០១តើកុំព្យូទ័រកង់ទិចជាអ្វី?

កុំព្យូទ័រធម្មតារក្សាទុកព័ត៌មានជាប៊ីត (bit) ដែលមានតម្លៃ ០ ឬ ១ ប៉ុណ្ណោះក្នុងពេលតែមួយ។ កុំព្យូទ័រកង់ទិចប្រើប៊ីតកង់ទិច (qubit) ដែលអាស្រ័យលើគោលការណ៍ផ្នែកមេកានិចកង់ទិចហៅថា ការត្រួតគ្នា (superposition) អាចនៅក្នុងបន្សំនៃ ០ និង ១ ក្នុងពេលតែមួយ។ នៅពេលភ្ជាប់ប៊ីតកង់ទិចច្រើនគ្នាតាមបាតុភូតមួយហៅថា ការជាប់ចង្កោម (entanglement) ស្ថានភាពរបស់ពួកវាមិនអាចពិពណ៌នាដាច់ដោយឡែកពីគ្នាបានទៀតទេ។ ចំនួនតួលេខស្មុគស្មាញដែលត្រូវការពិពណ៌នាប្រព័ន្ធប៊ីតកង់ទិចមួយចំនួន កើនឡើងជាអិចស្ប៉ូណង់ស្យែលតាមចំនួនប៊ីត — ជាមូលហេតុដែលកុំព្យូទ័រធម្មតាពិបាកត្រាប់តាមប្រព័ន្ធកង់ទិចធំៗ។

ចំណុចសំខាន់មួយដែលត្រូវយល់ច្បាស់ គឺថាល្បឿនបន្ថែមរបស់កុំព្យូទ័រកង់ទិចមិនអនុវត្តលើកិច្ចការគណនាទាំងអស់ទេ។ ក្បួនដោះស្រាយកង់ទិចដែលគេស្គាល់ច្បាស់ ផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ត្រឹមតែចំពោះថ្នាក់បញ្ហាជាក់លាក់មួយចំនួន — ការរំលាយកត្តាលេខ (ក្បួនដោះស្រាយ Shor) ការស្វែងរកក្នុងទិន្នន័យគ្មានរចនាសម្ព័ន្ធ (ក្បួនដោះស្រាយ Grover) និងការត្រាប់តាមប្រព័ន្ធកង់ទិចខ្លួនឯង ដូចជាគីមីវិទ្យា ឬរូបវិទ្យាសម្ភារៈ។ សម្រាប់កិច្ចការភាគច្រើនប្រចាំថ្ងៃ — សៀវភៅតារាង ការរុករកអ៊ីនធឺណិត វីដេអូ — កុំព្យូទ័រធម្មតានៅតែប្រសើរជាង ហើយគ្មានទស្សនវិស័យណាមួយបង្ហាញថាកុំព្យូទ័រកង់ទិចនឹងជំនួសកុំព្យូទ័រធម្មតាទាំងស្រុងឡើយ។

អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រហៅដំណាក់កាលបច្ចុប្បន្នថា សម័យ NISQ (Noisy Intermediate-Scale Quantum) ជាពាក្យបង្កើតឡើងដោយ John Preskill ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨ សំដៅលើកុំព្យូទ័រកង់ទិចដែលមានប៊ីតរាប់សិបទៅរាប់រយ ប៉ុន្តែនៅមានកម្រិតកំហុសខ្ពស់ គ្មានការកែកំហុសពេញលេញ។

០២ស្ថាបត្យកម្មផ្នែករឹង៖ បួនផ្លូវឆ្ពោះទៅមុខ

គ្មានក្រុមហ៊ុន ឬបច្ចេកវិទ្យាណាមួយឈ្នះជាស្ថាពរនៅឡើយទេ។ ឧស្សាហកម្មនេះកំពុងប្រកួតលើផ្លូវសំខាន់បួន ដែលនីមួយៗមានចំណុចខ្លាំង-ខ្សោយផ្សេងគ្នា។

សៀគ្វីអគ្គិសនីស្ទួន (superconducting)

Google និង IBM ជាអ្នកដឹកនាំ ប្រើសៀគ្វីអគ្គិសនីដែលត្រជាក់ដល់ជិតសូន្យដាច់ខាតក្នុងម៉ាស៊ីនត្រជាក់ (dilution refrigerator) ដើម្បីឲ្យលោហៈក្លាយជាអ្នកដឹកនាំស្ទួន។ បន្ទះ Willow របស់ Google មាន ១០៥ ប៊ីត (ធ្នូ ២០២៤) ចំណែក Heron ជំនាន់ទី ២ របស់ IBM មាន ១៥៦ ប៊ីត។ IBM ធ្លាប់ដឹកនាំការប្រកួតលើចំនួនប៊ីតឆៅ ជាមួយបន្ទះ Condor ១,១២១ ប៊ីត ក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ មុននឹងប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រទៅផ្តោតលើគុណភាព និងស្ថាបត្យកម្មម៉ូឌុលវិញ។ ចំណុចខ្សោយ៖ ត្រូវការប្រព័ន្ធត្រជាក់ស្មុគស្មាញ ងាយរងសំឡេងរំខានអេឡិចត្រូម៉ាញេទិច។

ការចាប់ខ្ចាត់អ៊ីយ៉ុង (trapped ion)

Quantinuum (Honeywell រួមជាមួយ Cambridge Quantum) និង IonQ ប្រើអ៊ីយ៉ុងទោលចាប់ខ្ចាត់ដោយវាលអគ្គិសនី បញ្ជាដោយកាំរស្មីឡាស៊ែរ។ ចំណុចខ្លាំង៖ ភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់ និងការតភ្ជាប់ពេញលេញរវាងប៊ីតទាំងអស់ (all-to-all)។ ប្រព័ន្ធ Helios ជំនាន់ទី ៣ របស់ Quantinuum (វិច្ឆិកា ២០២៥) មាន ៩៨ ប៊ីតរូបវន្ត ភាពត្រឹមត្រូវច្រកទ្វារពីរប៊ីតជាមធ្យម ៩៩.៩២១% ហើយប្រើថាមពលត្រឹមតែប្រហែល ៦០ គីឡូវ៉ាត់ ធៀបនឹងស៊ុបភើកុំព្យូទ័របែបធម្មតាដែលប្រើដល់ ១៦-៣៩ មេហ្គាវ៉ាត់។ ចំណុចខ្សោយ៖ ល្បឿនប្រតិបត្តិការយឺតជាងសៀគ្វីស្ទួន។

កង់ទិចពន្លឺ (photonic)

PsiQuantum, Xanadu និងមន្ទីរពិសោធន៍ USTC របស់ចិន ប្រើផូតុងជាប៊ីតកង់ទិច។ PsiQuantum រៃប្រាក់បាន ១ ពាន់លានដុល្លារខែកញ្ញា ២០២៥ (តម្លៃក្រុមហ៊ុន ៧ ពាន់លានដុល្លារ) ដើម្បីសាងសង់រោងចក្រនៅ Brisbane (អូស្ត្រាលី) និង Chicago សម្រាប់គោលដៅម៉ាស៊ីនកម្រិតលានប៊ីត។ ចំណុចខ្សោយ៖ ការធ្វើឲ្យផូតុងពីរប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នាពិបាកជាង ព្រោះពួកវាមិនងាយប្រតិកម្មនឹងគ្នាឯង។

អាតូមអព្យាក្រឹត (neutral atom)

QuEra, Atom Computing និង Pasqal ចាប់អាតូមទោលៗដោយឡាស៊ែរ (optical tweezers) តម្រៀបជាក្រឡាចត្រង្គដែលកែប្រែបាន។ Microsoft និង Atom Computing ប្រកាសកាលពីខែវិច្ឆិកា ២០២៤ ថាបានភ្ជាប់ចង្កោមប៊ីតកង់ទិចឡូជីខល (logical qubit) ចំនួន ២៤ ពីប៊ីតរូបវន្ត ៨០ — ជាកំណត់ត្រា — ព្រមទាំងបង្ហាញការកែកំហុសបាត់បង់អាតូម (atom loss correction) ជាលើកដំបូង។ ក្រុមហ៊ុនទាំងពីរគ្រោងចែកចាយម៉ាស៊ីនពាណិជ្ជកម្មដែលមានប៊ីតរូបវន្តលើសពី ១,០០០ ត្រឹមឆ្នាំ ២០២៥។ Microsoft ក៏កំពុងស្វែងរកផ្លូវទីប្រាំ គឺប៊ីតកង់ទិចតូប៉ូឡូស៊ី (topological) ជាមួយបន្ទះ Majorana 1 ប្រកាសខែកុម្ភៈ ២០២៥ — ប៉ុន្តែជាប់វិវាទខ្លាំងក្នុងចំណោមអ្នករូបវិទ្យា (មើលផ្នែក D)។

០៣ការកែកំហុស៖ ព្រំដែនដែលទើបប្រព្រឹត្តកន្លងផុត

ប៊ីតកង់ទិចរូបវន្តងាយខូចដោយសំឡេងរំខាន។ ដំណោះស្រាយគឺ «ការកែកំហុសកង់ទិច» — បន្សំប៊ីតរូបវន្តជាច្រើនចូលគ្នាបង្កើត «ប៊ីតឡូជីខល» មួយ ដែលមានភាពជឿទុកចិត្តខ្ពស់ជាង។ «ទ្រឹស្តីបទព្រំដែន» (threshold theorem) ចែងថា ប្រសិនបើអត្រាកំហុសរបស់ប៊ីតរូបវន្តនីមួយៗទាបជាងកម្រិតជាក់លាក់មួយ ការបន្ថែមប៊ីតរូបវន្តទៀតទៅក្នុងកូដកែកំហុសនឹងធ្វើឲ្យអត្រាកំហុសរបស់ប៊ីតឡូជីខលថយចុះ មិនមែនកើនឡើងទេ។ ចាប់ពីទ្រឹស្តីនេះស្នើឡើងក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៩០ រហូតដល់ ២០២៤ វិស័យនេះមិនធ្លាប់មានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ថាឆ្លងកាត់ព្រំដែននេះបានឡើយ។

ខែធ្នូ ២០២៤ Google បានចេញផ្សាយក្នុងទស្សនាវដ្តី Nature (ឆ្លងកាត់ការត្រួតពិនិត្យដោយអ្នកជំនាញ) ថាបន្ទះ Willow បង្ហាញឥរិយាបថ «ក្រោមព្រំដែន» ជាលើកដំបូង៖ នៅពេលពង្រីកក្រឡាចត្រង្គប៊ីតកូដពី ៣×៣ ទៅ ៥×៥ រួច ៧×៧ អត្រាកំហុសរបស់ប៊ីតឡូជីខលថយចុះពាក់កណ្តាលរាល់ការពង្រីកម្តងៗ។ លទ្ធផលនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយថាជាការសម្រេចបានចម្បងមួយ ដែលឧស្សាហកម្មនេះតាមរកអស់ជិត ៣០ឆ្នាំ។

ក្រុមហ៊ុនផ្សេងទៀតដើរតាមផ្លូវផ្សេងគ្នា។ IBM ប្រើកូដប្រភេទ qLDPC ហៅ bivariate bicycle — «gross code» របស់ខ្លួនអាចដាក់ប៊ីតឡូជីខល ១២ ចូលក្នុងប៊ីតរូបវន្តត្រឹមតែ ២៨៨ (ទិន្នន័យ ១៤៤ បូកសាកសួរ ១៤៤) ដែលមានប្រសិទ្ធភាពប្រហែល ១០ដងជាងកូដស្តង់ដារ surface code។ Quantinuum រាយការណ៍ថា Helios អាចដំណើរការប៊ីតឡូជីខល ៤៨ ក្នុងពេលតែមួយ ចំណែក Microsoft និង Atom Computing បង្ហាញការកែកំហុសបាត់បង់អាតូមជាលើកដំបូងកាលពីខែវិច្ឆិកា ២០២៤។ ទោះជាយ៉ាងណា ក្រុមទាំងអស់នៅតែឆ្ងាយពី «ការអត់ធ្មត់កំហុសពេញលេញ» (fault tolerance) — ស្ថានភាពដែលកុំព្យូទ័រអាចដំណើរការកម្មវិធីវែងៗ ដោយគ្មានកំហុសកកកុញ។

០៤ការអះអាង ធៀបនឹង ភស្តុតាងបញ្ជាក់

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃវិស័យនេះមានលំនាំដដែលៗ៖ ក្រុមហ៊ុនប្រកាសអះអាងជាសាធារណៈ រួចអ្នកស្រាវជ្រាវឯករាជ្យសាកល្បងផ្ទៀងផ្ទាត់វិញ ហើយលទ្ធផលពេលខ្លះមិនផ្គូផ្គងនឹងការប្រកាសដំបូងឡើយ។ ការញែកដំណាក់កាល «បានប្រកាស» ចេញពី «បានផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយឯករាជ្យ» ឬ «បានបោះពុម្ពផ្សាយក្រោយការត្រួតពិនិត្យដោយអ្នកជំនាញ» គឺជាចំណុចសំខាន់បំផុតមួយសម្រាប់អានព័ត៌មានវិស័យនេះឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។

ទោះជាយ៉ាងណា គំរូនេះមិនមានន័យថារាល់ការអះអាងទាំងអស់ខុសទេ។ លទ្ធផលកែកំហុសរបស់ Willow (ធ្នូ ២០២៤) និង Quantum Echoes (តុលា ២០២៥) សុទ្ធតែឆ្លងកាត់ការត្រួតពិនិត្យដោយអ្នកជំនាញ ហើយករណី Quantum Echoes អាចផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយម៉ាស៊ីនកង់ទិចផ្សេងទៀត — លក្ខណៈសំខាន់ដែលការអះអាងឆ្នាំ ២០១៩ គ្មាន។ សូម្បីតែ Google ខ្លួនឯងក៏ទទួលស្គាល់ក្នុងឯកសារពិព័ណ៌នារបស់ខ្លួនខែវិច្ឆិកា ២០២៥ ថា «គ្មានការគណនាកង់ទិចណាមួយបានបង្ហាញអត្ថប្រយោជន៍ច្បាស់លាស់លើបញ្ហាពិភពជាក់ស្តែងនៅឡើយ» — សេចក្តីថ្លែងការណ៍ដ៏ស្មោះត្រង់នេះមកពីក្រុមហ៊ុនផ្ទាល់។

០៥អ្វីដែលកុំព្យូទ័រកង់ទិចអាចធ្វើបានសព្វថ្ងៃ

គិតត្រឹមខែសីហា ២០២៦ គ្មានកុំព្យូទ័រកង់ទិចណាមួយកំពុងដោះស្រាយបញ្ហាពាណិជ្ជកម្មពិតប្រាកដ ក្នុងល្បឿន ឬតម្លៃប្រសើរជាងកុំព្យូទ័រធម្មតាជាប្រចាំទេ។ IBM Fellow លោក Jay Gambetta មានប្រសាសន៍ខែកក្កដា ២០២៦ ថា «កុំព្យូទ័រកង់ទិចបានឈានដល់ចំណុចដែលអាចបង្ហាញភស្តុតាងនៃលក្ខខណ្ឌជាមូលដ្ឋានសម្រាប់អត្ថប្រយោជន៍» — ការនិយាយបែបប្រុងប្រយ័ត្នដែលបញ្ជាក់ថានៅមិនទាន់ដល់ការប្រើប្រាស់ជាទម្លាប់នៅឡើយ។

វិស័យដែលមានការសាកល្បងច្រើនបំផុតគឺគីមីវិទ្យា និងរូបវិទ្យាសម្ភារៈ — ត្រាប់តាមម៉ូលេគុលតូចៗ ដើម្បីប្រៀបធៀបជាមួយវិធីសាស្ត្របែបធម្មតា។ ធនាគារ និងក្រុមហ៊ុនឱសថជាច្រើនកំពុងដំណើរការគម្រោងសាកល្បង ដូចរាយក្នុងផ្នែក J ខាងក្រោម ប៉ុន្តែទាំងអស់នេះជាការពិសោធន៍ មិនមែនប្រព័ន្ធផលិតកម្មពិតប្រាកដទេ។

០៦តើម៉ាស៊ីនគំរាមកំហែងគ្រីបគ្រីបនឹងមកដល់ពេលណា?

អ្នកជំនាញផ្នែកសន្តិសុខតាមអ៊ីនធឺណិតប្រើពាក្យ «កុំព្យូទ័រកង់ទិចដែលពាក់ព័ន្ធនឹងគ្រីបគ្រីប» (cryptographically relevant quantum computer ហៅកាត់ CRQC) សំដៅលើម៉ាស៊ីនដែលមានទំហំ និងភាពជឿទុកចិត្តគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីបំបែកក្បួនគ្រីបគ្រីបសាធារណៈ (public-key) ដែលកំពុងប្រើប្រាស់សព្វថ្ងៃ។ របាយការណ៍ Quantum Threat Timeline ២០២៥ របស់ Global Risk Institute ដែលស្ទង់មតិអ្នកជំនាញ ២៦ នាក់ ឲ្យលទ្ធផលថា ប្រូបាប៊ីលីតេ ២៨-៤៩% ថា CRQC អាចកើតឡើងក្នុងរយៈពេល ១០ឆ្នាំ ហើយកើនដល់ ៥១-៧០% ក្នុងរយៈពេល ១៥ឆ្នាំ។

ការប៉ាន់ស្មានផ្នែកបច្ចេកទេសក៏ផ្លាស់ប្តូរផងដែរ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ អ្នកស្រាវជ្រាវ Craig Gidney (Google) ប៉ាន់ថាត្រូវការប៊ីតរូបវន្តប្រហែល ២០ លាន ដើម្បីបំបែក RSA-2048។ ខែឧសភា ២០២៥ លោកបានធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពការគណនា ដោយប្រើបច្ចេកទេសកែលម្អថ្មីៗ (ការគណនាសល់ប្រហាក់ប្រហែល និងកូដ yoked surface code) កាត់បន្ថយតួលេខនេះមកនៅក្រោម ១ លាន — ថយចុះប្រហែល ៩៥%។ ប៉ុន្តែលោក Gidney ខ្លួនឯងសង្កត់ធ្ងន់ថា «ការគំរាមកំហែងនេះនៅតែជាសម្មតិកម្ម» ព្រោះគ្មានកុំព្យូទ័រកង់ទិចណាមួយបច្ចុប្បន្នអាចបំពេញលក្ខខណ្ឌប្រតិបត្តិការចាំបាច់ (ប្រតិបត្តិការជាប់លាប់ ៥ថ្ងៃ អត្រាកំហុសច្រកទ្វារក្រោម ០.១%)។

ចន្លោះមិនច្បាស់លាស់នេះជាហេតុផលដែលក្រុមហ៊ុន និងទីភ្នាក់ងារស្តង់ដារជ្រើសរើសផ្លាស់ប្តូរឥឡូវនេះ ជំនួសឲ្យរង់ចាំកាលបរិច្ឆេទណាមួយ — ដូចផ្នែកបន្ទាប់នឹងពន្យល់។

០៧ហេតុអ្វីកង់ទិចគំរាមកំហែងគ្រីបគ្រីបសាធារណៈ

ក្បួនគ្រីបគ្រីបសម័យទំនើបបែងចែកជាពីរប្រភេទសំខាន់។ ក្បួនស៊ីមេទ្រី (symmetric) ដូចជា AES ប្រើលេខសម្ងាត់តែមួយសម្រាប់ទាំងអ៊ិនគ្រីប និងឌិគ្រីប។ ក្បួនសាធារណៈ (public-key ឬ asymmetric) ដូចជា RSA និងក្រាហ្វិចរាងអេលីប (elliptic curve, ECC) ប្រើគូលេខសម្ងាត់ពីរ — មួយសាធារណៈ មួយឯកជន — ហើយសុវត្ថិភាពរបស់វាពឹងផ្អែកលើសម្មតិកម្មគណិតវិទ្យាដែលថាបញ្ហាមួយចំនួន (ដូចជាការរំលាយកត្តាលេខធំ) លំបាកសម្រាប់កុំព្យូទ័រធម្មតាដល់កម្រិតដែលមិនអាចដោះស្រាយក្នុងពេលវេលាសមហេតុផលបាន។ ក្បួនប្រភេទសាធារណៈនេះជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃការតភ្ជាប់សុវត្ថិភាព (HTTPS) និងហត្ថលេខាឌីជីថលនៅលើអ៊ីនធឺណិតស្ទើរតែទាំងអស់។

ឆ្នាំ ១៩៩៤ គណិតវិទូ Peter Shor បង្ហាញផ្លូវទ្រឹស្តីថា កុំព្យូទ័រកង់ទិចដែលមានទំហំ និងភាពអត់ធ្មត់កំហុសគ្រប់គ្រាន់ អាចដោះស្រាយបញ្ហាគណិតវិទ្យាទាំងនោះបានលឿនជាងវិធីសាស្ត្របែបធម្មតាដែលគេស្គាល់មកទល់ពេលនេះ។ ប្រសិនបើម៉ាស៊ីនប្រភេទនេះមានពិតប្រាកដនាថ្ងៃណាមួយ វានឹងធ្វើឲ្យមូលដ្ឋានគណិតវិទ្យារបស់ RSA និង ECC លែងសុវត្ថិភាព។ ចំណែកឯក្បួនស៊ីមេទ្រីដូចជា AES រងផលប៉ះពាល់តិចជាង — Grover’s algorithm ផ្តល់ល្បឿនបន្ថែមត្រឹមតែជាការេ (quadratic) ដែលដោះស្រាយបានដោយបង្កើនប្រវែងលេខសម្ងាត់ជាទ្វេដង — ហេតុនេះហើយទើប AES-256 នៅតែមានសុវត្ថិភាព សូម្បីតែក្នុងពិភពក្រោយកង់ទិចក៏ដោយ។

០៨ប្រមូលឥឡូវ ដោះកូដពេលក្រោយ

គោលគំនិត «ប្រមូលឥឡូវ ដោះកូដពេលក្រោយ» (harvest now, decrypt later ហៅកាត់ HNDL) សំដៅលើយុទ្ធសាស្ត្រមួយ៖ ភាគីណាមួយប្រមូល និងផ្ទុកទិន្នន័យដែលបានអ៊ិនគ្រីបនាពេលបច្ចុប្បន្ន ទោះបីជាមិនអាចឌិគ្រីបបានឥឡូវនេះក៏ដោយ ដោយសង្ឃឹមថានឹងអាចឌិគ្រីបវាបាននាពេលអនាគត នៅពេលកុំព្យូទ័រកង់ទិចដែលពាក់ព័ន្ធនឹងគ្រីបគ្រីបលេចចេញមក។ ចំណុចអន្តរាយសំខាន់គឺទិន្នន័យប្រភេទណាដែលមានតម្លៃយូរអង្វែង — ការសន្ទនាការទូត កំណត់ត្រាសុខភាព ការរចនាឧស្សាហកម្ម ឬកូដប្រភពកម្មវិធី — ត្រូវការការការពារសូម្បីតែឆ្នាំទសវត្សក្រោយថ្ងៃផ្ញើក៏ដោយ។

ទីភ្នាក់ងារសហរដ្ឋអាមេរិកជាច្រើនបានព្រមានជាផ្លូវការអំពីហានិភ័យនេះ។ CISA ចេញការជូនដំណឹងកាលពីខែកក្កដា ២០២២ អំពីការត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ស្តង់ដារគ្រីបគ្រីបថ្មី។ NSA, NIST និង CISA រួមគ្នាចេញឯកសារណែនាំស្តីពី «ការផ្លាស់ប្តូរទៅគ្រីបគ្រីបក្រោយកង់ទិច» កាលពីខែសីហា ២០២៣។ Apple ខ្លួនឯងលើកយកគំនិត HNDL មកពន្យល់ជាសាធារណៈ ខណៈប្រកាសពិធីការ PQ3 សម្រាប់ iMessage ខែកុម្ភៈ ២០២៤ ដោយសរសេរថា អ្នកវាយប្រហារ «អាចប្រមូល និងផ្ទុកទិន្នន័យអ៊ិនគ្រីបចំនួនច្រើនសព្វថ្ងៃ ទុកសម្រាប់យោងនាពេលអនាគត» សូម្បីមិនអាចឌិគ្រីបភ្លាមៗក៏ដោយ។

០៩ស្តង់ដារក្រោយកង់ទិចរបស់ NIST

វិទ្យាស្ថានស្តង់ដារ និងបច្ចេកវិទ្យាជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក (NIST) បានចាប់ផ្តើមគម្រោងស្វែងរកស្តង់ដារគ្រីបគ្រីបក្រោយកង់ទិចជាសាធារណៈតាំងពីឆ្នាំ ២០១៦។ ខែកក្កដា ២០២២ NIST ជ្រើសរើសក្បួនដោះស្រាយបួនដំបូងសម្រាប់ស្តង់ដារូបនីយកម្ម ហើយថ្ងៃទី ១៤ ខែសីហា ២០២៤ បានចេញផ្សាយស្តង់ដារផ្លូវការបីដំបូង។

ខែមីនា ២០២៥ NIST បន្ថែមក្បួនទីប្រាំហៅ HQC ជាក្បួនបម្រុងសម្រាប់ការអ៊ិនគ្រីបទូទៅ។ ខុសពី ML-KEM ដែលផ្អែកលើគណិតវិទ្យា lattice រចនាសម្ព័ន្ធ HQC ផ្អែកលើក្បួនកែកំហុសកូដ — គណិតវិទ្យាខុសគ្នាទាំងស្រុង។ ប្រធានគម្រោង Dustin Moody ពន្យល់ថា «យើងចង់មានស្តង់ដារបម្រុងដែលផ្អែកលើវិធីសាស្ត្រគណិតវិទ្យាខុសពី ML-KEM ដើម្បីមានផែនការបម្រុងក្នុងករណី ML-KEM ប្រែជាមិនស្ថិតស្ថេរ»។ NIST គ្រោងចេញសេចក្តីព្រាងស្តង់ដារ HQC ប្រហែលមួយឆ្នាំបន្ទាប់ពីនោះ ដោយកំណត់ស្តង់ដារពេញលេញឆ្នាំ ២០២៧។

១០ការផ្លាស់ប្តូរ៖ វិស័យណាកំពុងផ្លាស់ប្តូរ

នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ទីភ្នាក់ងារសន្តិសុខជាតិ (NSA) បានចេញកាលវិភាគផ្លាស់ប្តូរហៅ CNSA 2.0 សម្រាប់ប្រព័ន្ធសន្តិសុខជាតិ (NSS)។ ការទិញសម្ភារៈថ្មីត្រូវអនុលោមតាម CNSA 2.0 ចាប់ពីថ្ងៃទី ១ ខែមករា ២០២៧ ឧបករណ៍ចាស់ដែលមិនអាចគាំទ្របានត្រូវបញ្ឈប់ត្រឹមថ្ងៃទី ៣១ ខែធ្នូ ២០៣០ ការប្រើប្រាស់ CNSA 2.0 ក្លាយជាកាតព្វកិច្ចត្រឹមថ្ងៃទី ៣១ ខែធ្នូ ២០៣១ ហើយគោលដៅឲ្យប្រព័ន្ធសន្តិសុខជាតិទាំងអស់ធន់នឹងកង់ទិចត្រូវសម្រេចត្រឹមឆ្នាំ ២០៣៥។ ក្បួនដោះស្រាយកំណត់រួមមាន ML-KEM-1024 សម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរលេខសម្ងាត់ ML-DSA-87 សម្រាប់ហត្ថលេខា និង LMS ឬ XMSS សម្រាប់ការចុះហត្ថលេខាកម្មវិធី/firmware។

វិស័យឯកជនផ្លាស់ប្តូរលឿនជាងផងដែរ។ Apple បញ្ចូលពិធីការ PQ3 ចូល iMessage ចាប់ពីខែកុម្ភៈ ២០២៤។ Signal បន្ថែមពិធីការ PQXDH។ តាមរបាយការណ៍ស្ថានភាពអ៊ីនធឺណិតក្រោយកង់ទិចរបស់ Cloudflare ខែតុលា ២០២៥ ចរាចរណ៍លើសពី ៥០% ដែលផ្តើមចេញពីមនុស្ស (មិនមែនម៉ាស៊ីនទៅម៉ាស៊ីន) ដែលឆ្លងកាត់បណ្តាញរបស់ខ្លួន ប្រើការផ្លាស់ប្តូរលេខសម្ងាត់ក្រោយកង់ទិចតាមទម្រង់កូនកាត់ (hybrid) ហៅ X25519MLKEM768 ជាលំនាំដើម — កើនឡើងលឿនក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំ។ វិញ្ញាបនបត្រ (certificate) ក្រោយកង់ទិចវិញ នៅតែយឺតជាង៖ Cloudflare ព្យាករណ៍ថាវិញ្ញាបនបត្រដំបូងនឹងលេចឡើងឆ្នាំ ២០២៦ ហើយប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយប្រហែលឆ្នាំ ២០២៧។

វិស័យធនាគារកំពុងផ្លាស់ប្តូរដោយសារកង្វល់ HNDL ចំពោះកិច្ចសន្យា និងកំណត់ត្រាហិរញ្ញវត្ថុរយៈពេលវែង។ JPMorgan Chase សាងសង់បណ្តាញ Q-CAN ភ្ជាប់មជ្ឈមណ្ឌលទិន្នន័យតាមខ្សែកាបអុបទិកជាមួយគ្រីបគ្រីបក្រោយកង់ទិចខែឧសភា ២០២៥។ HSBC សាកល្បងបច្ចេកវិទ្យារបស់ Quantinuum លើប្រតិបត្តិការមាសសញ្ញាភ័ស្តុតាងឌីជីថល ហើយចូលរួមក្នុងបណ្តាញ London Quantum Secure Metro ជាធនាគារដំបូងសាកល្បងការចែកចាយសោកង់ទិច (QKD) (២០២៥)។ Deutsche Bank ចូលរួមក្នុងគម្រោង Project Leap ជាមួយ BIS Innovation Hub និង Bank of France សាកល្បងគ្រីបគ្រីបក្រោយកង់ទិចរវាងធនាគារកណ្តាល។

១១សំណួរញឹកញាប់

១២ប្រភព (Sources)

1. ការអះអាងអត្ថប្រយោជន៍កង់ទិច — Google Willow (ធ្នូ ២០២៤) · IBM ការតបទៅវិញ · Science News (តុលា ២០២៥)
2. IBM៖ ការអះអាងឆ្នាំ ២០២៦ និងផែនទីបង្ហាញផ្លូវ — IBM Newsroom (កក្កដា ២០២៦) · IBM Quantum Blog (មិថុនា ២០២៥)
3. Quantinuum H2 និង Helios — Quantinuum (មិថុនា ២០២៤) · Helios (វិច្ឆិកា ២០២៥)
4. Atom Computing/Microsoft និងវិវាទ Majorana 1 — TechCrunch (វិច្ឆិកា ២០២៤) · The Quantum Insider (១០ មីនា ២០២៥)
5. D-Wave និងការតបទៅវិញ — Tech Times ដកស្រង់ Science (កក្កដា ២០២៦)
6. ស្តង់ដារ FIPS 203/204/205 និង HQC — NIST (១៤ សីហា ២០២៤) · NIST (១១ មីនា ២០២៥)
7. CNSA 2.0 FAQ — NSA (បច្ចុប្បន្នភាព ធ្នូ ២០២៤)
8. ការគណនាឡើងវិញលើ RSA-2048 — Craig Gidney ដកស្រង់ (ឧសភា ២០២៥)
9. Quantum Threat Timeline Report 2025 — Global Risk Institute (២០២៥)
10. ការព្រមាន HNDL ជាផ្លូវការ (CISA/NSA/NIST) និង PQ3 — CISA (២១ សីហា ២០២៣) · Apple Security Research (២១ កុម្ភៈ ២០២៤)
11. អ៊ីនធឺណិតក្រោយកង់ទិច និងវិស័យធនាគារ — Cloudflare Blog (តុលា ២០២៥) · The Quantum Insider (មីនា ២០២៦)

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពបឋម · ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព សីហា ២០២៦

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។