រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ៖ ម៉ារ៉ាតុងជើងទទេនៅទីក្រុងរ៉ូម ១៩៦០ A

ដើម្បីយល់ពីអ្វីដែលកើតឡើងនៅទីក្រុងរ៉ូមនាល្ងាចថ្ងៃទី១០ កញ្ញា ១៩៦០ ត្រូវត្រឡប់ទៅកាលពី២៥ឆ្នាំមុននោះសិន។ នៅថ្ងៃទី៣ តុលា ១៩៣៥ អ៊ីតាលីក្រោមរបប Benito Mussolini បានចូលឈ្លានពានអេត្យូពី។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Britannica កងទ័ពអ៊ីតាលីបានចូលកាន់កាប់រាជធានី Addis Ababa នៅថ្ងៃទី៥ ឧសភា ១៩៣៦ ព្រះចៅអធិរាជ Haile Selassie បានភៀសព្រះកាយទៅនិរទេស ហើយសម្ព័ន្ធប្រជាជាតិ (League of Nations) ទោះបីបានថ្កោលទោសការឈ្លានពាន និងបោះឆ្នោតដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចក៏ដោយ ក៏ទណ្ឌកម្មនោះគ្មានប្រសិទ្ធភាព ដោយសារកង្វះការគាំទ្រពីមហាអំណាច។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៣៧ ទាហានអ៊ីតាលីបានដឹកសសរថ្មបុរាណមួយដើមអាយុប្រហែល១,៧០០ឆ្នាំ កម្ពស់២៤ម៉ែត្រ ទម្ងន់១៥០តោន ចេញពីទីក្រុងបុរាណ Axum ទៅតម្កល់នៅទីក្រុងរ៉ូម ក្នុងទីលាន Piazza di Porta Capena (ប្រភព៖ UN News/UNESCO)។ ការកាន់កាប់របស់អ៊ីតាលីបានបញ្ចប់ក្នុងឆ្នាំ១៩៤១ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ហើយ Haile Selassie បានវិលត្រឡប់មកសោយរាជ្យវិញ។

Abebe Bikila កើតនៅថ្ងៃទី៧ សីហា ១៩៣២ នៅភូមិ Jato ក្នុងតំបន់ Amhara នៃអេត្យូពី។ តាម Britannica គាត់បានចូលបម្រើក្នុងកងអង្គរក្សព្រះមហាក្សត្រ (Imperial Bodyguard) របស់ Haile Selassie នៅអាយុ១៩ឆ្នាំ ហើយក្រោយមកបានឡើងដល់ឋានៈវរសេនីយ៍ត្រី។ ទេពកោសល្យរត់របស់គាត់ត្រូវបានរកឃើញដោយលោក Onni Niskanen ជនជាតិស៊ុយអែតដែលពេលនោះជានាយកកីឡាអត្តពលកម្មរបស់អេត្យូពី។ តាមទិន្នន័យរបស់ Olympedia អាជីពម៉ារ៉ាតុងរបស់ Bikila ចាប់ផ្តើមតែប៉ុន្មានខែប៉ុណ្ណោះមុនអូឡាំពិកទីក្រុងរ៉ូម — គាត់មិនមែនជាឈ្មោះដែលអ្នកអត្ថាធិប្បាយណាម្នាក់ស្គាល់ឡើយ។

ការប្រកួតម៉ារ៉ាតុងឆ្នាំ១៩៦០ មិនចាប់ផ្តើម និងបញ្ចប់នៅក្នុងពហុកីឡដ្ឋានអូឡាំពិកទេ ប៉ុន្តែរត់ឆ្លងកាត់វិមានបុរាណនៃទីក្រុងរ៉ូម។ តាមអត្ថបទបេតិកភណ្ឌរបស់ World Athletics ការប្រកួតចាប់ផ្តើមនៅម៉ោង១៧:៣០ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១០ កញ្ញា នៅជើងជណ្តើរភ្នំ Capitoline (Piazza del Campidoglio) ដើម្បីជៀសវាងកម្តៅពេលថ្ងៃ។ ផ្លូវរត់ឆ្លងកាត់ទីធ្លាងូតទឹក Caracalla និងផ្លូវបុរាណ Appian Way ដែលក្រាលដោយថ្មដុំ រួចត្រឡប់មកបញ្ចប់នៅក្រោមខ្លោងទ្វារ Constantine ក្បែរ Colosseum នៅពេលយប់។ ដោយសារពេលបញ្ចប់ធ្លាក់ក្នុងភាពងងឹត ទាហានអ៊ីតាលីរាប់រយនាក់បានឈរកាន់ចន្លុះបំភ្លឺផ្លូវ។ ផ្លូវនោះក៏ឆ្លងកាត់ពីរដងនូវទីលាន Porta Capena ដែលសសរថ្ម Axum កំពុងឈរនៅទីនោះ។

រឿងស្បែកជើងគឺជាផ្នែកដែលគេនិយាយច្រើនបំផុត។ តាម World Athletics ស្បែកជើងហ្វឹកហាត់របស់ Bikila បានរហែកខូចមុនការប្រកួត គាត់បានទៅហាងក្នុងទីក្រុងរ៉ូមរកទិញគូថ្មី ប៉ុន្តែស្បែកជើងគូនោះធ្វើឲ្យជើងគាត់រលាកពង ដូច្នេះគាត់សម្រេចរត់ដោយជើងទទេ ដូចដែលគាត់ធ្លាប់ហ្វឹកហាត់នៅផ្ទះ។ គាត់ និងគ្រូបង្វឹក Niskanen បានគ្រោងទុកជាមុនថា គាត់នឹងធ្វើការវាយប្រហារចុងក្រោយនៅចម្ងាយប្រហែលមួយគីឡូម៉ែត្រពីខ្សែបញ្ចប់ — ត្រង់ចំណុចដែលសសរថ្ម Axum ឈរនៅ។ ពេលទៅដល់ទីនោះ Bikila កំពុងរត់ស្មើគ្នាជាមួយ Rhadi Ben Abdesselam អ្នករត់ជនជាតិម៉ារ៉ុក។ គាត់បានបង្កើនល្បឿន ដកចេញពី Rhadi ហើយឈ្នះដោយគម្លាតប្រហែល២០០ម៉ែត្រ ក្នុងពេលវេលា ២ម៉ោង ១៥នាទី ១៦,២វិនាទី — លឿនជាងកំណត់ត្រាពិភពលោករបស់ Sergey Popov (សហភាពសូវៀត) ដែលបានកំណត់នៅទីក្រុង Stockholm ឆ្នាំ១៩៥៨ ត្រឹមតែ ០,៨វិនាទីប៉ុណ្ណោះ។ Rhadi បានចូលទីពីរក្នុងពេល ២:១៥:៤១,៦ និង Barry Magee (នូវែលសេឡង់) ទីបី ២:១៧:១៨,២។ ជាមួយជ័យជម្នះនេះ Bikila បានក្លាយជាអត្តពលិកដំបូងដែលនាំមេដាយមាសអូឡាំពិកមកឲ្យអេត្យូពី ហើយតាមទិន្នន័យរបស់ Olympedia និង World Athletics ក៏ជាជនជាតិអាហ្វ្រិកខ្មៅ (ខាងត្បូងសាហារ៉ា) ដំបូងដែលឈ្នះមេដាយមាសអូឡាំពិកផងដែរ។

រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ (បន្ត)៖ តូក្យូ ១៩៦៤ គ្រោះថ្នាក់ ១៩៦៩ និងកេរ្តិ៍ដំណែល A

ជ័យជម្នះនៅទីក្រុងរ៉ូមមិនមែនជាចំណុចកំពូលតែមួយរបស់ Bikila ទេ។ តាម Olympedia រវាងការប្រកួតនៅរ៉ូម និងម៉ារ៉ាតុងមួយដែលគាត់ឈ្នះនៅទីក្រុងសេអ៊ូលក្នុងខែតុលា ១៩៦៦ Bikila បានរត់ម៉ារ៉ាតុងចំនួន១៣ដង ឈ្នះ១២ដង ដោយចាញ់តែម្តងគត់នៅ Boston Marathon ឆ្នាំ១៩៦៣។ រឿងដ៏អស្ចារ្យបំផុតគឺអូឡាំពិកតូក្យូឆ្នាំ១៩៦៤។ តាម Britannica និង World Athletics Bikila បានទទួលការវះកាត់ខ្នែងពោះវៀនត្រឹមតែ៤០ថ្ងៃមុនការប្រកួត ប៉ុន្តែគាត់នៅតែចូលប្រកួត — លើកនេះពាក់ស្បែកជើង និងស្រោមជើង — ដឹកនាំច្បាស់តាំងពីពាក់កណ្តាលផ្លូវ ហើយឈ្នះដោយគម្លាតជាងបួននាទី ក្នុងពេលវេលា ២ម៉ោង ១២នាទី ១១,២វិនាទី ដែលជាកំណត់ត្រាពិភពលោកថ្មីម្តងទៀត។ គាត់ក្លាយជាមនុស្សដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលឈ្នះម៉ារ៉ាតុងអូឡាំពិកពីរដងជាប់គ្នា។

នៅអូឡាំពិកទីក្រុងម៉ិកស៊ិកឆ្នាំ១៩៦៨ Bikila បានព្យាយាមឈ្នះលើកទីបី ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្ខំឲ្យបោះបង់ការប្រកួតបន្ទាប់ពីរត់បានប្រហែល១៦គីឡូម៉ែត្រ ដោយសាររបួសជើង។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៩ គាត់បានជួបគ្រោះថ្នាក់រថយន្តធ្ងន់ធ្ងរនៅអេត្យូពី ដែលធ្វើឲ្យឆ្អឹងខ្នងរបួស។ Olympedia កត់ត្រាថា ដំបូងគាត់ខ្វិនអវយវៈទាំងបួន ប៉ុន្តែក្រោយការព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យ Stoke Mandeville ក្នុងចក្រភពអង់គ្លេស ស្ថានភាពបានប្រសើរឡើងជាការខ្វិនពាក់កណ្តាលខ្លួនខាងក្រោម។ Abebe Bikila បានទទួលមរណភាពនៅ Addis Ababa នៅថ្ងៃទី២៥ តុលា ១៩៧៣ ក្នុងអាយុ៤១ឆ្នាំ ដោយសារការហូរឈាមក្នុងខួរក្បាលដែលទាក់ទងនឹងរបួសពីគ្រោះថ្នាក់នោះ។ តាម Olympedia ពិធីបុណ្យសពរបស់គាត់មានមនុស្សរាប់ពាន់នាក់ចូលរួម។ សព្វថ្ងៃ ពហុកីឡដ្ឋានមួយក្នុងរាជធានី Addis Ababa ដាក់ឈ្មោះថា Abebe Bikila Stadium។

រឿងទីពីរនៃថ្ងៃ៖ ២០០៨ — បាច់ប្រូតុងដំបូងជុំវិញ Large Hadron Collider B

ចម្ងាយ៤៨ឆ្នាំ និងប្រហែល៧០០គីឡូម៉ែត្រពីខ្លោងទ្វារ Constantine នៅព្រឹកថ្ងៃទី១០ កញ្ញា ២០០៨ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនៅអង្គការស្រាវជ្រាវនុយក្លេអ៊ែរអឺរ៉ុប CERN ក្បែរទីក្រុងហ្សឺណែវ បានចាប់ផ្តើមម៉ាស៊ីនវិទ្យាសាស្ត្រធំបំផុតដែលមនុស្សធ្លាប់សាងសង់។ Large Hadron Collider (LHC) គឺជាម៉ាស៊ីនបង្កើនល្បឿនភាគល្អិត ជារង្វង់មេដែកអគ្គិសនីនាំសុភាព (superconducting magnets) ប្រវែង២៧គីឡូម៉ែត្រ តម្កល់ក្នុងរូងក្រោមដីជម្រៅ១០០ម៉ែត្រ ដែលឆ្លងកាត់ព្រំដែនរវាងស្វីស និងបារាំង។ តាមទំព័រកាលប្បវត្តិរបស់ CERN នៅម៉ោង១០:២៨ព្រឹក (ម៉ោងអឺរ៉ុបកណ្តាល) បាច់ប្រូតុងមួយត្រូវបានបញ្ជូនជុំវិញរង្វង់ទាំងមូលដោយជោគជ័យជាលើកដំបូង។ អ្នកសារព័ត៌មានរាប់រយនាក់តាមដានផ្ទាល់ — វិទ្យុ BBC Radio 4 បានចាក់ផ្សាយពេញមួយថ្ងៃក្រោមចំណងជើង «Big Bang Day»។ CERN ប៉ាន់ស្មានថាមនុស្សប្រហែលមួយពាន់លាននាក់បានតាមដានព្រឹត្តិការណ៍នោះ។

ដើម្បីឲ្យមេដែកចំនួន១,២៣២ដើម (dipole) ដឹកនាំបាច់ប្រូតុងក្នុងគន្លងរង្វង់ដោយវាលមេដែកខ្លាំង LHC ត្រូវត្រជាក់ដល់សីតុណ្ហភាព១,៩កែលវិន — ស្មើនឹងសម្ពាធដក២៧១,៣អង្សាសេ ត្រជាក់ជាងលំហអវកាសខាងក្រៅ — ដោយប្រើអេលីយ៉ូមរាវទម្ងន់រាប់តោន។ គោលបំណងគឺបុកបាច់ប្រូតុងពីរដែលរត់ផ្ទុយទិសគ្នាក្នុងល្បឿនជិតពន្លឺ នៅចំណុចបួន ដែលមានឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាធំៗ ATLAS, CMS, ALICE និង LHCb តាមដានភាគល្អិតដែលកើតចេញពីការបុកនោះ។ សំណួរធំបំផុតដែលម៉ាស៊ីននេះត្រូវឆ្លើយគឺ ថាតើភាគល្អិត Higgs ដែលទ្រឹស្តីឆ្នាំ១៩៦៤ របស់ Peter Higgs, François Englert និង Robert Brout ព្យាករណ៍ថាផ្តល់ម៉ាស់ដល់ភាគល្អិតមូលដ្ឋាន មានពិតឬអត់។

ភាពរីករាយមិនបានយូរទេ។ តាមកាលប្បវត្តិរបស់ CERN នៅថ្ងៃទី១៩ កញ្ញា ២០០៨ ត្រឹមតែប្រាំបួនថ្ងៃក្រោយបាច់ដំបូង ក្នុងអំឡុងការសាកល្បងផ្គត់ផ្គង់ចរន្តទៅសៀគ្វីមេដែកនៅផ្នែក ៣-៤ ចំណុចភ្ជាប់អគ្គិសនីរវាងមេដែក dipole និង quadrupole មួយបានខូច បង្កឲ្យមានការខូចខាតមេកានិក និងការបញ្ចេញអេលីយ៉ូមចេញពីមេដែកចូលក្នុងរូង។ ប្រព័ន្ធសុវត្ថិភាពដំណើរការតាមការរំពឹងទុក ហើយគ្មាននរណាម្នាក់រងគ្រោះឡើយ ប៉ុន្តែការវិភាគរបស់ CERN ដែលចេញផ្សាយនៅខែតុលា ២០០៨ បង្ហាញថា យ៉ាងហោចណាស់មេដែក quadrupole ៥ដើម និង dipole ២៤ដើម ត្រូវជួសជុលឬជំនួស ហើយផ្នែកនោះត្រូវកម្តៅឡើងវិញដល់សីតុណ្ហភាពបន្ទប់ដើម្បីត្រួតពិនិត្យ។ ការជួសជុលចំណាយពេលជាងមួយឆ្នាំ។ បាច់ប្រូតុងបានវិលត្រឡប់មកក្នុង LHC វិញនៅថ្ងៃទី២០ វិច្ឆិកា ២០០៩ ហើយកម្មវិធីរូបវិទ្យាពិតប្រាកដ ក្នុងថាមពល៣,៥ TeV ក្នុងមួយបាច់ បានចាប់ផ្តើមនៅខែមីនា ២០១០។

អ្វីដែលធ្វើឲ្យថ្ងៃទី១០ កញ្ញា ២០០៨ ក្លាយជាកាលបរិច្ឆេទប្រវត្តិសាស្ត្រ គឺអ្វីដែលកើតឡើងបួនឆ្នាំក្រោយមក។ នៅថ្ងៃទី៤ កក្កដា ២០១២ ក្រុមស្រាវជ្រាវ ATLAS និង CMS បានប្រកាសនៅ CERN ថា ពួកគេបានរកឃើញភាគល្អិតថ្មីមួយស្របនឹង Higgs boson។ តាមសេចក្តីប្រកាសរបស់ រាជបណ្ឌិត្យសភាវិទ្យាសាស្ត្រស៊ុយអែត នៅថ្ងៃទី៨ តុលា ២០១៣ រង្វាន់ណូបែលរូបវិទ្យាត្រូវបានប្រគល់ជូន François Englert និង Peter Higgs «សម្រាប់ការរកឃើញទ្រឹស្តីនៃយន្តការមួយដែលរួមចំណែកដល់ការយល់ដឹងរបស់យើងអំពីប្រភពនៃម៉ាស់របស់ភាគល្អិត ដែលថ្មីៗនេះត្រូវបានបញ្ជាក់តាមរយៈការរកឃើញភាគល្អិតមូលដ្ឋានដែលព្យាករណ៍ ដោយពិសោធន៍ ATLAS និង CMS នៅ Large Hadron Collider របស់ CERN»។

ព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃ ១០ កញ្ញា C

កាលបរិច្ឆេទខាងក្រោមទាំងអស់គិតតាមប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ាន ដែលប្រទេសពាក់ព័ន្ធប្រើរួចហើយនៅពេលព្រឹត្តិការណ៍កើតឡើង ដូច្នេះគ្មានភាពមិនច្បាស់លាស់ជូលីយ៉ាន/ហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានឡើយ។ ព្រឹត្តិការណ៍នីមួយៗត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពឯករាជ្យយ៉ាងហោចណាស់ពីរ។

កើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះ D

ក្នុងចំណោមឈ្មោះខាងលើ រឿងរបស់ Elisabeth នៃអូទ្រីស ភ្ជាប់ដោយផ្ទាល់ទៅនឹងកាលបរិច្ឆេទនេះ។ ព្រះនាងប្រសូតឆ្នាំ១៨៣៧ ក្នុងគ្រួសារឌុចនៃបាវ៉ារី ហើយក្នុងព្រះជន្ម១៦ព្រះវស្សា បានរៀបអភិសេកជាមួយអធិរាជ Franz Joseph I នៃអូទ្រីស ក្នុងឆ្នាំ១៨៥៤។ ព្រះនាងមិនចូលចិត្តជីវិតរាជវាំងវីយែនដ៏តឹងរ៉ឹង ត្រូវបានគ្រងរាជ្យជាមហាក្សត្រិយានីហុងគ្រីក្នុងឆ្នាំ១៨៦៧ ហើយក្រោយមរណភាពរបស់ព្រះរាជបុត្រា Rudolf ក្នុងឆ្នាំ១៨៨៩ ព្រះនាងធ្វើដំណើរដោយឥតឈប់ឈរ។ នៅថ្ងៃទី១០ កញ្ញា ១៨៩៨ ព្រះនាងស្ថិតនៅហ្សឺណែវដោយឥតការពារ ដោយប្រើព្រះនាមក្លែងក្លាយ។ តាមសារមន្ទីរជាតិស្វីស Luigi Lucheni ដែលដំបូងគ្រោងវាយប្រហារឌុចនៃ Orléans ប៉ុន្តែឌុចមិនបានមកដល់ បានផ្លាស់ប្តូរគោលដៅពេលកាសែតរាយការណ៍ថាមហាក្សត្រិយានីស្នាក់នៅសណ្ឋាគារ Beau-Rivage។ សព្វថ្ងៃ ព្រះនាងត្រូវបានចងចាំក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយជា «Sisi» តាមរយៈខ្សែភាពយន្ត និងសារមន្ទីរ Sisi ក្នុងវាំង Hofburg នៅវីយែន។

ហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃ E

ជ័យជម្នះរបស់ Bikila នៅឆ្នាំ១៩៦០ ជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃការផ្លាស់ប្តូរដ៏ធំមួយក្នុងកីឡារត់ចម្ងាយឆ្ងាយពិភពលោក។ មុនឆ្នាំនោះ គ្មានអត្តពលិកអាហ្វ្រិកខ្មៅណាម្នាក់ធ្លាប់ឈ្នះមេដាយមាសអូឡាំពិកឡើយ ហើយអ្នកឈ្នះម៉ារ៉ាតុងអូឡាំពិកភាគច្រើនមកពីអឺរ៉ុប និងអាមេរិកខាងជើង។ ចាប់ពី១៩៦០ អត្តពលិកអេត្យូពី និងកេនយ៉ាបានក្លាយជាកម្លាំងលើសលប់ក្នុងការរត់ចម្ងាយឆ្ងាយ — សហជាតិរបស់ Bikila លោក Mamo Wolde ឈ្នះម៉ារ៉ាតុងអូឡាំពិកបន្ទាប់នៅម៉ិកស៊ិក ១៩៦៨ ហើយជំនាន់ក្រោយៗ ដូចជា Haile Gebrselassie និង Kenenisa Bekele បានបន្តប្រពៃណីនោះ។ គិតត្រឹមពេលចេញផ្សាយអត្ថបទនេះ តាមរបាយការណ៍របស់ World Athletics ស្តីពី London Marathon ថ្ងៃទី២៦ មេសា ២០២៦ លោក Sabastian Sawe ជនជាតិកេនយ៉ា បានក្លាយជាបុរសដំបូងដែលរត់ម៉ារ៉ាតុងក្រោមពីរម៉ោងក្នុងការប្រកួតផ្លូវការ ក្នុងពេល ១:៥៩:៣០ — កំណត់ត្រាពិភពលោកដែលកំពុងរង់ចាំការផ្តល់សច្ចាប័ន នៅពេលរបាយការណ៍នោះចេញផ្សាយ — លឿនជាង Bikila នៅរ៉ូម ១៥នាទី ៤៦វិនាទី។ ក្នុងការប្រកួតដដែល Tigst Assefa ជនជាតិអេត្យូពី បានធ្វើឲ្យប្រសើរឡើងនូវកំណត់ត្រាពិភពលោកនារីរត់ដាច់ដោយឡែក ជាមួយពេល ២:១៥:៤១ — ស្ទើរតែដូចពេលវេលារបស់ Rhadi Ben Abdesselam ដែលឈ្នះមេដាយប្រាក់នៅរ៉ូម។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកីឡានៅតែជជែកអំពីមូលហេតុនៃភាពលេចធ្លោនេះ ប៉ុន្តែគ្មាននរណាបដិសេធថា រឿងនោះចាប់ផ្តើមនៅក្រោមខ្លោងទ្វារ Constantine ឡើយ។

ចំណែក LHC វិញ ម៉ាស៊ីនដែលចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១០ កញ្ញា ២០០៨ បានធ្វើការអស់រយៈពេលជិត១៨ឆ្នាំ។ ក្នុងការរត់លើកទីបី (Run 3) វាបុកប្រូតុងក្នុងថាមពល១៣,៦ TeV ជាមួយការបុកប្រហែល១,៥ពាន់លានដងក្នុងមួយវិនាទីនៅឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាធំៗ។ តាមអត្ថបទរបស់ CERN ចុះថ្ងៃទី២៩ មិថុនា ២០២៦ ការរត់រូបវិទ្យាចុងក្រោយរបស់ LHC ក្នុងទម្រង់បច្ចុប្បន្នបានបញ្ចប់នៅថ្ងៃនោះ ហើយអង្គការបានចូលក្នុង «ការបិទរយៈពេលវែងលើកទីបី» (Long Shutdown 3) ដែលគ្រោងចំណាយពេលប្រហែលបួនឆ្នាំ។ មេដែក និងសមាសភាគប្រវែង១,២គីឡូម៉ែត្រ នឹងត្រូវដកចេញ និងជំនួសដោយឧបករណ៍ថ្មី ដើម្បីបំប្លែងម៉ាស៊ីនទៅជា High-Luminosity LHC ដែល CERN រំពឹងថានឹងចាប់ដំណើរការក្នុងឆ្នាំ២០៣០ ជាមួយចំនួនការបុកសរុប (integrated luminosity) ខ្ពស់ជាងការរចនាដើមរហូតដល់ដប់ដង។ កាលវិភាគនេះជាការគ្រោងទុករបស់ CERN ហើយអាចផ្លាស់ប្តូរ។

ដឹងឬទេ? F

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ G

សំណួរញឹកញាប់ H