ថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ · ១៩ តុលា — ថ្ងៃដែលឧត្តមសេនីយ៍អង់គ្លេស Charles Cornwallis ចុះចាញ់ជាផ្លូវការនៅ Yorktown បញ្ចប់ការប្រយុទ្ធធំចុងក្រោយនៃសង្គ្រាមបដិវត្តន៍អាមេរិក ហើយបើកផ្លូវទៅរកឯករាជ្យពេញលេញរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក
នៅថ្ងៃទី១៩ ខែតុលា ឆ្នាំ១៧៨១ ក្រោយការឡោមព័ទ្ធអស់រយៈពេលជិតបីសប្តាហ៍ ឧត្តមសេនីយ៍អង់គ្លេស Charles Cornwallis បានចុះចាញ់កងទ័ពរបស់គាត់ចំនួនជាង៨.០០០នាក់នៅទីក្រុង Yorktown រដ្ឋ Virginia ដល់កងទ័ពចម្រុះអាមេរិកាំង-បារាំង ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក George Washington និងលោក Comte de Rochambeau ខណៈកងនាវាបារាំងរបស់ Comte de Grasse បិទផ្លូវសមុទ្រកាត់ផ្តាច់ការជួយសង្គ្រោះពីអង់គ្លេស។
សេចក្តីផ្តើម
ព្រឹត្តិការណ៍នេះមិនមែនជាទីបញ្ចប់ផ្លូវការនៃសង្គ្រាមឡើយ ព្រោះកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពនៅតែត្រូវចរចារបន្តជាង២ឆ្នាំទៀត ប៉ុន្តែជាក់ស្តែងវាគឺជាការចុះចាញ់យោធាធំចុងក្រោយរបស់អង់គ្លេសនៅទ្វីបអាមេរិកខាងជើង ដែលបានបំបែកឆន្ទៈនយោបាយអង់គ្លេសក្នុងការបន្តធ្វើសង្គ្រាម និងបញ្ចប់ដោយសន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៧៨៣ ដែលទទួលស្គាល់ឯករាជ្យសហរដ្ឋអាមេរិកជាផ្លូវការ។ អត្ថបទនេះក៏រំឭកព្រឹត្តិការណ៍ធំមួយទៀតដែលកើតឡើងនៅថ្ងៃដដែល គឺគ្រោះមហន្តរាយទីផ្សារភាគហ៊ុន «Black Monday» ឆ្នាំ១៩៨៧ ដែលសន្ទស្សន៍ Dow Jones ធ្លាក់ចុះ២២,៦%ក្នុងមួយថ្ងៃ ក៏ដូចជាព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតចាប់ពីមរណភាពស្តេច John នៃប្រទេសអង់គ្លេសឆ្នាំ១២១៦ រហូតដល់ការរកឃើញវត្ថុអវកាសអន្តរតារាដំបូងគេ ‘Oumuamua ដោយតេឡេស្កុប Pan-STARRS ក្នុងឆ្នាំ២០១៧ — ដោយផ្អែកលើប្រភពស្ថាប័នប្រវត្តិសាស្ត្រ សារមន្ទីរជាតិ និងអង្គការវិទ្យាសាស្ត្រអន្តរជាតិចំនួន១៦ប្រភពដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន គ្រប់កាលបរិច្ឆេទត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពឯករាជ្យយ៉ាងតិចពីរប្រភពជាមុនសិន ជាពិសេសចំពោះចំនួនទាហានចុះចាញ់ ការអះអាងអំពីជម្ងឺរបស់ Cornwallis និងកាលបរិច្ឆេទមរណភាពរបស់ស្តេច John ដែលប្រភពខ្លះមានភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច។
០១ · រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃរឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ៖ ការចុះចាញ់នៅ Yorktown
ដល់ឆ្នាំ១៧៨១ សង្គ្រាមបដិវត្តន៍អាមេរិកបានអូសបន្លាយអស់រយៈពេលជាង៦ឆ្នាំ។ ក្រោយបរាជ័យក្នុងការទម្លាក់ការបះបោរនៅភាគខាងជើង កងទ័ពអង់គ្លេសបានប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រទៅកាន់រដ្ឋភាគខាងត្បូង ដោយសង្ឃឹមថានឹងទាញយកការគាំទ្រពីអ្នកគាំទ្រព្រះមហាក្សត្រ (Loyalists) ដែលត្រូវបានគេជឿថាមានច្រើននៅទីនោះ។ ឧត្តមសេនីយ៍ Charles Cornwallis ដឹកនាំយុទ្ធនាការនេះឆ្លងកាត់រដ្ឋ South Carolina និង North Carolina ជាបន្តបន្ទាប់ ទោះបីជាឈ្នះសមរភូមិជាច្រើនក៏ដោយ ក៏ជួបការបាត់បង់ទាហានយ៉ាងច្រើនផងដែរ ជាពិសេសនៅសមរភូមិ Guilford Courthouse ខែមីនា ឆ្នាំ១៧៨១ ដែលទោះជាឈ្នះតាមផ្លូវការ ក៏បាត់បង់ទាហានស្ទើរមួយភាគបួននៃកម្លាំងទាំងមូល។ ការបាត់បង់ធនធានជាបន្តបន្ទាប់នេះបានធ្វើឲ្យ Cornwallis សម្រេចចិត្តផ្លាស់ទីទៅកាន់ Virginia វិញ ដោយសង្ឃឹមថានឹងទទួលបានជំនួយផ្គត់ផ្គង់តាមផ្លូវសមុទ្រកាន់តែងាយស្រួល។ រហូតដល់ចុងឆ្នាំ១៧៨១ គាត់បាននាំកងទ័ពមកកាន់ឧបទ្វីប Yorktown នៅរដ្ឋ Virginia ដើម្បីបង្កើតកំពង់ផែទឹកជ្រៅសម្រាប់កងនាវាចម្បាំងអង់គ្លេស ព្រមទាំងរង់ចាំកម្លាំងជំនួយបន្ថែមតាមផ្លូវសមុទ្រ។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា ក្តីសង្ឃឹមរបស់សម្ព័ន្ធភាពអាមេរិកាំង-បារាំង ដែលចុះហត្ថលេខាតាំងពីឆ្នាំ១៧៧៨ បានចាប់ផ្តើមផ្តល់ផលផ្លែយ៉ាងសំខាន់។ សង្គ្រាមនេះមិនមែនគ្រាន់តែជាជម្លោះក្នុងអាណានិគមទេ តែបានក្លាយជាសង្គ្រាមអន្តរជាតិយ៉ាងពិតប្រាកដ ព្រោះស្ប៉ាញនិងហូឡង់ក៏បានចូលរួមប្រឆាំងអង់គ្លេសផងដែរ ធ្វើឲ្យរដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសត្រូវការពារផលប្រយោជន៍របស់ខ្លួននៅច្រើនទីកន្លែងក្នុងពេលតែមួយ ចាប់ពីទ្វីបអឺរ៉ុប រហូតដល់ឥណ្ឌា និងតំបន់ Caribbean។ បន្ទុកនយោបាយ និងហិរញ្ញវត្ថុនៃសង្គ្រាមឆ្លងទ្វីបនេះ បានបង្កើនសម្ពាធនយោបាយក្នុងស្រុកលើរដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសផងដែរ ជាពិសេសនៅពេលការចំណាយសម្រាប់ការធ្វើសង្គ្រាមកើនឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយគ្មានសញ្ញានៃជ័យជម្នះជាក់ស្តែងណាមួយ។
ខែសីហា ឆ្នាំ១៧៨១ លោក George Washington និងឧត្តមទ័ព Comte de Rochambeau នៃបារាំង បានសម្រេចចិត្តលះបង់ផែនការវាយប្រហារទីក្រុង New York ដែលមានកងទ័ពអង់គ្លេសដ៏រឹងមាំការពារ ដើម្បីដឹកនាំកងទ័ពចម្រុះអាមេរិកាំង-បារាំងធ្វើដំណើរដ៏វែងឆ្ងាយជាង៤៥០គីឡូម៉ែត្រពីរដ្ឋ New York ទៅកាន់ Virginia វិញ ដើម្បីឡោមព័ទ្ធ Cornwallis។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា កងនាវាបារាំងធំមួយក្រុមក្រោមការដឹកនាំរបស់ Amiral Comte de Grasse បានធ្វើដំណើរចេញពីតំបន់ Caribbean មកកាន់ឈូងសមុទ្រ Chesapeake ជាមុន ហើយបានយកឈ្នះកងនាវាអង់គ្លេសក្នុងសមរភូមិដ៏សំខាន់មួយនៅថ្ងៃទី៥ ខែកញ្ញា ហៅថា Battle of the Chesapeake ដែលកាត់ផ្តាច់ផ្លូវសមុទ្រទាំងស្រុង។ លទ្ធផលគឺ Cornwallis ជាប់គាំងទាំងស្រុងនៅលើគោក ដោយគ្មានផ្លូវរត់គេចទាំងតាមគោក និងតាមទឹកឡើយ។
ការឡោមព័ទ្ធជាផ្លូវការចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី២៨ ខែកញ្ញា ដោយកងទ័ពសម្ព័ន្ធមិត្រជាង១៦.០០០នាក់ (រួមទាំងទាហានបារាំងជិត៨.០០០នាក់) ឡោមព័ទ្ធជុំវិញបន្ទាយការពាររបស់ Cornwallis ដែលមានទាហានតែប្រមាណជាង៩.០០០នាក់ការពារ។ តាមទំនៀមទម្លាប់សម័យនោះ Washington ខ្លួនឯងបានបាញ់គ្រាប់កាំភ្លើងធំដំបូងគេដោយផ្ទាល់ដៃ នៅថ្ងៃទី៩ ខែតុលា ដើម្បីបើកការវាយប្រហារជាផ្លូវការ។ ការបាញ់គ្រាប់កាំភ្លើងធំដ៏ខ្លាំងក្លាបានបំផ្លាញបន្ទាយអង់គ្លេសបន្តិចម្តងៗ ខណៈកងទ័ពសម្ព័ន្ធមិត្រជីកគូទឹកទប់ (siege trenches) ស្របតាមបច្ចេកទេសឡោមព័ទ្ធបែបអឺរ៉ុបបុរាណ ពីចម្ងាយដ៏សុវត្ថិភាពមួយ រួចជីកកាន់តែជិតទីក្រុងជារៀងរាល់យប់ ដើម្បីកាត់បន្ថយចម្ងាយបាញ់ប្រហារ។ ថ្ងៃទី១៤ ខែតុលា កងទ័ពអាមេរិកាំងនិងបារាំងបានវាយឆក់យកបន្ទាយចំនួន២ (Redoubts ៩ និង១០) ដោយកម្លាំងទាហានថ្មើរជើងផ្ទាល់ ដែលធ្វើឲ្យអង់គ្លេសបាត់បង់ចំណុចការពារសំខាន់ចុងក្រោយ។ ដល់ថ្ងៃទី១៦ តុលា Cornwallis បានព្យាយាមឲ្យទាហានរបស់គាត់ឆ្លងទន្លេ York ទៅកាន់ Gloucester Point ដើម្បីគេចខ្លួន ប៉ុន្តែព្យុះភ្លៀងខ្លាំងបានបំផ្លាញផែនការនេះទាំងស្រុង។ ដោយគ្មានផ្លូវរួចផុតណាមួយទៀត Cornwallis បានផ្ញើលិខិតសុំចរចាឈប់បាញ់ប្រហារនៅព្រឹកថ្ងៃទី១៧ តុលា។
ការចរចាលក្ខខណ្ឌចុះចាញ់ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅផ្ទះ Moore House ក្បែរនោះ អស់រយៈពេលពីរថ្ងៃ ដោយភាគីនីមួយៗចាត់តំណាងចំនួន២នាក់មកចរចា។ ដល់ថ្ងៃទី១៩ ខែតុលា ឯកសារ «Articles of Capitulation» ដែលមានចំនួន១៤ខ ត្រូវបានចុះហត្ថលេខាជាផ្លូវការ គ្របដណ្តប់លើលក្ខខណ្ឌជាច្រើន ចាប់ពីស្ថានភាពឈ្លើយសឹករបស់ទាហានអង់គ្លេស ការប្រគល់អាវុធ រហូតដល់សិទ្ធិរបស់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ក្នុងការរក្សាដាវផ្ទាល់ខ្លួន និងទ្រព្យសម្បត្តិឯកជន។ Washington បានបដិសេធមិនព្រមទទួលខមួយចំណុច (Article X) ដែលអង់គ្លេសស្នើសុំកុំដាក់ទណ្ឌកម្មប្រជាជនអាមេរិកាំងណាដែលបានចូលរួមជាមួយអង់គ្លេស ដោយឆ្លើយថា «ខមួយនេះមិនអាចទទួលយកបានទេ ព្រោះជាកិច្ចការស៊ីវិលសុទ្ធសាធ» ជាការបញ្ជាក់ថាអំណាចនយោបាយស៊ីវិលនឹងតែងតែនៅលើអំណាចយោធានៅក្នុងសាធារណរដ្ឋថ្មីនេះ។
«Oh God! It’s all over!» (ព្រះជាម្ចាស់អើយ! អស់ហើយ!) — Lord North នាយករដ្ឋមន្ត្រីអង់គ្លេស ស្រែកឡើងតាមរបាយការណ៍ចងចាំរបស់អ្នករួមសម័យ ក្រោយបានឮដំណឹងអំពីការចុះចាញ់នៅ Yorktown
០២ · រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃរឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ (បន្ត)៖ ថ្ងៃពិធីចុះចាញ់ និងអ្វីកើតឡើងបន្ទាប់
នៅម៉ោង២រសៀល ថ្ងៃទី១៩ តុលា កងទ័ពអង់គ្លេសបានដង្ហែជាជួរចេញពីបន្ទាយ ដើម្បីធ្វើពិធីប្រគល់អាវុធជាផ្លូវការនៅតាមផ្លូវធំរវាងជួរទាហានអាមេរិកាំង និងបារាំង។ Cornwallis ខ្លួនឯងអះអាងថាមានជម្ងឺ ហើយបានផ្ញើអនុប្រធានទ័ពរបស់គាត់ ឧត្តមសេនីយ៍ Charles O’Hara ឲ្យតំណាងធ្វើពិធីជំនួស។ O’Hara បានព្យាយាមប្រគល់ដាវរបស់ Cornwallis ជូន Comte de Rochambeau ជាមុនសិន ប៉ុន្តែ Rochambeau បានបញ្ជូនគាត់ទៅរក Washington វិញ ព្រោះជាទាហានអាមេរិកាំងជាអ្នកទទួលការចុះចាញ់ផ្លូវការ។ Washington ក៏បដិសេធទទួលដាវផ្ទាល់ខ្លួនដែរ ដោយសារ O’Hara មិនមែនជាមេទ័ពជាន់ខ្ពស់បំផុត ហើយបានប្រគល់ភារកិច្ចនោះទៅឲ្យអនុប្រធានទ័ពខ្លួនផ្ទាល់វិញ គឺឧត្តមសេនីយ៍ Benjamin Lincoln ជាអ្នកទទួលដាវជំនួស — ជាការសងសឹកតាមពិធីការចំពោះការចាញ់របស់ខ្លួននៅ Charleston កាលពីមុន។ តាមទំនៀមប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ល្បីមួយ គេថាក្រុមតន្ត្រីអង់គ្លេសបានលេងចម្រៀង «The World Turned Upside Down» ក្នុងអំឡុងពិធីនោះ ប៉ុន្តែអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្របច្ចុប្បន្នចាត់ទុកសាច់រឿងនេះថាគ្មានឯកសារបញ្ជាក់ណាមួយពីសម័យនោះផ្ទាល់ ហើយប្រហែលជាត្រូវបានបន្ថែមចូលទៅក្នុងកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រស្ទើរមួយសតវត្សក្រោយមក។
ដំណឹងអំពីជ័យជម្នះនេះទៅដល់រដ្ឋធានី Philadelphia វិញលឿនជាងច្រើន។ អ្នកនាំសារជិះសេះមួយឈ្មោះ Tench Tilghman បានជិះសេះថ្ងៃមួយយប់មួយដ៏លំបាកអស់ជាច្រើនថ្ងៃ ដើម្បីនាំដំណឹងជ័យជម្នះទៅដល់រដ្ឋសភាទ្វីបនៅថ្ងៃទី២៤ តុលា ធ្វើឲ្យទីក្រុងទាំងមូលចាប់ផ្តើមអបអរសាទរនៅពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រ។ រដ្ឋសភាទ្វីបបានប្រកាសថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ ជាទិវាថ្លែងអំណរគុណជាតិជាផ្លូវការ ដើម្បីអបអរដល់ជ័យជម្នះនេះ។ ចំណែកឯដំណឹងអំពីការចុះចាញ់ត្រូវការពេលជិតបីសប្តាហ៍ដើម្បីឆ្លងសមុទ្រទៅដល់ទីក្រុងឡុងដ៍វិញ។ នៅពេលនាយករដ្ឋមន្ត្រីអង់គ្លេស Lord North ទទួលដំណឹងនេះនៅថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា គាត់បានស្រែកឡើងតាមរបាយការណ៍ថា «ព្រះជាម្ចាស់អើយ! អស់ហើយ!» ព្រោះដឹងច្បាស់ថារដ្ឋសភាអង់គ្លេសនឹងលែងគាំទ្រការបន្តធ្វើសង្គ្រាមទៀតហើយ។ ការចរចាសន្តិភាពជាផ្លូវការបានចាប់ផ្តើមនៅទីក្រុងប៉ារីសនៅឆ្នាំ១៧៨២ ដឹកនាំដោយគណៈប្រតិភូអាមេរិកាំងបួននាក់ គឺ Benjamin Franklin, John Adams, John Jay និង Henry Laurens ដែលចរចាដោយផ្ទាល់ជាមួយអង់គ្លេស ដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់សម្ព័ន្ធមិត្របារាំងជាចាំបាច់ទេ — ជាការសម្រេចចិត្តដ៏ក្លាហានមួយដែលធានាបានលក្ខខណ្ឌប្រសើរជាងសម្រាប់សហរដ្ឋអាមេរិកថ្មី។ ការចរចាបញ្ចប់ដោយការចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីស ដែលអង់គ្លេសទទួលស្គាល់ឯករាជ្យពេញលេញរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកទាំង១៣រដ្ឋ ព្រមទាំងកំណត់ព្រំដែនថ្មីលាតសន្ធឹងដល់ទន្លេ Mississippi ខាងលិច។ ព្រឹត្តិការណ៍ Yorktown ក៏បានក្លាយជាគំរូនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយោធាអន្តរជាតិដ៏ជោគជ័យបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដំបូងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដោយបង្ហាញថាកងទ័ពថ្មីមួយអាចយកឈ្នះមហាអំណាចអាណានិគមមួយបានពិតប្រាកដ នៅពេលមានសម្ព័ន្ធមិត្រខាងក្រៅជួយគាំទ្រផ្នែកនាវាចម្បាំង។
| ២០ មីនា ១៧៨២ | រដ្ឋាភិបាល Lord North ដួលរលំ បន្ទាប់ពីរដ្ឋសភាបោះឆ្នោតលែងគាំទ្រការបន្តធ្វើសង្គ្រាម |
| ៣០ វិច្ឆិកា ១៧៨២ | អង់គ្លេស និងអាមេរិកាំង ចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងបឋមនៅទីក្រុងប៉ារីស |
| ០៣ កញ្ញា ១៧៨៣ | សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីសចុះហត្ថលេខាជាផ្លូវការ ទទួលស្គាល់ឯករាជ្យសហរដ្ឋអាមេរិក |
| ២៥ វិច្ឆិកា ១៧៨៣ | កងទ័ពអង់គ្លេសចុងក្រោយដកចេញពីទីក្រុង New York |
| ២៣ ធ្នូ ១៧៨៣ | Washington លាលែងពីតំណែងមេបញ្ជាការកងទ័ព ត្រឡប់ទៅជីវិតកសិករវិញដោយស្ម័គ្រចិត្ត |
ចំនួនទាហានអង់គ្លេសដែលចុះចាញ់មានភាពខុសគ្នាបន្តិចរវាងប្រភព (ចន្លោះ៧.២០០ ដល់ជាង៨.០០០នាក់) អាស្រ័យលើថាតើគិតរួមទាហានជំងឺ អ្នកចែវទូក និងអ្នកគាំទ្រព្រះមហាក្សត្រដែរឬទេ។ ជាងនេះទៀត ការអះអាងថា Cornwallis ឈឺពិតមែនឬអត់ ក៏នៅតែជាចម្ងល់ក្នុងចំណោមអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រមួយចំនួន ដែលមើលឃើញថាវាអាចជាមធ្យោបាយចៀសវាងភាពអាម៉ាស់ជាសាធារណៈ។ អត្ថបទនេះបង្ហាញទាំងពីរទស្សនៈដោយស្មើភាព។
០៣ · រឿងទីពីរនៃថ្ងៃរឿងទីពីរនៃថ្ងៃ៖ ១៩៨៧ — «Black Monday» គ្រោះមហន្តរាយទីផ្សារភាគហ៊ុន
ថ្ងៃទី១៩ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៨៧ សន្ទស្សន៍ Dow Jones Industrial Average ធ្លាក់ចុះ៥០៨ចំណុច ស្មើនឹង២២,៦% ក្នុងមួយថ្ងៃតែមួយ — ជាការធ្លាក់ចុះភាគរយធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រទីផ្សារភាគហ៊ុនអាមេរិក ធំជាងសូម្បីតែការធ្លាក់ចុះដ៏ល្បីល្បាញកាលពីថ្ងៃទី២៨-២៩ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩២៩ ដែលជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក (Great Depression) ក៏ដោយ។ ថ្ងៃនោះក្រោយមកត្រូវបានគេហៅថា «Black Monday» ហើយហេតុការណ៍នេះបានផ្ទុះឡើងមិនត្រឹមតែនៅ Wall Street ប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងបានរាលដាលទៅកាន់ទីផ្សារភាគហ៊ុននៅទ្វីបអឺរ៉ុប និងអាស៊ីជាច្រើនផងដែរ ចាប់ពីទីផ្សារឡុងដ៍ ដល់ទីផ្សារហុងកុង និងតូក្យូ ដែលមួយចំនួនធ្លាក់ចុះខ្លាំងជាងអាមេរិកទៅទៀត។ ភាពភ័យស្លន់នេះបានបញ្ជាក់ជាលើកដំបូងថា ទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុពិភពលោកបានភ្ជាប់គ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធតាមរយៈបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន រហូតដល់ថាវិបត្តិមួយកន្លែងអាចរីករាលដាលទៅគ្រប់ទីកន្លែងក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែពីរបីម៉ោង។
អ្នកវិភាគសេដ្ឋកិច្ចនៃ Federal Reserve History បានកំណត់មូលហេតុចម្បងចំនួនបី៖ ទីមួយ យុទ្ធសាស្ត្រការពារហានិភ័យហៅថា «portfolio insurance» ដែលប្រើម៉ូដែលកុំព្យូទ័រលក់ភាគហ៊ុនដោយស្វ័យប្រវត្តិនៅពេលតម្លៃចាប់ផ្តើមធ្លាក់ ដែលបានបង្កើតជារង្វិលជុំវិលដល់គ្នាឲ្យតម្លៃកាន់តែធ្លាក់ខ្លាំង។ ទីពីរ ការវិនិយោគអន្តរជាតិកើនឡើងខ្លាំងក្នុងឆ្នាំមុន បណ្តាលឲ្យតម្លៃភាគហ៊ុនកើនហួសហេតុ។ ទីបី ភាពខុសគ្នានៃពេលកំណត់ទូទាត់ (settlement) រវាងទីផ្សារភាគហ៊ុន ជម្រើស និងហ្វុយឈើរ បានបង្កើតការបង្ខំលក់ភាគហ៊ុនជាបន្តបន្ទាប់។
ប្រធាននាយកធនាគារកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិក (Federal Reserve) លោក Alan Greenspan ដែលទើបតែកាន់តំណែងបានតែពីរខែ បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ខ្លីមួយនាព្រឹកបន្ទាប់ បញ្ជាក់ថាធនាគារកណ្តាល «រួចរាល់ក្នុងការធ្វើជាប្រភពសាច់ប្រាក់សម្រាប់គាំទ្រប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ»។ នៅពីក្រោយឆាក ធនាគារកណ្តាលបានលើកទឹកចិត្តធនាគារពាណិជ្ជធំៗនៅញូវយ៉កឲ្យបន្តផ្តល់ប្រាក់កម្ចីជូនក្រុមហ៊ុនមូលបត្រតាមធម្មតា ដែលធនាគារទាំង១០ធំបំផុតបានបង្កើនប្រាក់កម្ចីស្ទើរទ្វេដងក្នុងសប្តាហ៍នោះ។ លទ្ធផលនៃការធ្វើអន្តរាគមន៍នេះមានប្រសិទ្ធភាព៖ ទីផ្សារបានងើបឡើងវិញ៥៧%នៃការខាតបង់ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែពីរថ្ងៃធ្វើការប៉ុណ្ណោះ ហើយខុសពីវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុពីមុនៗ Black Monday មិនបានបណ្តាលឲ្យមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចធំទូលាយ ឬវិបត្តិធនាគារជាប់ខ្សែសង្វាក់ឡើយ។ ក្រោយហេតុការណ៍នេះ អាជ្ញាធរបានដាក់ចេញនូវប្រព័ន្ធ «circuit breakers» ដែលបញ្ឈប់ការជួញដូរដោយស្វ័យប្រវត្តិនៅពេលសន្ទស្សន៍ធ្លាក់ចុះដល់កម្រិតជាក់លាក់ ព្រមទាំងបង្រួបបង្រួមនីតិវិធីទូទាត់ឲ្យស្របគ្នារវាងផលិតផលហិរញ្ញវត្ថុផ្សេងៗ។ គណៈកម្មាធិការស៊ើបអង្កេតពិសេសមួយ ដែលហៅជាទូទៅថា «Brady Commission» តាមឈ្មោះប្រធាន Nicholas Brady បានចេញរបាយការណ៍ផ្លូវការនៅដើមឆ្នាំ១៩៨៨ ដោយផ្តល់អនុសាសន៍ជាច្រើនចំណុចដែលក្រោយមកក្លាយជាមូលដ្ឋានច្បាប់បទបញ្ជាទីផ្សារភាគហ៊ុនអាមេរិករហូតដល់សព្វថ្ងៃ។
០៤ · ព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃដដែលព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃ ១៩ តុលា
កាលបរិច្ឆេទខាងក្រោមផ្អែកលើប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ាន។ ចំពោះមរណភាពស្តេច John នៃប្រទេសអង់គ្លេសក្នុងឆ្នាំ១២១៦ ប្រភពខ្លះកត់ថាថ្ងៃទី១៨ តុលា ខណៈប្រភពខ្លះទៀតកត់ថាថ្ងៃទី១៩ តុលា ដោយសារកំណត់ត្រាសម័យកណ្តាលមិនច្បាស់លាស់ស្តីពីម៉ោងជុំវិញពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រ។
ស្តេច John នៃប្រទេសអង់គ្លេសទទួលមរណភាព — ស្តេច John ដែលត្រូវបានបារបុរសបង្ខំឲ្យផ្តិតត្រាលើ Magna Carta ក្នុងឆ្នាំ១២១៥ (ឆ្នាំមុន) ទទួលមរណភាពនៅ Newark ខណៈកំពុងតែប្រយុទ្ធក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលមួយប្រឆាំងនឹងបារបុរសរបស់ខ្លួន ដែលចោទប្រកាន់ថាគាត់មិនគោរពតាមកិច្ចព្រមព្រៀងកម្រិតអំណាចរាជានោះទេ។ កូនប្រុសរបស់គាត់ Henry ទី៣ ដែលមានអាយុត្រឹមតែ៩ឆ្នាំ បន្តឡើងសោយរាជ្យបន្ទាប់មក។
Martin Luther ទទួលសញ្ញាបត្របណ្ឌិតទេវវិទ្យា — Martin Luther ទទួលសញ្ញាបត្របណ្ឌិតផ្នែកទេវវិទ្យានៅសាកលវិទ្យាល័យ Wittenberg ជាមុនស្រាប់នឹងកិច្ចការកែទម្រង់សាសនាដ៏ធំធេងក្នុងឆ្នាំបន្តបន្ទាប់ ដែលចាប់ផ្តើមជាផ្លូវការក្នុងឆ្នាំ១៥១៧ តាមរយៈការបិទផ្សាយ«៩៥ចំណុច»របស់គាត់នៅទ្វារព្រះវិហារក្រុងតែក្រុងតែមួយនោះ។
Cornwallis ចុះចាញ់នៅ Yorktown — សូមមើលផ្នែក A។
John Jay ស្បថកាន់តំណែងជាចៅក្រមប្រធានទីមួយនៃសហរដ្ឋអាមេរិក — John Jay ស្បថកាន់តំណែងជាចៅក្រមប្រធាន (Chief Justice) ទីមួយនៃតុលាការកំពូលសហរដ្ឋអាមេរិក បន្ទាប់ពីត្រូវបានតែងតាំងដោយប្រធានាធិបតី George Washington។
ថ្នាំ Streptomycin ត្រូវបានញែកដាច់ដំបូងគេ — Albert Schatz និស្សិតបញ្ចប់ការសិក្សានៅមន្ទីរពិសោធន៍របស់សាស្ត្រាចារ្យ Selman Waksman សាកលវិទ្យាល័យ Rutgers បានញែកដាច់ Streptomycin ពីបាក់តេរីមួយប្រភេទហៅថា Streptomyces griseus ដែលរស់ក្នុងដី ជាថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចដំបូងគេដែលមានប្រសិទ្ធភាពប្រឆាំងជំងឺរបេង។ Waksman ទទួលរង្វាន់ណូបែលផ្នែកសរីរវិទ្យា ឬវេជ្ជសាស្ត្រឆ្នាំ១៩៥២តែម្នាក់ឯង ជាហេតុនាំឲ្យមានវិវាទជាមួយ Schatz ស្តីពីការទទួលស្គាល់ការរួមចំណែក ដែលក្រោយមកតុលាការបានសម្រេចទទួលស្គាល់ Schatz ជា«សហរកឃើញ»ជាផ្លូវការ។
ហាង Blockbuster Video ដំបូងគេបើកនៅ Dallas — ហាងជួលកាសែតវីដេអូ Blockbuster ដំបូងគេបើកនៅទីក្រុង Dallas រដ្ឋ Texas ដោយផ្ទុកកាសែតជាង៨.០០០ ព្រមទាំងប្រព័ន្ធគិតលុយកុំព្យូទ័រ ដែលក្រោយមកក្លាយជាខ្សែសង្វាក់ជួលវីដេអូធំបំផុតលើពិភពលោក មុននឹងត្រូវបានបច្ចេកវិទ្យាចាក់ផ្សាយផ្ទាល់តាមអ៊ីនធឺណិតជំនួសវិញនៅដើមសតវត្សទី២១។
«Black Monday» គ្រោះមហន្តរាយទីផ្សារភាគហ៊ុន — សូមមើលផ្នែក B។
០៥ · កើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះកើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះ
🌱 កើតនៅថ្ងៃ ១៩ តុលា
- ១៦០៥ Thomas Browne — គ្រូពេទ្យ អ្នកនិពន្ធ Religio Medici
- ១៧៨៤ Leigh Hunt — កវី អ្នកនិពន្ធ សំណព្វមិត្ររបស់ Keats និង Shelley
- ១៩១០ Subrahmanyan Chandrasekhar — តារាវិទូ រង្វាន់ណូបែល រូបវិទ្យា ១៩៨៣
- ១៩៣១ John le Carré — អ្នកនិពន្ធប្រលោមលោកចារកម្ម អតីតមន្ត្រី MI5/MI6
🕯️ ស្លាប់នៅថ្ងៃ ១៩ តុលា
- ១២១៦ ស្តេច John នៃប្រទេសអង់គ្លេស
- ១៧៤៥ Jonathan Swift — អ្នកនិពន្ធ Gulliver’s Travels
- ១៨៩៧ George M. Pullman — អ្នកបង្កើតរថភ្លើងគេងឡានដឹកអ្នកដំណើរ
- ១៩៣៧ Ernest Rutherford — «វរបិតានៃរូបវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរ» រង្វាន់ណូបែល
ក្នុងចំណោមឈ្មោះទាំងនេះ Ernest Rutherford លេចធ្លោជាពិសេស។ កំណើតនៅប្រទេស New Zealand ឆ្នាំ១៨៧១ Rutherford បានក្លាយជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដែលបញ្ជាក់ថាអាតូមមិនមែនជាដុំរឹងតែមួយដូចគេធ្លាប់គិតទេ តែមានស្នូល (nucleus) តូចមួយដែលផ្ទុកម៉ាស់ស្ទើរទាំងអស់របស់អាតូម ជាការរកឃើញឆ្នាំ១៩១១ដែលបានផ្លាស់ប្តូរមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃរូបវិទ្យាទាំងមូល។ គាត់ទទួលរង្វាន់ណូបែលផ្នែកគីមីវិទ្យាឆ្នាំ១៩០៨ ចំពោះការសិក្សាស្តីពីការបំបែកធាតុនុយក្លេអ៊ែរ ហើយក្នុងឆ្នាំ១៩១៧ គាត់បានក្លាយជាមនុស្សដំបូងគេដែលធ្វើប្រតិកម្មនុយក្លេអ៊ែរដោយសិប្បនិម្មិតដោយបាញ់ភ្លោះអាល់ហ្វាចូលអាតូមអាសូត។ Rutherford ធ្វើការនៅសាកលវិទ្យាល័យ McGill, Manchester និងជាចុងក្រោយជានាយកមន្ទីរពិសោធន៍ Cavendish នៃសាកលវិទ្យាល័យ Cambridge ជាកន្លែងដែលសិស្សរបស់គាត់យ៉ាងហោចណាស់៤នាក់ក្រោយមកទទួលរង្វាន់ណូបែលដោយខ្លួនឯង រួមទាំង James Chadwick អ្នករកឃើញនឺត្រុង។ គាត់ទទួលមរណភាពនៅ Cambridge ថ្ងៃទី១៩ តុលា ១៩៣៧ ក្នុងវ័យ៦៦ឆ្នាំ ដោយសារជំងឺពោះវៀនរអាក់រអួលបន្ទាប់ពីរបួសរលាក់ក្នុងខ្លួនដែលព្យាបាលយឺតពេលពេក ហើយសក្តិសមទទួលកិត្តិយសកប់សពនៅ Westminster Abbey ជិតនឹង Isaac Newton និង Charles Darwin — កិត្តិយសដ៏កម្រសម្រាប់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រម្នាក់។ Rutherford ល្បីល្បាញផងដែរចំពោះឥរិយាបថដឹកនាំមន្ទីរពិសោធន៍ដ៏មានភាពរស់រវើក ជាញឹកញាប់និយាយសំឡេងខ្លាំងរហូតដល់សិស្សានុសិស្សនិយាយលេងថា គេអាចដឹងថា Rutherford កំពុងធ្វើការក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍ដោយគ្រាន់តែស្តាប់សំឡេងគាត់ពីខាងក្រៅ។ ឃ្លាដ៏ល្បីមួយរបស់គាត់ថា «វិទ្យាសាស្ត្រទាំងអស់ គឺជារូបវិទ្យា ឬក៏ការប្រមូលត្រា» បង្ហាញពីជំនឿយ៉ាងមុតមាំរបស់គាត់ចំពោះវិធីសាស្ត្រពិសោធន៍ត្រង់ៗ លើសពីទ្រឹស្តីអរូបី។
០៦ · ហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃ
ការចុះចាញ់នៅ Yorktown មិនត្រឹមតែជាចំណុចផ្លាស់ប្តូរដ៏សំខាន់ក្នុងកំណើតសហរដ្ឋអាមេរិកប៉ុណ្ណោះទេ វាថែមទាំងបានក្លាយជាគំរូគំនិតឥតឈប់ឈរអំពីរបៀបដែលកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ (សម្ព័ន្ធភាពជាមួយបារាំង) អាចជួយប្រទេសតូចមួយឈ្នះលើមហាអំណាចធំបានផងដែរ។ គោលការណ៍នេះនៅតែជាមូលដ្ឋានគំនិតគោលនយោបាយការបរទេស និងសម្ព័ន្ធភាពយោធារបស់សហរដ្ឋអាមេរិកសព្វថ្ងៃ ចាប់ពី NATO រហូតដល់កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិសុខទ្វេភាគីនានា។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងស្ថាប័នតុលាការដែលកកើតឡើងភ្លាមៗបន្ទាប់ពីជ័យជម្នះនេះ — រួមទាំងតុលាការកំពូលដែល John Jay ដឹកនាំជាដំបូង — នៅតែជាមូលដ្ឋានច្បាប់ដែលគ្រប់គ្រងសហរដ្ឋអាមេរិកសព្វថ្ងៃ។
ចំណែកឯ Black Monday ឆ្នាំ១៩៨៧ បានក្លាយជាមេរៀនកសាងគ្រឹះឲ្យប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុពិភពលោកសព្វថ្ងៃ។ ប្រព័ន្ធ «circuit breakers» ដែលបង្កើតឡើងក្រោយវិបត្តិនោះ នៅតែដំណើរការនៅផ្សារហ៊ុនធំៗគ្រប់ទីកន្លែងលើពិភពលោករហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ រួមទាំង New York Stock Exchange និង Nasdaq ដើម្បីទប់ស្កាត់ការភ័យស្លន់ខ្សែសង្វាក់ដូចដែលបានកើតឡើងក្នុងឆ្នាំនោះ។ ការសិក្សាអំពីហានិភ័យប្រព័ន្ធ (systemic risk) និងការជួញដូរដោយកុំព្យូទ័រស្វ័យប្រវត្តិ ដែលចាប់ផ្តើមយ៉ាងម៉ត់ចត់បន្ទាប់ពី១៩៨៧ បន្តជាមូលដ្ឋានស្រាវជ្រាវសំខាន់សម្រាប់អ្នកគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុទូទាំងពិភពលោក។ លើសពីនេះទៀត កេរ្តិ៍មរតកវិទ្យាសាស្ត្ររបស់ Rutherford បន្តរស់រានតាមរយៈកម្មវិធីអវកាស និងថាមពលនុយក្លេអ៊ែរដែលពិភពលោកពឹងផ្អែកសព្វថ្ងៃ — ចាប់ពីរោងចក្រអគ្គិសនីនុយក្លេអ៊ែរ រហូតដល់បច្ចេកទេសព្យាបាលមហារីកដោយវិទ្យុសកម្ម សុទ្ធតែកកើតចេញពីការយល់ដឹងជាមូលដ្ឋានស្តីពីស្នូលអាតូម ដែលគាត់ជាអ្នកចាប់ផ្តើមដំបូងគេ។
ជ័យជម្នះនៅ Yorktown បានផ្តល់លំហទំនេរឲ្យបណ្តាញរដ្ឋទាំង១៣រៀបចំរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងស្ថាប័នតុលាការថ្មី ដែលបន្តជាគំរូឲ្យប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យជាច្រើនក្រោយមក។
Black Monday បង្រៀនអ្នកគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុថា ការជួញដូរស្វ័យប្រវត្តិដោយគ្មានការគ្រប់គ្រង អាចនាំមកនូវហានិភ័យប្រព័ន្ធធំធេង — មេរៀននេះនៅតែពាក់ព័ន្ធនឹងការជជែកអំពីការជួញដូរដោយ AI និងក្បួនដោះស្រាយកុំព្យូទ័រល្បឿនលឿននាសព្វថ្ងៃ។
០៧ · ដឹងឬទេ?ដឹងឬទេ?
ថ្ងៃកំណើត និងមរណភាព ស្របគ្នា។
Sir Thomas Browne អ្នកនិពន្ធជនជាតិអង់គ្លេស កើតថ្ងៃទី១៩ តុលា ១៦០៥ ហើយទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃទី១៩ តុលា ១៦៨២ — ត្រូវថ្ងៃខួបកំណើតគាត់គត់ ត្រឹម៧៧ឆ្នាំក្រោយមក។
Cornwallis មិនបានចូលរួមពិធីចុះចាញ់ផ្ទាល់ខ្លួនទេ។
គាត់អះអាងថាមានជម្ងឺ ហើយបានផ្ញើអនុប្រធានទ័ព Charles O’Hara ឲ្យតំណាងប្រគល់ដាវជំនួស ជាហេតុការណ៍ដែលអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រខ្លះនៅតែសង្ស័យ។
វត្ថុអវកាសមកពីក្រៅប្រព័ន្ធសូរិយាដំបូងគេ។
ថ្ងៃទី១៩ តុលា ២០១៧ តេឡេស្កុប Pan-STARRS នៅ Hawaii បានរកឃើញ ‘Oumuamua វត្ថុអវកាសអន្តរតារាដំបូងគេដែលមនុស្សបានធ្វើការសង្កេតឃើញកាត់ឆ្លងប្រព័ន្ធសូរិយារបស់យើង។ វាមានរាងវែងចង្អៀតខុសពីភពតូចធម្មតា ហើយធ្វើដំណើរក្នុងល្បឿនប្រមាណ៩៥.០០០គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង។
ក្រុមតន្ត្រី «World Turned Upside Down» ប្រហែលជារឿងប្រឌិត។
គ្មានឯកសារសម័យនោះណាមួយបញ្ជាក់ថាចម្រៀងនេះត្រូវបានលេងក្នុងពិធីចុះចាញ់ Yorktown ទេ សាច់រឿងនេះលេចឡើងក្នុងកំណត់ត្រាស្ទើរ១០០ឆ្នាំក្រោយមកទើប។
០៨ · សំណួរញឹកញាប់សំណួរញឹកញាប់
តើ Cornwallis ចុះចាញ់នៅ Yorktown ពេលណា និងនៅឯណា?
ថ្ងៃទី១៩ ខែតុលា ឆ្នាំ១៧៨១ នៅទីក្រុង Yorktown រដ្ឋ Virginia សហរដ្ឋអាមេរិក បន្ទាប់ពីការឡោមព័ទ្ធអស់រយៈពេល៣សប្តាហ៍ដោយកងទ័ពអាមេរិកាំង-បារាំង។ សូមមើលផ្នែក A។
តើការចុះចាញ់នៅ Yorktown បញ្ចប់សង្គ្រាមបដិវត្តន៍អាមេរិកភ្លាមៗឬទេ?
អត់ទេ វាជាការចុះចាញ់យោធាធំចុងក្រោយរបស់អង់គ្លេស ប៉ុន្តែសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពជាផ្លូវការ (សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីស) ត្រូវការពេលចរចារជិត២ឆ្នាំទៀត ដល់ឆ្នាំ១៧៨៣ទើបចុះហត្ថលេខា។ សូមមើលផ្នែក A។
តើ Black Monday ឆ្នាំ១៩៨៧ ខុសពី Great Depression ១៩២៩ យ៉ាងណា?
សន្ទស្សន៍ Dow Jones ធ្លាក់ចុះ២២,៦%ក្នុងមួយថ្ងៃឆ្នាំ១៩៨៧ ធំជាងភាគរយធ្លាក់ចុះក្នុងឆ្នាំ១៩២៩ ប៉ុន្តែខុសពី១៩២៩ ១៩៨៧មិនបានបណ្តាលឲ្យមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចធំទូលាយ ឬធនាគារក្ស័យធនជាប់ខ្សែសង្វាក់ឡើយ ដោយសារការអន្តរាគមន៍រហ័សរបស់ធនាគារកណ្តាល។ សូមមើលផ្នែក B។
តើហេតុអ្វី Cornwallis មិនបានចូលរួមពិធីចុះចាញ់ផ្ទាល់ខ្លួន?
គាត់អះអាងថាមានជម្ងឺ ហើយបានផ្ញើអនុប្រធានទ័ព Charles O’Hara ឲ្យតំណាងជំនួស ទោះជាអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រខ្លះនៅតែសង្ស័យអំពីមូលហេតុពិតប្រាកដ។ សូមមើលផ្នែក A និងផ្នែក F។
តើនរណាជាមនុស្សល្បីៗដែលកើត ឬស្លាប់នៅថ្ងៃទី១៩ តុលា?
អ្នកកើតរួមមាន Thomas Browne, Leigh Hunt, Subrahmanyan Chandrasekhar និង John le Carré ខណៈអ្នកស្លាប់រួមមានស្តេច John នៃប្រទេសអង់គ្លេស, Jonathan Swift, George Pullman និង Ernest Rutherford។ សូមមើលផ្នែក D។
តើនរណាជា Ernest Rutherford?
Ernest Rutherford ជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជនជាតិ New Zealand ដែលរកឃើញថាអាតូមមានស្នូលតូចមួយ ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃរូបវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរទំនើប គាត់ទទួលរង្វាន់ណូបែលគីមីវិទ្យាឆ្នាំ១៩០៨ និងទទួលមរណភាពថ្ងៃទី១៩ តុលា ១៩៣៧។ សូមមើលផ្នែក D។
តើ «circuit breakers» ជាអ្វី ហើយហេតុអ្វីបានជាមានវានៅសព្វថ្ងៃ?
«circuit breakers» ជាប្រព័ន្ធបញ្ឈប់ការជួញដូរស្វ័យប្រវត្តិនៅពេលសន្ទស្សន៍ភាគហ៊ុនធ្លាក់ចុះដល់កម្រិតជាក់លាក់ ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាមេរៀនផ្ទាល់ពី Black Monday ១៩៨៧ ដើម្បីទប់ស្កាត់ការភ័យស្លន់ខ្សែសង្វាក់នាពេលអនាគត។ សូមមើលផ្នែក E។
តើអត្ថបទនេះផ្ទៀងផ្ទាត់ព័ត៌មានយ៉ាងដូចម្តេច?
រាល់កាលបរិច្ឆេទ ឈ្មោះ និងតួលេខត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្ថាប័នយ៉ាងតិចពីរប្រភពដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដូចដាក់បញ្ជីនៅផ្នែក I ខាងក្រោម ដែលរួមមានសារមន្ទីរជាតិ ស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល និងអង្គការវិទ្យាសាស្ត្រអន្តរជាតិដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បានជាសាធារណៈ។ សូមមើលផ្នែក I។
០៩ · ប្រភពប្រភព
- National Park Service — Yorktown Battlefield, Colonial National Historical Park
- Smithsonian NMAH — Surrender of Lord Cornwallis at Yorktown
- Smithsonian NMAH — John Jay’s Robe
- Smithsonian NMAH — Edison Stock Ticker, 1873
- Smithsonian NMAH — Rutherford & Geiger Apparatus Replica
- Federal Reserve History — Stock Market Crash of 1987
- Nobel Prize — Ernest Rutherford, Biographical (Chemistry 1908)
- Federal Judicial Center — John Jay, Chief Justice
- Encyclopaedia Britannica — John, King of England
- Encyclopaedia Britannica — Martin Luther
- Encyclopaedia Britannica — Selman Waksman & Streptomycin
- European Southern Observatory — Discovery of ‘Oumuamua
- Encyclopaedia Britannica — John le Carré
- Encyclopaedia Britannica — Sir Thomas Browne
- Encyclopaedia Britannica — Leigh Hunt
- HISTORY.com — This Day in History: October 19
- Encyclopaedia Britannica — On This Day: October 19
✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៦ ប្រភព
📅 ថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ · Eksastra
អត្ថបទប្រចាំថ្ងៃ រំឭកព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោកតាមកាលបរិច្ឆេទ ជាភាសាខ្មែរ។
អត្ថបទប្រចាំថ្ងៃទាំងអស់ →← ម្សិលមិញ · ១៨ តុលាថ្ងៃស្អែក · ២០ តុលា →៣ តុលា — អាល្លឺម៉ង់ខាងកើត-លិចរួបរួមគ្នា២២ កញ្ញា — សេចក្តីប្រកាសរំដោះទាសកររបស់ Lincolnអត្ថបទប្រចាំថ្ងៃទាំងអស់