ថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ · ១២ តុលា — ថ្ងៃដែល Eliud Kipchoge ក្លាយជាមនុស្សដំបូងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលរត់ចម្ងាយម៉ារ៉ាតុងក្នុងរយៈពេលក្រោម ២ ម៉ោង
នៅព្រឹកថ្ងៃទី ១២ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០១៩ លោក Eliud Kipchoge អត្តពលិកជនជាតិកេនយ៉ា បានរត់ចម្ងាយម៉ារ៉ាតុងពេញ (៤២,១៩៥ គីឡូម៉ែត្រ) ក្នុងរយៈពេល ១ ម៉ោង ៥៩ នាទី ៤០ វិនាទី នៅឧទ្យាន Prater ក្នុងទីក្រុងវីយែន ប្រទេសអូទ្រីស ក្លាយជាមនុស្សដំបូងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ ដែលបំបែក «របាំង ២ ម៉ោង» ដ៏ល្បីល្បាញនៃការរត់ចម្ងាយនេះ។
សេចក្តីផ្តើម
អត្ថបទនេះនឹងលាតត្រដាងលម្អិតអំពីព្រឹត្តិការណ៍ INEOS 1:59 Challenge នេះ ចាប់ពីប្រវត្តិការប៉ុនប៉ងជាច្រើនឆ្នាំមុន រហូតដល់ដំណើររត់ផ្ទាល់ និងឥទ្ធិពលរបស់វាលើកីឡាវិទ្យាសាស្ត្រនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ក្រៅពីនេះ ថ្ងៃទី ១២ ខែតុលា ក៏ជាថ្ងៃដែលមានព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោកសំខាន់ៗជាច្រើនទៀត ដូចជាថ្ងៃដែលកប៉ាល់របស់ Christopher Columbus បានចតគោក លើកោះមួយក្នុងសមុទ្រការ៉ាប៊្យែនកាលពីឆ្នាំ ១៤៩២ ថ្ងៃដែលទីក្រុង Munich រៀបចំពិធីបុណ្យ Oktoberfest ជាលើកដំបូងកាលពីឆ្នាំ ១៨១០ និងព្រឹត្តិការណ៍ជាច្រើនទៀតដែលនឹងបានលើកយកមកបង្ហាញ។ ព័ត៌មានទាំងអស់ក្នុងអត្ថបទនេះ ត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្ថាប័ន បណ្ណសារ និងសារព័ត៌មានអន្តរជាតិដែលអាចជឿទុកចិត្តបាន ដូចជា World Athletics បណ្ណសារបណ្ណាល័យសភាសហរដ្ឋអាមេរិក និងសារមន្ទីរសិល្បៈជាតិ ជាដើម។
០១ · រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃរឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ៖ ការបំបែក «របាំង ២ ម៉ោង» នៃការរត់ម៉ារ៉ាតុង
ចម្ងាយម៉ារ៉ាតុងផ្លូវការ (៤២,១៩៥ គីឡូម៉ែត្រ) ត្រូវបានកំណត់តាំងពីអូឡាំពិកឆ្នាំ ១៩០៨ នៅទីក្រុងឡុងដ៍ ហើយចាប់តាំងពីពេលនោះមក ចម្ងាយនេះបានក្លាយជាឆ្នេរនៃភាពស៊ូទ្រាំរបស់មនុស្សលោក។ ក្នុងចំណោមគោលដៅសញ្ញាណដ៏ធំបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកីឡា គឺការរត់ចម្ងាយនេះឲ្យបានក្នុងរយៈពេលក្រោម ២ ម៉ោង — លេខមួយដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកីឡាជាច្រើនជំនាន់ធ្លាប់ចាត់ទុកថាស្ថិតនៅឯដែនកំណត់ខាងផ្នែករាងកាយរបស់មនុស្ស ដោយសារវាទាមទារឲ្យរាងកាយរក្សាល្បឿនប្រហែល ២១ គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង ជាប់ៗគ្នារយៈពេលជិត ២ ម៉ោងពេញ។ លោក Eliud Kipchoge អត្តពលិកជនជាតិកេនយ៉ា និងជាកីឡាករម៉ារ៉ាតុងឈ្នះមេដាយមាសអូឡាំពិកពីរដង (Rio 2016, Tokyo 2020) បានក្លាយជាតួអង្គកណ្តាលនៃដំណើរស្វែងរកនេះ។ នៅឆ្នាំ ២០១៧ គាត់បានចូលរួមក្នុងគម្រោង Breaking2 របស់ក្រុមហ៊ុន Nike នៅសៀគ្វី Monza ប្រទេសអ៊ីតាលី ហើយបានបញ្ចប់ការរត់ក្នុងរយៈពេល ២ ម៉ោង ០ នាទី ២៥ វិនាទី — ខ្វះត្រឹមតែ ២៥ វិនាទីប៉ុណ្ណោះ ក៏ប៉ុន្តែនៅមិនទាន់អាចបំបែករបាំង ២ ម៉ោងបានឡើយ។ ភាពជិតស្និទ្ធនេះបានជំរុញឲ្យក្រុមហ៊ុនគីមី INEOS របស់អង់គ្លេស សម្រេចចិត្តឧបត្ថម្ភការប៉ុនប៉ងលើកទីពីរ ក្រោមឈ្មោះ INEOS 1:59 Challenge ដោយផ្តោតលើទីក្រុងវីយែន ប្រទេសអូទ្រីស ជាកន្លែងសមស្របសម្រាប់អាកាសធាតុត្រជាក់ និងផ្លូវរាបស្មើ។
លោក Kipchoge កំណើតនៅតំបន់ខ្ពង់រាប Rift Valley ប្រទេសកេនយ៉ា — តំបន់ដែលបានផលិតកីឡាករម៉ារ៉ាតុងកម្រិតពិភពលោកជាច្រើនជំនាន់ ដោយសារកត្តាកម្ពស់ខ្ពស់ជាង ២,០០០ ម៉ែត្រពីលើផ្ទៃសមុទ្រ ដែលជួយបង្កើនចំនួនកោសិកាឈាមក្រហម និងសមត្ថភាពប្រើប្រាស់អុកស៊ីសែន (VO2 max) របស់រាងកាយ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកីឡាបាននិយាយអំពី «ដែនកំណត់ ២ ម៉ោង» ជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ ដោយផ្អែកលើគំរូគណិតវិទ្យាទំនាក់ទំនងរវាងអុកស៊ីសែនអតិបរមា ប្រសិទ្ធភាពការរត់ (running economy) និងភាគរយថាមពលដែលរាងកាយអាចប្រើប្រាស់បានក្នុងរយៈពេលវែង។ គម្រោង Breaking2 របស់ Nike ត្រូវបានរចនាឡើងយ៉ាងម៉ត់ចត់ដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ ចាប់ពីការជ្រើសរើសកីឡាករបីនាក់ដែលមានសមត្ថភាពខ្ពស់បំផុតលើពិភពលោក រហូតដល់ការរចនាស្បែកជើងជំនាន់ថ្មី ក៏ប៉ុន្តែលទ្ធផល ២:០០:២៥ របស់ Kipchoge នៅតែបញ្ជាក់ថា ភាពខុសគ្នារវាងជោគជ័យ និងបរាជ័យ គឺតូចខ្លាំងណាស់។
ការរត់ប្រព្រឹត្តទៅនៅព្រឹកថ្ងៃទី ១២ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០១៩ ចាប់ផ្តើមម៉ោង ០៨:១៥ (ម៉ោងអឺរ៉ុបកណ្តាល) នៅស្ពាន Reichsbrücke មុននឹងបន្តទៅតាមផ្លូវដើមឈើ Hauptallee ក្នុងឧទ្យាន Prater ដែលក្លាយជាកន្លែងសំខាន់សម្រាប់ការរត់វិលជុំចំនួន ៤ លើកកន្លះ។ សីតុណ្ហភាពនៅចាប់ផ្តើមប្រហែល ៩ អង្សាសេ ខ្យល់ស្ងប់ស្ងាត់ (០,៥-១,៥ ម៉ែត្រ/វិនាទី) — លក្ខខណ្ឌដ៏ល្អសម្រាប់ការរត់ចម្ងាយឆ្ងាយ។ អ្នកដឹកនាំល្បឿនចំនួន ៤១ នាក់ ដែលរួមមានកីឡាករកម្រិតពិភពលោកជាច្រើន ត្រូវបានចាត់ចែងជា ៩ ក្រុម ឲ្យរត់ជាទម្រង់អក្សរ V ព័ទ្ធជុំវិញលោក Kipchoge ដោយមានរថយន្តអគ្គិសនីមួយគ្រឿងបាញ់ពន្លឺឡាស៊ែរពណ៌បៃតងនៅលើដីមុខ ដើម្បីជាគោលដៅល្បឿនច្បាស់លាស់ ២ នាទី ៥០ វិនាទីក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រ។ គាត់ពាក់ស្បែកជើងគំរូ Nike ZoomX Vaporfly Next% ដែលក្រុមហ៊ុនអះអាងថាបង្កើនប្រសិទ្ធភាពការរត់រហូតដល់ ៤ ភាគរយ ហើយទទួលទានទឹក/ថាមពលពីអ្នកជិះកង់ដែលបើកតាមក្បែរជាជាងឈប់នៅតុទឹកតាមប្រពៃណី។ លោក Kipchoge បានឆ្លងកាត់ចំណុច ៥ គីឡូម៉ែត្រដំបូងក្នុងរយៈពេល ១៤:១៤ បន្តទៅ ២០ គីឡូម៉ែត្រក្នុង ៥៦:៤៧ និង ៣០ គីឡូម៉ែត្រក្នុង ១:២៥:១១ មុននឹងកាត់បន្ទាត់ចុងក្រោយក្នុងរយៈពេលសរុប ១ ម៉ោង ៥៩ នាទី ៤០,២ វិនាទី ខណៈហ្វូងមហាជនរាប់ពាន់នាក់ស្រែកលើកទឹកចិត្តតាមផ្លូវ ហើយស្ថានីយ៍ទូរទស្សន៍ជាច្រើននៅទូទាំងពិភពលោកបានផ្សាយផ្ទាល់ព្រឹត្តិការណ៍នេះតាមអ៊ីនធឺណិត ធ្វើឲ្យវាក្លាយជាព្រឹត្តិការណ៍កីឡាដែលមានអ្នកទស្សនាច្រើនបំផុតមួយក្នុងឆ្នាំ ២០១៩។
«ខ្ញុំជាមនុស្សសប្បាយចិត្តបំផុតលើលោកនេះ ដែលបានក្លាយជាមនុស្សដំបូងគេដែលរត់ក្នុងរយៈពេលក្រោម ២ ម៉ោង ហើយខ្ញុំអាចប្រាប់មនុស្សគ្រប់គ្នាថា គ្មានមនុស្សណាម្នាក់មានដែនកំណត់ឡើយ»។ — Eliud Kipchoge, សម្ភាសន៍ក្រោយបញ្ចប់ការរត់, World Athletics
០២ · រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃរឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ (បន្ត)៖ តើកំណត់ត្រានេះមានន័យដូចម្តេច?
ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីការឆ្លងកាត់បន្ទាត់ចប់ លោក Kipchoge ត្រូវបានលើកឡើងលើស្មារបស់អ្នកគាំទ្រ ខណៈពិភពលោកចាប់អារម្មណ៍ភ្លាមៗចំពោះសំណួរមួយ៖ តើនេះជា «កំណត់ត្រាពិភពលោក» ដែរឬទេ? តាមក្បួនច្បាប់របស់សហព័ន្ធកីឡាអត្តពលកម្មពិភពលោក (World Athletics) ការរត់នៅ Vienna មិនអាចទទួលស្គាល់ជាកំណត់ត្រាពិភពលោកផ្លូវការបានឡើយ ដោយសារហេតុផលបីយ៉ាង៖ ទីមួយ អ្នកដឹកនាំល្បឿនអាចចូល-ចេញការប្រណាំងបានដោយសេរី (មិនមែនរត់ពីដើមដល់ចប់ដូចការប្រណាំងផ្លូវការ) ទីពីរ រថយន្តអគ្គិសនីមួយគ្រឿងបានផ្តល់ការកំណត់ល្បឿនប្រកបដោយភាពជាក់លាក់ខ្លាំងជាងស្តង់ដារ និងទីបី ក្រុមការងារបានផ្តល់ទឹក/ថាមពលដល់គាត់ពីម៉ូតូ/កង់នៅចំណុចណាមួយតាមតម្រូវការ មិនមែននៅតុទឹកកំណត់ដូចការប្រណាំងធម្មតាឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណា កំណត់ត្រា Guinness World Records នៅតែទទួលស្គាល់ការរត់នេះថាជា «ការរត់ម៉ារ៉ាតុងក្រោម ២ ម៉ោងជាលើកដំបូងគេ» ក្នុងប្រភេទផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ខ្លួន បំបែកឡែកពីប្រភេទកំណត់ត្រាផ្លូវការនៃ World Athletics។ ចំណុចនេះក្លាយជាការជជែកវែកញែកយូរអង្វែងក្នុងចំណោមអ្នកគាំទ្រកីឡា៖ អ្នកខ្លះចាត់ទុកថា ចំណុចសំខាន់គឺមនុស្សលោកបានបង្ហាញថារាងកាយអាចធ្វើវាបានហើយ ចំណែកអ្នកខ្លះទៀតទទូចថា មានតែលក្ខខណ្ឌប្រកួតស្តង់ដារប៉ុណ្ណោះទើបគួរឲ្យរាប់ជាកំណត់ត្រា។
| ៦ ឧសភា ២០១៧ | គម្រោង Breaking2 របស់ Nike នៅសៀគ្វី Monza៖ Kipchoge រត់ក្នុងរយៈពេល ២:០០:២៥ ក៏ប៉ុន្តែមិនអាចទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការបានឡើយ ដោយសារច្បាប់ដឹកនាំល្បឿនដូចគ្នា។ |
| ១៦ កញ្ញា ២០១៨ | ម៉ារ៉ាតុងទីក្រុង Berlin៖ Kipchoge បង្កើតកំណត់ត្រាពិភពលោកផ្លូវការថ្មី ២:០១:៣៩។ |
| ១២ តុលា ២០១៩ | INEOS 1:59 Challenge, Vienna៖ Kipchoge រត់ក្នុងរយៈពេល ១:៥៩:៤០ (ព្រឹត្តិការណ៍ពិសេស មិនរាប់ជាកំណត់ត្រាផ្លូវការ)។ |
| ២៥ កញ្ញា ២០២២ | ម៉ារ៉ាតុងទីក្រុង Berlin៖ Kipchoge បង្កើនកំណត់ត្រាពិភពលោកផ្លូវការរបស់ខ្លួនឯងទៅជា ២:០១:០៩។ |
| ៨ តុលា ២០២៣ | ម៉ារ៉ាតុងទីក្រុង Chicago៖ Kelvin Kiptum បង្កើតកំណត់ត្រាពិភពលោកថ្មី ២:០០:៣៥ ជាលើកដំបូងគេដែលចូលជិតដល់របាំង ២ ម៉ោងក្នុងការប្រណាំងផ្លូវការ។ |
| ១១ កុម្ភៈ ២០២៤ | លោក Kelvin Kiptum ស្លាប់ដោយគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍នៅប្រទេសកេនយ៉ា អាយុ ២៤ ឆ្នាំ មុនពេលមានឱកាសបំបែករបាំង ២ ម៉ោងក្នុងការប្រណាំងផ្លូវការដោយខ្លួនឯង។ |
| ២៦ មេសា ២០២៦ | ម៉ារ៉ាតុងទីក្រុង London៖ Sabastian Sawe រត់ក្នុងរយៈពេល ១:៥៩:៣០ ក្លាយជាកំណត់ត្រាពិភពលោកផ្លូវការដំបូងគេដែលក្រោម ២ ម៉ោង ដែល World Athletics បានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ។ |
ការរត់របស់ Kipchoge នៅ Vienna ត្រូវបានពិភពលោកទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយថាជា «ការបំបែករបាំង ២ ម៉ោង» ជាលើកដំបូង ក៏ប៉ុន្តែមិនមែនក្នុងន័យកំណត់ត្រាផ្លូវការទេ — ភាពខុសគ្នារវាង «ការសម្រេចជាលើកដំបូងរបស់មនុស្សជាតិ» និង «កំណត់ត្រាផ្លូវការតាមច្បាប់ប្រកួត» នៅតែជាចំណុចដែលអ្នកសារព័ត៌មានកីឡា និងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកីឡាបន្តពិភាក្សា។ លើសពីនេះ ការជជែកអំពីតួនាទីរបស់ស្បែកជើងបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ (ដែលមានបន្ទះកាបូន និងសម្ភារៈបញ្ចេញកម្លាំងខ្ពស់ ហៅថា «super shoes») ក្នុងការជួយបង្កើនល្បឿននេះ នៅតែជាប្រធានបទដែលអ្នកជំនាញមិនទាន់មានមតិឯកភាពគ្នា ទាំងទាក់ទងនឹង Kipchoge ក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ និងកំណត់ត្រាផ្លូវការនាពេលក្រោយៗ។ អ្នកសិក្សាកីឡាវិទ្យាសាស្ត្រខ្លះស្នើថា គួរបែងចែកកំណត់ត្រាជាពីរប្រភេទ គឺ «លទ្ធផលដែលទទួលបានជំនួយពិសេស» និង «លទ្ធផលក្នុងលក្ខខណ្ឌប្រកួតបើកចំហស្តង់ដារ» ដើម្បីជៀសវាងការច្រឡំគ្នារវាងព្រឹត្តិការណ៍ទាំងពីរប្រភេទនេះនាពេលអនាគត។
០៣ · រឿងទីពីរនៃថ្ងៃរឿងទីពីរនៃថ្ងៃ៖ ១៤៩២ — កប៉ាល់របស់ Christopher Columbus ចតគោកនៅសមុទ្រការ៉ាប៊្យែន
ថ្ងៃទី ៣ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៤៩២ អ្នករុករកសមុទ្រជនជាតិអ៊ីតាលី Christopher Columbus បានចេញដំណើរពីកំពង់ផែ Palos ប្រទេសអេស្ប៉ាញ ដឹកនាំកប៉ាល់បីគ្រឿងគឺ Santa María, Pinta និង Niña ក្រោមការឧបត្ថម្ភរបស់ព្រះមហាក្សត្រី Isabella នៃ Castile និងព្រះមហាក្សត្រ Ferdinand នៃ Aragon ដោយមានគោលដៅស្វែងរកផ្លូវសមុទ្រថ្មីទៅកាន់អាស៊ី តាមទិសខាងលិច។ បន្ទាប់ពីរួសរាន់ឆ្លងសមុទ្រអាត្លង់ទិកអស់ជាង ២ ខែ នៅម៉ោងប្រហែល ២ ព្រឹកនៃថ្ងៃទី ១២ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៤៩២ អ្នកយាមលើកប៉ាល់ Pinta ឈ្មោះ Rodrigo de Triana បានស្រែកប្រកាសឃើញដីគោក — ជាការសម្គាល់ដ៏ធំមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក។ គួរកត់សម្គាល់ថា ខ្លួន Columbus ខ្លួនឯងក្រោយមកបានអះអាងថា ខ្លួនបានឃើញពន្លឺមួយពីមុនម៉ោង ដូច្នេះលោកបានទាមទាររង្វាន់ដែលព្រះមហាក្សត្រកំណត់សម្រាប់អ្នកឃើញដីគោកមុនគេ — ជាចំណុចមួយដែលអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រនៅតែពិភាក្សាថាតើសមរម្យឬអត់។ នាថ្ងៃដដែលនោះ Columbus បានចុះចតលើកោះមួយក្នុងចំណោមកោះ Bahamas ដែលប្រជាជនដើម Lucayan ហៅថា Guanahaní ហើយលោកបានប្តូរឈ្មោះថា San Salvador ព្រមទាំងអះអាងសិទ្ធិកាន់កាប់ក្នុងព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រី Isabella និងព្រះមហាក្សត្រ Ferdinand។ អត្តសញ្ញាណពិតប្រាកដនៃកោះនេះ នៅតែជាប្រធានបទដែលអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ និងអ្នកនាវិកវិទ្យាបន្តជជែក — ខណៈ San Salvador Island (ដែលពីមុនហៅ Watling Island) ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាទូទៅបំផុត អ្នកស្រាវជ្រាវខ្លះបានស្នើកោះផ្សេងទៀតដូចជា Samana Cay ជាកន្លែងចតគោកជាក់ស្តែង ដោយផ្អែកលើការគណនាទិសដៅផ្សេងគ្នាពីកំណត់ហេតុរបស់ Columbus ខ្លួនឯង។
ឆ្នាំ ១៤៩២ ខ្លួនឯងជាឆ្នាំដ៏មានសារៈសំខាន់ជាពិសេសសម្រាប់ព្រះរាជាណាចក្រអេស្ប៉ាញ៖ ត្រឹមខែមករាដដែលនោះ កងទ័ពរបស់ Isabella និង Ferdinand បានយកឈ្នះទីក្រុង Granada ជាទីជម្រកចុងក្រោយរបស់អាណាចក្រ Muslim នៅឧបទ្វីប Iberia បញ្ចប់សម័យ Reconquista ដែលមានរយៈពេលជាង ៧០០ ឆ្នាំ។ ការទទួលបានធនធាន និងកិត្តិយសពីជ័យជម្នះនេះ ត្រូវបានអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រមួយចំនួនចាត់ទុកជាកត្តាមួយដែលជួយឲ្យរាជវាំងអេស្ប៉ាញមានលទ្ធភាពឧបត្ថម្ភដំណើររុករករបស់ Columbus។ ចំណែកឯកំណត់ហេតុរបស់ Columbus ខ្លួនឯង (ដែលបានចម្លងទុកដោយអ្នកកត់ត្រា Bartolomé de las Casas) បានពណ៌នាអំពីប្រជាជនដើម Taíno/Lucayan ថាជាមនុស្សសុភាពរាបសា និងចេះស្វាគមន៍ភ្ញៀវ ក៏ប៉ុន្តែក៏បានកត់សម្គាល់ភ្លាមៗអំពីលទ្ធភាពគៀបយកពួកគេជាកម្លាំងពលកម្ម — ជាព័ត៌មានដែលអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្របច្ចុប្បន្នចាត់ទុកជាសញ្ញាដំបូងនៃប្រព័ន្ធអាណានិគមដែលកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់។ Columbus បានធ្វើដំណើរត្រឡប់មកអេស្ប៉ាញវិញនៅដើមឆ្នាំ ១៤៩៣ ដោយនាំយកមនុស្សដើម មាស សត្វស្លាប និងរុក្ខជាតិចម្លែកៗមកបង្ហាញ ដែលធ្វើឲ្យរាជវាំងអេស្ប៉ាញសម្រេចចិត្តឧបត្ថម្ភដំណើររុករកបន្ថែមទៀតចំនួន ៣ លើកទៀត រហូតដល់ឆ្នាំ ១៥០៤។
ការជួបគ្នាលើកដំបូងនេះ បានបើកផ្លូវសម្រាប់ការទំនាក់ទំនងជាប់លាប់រវាងទ្វីបអឺរ៉ុប និងទ្វីបអាមេរិក ដែលអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រហៅថា «Columbian Exchange» — ការផ្លាស់ប្តូរដំណាំ សត្វ និងមេរោគរវាងសង្គមទាំងពីរ។ ក៏ប៉ុន្តែក្នុងរយៈពេលបន្តបន្ទាប់ជាច្រើនសតវត្សរ៍ ការទំនាក់ទំនងនេះក៏បាននាំមកនូវការធ្វើអាណានិគមយ៉ាងទូលំទូលាយ ការជួញដូរទាសករឆ្លងសមុទ្រអាត្លង់ទិក និងការស្លាប់ជាចំនួនច្រើនរបស់ប្រជាជនដើមអាមេរិក ដោយសារហិង្សា និងជំងឺឆ្លងដែលពួកគេគ្មានភាពស៊ាំ — ជាការពិតដែលអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រទំនើបទទួលស្គាល់ថាជាផ្នែកសំខាន់នៃមរតកនៃថ្ងៃនេះ។ ថ្ងៃទី ១២ ខែតុលា បានក្លាយជាថ្ងៃឈប់សម្រាកផ្លូវការនៅប្រទេសអេស្ប៉ាញ (Fiesta Nacional de España) ហើយក្នុងប្រទេសជាច្រើននៅអាមេរិកឡាទីន និងសហរដ្ឋអាមេរិក ថ្ងៃនេះត្រូវបានប្រារព្ធក្រោមឈ្មោះខុសៗគ្នា ដូចជា «Columbus Day» ឬ «Día de la Raza» ខណៈរដ្ឋ និងទីក្រុងមួយចំនួនបានប្តូរមកប្រារព្ធជា «Indigenous Peoples’ Day» (ថ្ងៃប្រជាជនដើម) វិញ ដើម្បីផ្តោតការចងចាំទៅលើប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌របស់ប្រជាជនដើមអាមេរិកជំនួសវិញ — ជាការជជែកជាសាធារណៈដែលនៅតែបន្តរហូតដល់សព្វថ្ងៃ ដោយគ្មានទស្សនៈណាមួយត្រូវបានចាត់ទុកជាការសម្រេចចុងក្រោយ។
០៤ · ព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃដដែលព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃ ១២ តុលា
កាលបរិច្ឆេទខាងក្រោមតាមប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ាន (ប្រតិទិនដែលពិភពលោកភាគច្រើនប្រើសព្វថ្ងៃ)។ សូមកត់សម្គាល់ថា ព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ ១៤៩២ ត្រូវបានកត់ត្រាដំបូងតាមប្រតិទិនជូលីយ៉ាន ព្រោះប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានទើបចាប់ផ្តើមប្រើនៅឆ្នាំ ១៥៨២ — អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រភាគច្រើននៅតែសំដៅលើថ្ងៃទី ១២ តុលា តាមកំណត់ត្រាដើមរបស់ Columbus ដោយមិនបានបំលែងទិសដៅថ្ងៃឡើយ។ ចំណែកឯព្រឹត្តិការណ៍ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨១០ តទៅ សុទ្ធតែស្ថិតនៅក្រោមប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានដូចគ្នាទាំងអស់ គ្មានចន្លោះខុសគ្នាឡើយ។
កប៉ាល់របស់ Christopher Columbus ចតគោកនៅកោះ Guanahaní — សូមមើលផ្នែក B។
ការចាប់ផ្តើមពិធីបុណ្យ Oktoberfest នៅទីក្រុង Munich — ព្រះអង្គម្ចាស់ Ludwig នៃ Bavaria អភិសេកជាមួយព្រះនាង Therese នៃ Saxe-Hildburghausen ហើយប្រជាជនក្រុង Munich ត្រូវបានអញ្ជើញឲ្យចូលរួមពិធីលើវាល Theresienwiese ព្រមទាំងការប្រណាំងសេះ ដែលក្លាយជាប្រពៃណីប្រចាំឆ្នាំរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ បច្ចុប្បន្ន Oktoberfest ទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាង ៦ លាននាក់រៀងរាល់ឆ្នាំ ធ្វើឲ្យវាក្លាយជាពិធីបុណ្យប្រជាប្រិយ (Volksfest) ធំបំផុតលើពិភពលោក។
លោកប្រធានាធិបតី Theodore Roosevelt ប្តូរឈ្មោះផ្លូវការនៃទីលំនៅប្រធានាធិបតីអាមេរិក — ពី «Executive Mansion» មកជា «The White House» ដែលក្លាយជាឈ្មោះផ្លូវការរហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ។
គិលានុបដ្ឋាយិកាអង់គ្លេស Edith Cavell ត្រូវបានប្រហារជីវិត — សូមមើលផ្នែក D។
ម៉ាស៊ីនដកដង្ហើមសិប្បនិម្មិត «iron lung» ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាលើកដំបូង — នៅមន្ទីរពេទ្យកុមារទីក្រុង Boston សហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បីជួយកុមារម្នាក់ដែលកើតជំងឺខ្វិនកញ្ចឹងកូរ (polio) ដកដង្ហើម — ជាឧបករណ៍សង្គ្រោះជីវិតដ៏សំខាន់មុនពេលមានវ៉ាក់សាំង — បង្កើតឡើងដោយវិស្វករ Philip Drinker និងសាស្ត្រាចារ្យ Louis Agassiz Shaw នៃសាកលវិទ្យាល័យ Harvard ក្នុងកំឡុងពេលនៃការរីករាលដាលជំងឺខ្វិនកញ្ចឹងកូរនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។
ពិធីបើកអូឡាំពិកនៅទីក្រុង Mexico City — ជាអូឡាំពិកលើកដំបូងគេដែលរៀបចំក្នុងទ្វីបអាមេរិកឡាទីន និងលើកដំបូងក្នុងប្រទេសនិយាយភាសាអេស្ប៉ាញ ក៏ដូចជាអូឡាំពិកលើកដំបូងដែលរៀបចំនៅកម្ពស់ខ្ពស់ (ជាង ២,២០០ ម៉ែត្រពីលើផ្ទៃសមុទ្រ) ដែលអាកាសធាតុស្តើងជួយឲ្យកីឡាករលោតឆ្ងាយ និងរត់ចម្ងាយខ្លីទទួលបានកំណត់ត្រាថ្មីៗជាច្រើន ខណៈកីឡាកររត់ចម្ងាយវែងជួបការលំបាកជាងធម្មតា។
Eliud Kipchoge បំបែករបាំង ២ ម៉ោងនៃការរត់ម៉ារ៉ាតុង — សូមមើលផ្នែក A។
០៥ · កើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះកើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះ
🌱 កើតនៅថ្ងៃ ១២ តុលា
- ១៨៦៦ Ramsay MacDonald — នាយករដ្ឋមន្ត្រីអង់គ្លេសដំបូងគេនៃគណបក្ស Labour
- ១៨៧២ Ralph Vaughan Williams — តន្ត្រីករនិពន្ធតន្ត្រីអង់គ្លេស
- ១៨៩៦ Eugenio Montale — កវីអ៊ីតាលី ជើងឯក Nobel អក្សរសាស្ត្រ
- ១៩៣៥ Luciano Pavarotti — តារាចម្រៀង opera សំឡេង tenor ជនជាតិអ៊ីតាលី
🕯️ ស្លាប់នៅថ្ងៃ ១២ តុលា
- ១៩១៥ Edith Cavell — គិលានុបដ្ឋាយិកាអង់គ្លេស ត្រូវប្រហារជីវិតសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី១
- ១៩៩៧ John Denver — តារាចម្រៀង-និពន្ធចម្រៀងអាមេរិក
- ១៩៩៩ Wilt Chamberlain — កីឡាករបាល់បោះថ្នាក់ NBA ជើងឯកកំណត់ត្រា
- ២០១១ Dennis Ritchie — អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកុំព្យូទ័រ បង្កើតភាសាសរសេរកម្មវិធី C
ក្នុងចំណោមឈ្មោះទាំងនេះ រឿងរបស់ Edith Cavell ជាពិសេសសមនឹងចងចាំ។ កំណើតនៅប្រទេសអង់គ្លេស នាងបានក្លាយជាគិលានុបដ្ឋាយិកា ហើយបានទៅបង្រៀន និងបង្កើតកម្មវិធីបណ្តុះបណ្តាលគិលានុបដ្ឋាយិកាទំនើបនៅទីក្រុង Brussels ប្រទេសបែលហ្សិក។ នៅដើមសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ក្រោយពីកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់បានកាន់កាប់បែលហ្សិកនៅឆ្នាំ ១៩១៤ នាងបានចាប់ផ្តើមជួយទាហានសម្ព័ន្ធមិត្ត (អង់គ្លេស បារាំង និងបែលហ្សិក) ជាង ២០០ នាក់ឲ្យរត់គេចពីតំបន់កាន់កាប់ទៅកាន់ប្រទេសហូឡង់ដែលនៅអព្យាក្រឹត — សកម្មភាពដែលច្បាប់ក្រុងកាន់កាប់អាល្លឺម៉ង់ចាត់ទុកជាទុរាចារបញ្ចោត។ នាងត្រូវបានចាប់ខ្លួននៅខែសីហា ១៩១៥ កាត់ទោសដោយតុលាការយោធាអាល្លឺម៉ង់ ហើយត្រូវបានប្រហារជីវិតដោយកងកាំភ្លើងបាញ់ ២ ថ្ងៃក្រោយមក គឺនៅថ្ងៃទី ១២ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩១៥ ក្នុងទីក្រុង Brussels ទោះបីមានការទាមទារសុំការអភ័យទោសពីរដ្ឋាភិបាលអន្តរជាតិជាច្រើនក៏ដោយ។ យប់មុនថ្ងៃប្រហារជីវិត នាងបានពោលទៅកាន់អាចារ្យគុកថា «ការស្រឡាញ់ជាតិមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ ខ្ញុំមិនត្រូវមានការស្អប់ខ្ពើម ឬការជូនចិត្តអាក្រក់ចំពោះនរណាម្នាក់ឡើយ» — ជាឃ្លាដែលក្លាយជានិមិត្តរូបនៃក្រមសីលធម៌វិជ្ជាជីវៈគិលានុបដ្ឋាយិកា និងត្រូវលើកឡើងដដែលៗដោយអង្គការមនុស្សធម៌អន្តរជាតិរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ ការប្រហារជីវិតរបស់នាងបានធ្វើឲ្យប្រទេសអព្យាក្រឹតជាច្រើន រួមទាំងសហរដ្ឋអាមេរិកមុនចូលរួមសង្គ្រាម មានប្រតិកម្មខឹងសម្បារយ៉ាងខ្លាំងប្រឆាំងនឹងអាល្លឺម៉ង់ ហើយក្រោយសង្គ្រាមចប់ សាកសពរបស់នាងត្រូវបានដកយកមកបញ្ចុះនៅមហាវិហារ Norwich ប្រទេសអង់គ្លេស ដោយមានពិធីជាតិដ៏ធំសម្បើម ចំណែកឯរូបចម្លាក់រំលឹករបស់នាងនៅជិតទីលាន Trafalgar Square ក្រុងឡុងដ៍ នៅតែជាកន្លែងទស្សនាសំខាន់មួយសម្រាប់អ្នកសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រនៃវិជ្ជាជីវៈគិលានុបដ្ឋាយិកា។
០៦ · ហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃ
ការបំបែករបាំង ២ ម៉ោងរបស់ Kipchoge នៅឆ្នាំ ២០១៩ មិនមែនគ្រាន់តែជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃការជជែកមួយពេលនោះទេ វាបានក្លាយជាការព្យាករណ៍ត្រឹមត្រូវអំពីអនាគតកីឡាអត្តពលកម្ម។ ត្រឹមប្រាំពីរឆ្នាំក្រោយមក នៅថ្ងៃទី ២៦ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០២៦ ក្នុងម៉ារ៉ាតុងទីក្រុង London កីឡាករជនជាតិកេនយ៉ា Sabastian Sawe បានរត់ក្នុងរយៈពេល ១:៥៩:៣០ ក្លាយជាលើកដំបូងគេដែលកំណត់ត្រាពិភពលោកផ្លូវការត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនៅក្រោម ២ ម៉ោង ដោយ World Athletics — បិទចន្លោះប្រហោងដែល Kipchoge បានចាប់ផ្តើមបើកចោល។ ការវិវត្តនេះក៏បាននាំមកនូវការជជែកថ្មីអំពីតួនាទីរបស់ស្បែកជើងបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ (super shoes) ក្នុងកីឡាអត្តពលកម្ម ដែល World Athletics បានចេញបទប្បញ្ញត្តិកំណត់កម្រាស់បាតស្បែកជើង និងចំនួនបន្ទះកាបូនចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០២០ មក ដើម្បីធានាឲ្យតុល្យភាពរវាងបច្ចេកវិទ្យា និងសមត្ថភាពរាងកាយពិតប្រាកដរបស់កីឡាករ។ ចំណែកឯការទំនាក់ទំនងរវាងទ្វីបដែល Columbus បានចាប់ផ្តើមកាលពីឆ្នាំ ១៤៩២ បន្តជះឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រាលជ្រៅដល់ពិភពលោកសព្វថ្ងៃ — ចាប់ពីរបបចំណីអាហារសកលដែលមានដំឡូង ពោត និងប៉េងប៉ោះពីទ្វីបអាមេរិកចម្រុះលាយឡំជាមួយស្រូវសាលី សេះ និងគោពីទ្វីបចាស់ (គេហៅថា Columbian Exchange) រហូតដល់ការជជែកនយោបាយ-វប្បធម៌ដែលនៅតែបន្តអំពីរបៀបដែលសង្គមនានាគួររំលឹកព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ ១៤៩២ នេះ។ ក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រកីឡាផងដែរ ព្រឹត្តិការណ៍ INEOS 1:59 Challenge បានក្លាយជាករណីសិក្សាដ៏សំខាន់សម្រាប់សាកលវិទ្យាល័យ និងក្រុមហ៊ុនផលិតឧបករណ៍កីឡាជាច្រើន ក្នុងការស្រាវជ្រាវអំពីទំនាក់ទំនងរវាងបច្ចេកវិទ្យាស្បែកជើង យុទ្ធសាស្ត្រការដឹកនាំល្បឿន និងសមត្ថភាពរាងកាយពិតប្រាកដ — ចំណេះដឹងដែលឥឡូវត្រូវបានអនុវត្តទាំងក្នុងការប្រកួតកម្រិតវិជ្ជាជីវៈ និងក្នុងកម្មវិធីបណ្តុះបណ្តាលកីឡាករសិស្សានុសិស្សនៅទូទាំងពិភពលោក។ ចំណែកឯវិស័យប្រវត្តិសាស្ត្រវិញ សាកលវិទ្យាល័យ និងសារមន្ទីរជាច្រើននៅអឺរ៉ុប និងអាមេរិកឡាទីន កំពុងធ្វើការស្រាវជ្រាវឡើងវិញលើឯកសារបណ្ណសារពីសម័យអាណានិគម ដើម្បីស្តាប់សំឡេងរបស់ប្រជាជនដើមអាមេរិកឲ្យបានពេញលេញជាងមុន។
ការស្វែងរករបស់ Kipchoge នៅតែបន្តតាមរយៈកីឡាករជំនាន់ក្រោយ ដែលឥឡូវនេះកំណត់ត្រាពិភពលោកផ្លូវការក៏បានចូលដល់ក្រោម ២ ម៉ោងហើយដែរ (Sawe, ២០២៦) — បង្ហាញថាចម្ងាយសាកល្បងវិទ្យាសាស្ត្រកីឡាបន្តរីកចម្រើនមិនឈប់ឈរ។
ថ្ងៃទី ១២ ខែតុលា នៅតែជាថ្ងៃឈប់សម្រាកជាផ្លូវការនៅប្រទេសអេស្ប៉ាញ និងជាថ្ងៃដែលមានឈ្មោះខុសៗគ្នា (Columbus Day, Día de la Raza, Indigenous Peoples’ Day) នៅតំបន់ផ្សេងៗ — ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការជជែកនៅតែបន្តអំពីរបៀបចងចាំព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ ១៤៩២ ដោយគ្មានទស្សនៈណាមួយត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសកល។
០៧ · ដឹងឬទេ?ដឹងឬទេ?
រថយន្តបាញ់ពន្លឺឡាស៊ែរ។
ក្នុងការរត់របស់ Kipchoge នៅ Vienna រថយន្តអគ្គិសនីមួយគ្រឿងបានបញ្ចាំងបន្ទាត់ពន្លឺឡាស៊ែរពណ៌បៃតងនៅលើដីមុខគាត់ជានិច្ច ដើម្បីជួយអ្នកដឹកនាំល្បឿនរក្សាល្បឿនឲ្យបានច្បាស់លាស់បំផុត — បច្ចេកទេសដែលមិនអនុញ្ញាតឲ្យប្រើក្នុងការប្រណាំងផ្លូវការ។
ថ្ងៃដដែល ព្រឹត្តិការណ៍ពីរផ្សេងគ្នា។
ថ្ងៃទី ១២ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៦៨ ជាទាំងថ្ងៃបើកអូឡាំពិក Mexico City និងជាថ្ងៃដែលប្រទេស Equatorial Guinea ទទួលបានឯករាជ្យពីប្រទេសអេស្ប៉ាញ — ព្រឹត្តិការណ៍ធំពីរខុសគ្នាទាំងស្រុង ប៉ុន្តែកើតឡើងក្នុងថ្ងៃដដែល។
កំណត់ត្រាពីរប្រភេទ។
Guinness World Records នៅតែទទួលស្គាល់ការរត់របស់ Kipchoge នៅ Vienna ជា «ការរត់ម៉ារ៉ាតុងលឿនបំផុត» ក្នុងប្រភេទរបស់ខ្លួន ខណៈកំណត់ត្រាពិភពលោកផ្លូវការរបស់ World Athletics ត្រូវបានកាន់កាប់ដោយអ្នករត់ផ្សេងទៀត។
Oktoberfest មិនមែនកើតចេញពីស្រាបៀរ។
ពិធីបុណ្យនេះចាប់ផ្តើមឡើងជាការអបអរអភិសេករវាងព្រះអង្គម្ចាស់ និងព្រះនាង ព្រមទាំងការប្រណាំងសេះ — តង់លក់ស្រាបៀរធំៗត្រូវបានបន្ថែមចូលនៅជាច្រើនទសវត្សរ៍ក្រោយមក ហើយបច្ចុប្បន្នមានតង់ធំៗជាង ១៤ ដែលនីមួយៗអាចផ្ទុកភ្ញៀវរាប់ពាន់នាក់ក្នុងពេលតែមួយ។
០៨ · សំណួរញឹកញាប់សំណួរញឹកញាប់
តើ Eliud Kipchoge រត់ម៉ារ៉ាតុងក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មាននៅទីក្រុងវីយែន?
លោករត់ចម្ងាយម៉ារ៉ាតុងពេញ ៤២,១៩៥ គីឡូម៉ែត្រ ក្នុងរយៈពេល ១ ម៉ោង ៥៩ នាទី ៤០,២ វិនាទី នៅថ្ងៃទី ១២ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០១៩ ក្លាយជាមនុស្សដំបូងគេដែលបំបែករបាំង ២ ម៉ោង។ សូមមើលផ្នែក A។
ហេតុអ្វីការរត់នេះមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាកំណត់ត្រាពិភពលោកផ្លូវការ?
ដោយសារលក្ខខណ្ឌប្រណាំងខុសពីស្តង់ដារ (អ្នកដឹកនាំល្បឿនចូល-ចេញដោយសេរី ការកំណត់ល្បឿនច្បាស់លាស់ពិសេស និងការទទួលទឹក/ថាមពលក្រៅតុទឹកកំណត់) ដែល World Athletics មិនអនុញ្ញាតសម្រាប់ការទទួលស្គាល់ជាកំណត់ត្រា។ សូមមើលផ្នែក A។
តើនរណាកាន់កាប់កំណត់ត្រាពិភពលោកផ្លូវការនៃការរត់ម៉ារ៉ាតុងបច្ចុប្បន្ន?
គិតត្រឹមខែកញ្ញា ២០២៦ កំណត់ត្រានេះជាកម្មសិទ្ធិរបស់ Sabastian Sawe ជនជាតិកេនយ៉ា ដែលបានរត់ក្នុងរយៈពេល ១:៥៩:៣០ នៅម៉ារ៉ាតុងទីក្រុង London ខែមេសា ២០២៦ ក្លាយជាកំណត់ត្រាផ្លូវការដំបូងគេដែលក្រោម ២ ម៉ោង ដែល World Athletics បានផ្ទៀងផ្ទាត់ និងទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការក្រោយមក ខណៈកីឡាករ Yomif Kejelcha ក៏បានចូលដល់ក្រោម ២ ម៉ោងក្នុងការប្រណាំងដដែលនោះផងដែរ។ សូមមើលផ្នែក E។
តើ Christopher Columbus ចតគោកនៅឯណានៅថ្ងៃទី ១២ តុលា ១៤៩២?
លោកចតគោកលើកោះមួយក្នុងចំណោមកោះ Bahamas ដែលប្រជាជនដើមហៅថា Guanahaní ហើយលោកបានប្តូរឈ្មោះថា San Salvador — អត្តសញ្ញាណពិតប្រាកដនៃកោះនេះនៅតែជាចំណុចដែលអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្របន្តជជែក។ សូមមើលផ្នែក B។
ហេតុអ្វីថ្ងៃទី ១២ តុលា មានឈ្មោះខុសៗគ្នានៅប្រទេសនីមួយៗ?
ដោយសារទស្សនៈផ្សេងគ្នាចំពោះមរតកនៃការជួបគ្នារវាងទ្វីបឆ្នាំ ១៤៩២ នេះ៖ ខ្លះហៅ Columbus Day ខ្លះហៅ Día de la Raza ខណៈតំបន់ខ្លះជ្រើសយកឈ្មោះ Indigenous Peoples’ Day ដើម្បីផ្តោតលើប្រជាជនដើមអាមេរិកជំនួសវិញ។ សូមមើលផ្នែក E។
តើ Oktoberfest ទាក់ទងនឹងថ្ងៃទី ១២ តុលា យ៉ាងដូចម្តេច?
ព្រះអង្គម្ចាស់ Ludwig នៃ Bavaria បានអភិសេកជាមួយព្រះនាង Therese នៅថ្ងៃទី ១២ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៨១០ ហើយពិធីអបអរដែលរៀបចំសម្រាប់ប្រជាជនក្រុង Munich បានក្លាយជាដើមកំណើតនៃពិធីបុណ្យ Oktoberfest ប្រចាំឆ្នាំរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ សូមមើលផ្នែក C។
ហេតុអ្វីលោកប្រធានាធិបតី Theodore Roosevelt ប្តូរឈ្មោះទីលំនៅប្រធានាធិបតីអាមេរិកនៅឆ្នាំ ១៩០១?
លោកចង់បានឈ្មោះខ្លីងាយចងចាំជាងឈ្មោះចាស់ «Executive Mansion» ហើយបានចេញបញ្ជាផ្លូវការឲ្យប្តូរមកជា «The White House» នៅថ្ងៃទី ១២ ខែតុលា ១៩០១ ដែលនៅតែជាឈ្មោះផ្លូវការរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ សូមមើលផ្នែក C។
តើ Edith Cavell ជានរណា ហើយហេតុអ្វីនាងនៅតែត្រូវបានចងចាំ?
នាងជាគិលានុបដ្ឋាយិកាអង់គ្លេសដែលបានជួយទាហានសម្ព័ន្ធមិត្តជាង ២០០ នាក់រត់គេចពីតំបន់កាន់កាប់អាល្លឺម៉ង់ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ មុននឹងត្រូវប្រហារជីវិតនៅថ្ងៃទី ១២ ខែតុលា ១៩១៥ ហើយពាក្យសម្តីចុងក្រោយរបស់នាងក្លាយជានិមិត្តរូបនៃក្រមសីលធម៌គិលានុបដ្ឋាយិកា។ សូមមើលផ្នែក D។
០៩ · ប្រភពប្រភព
- World Athletics — Kipchoge breaks two hours in Vienna (របាយការណ៍ផ្លូវការ)
- INEOS 1:59 Challenge — History is made as Kipchoge breaks the barrier
- Guinness World Records — Eliud Kipchoge, first marathon under two hours
- World Athletics — Ratified: Kelvin Kiptum’s world marathon record
- World Athletics — Ratified: world records for Sawe and others (2026)
- Olympics.com — Sabastian Sawe, 2026 London Marathon breakdown
- Encyclopaedia Britannica — On This Day, October 12
- Library of Congress — Today in History, October 12
- Smithsonian American Art Museum — The Landing of Columbus (John Vanderlyn)
- Encyclopaedia Britannica — Christopher Columbus
- Encyclopaedia Britannica — Oktoberfest
- Encyclopaedia Britannica — White House
- British Red Cross — Remembering Edith Cavell
- Encyclopaedia Britannica — Luciano Pavarotti
- Encyclopaedia Britannica — Dennis Ritchie
- Encyclopaedia Britannica — Mexico City 1968 Olympic Games
✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៦ ប្រភព
📅 ថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ · Eksastra
អត្ថបទប្រចាំថ្ងៃ រំឭកព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោកតាមកាលបរិច្ឆេទ ជាភាសាខ្មែរ។
អត្ថបទប្រចាំថ្ងៃទាំងអស់ →← ម្សិលមិញ · ១១ តុលាថ្ងៃស្អែក · ១៣ តុលា →ថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ · ១០ កញ្ញាថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ · ២០ កញ្ញាអត្ថបទប្រចាំថ្ងៃទាំងអស់