិតតែជោគជ័យខាងហិរញ្ញវត្ថុយ៉ាងខ្លាំងក្នុងវ័យក្មេង លោកបែរជាប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាបំណុលធ្ងន់ធ្ងរនៅចុងជីវិត ត្រូវលក់ផ្ទះ និងទ្រព្យសម្បត្តិសិល្បៈផ្ទាល់ខ្លួនស្ទើរតែទាំងអស់ មុននឹងទទួលមរណភាពដោយក្រីក្រនៅទីក្រុង Amsterdam ថ្ងៃទី ៤ ខែតុលា ១៦៦៩ តាមកំណត់ត្រារបស់ Encyclopaedia Britannica។

០៦ · ហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃ

ការបាញ់ផ្លុះ Sputnik 1 បានដាក់គ្រឹះឲ្យវិស័យផ្កាយរណបទំនើប ដែលពិភពលោកសព្វថ្ងៃពឹងផ្អែកលើស្ទើរតែគ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ចាប់ពីប្រព័ន្ធកំណត់ទីតាំង GPS ការព្យាករណ៍អាកាសធាតុ ការទំនាក់ទំនងទូរគមនាគមន៍ រហូតដល់ស្ថានីយអវកាសអន្តរជាតិ (ISS) ដែលមានមនុស្សរស់នៅជាប់ជាបន្តបន្ទាប់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០០។ ដើម្បីរំឭកអំពីព្រឹត្តិការណ៍ដ៏ធំនេះ អង្គប្រជុំសម្ព័ន្ធអង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តសេចក្តីសម្រេច ៥៤/៦៨ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៩ កំណត់ឲ្យថ្ងៃទី ៤-១០ ខែតុលា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ជា «សប្តាហ៍អវកាសពិភពលោក» (World Space Week) ដោយកំណត់ថ្ងៃចាប់ផ្តើមត្រូវនឹងខួបនៃការបាញ់ផ្លុះ Sputnik 1 និងថ្ងៃបញ្ចប់ត្រូវនឹងខួបនៃការចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាអវកាសក្រៅ (Outer Space Treaty) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៧ តាមកិច្ចប្រកាសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។ បច្ចុប្បន្ន ក្រុមហ៊ុនឯកជនដូចជា SpaceX ក៏កំពុងបន្តវិវត្តន៍ន័យវិស័យនេះទៅមុខទៀត ដោយបង្កើតបណ្តាញផ្កាយរណប Starlink រាប់ពាន់គ្រឿង ដែលបង្កជាការជជែកថ្មីៗអំពីសំរាមអវកាស (space debris) និងសុវត្ថិភាពគន្លងផែនដីទាបជុំវិញផែនដីទាំងមូល។ អង្គការអវកាសជាតិជាច្រើនទៀត ដូចជាចិន ឥណ្ឌា និងសហភាពអឺរ៉ុប ក៏បានចូលរួមក្នុងកម្មវិធីអវកាសផ្ទាល់ខ្លួន ធ្វើឲ្យអវកាសលែងជាកន្លែងសម្រាប់តែមហាអំណាចពីរប៉ុណ្ណោះទៀតហើយ ដូចនៅសម័យ Sputnik ដើម។

ចំណែកទស្សនកិច្ចរបស់សម្តេចប៉ាប Paul VI វិញ បានដាក់គំរូឲ្យប៉ាបជំនាន់ក្រោយបន្តចូលរួមកិច្ចការទូតអន្តរជាតិដោយផ្ទាល់៖ សម្តេចប៉ាប John Paul II ថ្លែងសុន្ទរកថានៅអង្គការសហប្រជាជាតិទាំងឆ្នាំ ១៩៧៩ និង ១៩៩៥ សម្តេចប៉ាប Benedict XVI ក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ ហើយសម្តេចប៉ាប Francis ក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ ដោយសុន្ទរកថានីមួយៗតែងលើកយកសារសន្តិភាព «លែងមានសង្គ្រាមទៀតឡើយ» ជាចំណុចយោងសំខាន់។ ព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ ១៩៦៥ ក៏បញ្ជាក់ដល់ស្ថានភាពពិសេសរបស់វ៉ាទីកង់ក្នុងនាមជា «អ្នកសង្កេតការណ៍អចិន្ត្រៃយ៍» នៅអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលនៅតែបន្តជាកម្លាំងសំឡេងសីលធម៌មួយក្នុងវេទិកាការទូតពិភពលោកសព្វថ្ងៃ ជាពិសេសលើប្រធានបទសន្តិភាព សិទ្ធិមនុស្ស និងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។

០៧ · ដឹងឬទេ?ដឹងឬទេ?

០៨ · សំណួរញឹកញាប់សំណួរញឹកញាប់

០៩ · ប្រភពប្រភព

1. NASA History Office — This Week in NASA History: Sputnik Launches
2. Encyclopaedia Britannica — Sputnik
3. History.com — Sputnik
4. NASA Image and Video Library — Jupiter-C/Explorer 1 Launch, 1958
5. NASA Image and Video Library — Earth Observation from the ISS
6. United Nations — World Space Week
7. Holy See Official Archive — Address of Pope Paul VI to the United Nations, 4 October 1965
8. Library of Congress — Pope Paul VI Visiting the United Nations, 1965
9. National Park Service — Mount Rushmore Carving History
10. Conseil constitutionnel (France) — Constitution du 4 octobre 1958
11. XPRIZE Foundation — Ansari XPRIZE
12. Library of Congress — Buster Keaton Photograph, Bain News Service
13. Encyclopaedia Britannica — Buster Keaton
14. Encyclopaedia Britannica — Rembrandt
15. Encyclopaedia Britannica — Janis Joplin
16. Encyclopaedia Britannica — Anne Sexton

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៦ ប្រភព